Skip to main content

Full text of "Acta Synodalia Sacrosancti Concilii Oecumenici Vaticani II: Periodus prima, pars III"

See other formats


ACTA SYNODALIA 
SACROSANCTI CONCILII OECUMENICI 
VATICANI SECUNDI 



Vol. 


I: 


Periodus 


prima 


Vol. 


II: 


Periodus 


secunda 


Vol. 


III: 


Periodus tertia 


Vol. 


IV: 


Periodus 


quarta 



CURA ET STUDIO 
ARCHIVI CONCILII OECUMENICI VATICANI II 



ACTA SYNODALIA 

SACROSANCTI CONCILII 
OECUMENICI VATICANI II 

VOLUMEN I 
PERIODUS PRIMA 

PARS III 

CONGREGATIONES GENERALES XIX-XXX 



TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS 
MCMLXXI 



MT. ST. ALPH0NSU3 SEMINARY 
ESOPUS, NEW YORK 12429 



CONGREGATIONES GENERALES 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 
14 novembris 1962 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 
14 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secretarius 
generalis: 

Praeest hodiernae congregationi generali em.mus ac rev.mus D. 
card. Eugenius Tisserant, Decanus. 

Incipit disceptatio de principiis generalibus circa constitutionem 
de fontibus revelationis . Loqui postulaverunt: 

Em.mi ac rev.mi DD. cardinales: Lienart, ep. Insulensis in Gallia; 
Ioseph Frings, arch. Coloniensis in Germania; Ernestus Ruffini, arch. 
Panormitanus in Italia; Ioseph Siri, arch. Ianuensis in Italia; Ferdinan- 
dus Quiroga, arch. Compostellanus in Hispania; Paulus Aemilius Leger, 
arch. Marianopolitanus in Canada; Franciscus Kbnig, arch. Vindobonen- 
sis in Austria; Bernardus Alfrink, arch. Ultraiectensis in Hollandia; Leo 
Ioseph Suenens, arch. Mechliniensis in Belgio; Ioseph Ritter, arch. S. Lu- 
dovici in Statibus Foederatis Americae Septemtrionalis; Augustinus 
Bea; beat.mus D. Maximus IV Saigh, patriarcha Antiochiae et totius 
Orientis; exc.mi Domini: Gabriel Manek, arch. Endehenus in Indone- 
sia; Albertus Soegijapranata, arch. Semarangensis in Indonesia; Casi- 
mirus Morcillo, arch. Caesaraugustanus in Hispania; Maximus Herma- 
niuk, arch. Vinnipegensis pro Ucrainis in Canada; Alfredus Bengsch, 
arch.-ep. Berolinensis in Germania; Arcturus Tabera, ep. Albasitensis 
in Hispania; Ioseph Reuss, aux. Moguntinus in Germania; Ioseph 
Gargitter, ep. Brixinensis in Italia; Simon Hoa Hien, ep. Dalatensis in 
Vietnam; Aemilius Guerry, arch. Cameracensis in Gallia; Iesus Clemens 
Alba, ep. Tehuantepecensis in Mexico; rev.mus P. Christophorus But- 
ler, sup. gen. Congregationis Anglicae O.S.B.; Paulus Schmitt, ep. Me- 
tensis in Gallia; Paulus Butorac, ep. Ragusinus in Iugoslavia; Franci- 
scus Simons, ep. Indorensis in India; Andreas Charue, ep. Namurcensis 
in Belgio. 

Velint omnes audire. Em.mus ac rev.mus praeses consilii praesiden- 
tiae proponit suffragationi huius amplissimi coetus hanc propositionem 
circa schema iam discussum de sacra Liturgia. Suffragatio fiet per sche- 
dulas, quae mox distribuentur Patribus. Illi Patres, quibus placet pro- 



10 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



positio quam legam, signabunt stylo magnetico aliquod signum, vel 
aliquam crucem super Placet; illi vero, quibus propositio non placet, si- 
gnum facient super Non placet. Signum faciendum est tantummodo stylo 
magnetico. Schedulae ab assignatoribus locorum auferentur ante horam 
undecimam. Rogantur ergo Patres ne ante illam horam e suis locis exeant. 
Propositio sic sonat et repetetur deinde variis linguis: Discussione ex- 
pleta quoad schema de sacra Liturgia, proponitur ut Concilium det suf- 
fragationem, coniunctim quidem, super has propositiones: 

1. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, examinato schemate de 
sacra Liturgia, eius criteria directiva approbat, cum ipsa fovere intendant, 
debita cum prudentia et rerum intelligentia, ut variae liturgiae partes 
magis ac magis exstent vere vitales et animorum fidelium formativae,' 
sicut hodiernae exigentiae pastorales expostulant. 

2. Emendationes in conciliari discussione propositae, statim ac exa- 
minatae et debita forma exaratae fuerint a commissione conciliari de re 
liturgica, sollicite submittantur suffragationi congregationis generalis, ut 
huius vota textui definitivo redigendo inservire possint. 

Lego iterum textum lingua latina... 

Rogantur Patres ne confundant schedas praesentiae cum schedis suf- 
fragationis. Priores sunt coloris albi, aliae sunt coloris quasi caerulei. 
Nunc repetitur textus variis linguis. 

Versio hispanica 
(P. D. Casimiro Morcillo Gonzalez, subsecretarius) 

Se advierte a los Padres conciliares que deberan emitir su sufragio sobre 
la mocion que a continuacion leere en castellano. Para emitir el sufragio ha- 
bran de servirse de las cedulas o tarjetas de color azul o azulado que tienen 
en su poder y que no deben confundir con las tarjetas de color blanco que 
sirven solamente para demostrar su presencia en la sesion. 

El sufragio se ha de hacer senalando con una cruz o un signo cualquiera 
debajo del Placet si es que aprueban la mocion, debajo o sobre el Non placet 
si es que no aprueban la mocion, y solamente con el lapiz magnetico, puesto 
que otra clase de tinta no serviria para hacer el recuento. 

Se retiraran las cedulas o tarjetas del sufragio entre las diez y media y 
las once, por consiguiente se ruega instantemente a los Padres Conciliares 
que no se ausenten del aula conciliar hasta que las tarjetas hayan sido re- 
tiradas. 

La mocion que se propone a la asamblea es la siguiente: 
« Terminada la discusion del esquema de sacra Liturgia, se propone a la 
votacion de la asamblea la siguiente mocion: 

1. El Concilio Ecumenico Vaticano Segundo, visto el esquema de sacra 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



11 



Liturgia, aprueba los criterios que le inspiran, puesto que se enderezan a 
hacer con prudencia y comprehension las diversas partes de la liturgia mas 
vitales y formativas de los fieles, conforme a las modernas exigencias pasto- 
rales. 

2. Las enmiendas propuestas en la discusion conciliar, tan pronto como 
sean examinadas y en la debita forma compiladas por la comision conciliar 
de re liturgica, sean diligentemente sometidas a votacion de la congregacion 
del texto definitivo ». 

Versio anglica 
(P. D. Ioannes Krol, subsecretarius) 

May I have your attention please. 

The Council Presidency directs the proposal of the following motions: 
" Having completed the discussion on the schema of the sacred Liturgy, 

it is now in order, as a matter of procedure, to have the Fathers in this general 

session vote on the following two proposals ". 
The first of these is (reads as follows): 

" The Second Vatican Ecumenical Council, having seen and examined 
the schema of the sacred Liturgy, approves therein the general directives 
which, with due prudence and understanding, tend or aim to make the va- 
rious parts of the sacred Liturgy more vital and more instructive for the 
faithful in conformity with the pastoral needs of our day ". 

The second motion or proposition reads as follows: 

u The changes proposed in the conciliar discussions, as soon as they are 
examined and compiled in due form by the conciliar commission on liturgy, 
will be submitted with due care to this general session, so that by their 
votes the Fathers may assist or direct the commission in preparing a definite, 
revised text, which again will be submitted to the general session ". 

You are to express your pleasure on the ballots that will be distributed. 
(they are in an approximately blue shade) and indicate under the one or the 
other that it pleases or does not please you. 

This is merely a matter of procedure and not a change in the normal 
rules of procedure of the Council. 

Thank you. 

Versio gallica 
(P. D. Ioannes Villot, subsecretarius) 

Communication faite sur les instructions de 1'Eminentissime Cardinal 
President du conseil de la presidence. 

La discussion du schema de sacra Liturgia etant terminee, la motion sui- 
vante va etre proposee au suffrage de la Congregation Generale. Cette motion 
comprend deux paragraphes. 



12 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



« I. Le deuxieme Concile CEcumenique du Vatican, apres avoir examine 
le schema de sacra Liturgia, en approuve les criteres directifs qui tendent, 
avec la prudence et la comprehension voulues, a rendre les diverses parties 
de la liturgie toujours plus vivantes et toujours plus formatrices pour les fide- 
les conformement aux exigences actuelles de la pastorale. 

« 2. Des que les amendements proposes au cours de la discussion du 
schema auront ete examines et mis en forme par la Commission Conciliaire de 
liturgie, qu'ils soient soumis sans retard au vote de la Congregation Gene- 
rale afin que le texte qui resultera des suffrages des Peres, soit introduit 
dans la redaction definitive ». 

Le vote sur 1'ensemble de cette motion aura lieu par le moyen des bul- 
letins de vote qui sont distribues et qui seront recueillis par les clercs charges 
des places. Les Peres qui veulent donner leur placet comme ceux qui veu- 
lent donner le non placet sont pries de mettre un signe apparent, de prefe- 
rence une petite croix, a la place prevue pour cela sur le bulletin. L'attention 
des Peres est attiree sur la difference entre ce bulletin qui est de couleur 
bleue et le bulletin de presence qui est blanc. Les Peres sont invites a ne 
pas quitter l'Aula avant que les bulletins aient ete recueillis par les clercs. 

Versio germanica 
(P. D. Villelmus Kempf, subsecretarius) 

Nach beendigte Discussion des liturgischen Schemas wird vom Presidenten 
des Konzils vorgeschlagen iiber die folgenden Punkte abzustimmen: 

1. Nach Priifung des Schemas iiber die heilige Liturgie billigt das zweite 
vatikanische Konzil die Direktiven dieses Schemas, dass sie mit der gebiihri- 
gen Klugheit und Sachkenntnis intendieren, dass die verschiedenen Teile der 
Liturgie mehr und mehr Lebensnah und der religiosen Durchbildung der Glau- 
bigen dienlich werden gemass den Notwendigkeiten der heutigen Seelsorge. 

2. Die bei der Diskussion des Konzils vorgeschlagenen Verbesserungs- 
vorschlage werden sobald sie von der liturgischen Konzilskommission durch- 
gesprochen und zusammengestellt sind, zur Abstimmung der Generalkongre- 
gation vorgelegt. Diese bot dann die Redaktion des entgiiltigen Textes. 

Die heutige Abstimmung wird erfolgt durch braunliche Lochkarten. Man 
moge sie nicht verwechseln mit den Lochkarten die Gegenwart des Konzils- 
vaters angeben. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



13 



Versio arabica 
(P. D. Philippus Nabaa, subsecretarius) 

,y f jS_Jt 1» Lj <_-iiw 4 i— jjJ' Ljvj^lJL) I ^y^y <y" i-~ibJl 'L^l j_*_- 

: ^fl^lj-iVl ^U^L^^H^^J» «LT^, ;_U>J\^JU- 

L^^JJlyjJU. ,y ^bj Ji ^LJl ^ t^liJl ^jlw-Jl^Jl ^IS" Li ; Vjl 
0 j-v»*yJ I ,_j-->~ (j ' ^ ' f-r*-".* i-»S_>*, i_i j_p_ I ^«j^J I i_> UJ I *,3 j LJ 1 e^."^. «j l» *— aiJ I 
♦ *_^-e«_J I i-^tjJ 1 4 L_J ' v_. L__c»J Uj^ I* UJ l < V_J I L» JS ,y jij I l^j^-J < L>- 
0 li ^jlwJl^^Jl ,y LiiLJL! *_ j^i^U^UV|jv_-UL^ V»' L> : L;b 
^j ■ -*- U_Jl _JJb cJLc-0 ^j^j 4 lli \y L^J j_>Cj Lfs^J jiiw <>-.-> j^."._« U ' 0 ^L_Jl *_^J *~*>J 

• ^L^J» Ij^lg*}:» _J j ^6 f LJ» *L VI^^JU* ^ NU 
^y <-»JLp 5 j Li. I *_, LS_,j tZfc^«a-JLI * j_»J I j 'jj V l J L-Jsiu. L j-wju» ^ lj_i V l L I 
£><"**•, »Non placet iJS"^^ ^y 0 j_^l JjU * -_.bS_. >ijJ' JU ^yjl Placot *JS" 0 & 

• ijjjt. Lj UJl i-t.L-.Jl j_>j _~j*\Jl jljjl 

Secretarius generalis: Audiant iterum omnes! Propositio, quae lecta 
est variis linguis, facta est directe ab em.mo praeside consilii praesiden- 
tiae, non a consilio praesidentiae. 

Rogantur Patres ne, in signo faciendo, praetergrediantur limites lo- 
culi ubi est Placet, vel Non placet. Non habetur, in hac suffragatione, 
Placet iuxta modum, ut evidens est. Dixi. 

Praeses card. Tisserant: Nunc incipit expositio de schemate... 
[Intervallum] Subsignatio in schedula non est necessaria. Nomen 
est in fronte schedulae. 



DISCEPTATIO 



1 - SCHEMA CONSTITUTIONIS DOGMATICAE 
DE FONTIBUS REVELATIONIS * 

Caput I 

DE DUPLICI FONTE REVELATIONIS 

1. [De revelatione Veteris et Novi Foederis]. Revelatio, 
quam Deus in sapientia et bonitate sua hominibus impertiri 
dignatus est, nobis advenit Veteris et Novi Foederis oeconomia. 
In Vetere quidem Deus multifariam multisque modis patribus 
locutus est in prophetis (cf. Hebr. 1, 1); in Novo autem thesauros 
sapientiae et scientiae suae toti humano generi per ipsum Filium 
suum eiusque Apostolos effudit (cf. Io. 14, 26 et 16, 14; 
Hebr. 1, 2). 

2. [De prima difusione revelationis Novi Foederis]. Haec 
Novi Foederis revelatio, quae Veteris Foederis revelationem lon- 
ge transcendit eamque consummavit, Deo ita disponente, potis- 
simum per praedicationem sparsa est et auditu recepta, secundum 
illud Apostoli: « Ergo fides ex auditu, auditus autem per ver- 
bum Christi » (Rom. 1, 17). Christus siquidem Dominus in 
vita sua filiis Israel arcana regni caelorum viva voce manifestavit 
et post resurrectionem Apostolis suis praecepit ut praedicarent 
omni creaturae (cf. Mc. 16, 15), dicens: « Data est mihi omnis 
potestas in caelo et in terra; euntes ergo docete omnes gentes, 
baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, do- 
centes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis » (Mt. 28, 
18-20). Quia igitur Apostoli doctrinam Christi et quidem eius 
nomine praedicant, ideo dicuntur in Sacris Scripturis simpliciter 
loqui « Verbum Dei » vel « Verbum Domini » (cf . Act. 4, 
29; 8, 25; 13, 46; 15, 36); immo eorum praedicatio ipsa vocatur 
« verbum Dei » (cf. Act. 6, 2, 7; 11, 1; 12, 24; 13, 7, 48 etc.) 



* Cf. vol. I, pars I, p. 262 nota. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



15 



quippe quae vere sit sermo Dei per eos ad homines missus 
secundum illud Apostoli ad Thessalonicenses: «... gratias agi- 
mus Deo sine intermissione, quoniam, cum accepissetis a nobis 
verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum, 
sed, sicut est vere, verbum Dei, qui operatur in vobis, qui credi- 
distis » (1 Thess. 2, 13). Unde, teste S. Clemente Romano, « Apo- 
stoli nobis evangelii praedicatores facti sunt a Domino Iesu 
Christo. Iesus Christus missus est a Deo. Christus igitur a Deo 
et Apostoli a Christo; et factum est utrumque ordinatim ex volun- 
tate Dei. Itaque acceptis mandatis et per resurrectionem Domini 
nostri Iesu Christi plena certitudine imbuti verboque Dei con- 
firmati, cum certa Spiritus Sancti fiducia, egressi sunt annun- 
tiantes regni Dei adventum »/ 

3. [De • transmissione revelationis Novi Foederis]. Ministe- 
rium autem verbi, quod Christus et Apostoli inceperunt, volven- 
tibus saeculis semper in Ecclesia servatum est. Nam sicut Apo- 
stoli tradiderunt quae a Christo acceperant (cf. 1 Cor. 15, 3 io 
coll. 11, 23) et successoribus suis custodienda commiserunt 
(cf. 1 Tim. 6, 20; 2 Tim. 1, 14) sic Episcopi, qui in Ecclesia lo- 
cum Apostolorum per successionem obtinent, eorum doctrinam 
semper praedicatione tradiderunt et cum auctoritate interpretati 
sunt. Quidam ex Apostolis vel apostolicis viris revelationem, 15 
divino afflante Spiritu, litteris quoque mandaverunt; illis autem 
scriptis vivum Apostolorum praeconium nec abrogatum neque 
imminutum, sed potius roboratum, securius conservatum et au- 
thentice explanatum est. 

4. [De duplici fonte revelationis\ Christi itaque et Aposto- 20 
lorum mandatis et exemplis edocta, sancta mater Ecclesia sem- 
per credidit et credit integram revelationem, non in sola Scriptu- 

ra, sed in Scriptura et Traditione, tanquam in duplici fonte 
contineri, 2 alio tamen ac alio modo. Nam libri Veteris et Novi 
Testamenti, praeterquam quod revelata continent, insuper Spi- 25 
ritu Sancto inspirante conscripti sunt, ita ut Deum habeant auc- 
torem. 3 Traditio autem vere divina, a Spiritu Sancto continua 
successione in Ecclesia conservata, in rebus fidei et morum ea 
continet omnia, quae Apostoli, sive ab ore Christi sive sugge- 
rente Spiritu Sancto, acceperunt atque Ecclesiae quasi per ma- 30 
nus tradiderunt, ut in eadem per praedicationem ecclesiasticam 
transmitterentur. 4 Quare quae divina Traditio ratione sui con- 



[9] 



30 



[10] 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 

tinet, non ex libris, sed ex vivo in Ecclesia praeconio, fidelium 
fide et Ecclesiae praxi hauriuntur. 

5. [De habitudine unius fontis ad alterum]. Nemo ergo 
Traditionem exinde minoris facere aut ei fidem denegare au- 
deat. Licet enim Sacra Scriptura, cum sit inspirata, ad enun- 
tiandas et illustrandas veritates fidei instrumentum praebeat 
divinum, eius nihilominus sensus nonnisi Traditione apostolica 
certe et plene intelligi vel etiam exponi potest; immo Traditio, 
eaque sola, via est qua quaedam veritates revelatae, eae im- 
primis quae ad inspirationem, canonicitatem et integritatem om- 
nium et singulorum sacrorum librorum spectant, clarescunt et 
Ecclesiae innotescunt. 

6. [De habitudine utriusque fontis ad Magisterium~\. Ut 
autem ambo fontes revelationis concorditer et efficacius ad salu- 
tem hominum concurrerent, providus Dominus eos tanquam 
unum fidei depositum custodiendum et tuendum authenticeque 
interpretandum tradidit non singulis fidelibus, utcumque eru- 
ditis, sed soli vivo Ecclesiae Magisterio. 5 Magisterii Ecclesiae 
ergo est, utpote proximae et universalis credendi normae, non 
modo iudicare, adhibitis quae divina Providentia suppeditat 
auxiliis in iis, quae, sive directe sive indirecte, ad fidem et mores 
spectant, de sensu et interpretatione cum Scripturae Sacrae tum 
documentorum et monumentorum quibus temporis decursu Tra- 
ditio consignata est et manifestata, sed ea quoque illustrare et 
enucleare quae in utroque fonte obscure vel implicite conti- 
nentur. 6 

NOTAE 

1 Clemens Romanus, Ep. ad Cor. 42, nn. 1-3: PG 1, 292. 

2 Cf. Conc Vat., Sess. III, Const. Dogm. De fide cath., c. 2: Denz. 
1787; EB 77. Cf. 2 Thess. 2, 15: « Tenete traditiones, quas didicistis sive 
per sermonem sive per epistolam nostram », ubi notat S. Thomas: « Unde 
patet, quod multa in Ecclesia non scripta, sunt ab Apostolis docta et 
ideo servanda ». 

3 Cf. Conc. Vat.: ibid. 

4 Cf. Conc. Vat.: ibid. et Conc. Trid., Sess. IV, Decr. De can. script.: 
Denz. 783; EB 57. 

5 Cf. Pius XII, Litt. Encycl. Humani generis, 12 aug. 1950: AAS 
42 (1950) pp. 567, 569: Denz. 2314; EB 611. 

6 Ibid., p. 569: Denz. 2314; EB 611. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



17 



Caput II 

DE SCRIPTURAE INSPIRATIONE, INERRANTIA 
ET COMPOSITIONE LITTERARIA 

7. [S. Scripturae inspiratio et canonicitas]. Praeterquam viva [12] 
Prophetarum et Apostolorum voce, Deus in Scripturis quoque 
sanctis Veteris ac Novi Testamenti, quae alterum ac praeclarum 
constituunt supernae revelationis fontem, 1 verbum suum homi- 
nibus tradere et accuratius conservari voluit. Haec est Scrip- 5 
tura « divinitus inspirata » (2 Tim. 3, 16), ab Apostolis catho- 

licae Ecclesiae tradita atque in sacro canone rite agnita et re- 
cepta, 2 ad perpetuum eiusdem Ecclesiae usum, ut munus suum 
adimpleat docendi, ad christianae vitae moderamen et ad omnium 
hominum salutem. io 

8. [Inspirationis propria natura et deftnitio]. Ad hanc vero 
divinam Scripturam exarandam, Deus ipse sacros quosdam scrip- 
tores seu hagiographos ita ad scribendum interne excitavit et 
movit, ita quoque scribentibus adstitit, ut ea omnia eaque sola, 
quae ipse primarius Scripturarum Auctor intenderet, recte mente 15 
conciperent fideliterque scriptis mandarent. 3 Est enim Inspiratio 
biblica, ex constanti doctrina Ecclesiae, speciale quoddam cha- 
risma ad scribendum, quo Deus in hagiographo et per hagiogra- 
phum operando, scripto hominibus loquitur, ideoque ipse nomi- 
natur veroque sensu est auctor principalis integri sacri textus. 20 
Hagiographus autem, in conficiendo libro, est Spiritus Sancti 

« organon », seu instrumentum, idque vivum ac ratione praedi- 
tum, cuius proinde propria indoles ac veluti singulares notae ex 
libro sacro colligi possunt. 4 Quapropter iure Ecclesia omnino 
reprobat quodlibet extenuandae naturae Inspirationis conamen, 25 
illudque praecipue quo coniuncta haec et supernaturalis Dei ho- 
minisque scribendi ratio quovis modo ad mere naturalem im- 
pulsum vel animi commotionem reducitur. 5 

9. [Plures auctores humani]. Singulorum autem et omnium 
librorum Veteris ac Novi Testamenti exaratorum quolibet tempo- 30 

re unus est Auctor primarius Deus; auctores vero humani complu- [13] 
res fuerunt decursu saeculorum, usque ad completam revelatio- 
nem, immo unus idemque liber duos vel plures interdum habuit 



2 



18 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



[13] auctores. Qui omnes, iuxta Ecclesiae doctrinam, habendi sunt 
5 tanquam ministri divini verbi scribendi, a Spiritu Sancto as- 
sumpti. 

10. [Inspiratio personalis hagiographi et communitas]. Item, 
quemadmodum ex Scriptura ipsa eruitur (cf. 2 Petr. 1, 21) et 
Ecclesia semper docuit, sacrae Inspirationis charisma hagiogra- 
10 phis a Deo electis et ductis personale propriumque fuit, non 
autem charisma fidelium coetui commune vel communicatum. Ex 
Dei autem providentia, origo libri sacri ipseque liber cum gestis 
et vita communitatis civilis et religiosae, in qua auctor vivebat, 
ita cohaerent, ut ex iis aptius intelligi possint. 

15 11. [De extensione Inspirationis]. Pariter, cum Deus ipse 
divino suo afnante Spiritu totius Scripturae sacrae sit Auctor, 
omniumque per hagiographi manum in ea exaratorum veluti 
scriptor, consequitur omnes et singulas sacrorum librorum partes, 
etiam exiguas, esse inspiratas. 6 Itaque omnia quae ab hagiographo 

20 enuntiantur, a Spiritu Sancto enuntiata retineri debent. 

12. [De inerrantia ut consectarium Inspirationis]. Ex hac 
divinae Inspirationis extensione ad omnia, directe et necessario 
sequitur immunitas absoluta ab errore totius Sacrae Scripturae. 
Antiqua enim et constanti Ecclesiae fide edocemur nefas omnino 
25 esse concedere sacrum ipsum errasse scriptorem, cum divina In- 
spiratio per se ipsam tam necessario excludat et respuat erro- 
rem omnem in qualibet re religiosa vel profana, quam neces- 
sarium est Deum, summam Veritatem, nullius omnino erroris 
auctorem esse. 7 

30 13. [Quomodo inerrantia diiudicanda sit~\. Hac tamen iner- 
rantia diiudicanda est ex modo quo veritas in libro sacro attin- 
gitur. Qui modus imprimis elucet ex indole generali libri, de 
qua, in casu dubii, definitivum iudicium soli competit Ecclesiae. 
Aliter enim veritas exprimitur in libro historico vel didactico; 

35 aliter in prophetico, poetico, allegorico, parabolico. Quod autem 
ad singula spectat, modus attingendi veritatem diiudicetur opor- 
tet etiam ex sensu quem in determinatis adiunctis pro sui 
[14] temporis condicione expressit hagiographus. 8 Veritas enim et 
fides S. Scripturae, seu id quod auctor scribendo reapse signifi- 
care voluit, saepius non recte intelligitur, nisi rite attendatur ad 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



19 



suetos nativos cogitandi, dicendi vel narrandi modos, qui tempore 
hagiographorum vigebant, quique tunc in mutuo hominum com- 5 
mercio passim adhiberi solebant. 9 Cum igitur haec omnia, salvis 
Scripturae Sacrae auctoritate et sanctitate, in eodem divino elo- 
quio, quod pro hominibus modis verbisque humanis exprimitur, 10 
inveniantur, non magis erroris argui debent quam cum paria ac 
similia in cotidiano usu adhibebantur, immo adhibentur, proin- 10 
deque Scripturae sacrae auctoritati ac sanctitati minime officiunt. 

14. [Divina condescensio]. Quae omnia, salva iugiter Dei 
veritate et sanctitate, manifestam statuunt aeternae Sapientiae 
condescensionem in verbo suo divino humanis signis ac litteris 
vestiendo proferendoque hominibus, sicut olim in Unigenito 15 
Patris Verbo, quod, humanae infirmitatis assumpta carne, per 
omnia nobis assimilari voluit praeter peccatum (cf . Hebr. 4, 15) 11 
et ignorantiam. 

NOTAE 

1 Leo XIII, Litt. Encycl. Providentissimus Deus, 18 nov. 1893: 
EB 82. 

2 Conc Trid., Sess. IV, Decr. De can. script.: Denz. 784; EB 58-60; 
Conc Vat., Sess. III, Const. dogm. De ftde cath., c. 2 et can. 4: Denz. 
1787 et 1809; EB 77, 79; 

Benedictus XV, Litt. Encycl. Spiritus Paraclitus, 15 sept. 1920: 
EB 448; 

Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante, 30 sept. 1943: EB 538. 

3 Leo XIII, Litt. Encycl. Providentissimus Deus: Denz. 1952. 

4 Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: EB 556. 

5 S. Pius X, Decr. Lamentabili, 3 iul. 1907, et Litt. Encycl. Pascendi, 
7 sept. 1907: Denz. 2009-2010 et 2090; EB 200-201, et 272-273. 

Cf. quoque Conc Vat., ibid. : Denz. 1787; EB 77; 

Leo XIII, Litt. Encycl. Providentissimus Deus; Denz. 1952; EB 125. 

6 Cf. Pont. Comm. de Re Bibl., Decr. 18 iun. 1915: Denz. 2180; 
EB 420; S. C. S. Officii, epist. 22 dec. 1923: EB 499. 

7 Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: EB 539, cum verbis relatis 
Leonis XIII, Litt. Encycl. Providentissimus Deus: Denz. 1950; EB 124. 
Cf. quoque EB 44, 46, 125, 420, 463, etc. 

8 S. Augustinus, De doctrina christiana, II, 18, 26: PL 34, 75-76. 

9 Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: Denz. 2294; EB 558-562. 

10 « Per hominem more hominum loquitur »: S. Augustinus, De Ci- 
vitate Dei, XVIII, 6, 2: PL 41, 537: Cf. Pont. Comm. de Re Bibl., 
epist. 16 ian. 1948: Denz. 2302; EB 581. 

11 Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: Denz. 2294; EB 559. 



20 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Caput III 
DE VETERE TESTAMENTO 

[15] 15. [De auctoritate V. T. in Ecclesia]. Scripturis Sacris Ve- 

teris Testamenti Deus, iam a vetustissima aetate, populum in suam 
peculiarem acquisitionem adscitum sibique amico foedere iun- 
ctum, de salutiferis consiliis inter homines exsequendis erudire 
5 sategit. Itaque, in iis praesertim quae ad christianae religionis 
fundamenta, sive in verbis sive in historiae rebus, ad finem usque 
temporis spectant, Veteris Testamenti vis, auctoritas et emolu- 
mentum minime enervata dicenda sunt. « Quaecumque enim 
scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam 
10 et consolationem Scripturarum spem habeamus » (Rom. 15, 4). 

16. [De habitudine inter Vetus et Novum Testamentum]. 
Dei autem ad hominem habitudo, inde ab Adae praevaricatione, 
in hoc tendebat, ut per repromissiones quae ad patres nostros 
factae sunt et prophetica de Redemptore oracula ac nuntia in 

15 dies inclarescentia, omni humanae creaturae aditus pateret ad 
salutem sperandam. « De qua salute exquisierunt atque scrutati 
sunt prophetae, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt » 
(1 Pt. 1, 10). Scripturae enim Sacrae Veteris Testamenti testi- 
monium perhibent de Christo (cf . Io. 5, 39) et, ex omnipotentis ac 

20 miserentissimi Dei voluntate, necesse erat impleri omnia quae 
de Salvatore promisso inibi dicebantur, prout Iesus Dominus no- 
ster Apostolos suos docuit, quibus ipse sensum denique aperuit 
ut intelligerent Scripturas (cf. Lc. 24, 44-45). 

Quare, totius Veteris Testamenti ratio atque momentum in 

25 hoc est, ut in Novum tendat et in Novo pateat. « Quid hoc sta- 
bilius, quid firmius verbo, in cuius praedicatione Veteris et Novi 
Testamenti concinit tuba, et cum evangelica doctrina, antiqua- 
rum protestationum instrumenta concurrunt? ... Quia, sicut ait 
beatus Ioannes, lex per Moysen data est, gratia autem et veritas 

30 per Iesum Christum facta est{Io. 1, 17); in quo et propheticarum 
promissio impleta est figurarum et legalium ratio praeceptorum, 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



21 



dum et veram docet prophetiam per sui praesentiam, et possibilia t 1 ^] 
facit mandata per gratiam »/ 

17. [De indole Veteris Testamenti]. Quapropter, haec Sa- 
crosancta Vaticana Synodus, ex evangelica apostolicaque doctrina 
sollemniter docet Deum, utriusque Testamenti auctorem et in- 5 
spiratorem, Vetus ita sapienter condidisse ut Novum suavi pro- 
videntia praepararet et multifariam prophetice nuntiaret et variis 
typis significaret, ita ut Veteris Testamenti Libri et ipsi unius 
divinae revelationis divinique consilii salutis supernaturale iter 

et cursum describant. Quae autem in illis continentur, ob veteris io 
oeconomiae indolem incompletam, 2 praesertim ad mores quod 
spectat, denique conferenda sunt cum Christi Evangelio ab Apo- 
stolis praedicato, eorumque recta interpretatio rite submittenda 
est vivo Ecclesiae magisterio, hoc est illorum iudicio « qui cum 
Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum pla- 15 
citum Patris acceperunt ». 3 

18. [De auctoribus humanis Veteris Testamenti]. Denique, 
ad humanos auctores Veteris Testamenti librorum quod spectat, 
quamquam huiusmodi authentia dogma de eorum divina inspi- 
ratione per se et directe non tangit, Sacrarum Scripturarum catho- 20 
lici interpretes sancte teneant quidquid certi hac de re in utroque 
revelationis fonte invenitur. Quatenus vero huiusmodi quaestio 
fidem tangat, solius est Ecclesiae ultimum hac de re iudicium 
ferre. 

NOTAE 

1 S. Leo Magnus, Sermo 51 de Transfiguratione, 4: PL 54, 311. 

2 Pius XI, Litt. Encycl. Mit brennender Sorge, 14 mart. 1937: AAS 
29 (1937) pp. 150 ss. 

3 S. Irenaeus, Adv. Haer. 4, 26, 2: PG 7, 1053-1054. 



22 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Caput IV 
DE NOVO TESTAMENTO 

19. [De Evangeliis eorumque auctoribus\ Neminem fugit 
inter omnes divinas Auctoritates, quae Sanctis Litteris continen- 
tur, Evangelium merito excellere. 1 Quattuor Evangelia aposto- 
licam originem habere Ecclesia Dei semper et ubique sine dubi- 

5 tatione credidit et credit, constanterque tenuit ac tenet auctores 
humanos habere illos quorum nomina in Sacrorum Librorum 
canone gerunt: Matthaeum nempe, Marcum, Lucam et Ioan- 
nem, quem diligebat Iesus. 

20. [De historico Evangeliorum valore]. Eadem Sancta Ma- 
io ter Ecclesia firma et constantissima fide credidit et credit quat- 

tuor recensita Evangelia sincere tradere quae Iesus Dei Filius ad 
aeternam hominum salutem, inter homines degens, reapse et 
fecit et docuit (cf. Act. 1,1). Quamvis enim cum historicae com- 
positionis rationibus, quae apud nostrae aetatis peritos in usu 

15 sunt, Evangelia non in omnibus conveniant (nec convenire ne- 
cesse sit), tamen quae dicta et facta inibi divino afflante Spiritu 
consignantur, idcirco litteris mandata sunt ut cognoscamus eorum 
verborum, de quibus eruditi sumus, veritatem ex testimonio et 
traditione illorum « qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt 

20 sermonis » (Lc. 1, 2-4). 

21. [De veritate factorum Christi in Evangeliis\ Quaprop- 
ter, haec Sacrosancta Vaticana Synodus illos damnat errores, 
quibus denegatur vel extenuatur, quovis modo et quavis causa, 
germana veritas historica et obiectiva 2 f actorum vitae Domini 

25 nostri Iesu Christi, prout in Sanctis illis Evangeliis narrantur. 
Qui errores adhuc perniciosiores evadunt, si in dubium revocent 
facta v. g. infantiae Christi, Redemptoris signa et miracula eius- 
que mirabilem a mortuis resurrectionem et ad Patrem gloriosam 
ascensionem, quae ipsam fidem afliciunt. 

30 22. [De veritate verborum Christi in Evangeliis]. Pariter 
Sacrosancta haec Vaticana Synodus errores damnat quibus as- 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



seritur Christi verba quae et quatenus ab Evangeliis Domino 
adscribuntur, saltem quoad ipsam rem verbis significatam, ple- 
rumque ipsius Christi non esse, sed potius mentem referre Evan- 
gelistae, seu, quod vel gravius est, communitatis christianae pri- 
mitivae. 

23. [De veracitate doctrinae Apostolorum in Scripturis ca- 
nonicis]. Doctrinam autem Apostolorum, quae in reliquis Novi 
Testamenti canonicis Scripturis continetur, nefas est dicere non- 
nisi humana industria humanisque inventis vel ex Iudaeorum 
aut gentium placitis, praeter vel contra ea quae Christus ipse et 
docuit et voluit, temporis decursu esse concinnatam. Apostolis 
enim suis, quos ipse docere omnes gentes in mundum universum 
miserat, Christus adstitit (cf. Mt. 28, 20), iis tandem Paraclitum 
Spiritum a Patre promissum misit, ut omnia eos doceret et omnia 
ipsis suggereret (cf. Io. 14, 26) quae Christi erant (cf. Io. 16, 14), 
ad aeternam humani generis salutem in aevum servanda. 

NOTAE 

1 Cf. S. Augustinus, De consensu evangelist., 1,1: PL 34, 1041-1042. 

2 Cf. S. C. S. Officii, Monitum, 20 iunii 1961: AAS 53 (1961) 
p. 507. 

Caput V 

DE SACRA SCRIPTURA IN ECCLESIA 

24. [De curis Ecclesiae circa S. Scripturam]. Caelestis sa- 
crorum Librorum thesaurus, quem Spiritus Sanctus summa ca- 
ritate et liberalitate per Ecclesiam hominibus tradidit, 1 numquam 
in Ecclesia latuit; etenim inde ab initio Ecclesia Christi maxi- 
ma ,reverentia et alacritate divina eloquia custodivit, a quavis 
falsa interpretatione defendit, ad salutem animarum in sacra prae- 
sertim praedicatione sollicite adhibuit 2 atque in sua liturgia quo- 
tidie omnibus proponere non desiit. 

25. [De versione latina Vulgata]. Sine praeiudicio praecel- 
lentis auctoritatis primigeniorum textuum Sacrae Scripturae, in- 
ter plures quae olim circumferebantur latinas versiones, Ecclesia 



24 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



[19] latina decursu temporis unam praetulit, « Vulgatam » nempe, 
quam authenticum seu genuinum fidei testimonium habet. Ex 
legitimo enim huius versionis tot saeculorum usu in Ecclesia, pa- 
15 tet eandem in rebus fidei et morum ab omni prorsus errore esse 
immunem, prout ab Ecclesia intellecta est et intelligitur, et in 
disputationibus, in lectionibus concionibusque tuto ac sine errandi 
periculo citari posse. 3 Tanta enim cum Magisterio ipsius Eccle- 
siae fuit « Vulgatae » connexio, ut traditionis auctoritate pollere 
20 dicenda sit. Simul autem haec Sacrosancta Vaticana Synodus re- 
verenter excipit alias venerandas vulgatasque in Ecclesiis orien- 
talibus versiones, in primis graecam illam antiquissimam Veteris 
Testamenti versionem a Septuaginta viris nuncupatam, ipsorum 
Apostolorum usu probatam. 

w 26. [De lectione S. Scripturae apud sacerdotes]. Meminerit 
quivis Ecclesiae administer sancti Pauli Apostoli monitum: « Om- 
nis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad ar- 
guendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia, ut per- 
fectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus » (2 Tim. 

30 3, 16-17). Praeeuntibus Ecclesiae Patribus, « necesse est ut qui 
ad ofEcium praedicationis excubant, a sacrae lectionis studio non 
recedant »; 4 sacerdotis enim sermo « Scripturarum lectione con- 
[20] ditus sit », 5 ne inanis forinsecus praedicator fiat « qui non est 
intus auditor ». 6 Sacrae autem Litterae « possunt instruere ad 
salutem per fidem, quae est in Christo Iesu » (2 Tim. 3, 15), 
cum ex manu Ecclesiae accipiantur ac pium lectorem moveant 
5 mentis docilitas et desiderium discendi quae ad spiritualem aedi- 
ficationem faciant. 

27. [De lectione S. Scripturae apud fideles]. Nostro tem- 
pore, divina favente Providentia, laudabiliter factum est ut non 
pauci quoque fideles Sacram Scripturam in textibus primigeniis 

io legant, et ut, maxime ad omnium usum et bonum, conversiones 
plurimae Librorum sacrorum ex iisdem textibus primigeniis in 
vulgatas linguas confectae sint. 7 Maxime autem gaudendum est 
de actuoso amore quo praesertim Christi Evangelia et Aposto- 
lorum scripta in dies vulgantur et manu versantur. Etenim haec 

15 sacra lectio, ut Ecclesiae Patres et Doctores testantur, sanctique 
viri semper experti sunt, mentem illuminat, voluntatem firmat, 
cor ad amorem Dei accendit. Attamen haec Sacrosancta Vaticana 
Synodus enixe christifideles monet ut ad sacrum ipsum textum 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 25 

accedant, attenta Ecclesiae doctrina et cum solida aptaque insti- [20] 
tutione. Quod in primis valet pro lectione Veteris Testamenti; 20 
sed etiam in Novo Testamento « sunt quaedam difficilia intel- 
lectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scrip- 
turas, ad suam ipsorum perditionem » (2 Pt. 3, 16). Ideo versio- 
nes in usum fidelium recognoscantur atque approbentur ab Epi- 
scopis, « apud quos est apostolica doctrina »; 8 necessariis insu- 25 
per et vere sufficientibus explicationibus instruantur, ad mentem 
Ecclesiae, 9 cuius vivum magisterium fidelibus est norma proxi- 
ma credendi. Non enim a quovis vel docto viro divinorum elo- 
quiorum genuinus sensus auctoritative statui potest, sed ab uno 
Ecclesiae magisterio cui Sacrarum Scripturarum depositum con- 30 
creditum est interpretandum. Episcoporum etiam auctoritati su- 
biciendum est quodcumque inceptum ad Sacram Scripturam in 
plebe christiana divulgandam atque illustrandam. 

28. [De exegetis catholicis]. Cum hodie, ex noviter inventis, 
multa adducantur, quae ad penitiorem intelligentiam sensus litte- 35 
ralis, qui praecipue attendendus est in divinis Scripturis, confe- 
rant, meminerint tamen ii qui, in Ecclesia et ad Ecclesiae utilita- 
tem, in divinis eloquiis investigandis sua scientia laudabiliter 
adlaborant, semper se in exponendis Scripturis sanctis Sancti Spi- 

ritus Dei indigere auxifio 10 et non aliter Scripturam intelligen- [21] 
dam esse « quam sensus Spiritus Sancti flagitat, quo conscripta 
est ». J1 Non enim ad exercitandum ingenium Scripturas sanctas 
Deus hominibus dedit, sed ad spirituale bonum; ideo maiorem 
nostrae aetatis interpretum eruditionem comitetur oportet, in 5 
doctrina spirituali haurienda et exponenda, ea dicendi suavitas, 
qua veteres Patres et Doctores, amore Ecclesiae et animarum 
salute unice permoti, excellebant. Quam maxime ergo exegetae 
catholici curent theologicam sacrorum textuum doctrinam, ut 
non modo ipsi et alii scientiae theologicae cultores mutuo se 10 
adiuvent, verum etiam ut sacerdotibus adiumento sint ad doctri- 
nam christianam coram populo aptius enucleandam, et fidelibus 
omnibus ad vitam sancte agendam adserviant. 12 Haec omnia fieri 
possunt tantummodo si in Biblia exponenda qua par est reve- 
rentia ac oboedientia ad analogiam fidei, ad Ecclesiae traditio- 15 
nem, et ad Apostolicae Sedis de re normas iugiter attendatur. 13 

29. [De habitudine theologiae ad S. Scripturam]. Cum uni- 
versae theologicae doctrinae Sacra Scriptura una cum Traditione 



26 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



[21] velut anima sit, et ex utriusque fontis studio sacrae disciplinae 
20 semper iuvenescant, theologiae doctores maximi faciant propriae 
disciplinae incrementum quod ex recta Librorum sacrorum inter- 
pretatione obvenit. Sacrorum enim Librorum et doctrinae apud 
Ecclesiam depositae idem est auctor Deus; ideoque fieri nequit, 
ut sensus qui ab hac doctrina quoquo modo discrepet, legitima 
25 interpretatione ex illis Libris eruatur. 14 Curent ergo theologi no- 
stri pro sua scientia illustrare atque comprobare concordiam 
omnimodam doctrinae catholicae, ab initio ad nostra usque tem- 
pora traditae, cum divinis illis eloquiis admirabili Spiritus Sancti 
opera et consilio pro Ecclesia ad universorum salutem conscriptis. 

NOTAE 

1 Verba desumuntur a Conc. Trid., Sess. V, Decr. De reformatione, 
c. 1, cum addito « per Ecclesiam »: EB 65. 

2 Pius XII, Litt. Encycl. Divino ajflante, 30 sept. 1943: EB 538. 

3 Conc. Trid., Sess. IV, Decr. De can. script.: Denz. 785; EB 61; 
Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: Denz. 2292; EB 549. 

4 S. Gregorius M., Reg. Past. 2, 11: PL 77, 50. 

5 S. Hieronymus, Ep. ad Nepotian., 8: PL 22, 534. 

6 S. Augustinus, Sermo 179, 1: PL 38, 966. 
[22] 7 Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: EB 549. 

8 S. Irenaeus, Adv. Haer., 4, 32, 1: PG 7, 1071. 

9 Cf. CIC, can. 1391. 

10 S. Hieronymus, In Mich. 1, 10-15: PL 25, 1215. 

11 Id., In Gal, 5, 19-21; PL 26, 445. 

12 Cf. Pius XII, Litt. Encycl. Divino aflante: Denz. 2293; EB 551. 

13 Cf. lusiurandum contra errores modernismi, 1 sept. 1910: Denz. 
2146; EB 354. 

14 Leo XIII, Litt. Encycl. Providentissimus Deus, 18 nov. 1893: 
EB 144. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



27 



2 - RELATIO EM.MI P. D. ALFREDI CARD. OTTAVIANI 
PRAESIDIS COMMISSIONIS DE DOCTRINA FIDEI ET MORUM 

Peto veniam em.mo card. praesidenti si, antequam loquar, petam 
aliquam explicationem circa votum propositum. Quaero: quomodo cum 
unico voto possit responderi duobus quaesitis, cum possit unum placere 
et aliud non placere: v. gr. puto secundum quaesitum omnibus placere; 
nescio utrum primum quaesitum omnibus placeat. Postea dabit, si cre- 
dit, nobis explicationem praeses. 

Nunc procedo ad quaedam praemittenda relationi, quam praeparavi 
et quam, ad curandos meos oculos, tradidi legendam lectori. 

Tamen quattuor puncta velim personaliter praemittere: 

1. Circumferuntur quaedam schemata quae essent substituenda sche- 
mati officialiter proposito. Hoc mihi non videtur congruere cum dispo- 
sitione can. 222, par. 2, quae unice Summo Pontifici reservat materiam 
disponendam, et non esset reverens et obsequiosum erga Summum Pon- 
tificem, qui dedit discutiendum propositum schema officialiter, et igitur 
mens eius est ut hoc schema discutiatur, non alia quae privatim propo- 
nuntur. Si sunt correctiones faciendae, huic schemati fiant. Est liberum 
omnibus proponere correctiones, emendationes. Sed super hoc schema 
debet fieri discussio, non super alia. 

2. Vos audietis certe multos loqui de defectu toni pastoralis in sche- 
mate proposito. Sed dico: primum munus, fundamentale munus pasto- 
ralis est doctrina: « Docete ». Mandatum Domini maximum hoc est: 
« Docete omnes gentes ». In hoc iam habetur fundamentum pastoralis. 
Ceterum, quoad formam loquendi postea ii, qui de stylo curam ha- 
bebunt, poterunt dare maiorem expressionem pastoralem. Sed notan- 
dum est Concilium loqui concinnate, lucide, breviter et non ad modum 
praedicationis, non ad modum litterae pastoralis alicuius episcopi, nec 
etiam ad modum litterarum encyclicarum Summi Pontificis. Stylus con- 
ciliaris est iam signatus a praxi saeculorum. 

3. Facta est quaedam observatio, non haberi afflatum novae theo- 
logiae in hoc schemate. Sed afflatum locutionis conciliaris debet esse affla- 
tum saeculorum, non alicuius scholae, quae hodie est et cras fortasse in 
clibanum mittitur. 

4. Spero fore ut, pro vestro ingenio et pro vestra doctrina, debitam 
considerationem habeatis laboris quem per duos annos exc.mi episcopi 
fecerunt, quibus adstiterunt theologi et exegetae ex universo orbe diversa- 
rum scholarum; laboris etiam ipsius commissionis centralis, quae per 



28 



ACTA C0NC. VATICANI II - PERIODUS I 



varias sessiones adlaboravit variis schematibus perficiendis. Igitur non 
sunt pessumdandi labor et fructus ingenii et doctrinae tantorum vi- 
rorum. 

Satis nunc, et rogo ut lector meam relationem velit legere. 



Textus scripto traditus: 

Venerabiles Concilii Patres, antequam relationem de proposita constitutione 
doctrinali tradam legendam ab aliquo administro, velim quae sequuntur praenotare. 

1) Circumferuntur quaedam schemata quae essent substituenda schemati offi- 
cialiter proposito. Hoc mihi videtur prorsus contrarium canoni 222 § 2, qui uni 
Summo Pontifici reservat « res tractandas » in Concilio. 

Laedit etiam reverentiam et obsequium debitum eidem Summo Pontifici qui 
iussit examinari schema iam officialiter propositum. Corrigantur, itaque, quae non 
placent et ordo laboris auctoritate pontificia definitus servetur. 

2) Audivi quosdam deplorare non inveniri in schemate proposito afflatum et 
modum loquendi novae theologiae (nouvelle theologie), quae ultimis triginta annis 
favore theologorum quorundam gaudet. 

Concilium autem Oecumenicum debet uti afflatu et modo loquendi quo Ec- 
clesia per saecula usa est et non patietur vicissitudines et variationes temporum 
sed per saecula debet esse in futurum intelligibile hominibus, quia « Veritas Do- 
mini manet in aeternum ». 

3) Quidam desiderant rerum expositionem magis pastoralem; at primum mu- 
nus pastorale est tradere rectam doctrinam iuxta mandatum Domini: « euntes... 
docete ». Forma autem loquendi conciliaris non est eadem quae adhibetur in prae- 
dicatione, in litteris pastoralibus episcoporum et in ipsis Litteris Encyclicis Summo- 
rum Pontificum, sed debet esse doctrinaliter accurata, lucida et solemnis. Pastorum 
Ecclesiae erit postea parvulis frangere panem. 

4) Spero fore ut pro vestro ingenio et doctrina debitam aestimationem ha- 
beatis laboris confecti ab iis episcopis doctissimis et ab eximiis doctoribus et 
exegetis ingenio et magna doctrina praeditis quibus munus praeparandi constitu- 
tionem directe concredidit et sigillum suae aestimationis Summus Pontifex dedit, 
praecipiens ut hoc ipsum schema Patribus Concilii praesentaretur pro discussione 
et emendationibus. 

Rev. Salvator Garofalo: 

Venerabiles Patres, 

Neminem fugit praecipuum Concilii Oecumenici munus esse doc- 
trinam catholicam tueri ac promovere. 

Concilium Vaticanum I docet: « neque enim fidei doctrina, quam 
Deus revelavit, velut philosophicum inventum proposita est humanis 
ingeniis perficienda, sed tamquam divinum depositum Christi Sponsae 
tradita, fideliter custodienda et infallibiliter declaranda. Hinc sacrorum 
quoque dogmatum is sensus perpetuo est retinendus, quem semel de- 
claravit sancta mater Ecclesia nec unquam ab eo sensu altioris intelli- 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



29 



gentiae specie et nomine recedendum »../ « Crescat igitur ... et multum 
vehementerque proficiat, tam singulorum omnium, tam unius hominis, 
quam totius Ecclesiae, aetate ac saeculorum gradibus, intelligentia, scien- 
tia, sapientia: sed in suo dumtaxat genere, in eodem scilicet dogmate, 
eodem sensu, eademque sententia » ... 2 

Non iam expectandam nunc esse renovationem, sed « incrementum 
catholicae fidei », patet ex proposito Summi Pontificis Ioannis XXIII, 
feliciter regnantis, cogendi Concilium hoc, ut videre est in suis primis 
litteris encyclicis ... 3 In allocutione autem qua idem Summus Pontifex 
solemniter Concilio initium dedit, haec audivimus: « quod Concilii 
Oecumenici maxime interest hoc est: ut sacrum christianae doctrinae 
depositum efficaciore ratione custodiatur atque proponatur », ita ut in- 
tegra, non imminuta, non detorta doctrina catholica eluceat. 

Nullum ergo dubium esse potest finem primum ac immediatum Con- 
cilii Oecumenici esse doctrinalem, qualis maxime congruit extraordinario 
Ecclesiae Magisterio et prout salus animarum, quae suprema est lex 
matris ac magistrae Ecclesiae, exigit. 

Acta tamen, seu constitutiones Concilii Oecumenici, quoad for- 
mam, aequanda non sunt litteris encyclicis Summorum Pontificum, quae, 
etiam cum doctrinales se praebent, ad magisterium ordinarium perti- 
nent. Minus adhuc huiusmodi acta assimilari debent homiliis, quas Ec- 
clesiae pastores ad instructionem atque exhortationem fidelium habere 
solent. Magisterium enim doctrinale Concilii Oecumenici, ad normam 
constitutionis dogmaticae de fide catholica Concilii Vaticani I, solemne 
secumfert iudicium de credendis atque agendis, ... 4 atque « ea infalli- 
bilitate pollere (dicendum est), qua divinus Redemptor Ecclesiam suam 
in definienda doctrina de fide vel moribus instructam esse voluit » ... 5 

Nec prpinde Concilio Oecumenico expedit ut suo muneri atque offi- 
cio reiciendi errores renuntiet, quacumque forma id fiat: id enim exi- 
gitur ad hoc ut, iuxta vota a Summo Pontifice saepius expressa, vultus 
Ecclesiae Catholicae novo splendore clarescat atque Christi Sponsa, 
quantum fas est hic in terris, exhibeatur omnium oculis « gloriosa Ec- 
clesia, non habens maculam aut rugam, sed sancta et immaculata » ... 6 

Denique praetereundum non est, immo attente ponderandum, sche- 
mata Constitutionum dogmaticarum apparata fuisse iuxta consilia et 
vota ab episcopis et praelatis data, cuius analyticus conspectus in Appen- 
dice Actorum et Documentorum, volumine II, exhibetur. 

Inspicienti autem indicem analytici conspectus, evidens fit hunc 
complecti circiter 800 paginas, quarum 234, seu plus quam quarta pars, 
continet conspectum consiliorum atque votorum de rebus ad fidem et 



30 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



mores pertinentibus, quaeque, exceptis quibusdam argumentis a paucis 
tantum episcopis propositis, pertractata sunt in nostris schematibus. 

Vera ergo videtur adesse consonantia inter mentem Summi fidei Ma- 
gistri et mentem episcoporum orbis catholici, quoad munus doctrinale 
Concilii Oecumenici Vaticani II, necnon inter optata Summi Pontificis 
et modum quo quaestiones ab Ipso Pontifice commissioni theologicae 
propositae, digestae atque explanatae sunt. 

Munus apparandi textum constitutionis de fontibus revelationis & 
commissione theologica speciali subcommissioni demandatum est, in 
qua ... 7 episcopi de re singulari ratione experti simul cum peritis ex 
variis nationibus delecti et Universitatum studiorum professoribus, par- 
tes habebant. Textus a subcommissione statutus, praehabitis etiam scripto 
votis ubi materia obscurior vel disputationibus obnoxia erat, submissus 
est commissioni theologicae plenarie sedenti, quae omnia ad perfectio- 
rem formam adduxit et unanimi consensu commissioni centrali proposuit. 

In commissione centrali textus constitutionis denuo revisus est, in 
genere et etiam in minimis. Animadversionibus quae in commissione 
centrali factae sunt, commissio theologica, iubente Summo Pontifice, 
respondere debuit. Tandem commissio em.morum Patrum « De Emenda- 
tionibus », rebus examinatis, textum Concilio proponendum statuit. 

Constitutio dogmatica prima, de fontibus revelationis, quinque ca- 
pitibus de Sacra Scriptura et de Traditione agit, ad normam doctrinae 
catholicae prout in documentis fidei et Magisterii Ecclesiae exponitur, 
habita tamen ratione necessitatum nostrorum temporum. 

Nemo sane est qui ignoret quanti ponderis et momenti Constitu- 
tionis argumentum sit; cum nostra aetate, multa, favente divina Provi- 
dentia, laudabiliter investigata et facta sunt, sed etiam, ut accidere solet, 
aliqua circumferuntur, sive inter doctos, sive inter simplices fideles, quae 
animum Pastorum Ecclesiae de puritate fidei solliciti moverunt et 
movent. 

In cap. I, ubi de duplici fonte revelationis, respicitur imprimis ad 
historicum processum revelationis utriusque Testamenti, ut melius doc- 
trina catholica modo sentiendi hodierno aptetur, deque Sacra Traditione 
ita agitur, ut quae ab anteactis Conciliis dicta sunt in clariorem lucem 
ponantur et, iuxta vota plurimorum episcoporum, nexus essentialis Tra- 
ditionis cum vivo Ecclesiae Magisterio expresse indicetur. 

Quae in cap. II afferuntur de Sacrae Scripturae divina inspiratione, 
inerrantia et compositione litteraria quae dicitur, ex doctrina recentioris 
Magisterii pontificii desumuntur et hodiernis investigationibus aptantur, 
in declarationem tutae et proficuae doctrinae. 

In cap. III, ubi de Vetere Testamento, positive de auctoritate Sa- 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



31 



crorum Libromm Veteris Foederis in Ecclesia agitur, ut praecavean- 
tur excessus sive in detrimentum, sive in indebitam intelligentiam ha- 
rum Scripturarum. 

In cap. IV, de Novo Testamento, ea tantum ponuntur quae nostro 
tempore, de Evangeliis praesertim, in discrimen vocantur et de quibus 
vestra sententia, venerabiles Patres, ex hodierna rerum conditione vere 
dici potest urgere. 

In cap. V, ubi de Sacra Scriptura in Ecclesia, curas Sponsae Christi 
pro divino deposito in decursu saeculorum extolluntur, et omnes quos 
spectat hortantur, ut ad fontes fidei accedant, attenta tamen Ecclesiae 
doctrina et apta solidaque institutione, prout et natura et dignitas Scrip- 
turarum Sacrarum expostulant. 6 Providetur praeterea ne studium divini 
verbi meram investigationem scientificam sapiat, sed in utilitatem doctri- 
nae et aedificationis spiritualis plebis Dei, uti par est, vertat. 

Constitutio ergo nostra est dogmatica, non disciplinaris; et licet 
quae dicuntur aliquando ex circumstantiis temporum exorta sint, debent 
tamen per saecula vigere; doctrinalia enim Concilii irreformabilia sunt, 
etsi perfectibilia. Hac de causa genus loquendi illud est, quod textibus 
perennibus fidei consonat, et quod vigere semper possit; ideo non indul- 
get terminologiae quam quidam nunc amare possunt, sed dubium est 
an post breve tempus intelligi adhuc queat. 

Verborum proprietate providetur etiam, ex iustitia et caritate, ut 
fratres nostri separati doctrinam Ecclesiae catholicae quam clarissime 
dignoscere valeant. 

Nihil praeterea in hac constitutione proponitur, quod revera in ca- 
tholicis scholis et inter doctos nostros disputari possit, etsi aliquando 
contra vel extra communem doctrinam disputetur. 

Quodsi errores hic illic explicite indicantur et reprobantur (uti in 
cap. II de inspiratione, n. 8, et in cap. IV, nn. 21 et 22, de veri- 
tate Evangeliorum), hoc fit quia non pertinent ad ea quae, ut ait Summus 
Pontifex in allocutione inaugurali, « aperte pugnant cum honestatis 
principiis » et ex effectibus erronea facile omnibus appareant. 9 

Veritatem solemniter ab erroribus defendere pertinet, ut initio dic- 
tum est, ad Magisterium Concilii, cum singuli episcopi, ut singuli, mi- 
nus efficaciter agere possint contra errores qui latius diffunduntur quam 
in territorio ubi illi Magistri fidei authentici exstant. 

Tandem indoles constitutionis pastoralis dicenda est, quatenus per- 
spicua propositio doctrinae eiusque custodia et defensio maxime ad mu- 
nus pastorale pertinent et cuique pastorali incepto solidum et neces- 
sarium fundamentum praebent. 

Vestrum nunc est, venerabiles Patres, qua auctoritate et sollicitu- 



32 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



dine polletis, de iis omnibus ut testes et doctores fidei iudicare, cum 
commissioni theologicae persuasum sit omnia ad unguem expoliri posse, 
sive quoad doctrinam sive quoad rationes illam efficacius proponendi, 
nonnisi ab illis apud quos, ex lumine Spiritus Sancti, est, ut cum Au- 
gustino dicam: « forma intelligendi de apostolica auctoritate descen- 
dens » ... 10 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 (can. 3). 2 (Vincentii Lerin, Commonitorium, 
n. 28: PL 50, 668; Conc. Vat. sess. III, c. 4, Denz. 1800). 3 (A.A.S. LI, 1959, 
p. 511). 4 (cf. sess. III, c. 3, Denz. 1793). 5 (sess. IV, c. 4, Denz. 1839). 
6 (cf. Eph. 5, 27). 7 aliquot. 8 requirunt. 9 apparent. 10 {De Civi- 
tate Dei XV, 2, PL 41, 439). 

3 - PATRUM ORATIONES 
1 

Em.mus P. D. ACHILLES card. LlfiNART 
Episcopus Insulensis 

Venerabiles Fratres, 

Praesens doctrinale decretum mihi non placet, quia in toto suo te- 
nore mihi videtur prorsus inadaequatum esse materiae quam tractare 
intendit. 

De fontibus divinae revelationis agitur. Qua in re hoc schema, primo, 
puto graviter deficere seu incompletum esse. De duobus equidem fonti- 
bus nobis loquitur, Scriptura Sacra ac Traditione. 1 Verum est etenim 
duabus his viis revelationem nobis transmitti, quasi per rivulos quibus 
derivetur. Sed de alio fonte tractare decretum omittit qui profundior 
et ipse unicus est, a quo praefati duo promanant: scilicet verbum Dei. 

Quod enim verbum Dei fons sit revelationis, vigilanti cura asseruit 
Gbncilium Tridentinum, sic loquens de Evangelio, de bono nempe nun- 
tio: « quod promissum ante per Prophetas in Scripturis Sanctis Dominus 
noster Iesus Christus Dei Filius proprio ore primum promulgavit, dein- 
de per suos Apostolos tamquam fontem omnis et salutaris veritatis et 
morum disciplinae omni creaturae praedicari iussit ». 

Priusquam enim hagiographi, tam Veteris quam Novi Testamenti, 
suos scripsissent libros sub inspiratione Spiritus Sancti, locutus iam fue- 
rat Deus per Moysen et Prophetas. Humanis tandem labiis ipsemet locu- 
tus est in persona proprii Filii sui, Iesu Christi, ut suo verbo suaque 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



33 



gratia viveremus, antequam acta et verba eius scripta ab evangelistis 
fuerunt. 

Oportuit ergo de verbo Dei in hoc decreto tractari quasi de essen- 
tiali fonte revelationis omnis. 

Secundo vero, mihi videtur decretum de his fontibus tractare modo 
frigido, nimis prorsus scholastico, cum tamen in praesentia simus unius 
e mirabilioribus donis a Deo nobis concessis. Creaturae enim suae di- 
gnatus est Deus loqui. Innumeris mediis hoc fecit, « multifariam mul- 
tisque modis »; ut seipsum nobis notum faceret in ineffabili suae vitae 
mysterio, ut perfectius Ipsum cognosceremus quam per solam rationem 
naturalem unquam attingere valeamus; ut tandem suum erga nos amo- 
rem revelet, ac miserentissima sua consilia, ut sic eum diligere di- 
scamus. 

Nonne peculiariter opportunum fuisset, huius decreti voce, solem- 
nem verbo Dei reddere Sacram Synodum tributum, spectantibus prae- 
sertim fratribus nostris separatis, qui tam amanter verbum Dei colunt 
ac venerantur, ut sic probe noscant non minorem hac in re nostram 
esse devotionem ac suam. 

Nonne dignum et iustum fuisset illud Dei verbum summopere exal- 
tare cum nihil eo sublimius, nihil securius excogitari possit. In ipso 
enim vox eius auditur, arcana caelestia revelantis, qui Veritas cum sit 
« nec falli nec fallere unquam potest ». 

Nonne praecordiale fuisset omnibus in mentem revocare quomodo 
« vivus sit sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti », 
... 2 nec vacuum unquam reverti verbum ad Deum qui emisit illud, quo- 
niam illud semper gratia comitatur « quae cor aperiat his quae dicun- 
tur » ... 3 ; quoniam etiam unicuique semper nostri, in cordis secreto lo- 
quitur Spiritus « qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et creden- 
do veritati », sicut dixit Concilium Vaticanum in sessione III ... 4 

Horum omnium absentiam deploro, cum magis quam errorum ex- 
positio ac condemnatio, potens sit ostensio doctrinae veritatis ad nutrien- 
dam christianam fidem. 

Denique, quisquis sit valor ratiocinationum et argumentorum in 
textu allatorum, ut momentum statuatur Scripturae Sacrae et Traditionis, 
aestimo quod in materia tam alti ac supernaturalis ordinis, qualis sit re- 
velatio, oportet ut prae omnibus in fidei documenta innitamur. 

Quare etenim recipit Ecclesia Scripturam Sacram ut locum e quo re- 
velationem hauriat, nisi quia certa est ibidem invenire verbum Dei 
authentico modo conseryatum, provida actione Spiritus Sancti, qui eius- 
dem auctores inspiravit. Quare recipit Ecclesia Traditionem ut locum 
quo etiam hauriatur revelatio, nisi quia, testante Deo, credit eundem 



3 



34 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Spiritum Sanctum sibi communicatum fuisse, ut in lumine suo paula- 
tim, sine ullo errore, illa omnia palam faciat quae in divino nuntio sunt 
contenta. « Ego rogabo Patrem, ait enim Dominus, et alium Paraclitum 
dabit vobis ut maneat vobiscum in aeternum » ... 5 « Cum autem venerit 
ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem », vel pressius iuxta 
graecum textum: oStqyV 2 ^ ambulare vos faciet, elg rrjv AMjdetav naaav, 6 
ad veritatis plenitudinem. 

Haec autem documenta alterius altiorisque sunt valoris quam no- 
strae argumentationes, in quibus non semel minus certa occurrere pos- 
sunt. 

Non in scholasticis argumentationibus fundatur fides nostra, sed in 
omni verbo quod procedit ex ore Dei. Dolendum est iuxta principium 
tale, ab omnibus incunctanter admissum, decretum de fontibus revela- 
tionis non fuisse conceptum, ideo enixe peto ut recognoscatur penitus. 



In textu scripto tradito: 1 Scripturam Sacram ac Traditionem. 2 {Hebr. 
4, 12). 3 (Act. 16, 14). 4 (Denz. 1791). 5 (Io. 14, 16). 6 deest. 

2 

Em.mus P. D. IOSEPH card. FRINGS 
Archiepiscopus Coloniensis 

Venerabiles Fratres, 
Schema, si aperte loqui licet, non placet. 

1 . Propter linguam qua utitur hoc schema et magis etiam schema se- 
cundum. Optime quidem em.mus card. Ottaviani dixit primum officium 
etiam pastoris esse praedicare veritatem. Sed interest quomodo praedi- 
cetur. Valet proverbium etiam pro praedicatione: « Tonus est qui facit 
musicam ». Eadem veritas potest praedicari ita ut alliciantur homines 
ad eam, et eadem veritas etiam sic, ut deterreantur ab ea. Etiam in 
Vaticano Concilio I, primum schema de revelatione a Patribus refuta- 
tum est praesertim propter tonum nimis professoralem in quo factum 
fuerat a professore P. Franzelin; et deinde alius, P. Kleutgen, officium 
habuit scribendi novum schema. 

In schemate, nunc, quod hodie nobis proponitur, mihi non videtur 
esse et audiri vox Matris et Magistrae, non vox boni Pastoris, qui oves 
vocat nominatim, et oves audiunt vocem eius, sed magis lingua scholaris, 
professoralis, nec aedificans nec vivificans. Desideratur illa nota pasto- 
ralis qua Beatissimus Papa Ioannes, feliciter regnans, tam ardenter 
cupit omnia effata Concilii II Vaticani esse imbuta. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



35 



2. Propter duas doctrinas contentas in hoc schemate, ita ut portent 
totum aedificium huius constitutionis. 

Prima doctrina est de duobus fontibus revelationis, de quo iam egre- 
gie locutus est em.mus Lienart. Pauca addere mihi liceat. Hic modus lo- 
quendi de duobus fontibus revelationis non est antiquus. Alienus erat 
a Sanctis Patribus, alienus a scholasticis et etiam a S. Thoma, alienus 
ab omnibus Conciliis Oecumenicis. Introductus videtur esse saeculo elap- 
so, temporibus historicismi. 

Nec profunda est haec locutio de duobus fontibus revelationis. 
Potest quidem verificari in ordine cognoscendi pro nobis hominibus; 
sed in ordine essendi unus et unicus est fons, scilicet ipsa revelatio, ver- 
bum Dei. Et valde dolendum est, de hac re nihil, fere nihil dici in sche- 
mate. 

Postremo dissuadetur haec locutio de duobus fontibus revelationis 
ne in primis lineis, quas edet hoc Sacrosanctum Concilium, fratres sepa- 
rati offendantur, quia sublineatur doctrina controversa inter catholicos 
et non catholicos, quae hodie non idem momentum habet quod habuit 
ante quattuor saecula. 

Alia doctrina est de inspiratione et de inerrantia Sacrae Scripturae. 
Doctrina, quae profertur, mihi videtur nimis rigida, nimis coarctans li- 
bertatem scientiae, et appropinquans ad doctrinam inspirationis verba- 
lis. In hoc campo mihi videntur esse duae opiniones theologorum, una 
quae procedit modo deductivo, exiens a definitione Synodi Tridentinae, 
et per ratiocinationem dicens, omnia, quae inspirata sunt, posse esse sine 
ullo quidem errore. Alia etiam exiit a definitione Synodi Tridentinae, 
sed etiam prospicit textum et realitatem textuum prout iacent. Ambo opi- 
niones videntur niti bonis argumentis. Atqui non est mos Conciliorum 
dirimere dissensiones inter theologos catholicos, ne videatur una schola 
alteram scholam anathematizare, sed tantum haereses damnare. Ideo ne- 
cesse sine dubio erit opiniones falsas et periculosissimas damnare per 
Concilium, sed non plus. 

3. Non placet propter nimiam amplitudinem huius schematis et 
sequentis. Haec duo schemata implent 38 paginas. Commissiones prae- 
paratoriae exaraverunt, ni fallor, circa 70 constitutiones quae implent 
plus quam 1000 paginas sine adnotationibus. Omnia decreta autem om- 
nium Conciliorum quae fuerunt, adhuc implent, ut apparet ex editione 
novissima quae apud aedes Herder provenerunt, minus quam 800 pa- 
ginas. Quomodo potest hoc Concilium tam immense tractare tantam 
molem materiarum? Ideo mihi necesse videtur ut aliqua minoris mo- 
menti schemata omittantur, alia radicitus abbrevientur et inter se coniun- 
gantur. Ideo audeo proponere ut duo prima schemata inter se coniun- 



36 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



gantur et fere ad quartam partem reducantur, ut experimentatum est in 
illo scripto de quo dixit em.mus card. Ottaviani, ut finis huius Conci- 
lii non ad calendas graecas differatur, sed opportuno tempore Concilium 
ad felicem finem pervenire possit, quod est in votis omnium nostrum et 
praesertim in votis Beatissimi Patris Ioannis XXIII. Dixi. 



Textus scripto traditus: 

Schema non placet: 1. Propter linguam qua utitur hoc et adhuc magis secun- 
dum schema. Haec non est vox matris et magistrae sed magis iudicis damnantis. 
Non est vox boni pastoris, qui oves nominatim vocat et oves vocem eius audiunt. 
Potius est lingua scholaris, sicca, nec laetificans nec vivificans. Desideratur nota 
pastoralis, qua Summus Pontifex Ioannes XXIII omnia effata Concilii vult esse 
imbuta. 

2. Propter duas doctrinas in schemate contentas, quae portant totum aedifi- 
cium huius constitutionis. 

Prima est doctrina de duobus fontibus revelationis. Haec doctrina vera est 
in ordine cognoscendi pro nobis hominibus, sed in ordine essendi ipsa revelatio 
est unicus fons, ex quo duo rivuli, sc. sacra scriptura et traditio prodeunt. De hac 
ipsa revelatione fere nihil in schemate dicitur. Locutio de duobus fontibus revela- 
tionis aliena erat sanctis patribus, scholasticis, imprimis S. Thomae, et etiam Con- 
ciliis antecedentibus inclusive Tridentino et Vaticano I; introducta videtur non- 
nisi historicismo saeculi elapsi. Dissuadetur etiam ex rationibus oecumenicis, ne per 
hanc novam locutionem offendantur sine necessitate fratres separati. 

Secunda est doctrina de inspiratione et inerrantia sacrae scripturae, quae 
nimis severa esse videtur, nimis coarctans libertatem scientiae theologicae et ap- 
propinquans ad doctrinam de inspiratione verbali. Videntur hic adesse duae opi- 
niones theologorum catholicorum, quarum utraque bonis rationibus innititur. Atqui 
in Conciliis antecedentibus moris nunquam fuit tales dissidias dirimere sed tantum 
haereses damnare. Certe quae sunt falsa aut periculosissima a Concilio reiici debent. 

3. Propter nimiam amplitudinem huius et sequentis schematis. Ambo haec 
schemata implent circa 38 paginas. Commissiones praeparatoriae exaraverunt, ni 
fallor, circa 70 schemata, quae implent plus quam 1000 paginas sine adnotationi- 
bus. Decreta omnium Conciliorum antecedentium, uti novissima editio ex aedibus 
Herder probat, minus quam 800 paginas habent. 

Omnino impossibile apparet Concilium hanc totam materiam tractare. Qua- 
propter necessarium erit, alia schemata minoris momenti omittere, alia valde abbre- 
viare et inter se coniungere. Iam hic in primis schematibus audeo proponere, ut 
radicitus abbrevientur et duo primi inter se coniungantur et ita Concilium ad 
felicem finem perducatur. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



37 



3 

Em.mus P. D. ERNESTUS card. RUFFINI 
Archiepiscopus Panormitanus 

Em.mi, exc.mi, rev.mi Patres Conciliares, 

Non est cur dicam quaestionem de qua agitur esse summi, immo, 
ut opinor, supremi momenti et quasi centrum nostri Concilii Oecume- 
nici. 1 Ante omnia veniam peto ab em.mis et veneratissimis DD. cardd. 
Lienart et Frings si in aliam prorsus 2 discedo sententiam. 

Schema nobis propositum mihi universim placet. Praesens schema, 
ut iam dictum est, 3 praeparatum a commissione theologica, composita 
ex viris ingenii et doctrina sacra conspicuis, deinde 4 perpensum est qua- 
dam severa trutina in commissione centrali a pluribus em.mis cardina- 
libus et episcopis 5 ex omni populo et natione. Qua prudentia, nunc tale 
schema a nobis ante quamcumque disceptationem quasi radicitus reice- 
retur? Perinde esset ac si tempestas calamitosa magnam domum multo 
labore constructam improviso 6 everteret a fundamentis. 

Huc accedit quod, ut em.mus D. card. Cicognani, a publicis Eccle- 
siae negotiis, initio voluminis ... 7 declarat, ipsum Summum Pontificem 
statuere dignatum esse 8 ut constitutionum et decretorum schemata (quo- 
rum primum est de quo agimus) ad Concilii Patres transmitterentur, in 
eodem Concilio Oecumenico Vaticano II discutienda. Si Summus Pon- 
tifex ad nos schema etiam istud 9 voluit transmitti ut de eo disseratur, 
qua 10 auctoritate possumus quasi 11 disceptationem supprimere? 

Porro, si pro hoc schemate aliud ex toto vel ex parte 12 substituere- 
tur, nonne de altero 13 schemate consulendi essent Patres, postquam isti 
novum illud schema domi per plures dies attente 14 consideraverint? Et 
si aeque secundum schema, ut facile evenire potest, deinde 15 respuere- 
tur, tertium sane conficiendum esset, et sic prudens celeritas quae in di- 
sceptationibus nostris exoptatur, in tarditatem sine fine converteretur. 

Relinquatur, ergo, schema de fontibus revelationis omnium Patrum 
Conciliarium liberae disceptationi. Quod quidem, ut nobis compertum 
est, non significat schema esse perfectum. Aliqua, immo plura, 16 ego 
ipse puto — ut 17 suis locis dicam — in eo emendatione vel saltem per- 
spicuitate indigere. Sed id plane disceptatio intendit, ut per sapientes 
Patrum Conciliarium animadversiones, schema ipsum 18 perficiatur et 
— si opus sit — compleatur. Ad summum, ut humiliter opinor, 19 in de- 



38 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



cursu disceptationum, plura 20 schematis in epitomen redigi poterunt. 
Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 Praesens schema genera- 
tim mihi placet: diligenter. 4 deest. 5 per plures em.mos cardinales et epi- 
scopos. 6 repente. 7 quo series prima schematum continetur. 8 « Ipse 
Summus Pontifex statuere dignatus est ». 9 deest. 10 quanam. 11 deest. 
12 deest. 13 hoc secundo. 14 deest. 15 deest. 16 plura enim. 
17 quemadmodum. 18 deest. 19 deest. 20 aliquae partes. 

4 

Em.mus P. D. IOSEPH card. SIRI 
Archiepiscopus lanuensis 

Em.me Praeses, venerabiles Patres, 

1. Schema de fontibus revelationis, quamvis debeat meo humili iu- 
dicio emendationibus quibusdam perfici, utile, immo necessarium ap- 
paret et est, uti iacet, conciliari disceptationi subiiciendum. Btenim 
obiecta huius schematis sunt fundamentalia respectu cuiusvis argumenti 
et respectu ipsius fidei, ita ut sine plena certitudine de quibusdam non 
possemus ultra progredi. 1 

2. Materia huius schematis, post Vaticanum Concilium I, circa 
quasdam fundamentales veritates in discrimen adducta est per haeresim 
modernistarum. Cum quaedam consequentiae modernismi aliquando ap- 
pareant, 2 etiam post damnationem a S. Pio X factam, omnino conveniens 
est ut eadem materia, quae schemate continetur, 3 saltem forma exposi- 
tiva et positiva reassumatur et in Concilio 4 confirmetur. 

3 . Plures fideles e t pastores 5 dolore afficiuntur quia non semper 
iisdem apparet ut apte ab omnibus servetur dignitas, valor 6 et certitudo 
interpretationis Sacrarum Scripturarum, et inter pastoralia officia, locum 
habet — forsan princeps — id quo dubia solvuntur et claritas fidei re- 
stituitur. 

Ita fit ut convenienter Concilium huic legitimae spei correspondeat. 

4. Sunt quaedam sive circa Traditionem, sive circa Sacram Scrip- 
turam, cuius declaratio desideratur a non paucis scholis catholicis. 

Circa ea quae dixi, ... 7 scio mecum consentire plurimos ad minus epi- 
scopos Italiae, quos omnes heri audivi? 

Addo tamen de schemate generatim aliqua, et dico aliqua, quia alia 
suo loco dicenda sunt. 9 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



39 



1. In schemate hoc 10 non est aequa proportio inter tractationem de 
Traditione et de Sacra Scriptura, quamvis certe 11 concedi debeat huic, 
scilicet Scripturae, meliorem 12 esse partem reservandam. 

2. Quandoque in schemate 13 non clare apparet quomodo criteria 
theologica interpretationis Sacrae Scripturae omnino praestent ceteris 
criteriis interpretativis mere humanis et communibus cuilibet textui pro- 
fano, cum e contra 14 sit evidens et rationale verbum Dei ante omnia in- 
terpretari debere medio quod ab ipsa revelatione constitutum sit. Et 
hoc dico, quamvis aperte profitear magnum et dignum adiumentum alla- 
tum esse in interpretatione 15 ab ipsa indagine scientifica, communi me- 
thodo disposita. 16 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Salva omnino reverentia, non adhaereo omnino 
suggestioni qua proponitur ut differatur vel etiam prorsus substituatur. Etenim: 
hoc schema Concilio propositum est a Summo Pontifice, cui uni competit obiecta 
Concilii statuere et proponere; schema autem paratum est tot laboribus a commis- 
sione, cuius membra sunt undique collecta. 2 evidenter supersint — non est 
qui non possit videre. 3 deest. 4 ita. 5 exculti. 6 deest. 7 bene. 
8 et fere omnes Italiae episcopos. 9 sumpto haec duo. 10 deest. 11 deest. 
12 maiorem. 13 deest. 14 deest. 15 praestitum. 16 producta. 

5 

Em.mus P. D. FERDINANDUS card. QUIROGA Y PALACIOS 

Archiepiscopus Compostellanus 

Venerabiles Vatres, 

Schema constitutionis dogmaticae de fontihus revelationis, quod Sum- 
mus Pontifex nobis ad disceptandum transmisit, rationes bonas habet 1 
ut Patres conciliares, illo innixi, possimus studii nostri ope, atque Deo 
opitulante, adsequi quod ipse Summus Pontifex, Concilium inaugurans, 
commendabat, ut scilicet non solum doctrina sacra custodiatur sed etiam 
« ea ratione pervestigetur et exponatur, quam tempora postulant nostra ». 

Etenim, schema hoc in unum colligit, praeter ea capita doctrinae 
quae iam in decretis superiorum Conciliorum asserta sunt, explicationes 
etiam et aptationes recentius a Magisterio ordinario Ecclesiae inductas, 
praesertim vero quae ex hac cathedra Petri tam sollerter ac opportune 
emanarunt. 

Ordine certo et articulatim schema multas quaestiones proponit quae 
nunc primum in Concilio Oecumenico disceptantur, et modum et viam 
in Tridentino et Vaticano I inchoatam prosequendo, progressum vere 



40 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



notandum repraesentat quoad propositionem doctrinae per solemne Ec- 
clesiae Magisterium. Oportet etiam 2 ut aliqua sanctio apponatur conclu- 
sionibus legitimis, quae fructus sunt investigationis theologicae nostrae 
aetatis. 

Cum insuper redactio ... 3 claritate atque concisione polleat, schema 
optimum fundamentum praebet, ut super illud opus fecundum Pa- 
trum Conciliarium exstruatur. 

Multum equidem exspectari potest a collaboratione fraterna tot pa- 
storum, quorum in corde, et veritas et caritas insident. Ea, quae experti 
sumus in schemate de sacra Liturgia tractando, spem nostram augere 
possunt. Fieri igitur non potest ut publicus et apertus dialogus, in hac 
aula conciliari, omnia non praebeat quae ad constitutionem perficiendam 
ac stabiliendam consentanea videantur. 

Quae sint opportune addenda vel corrigenda, efflcacius apparebunt 
cum quibuslibet propositionibus singillatim et suo ordine incumbamus. 

Multi profecto exordium generale schematis desiderabunt, quo in- 
tentio pastoralis Concilii indicetur, ut desideriis et necessitatibus spiri- 
tualibus hominum nostri temporis constitutiones aptentur. 

Sedulo curandum est, ne Concilium verbis suis, praeter intentionem, 
praeiudicet quaestiones quae adhuc inter theologos legitime disputantur, 
ut accidere potest v. gr. circa quosdam aspectus Traditionis. Commu- 
niter autem ita nobis loquendum erit ut cautiones, quas necessario pe- 
riculis et imprudentiis opponere tenebimur, ne motum biblicum et theo- 
logicum ab ipsa Ecclesia factum 4 praepediant, nec impedimento sint, 
quominus fructus certi Magisterii ordinarii atque exegesis recentioris 
plene recipiantur. 

Quandoque fortasse expressio doctrinae curanda erit, ut faciliori 
comprehensioni fratrum separatorum faveamus, eos respectus comple- 
mentarios veritatis urgendo, qui utrisque sunt communes. 

Aliquis forte optaret ut certae quaestiones uberius exponerentur, 
v. gr. Traditionis natura quoad progressum dogmatum et Magisterium. 

Optanda forsitan esset nitidior distinctio inter factum dogmaticum 
inspirationis et eius explicationes; sicut etiam accuratior determinatio 
principii exegetici ad intentionem auctoris sacri detegendam et inerrantiam 
Scripturae tuendam. Fortasse historicitas Evangeliorum arctius coniun- 
gi possit cum peculiari indole praedicationis apostolicae, ex qua orta 
sunt Evangelia. 

Et alia id genus, quae inutile esset recensere, cum multo melius 
et efficacius in hac aula conciliari certe resonabunt. 

Omnia haec et alia quae forte proponentur ad perfectionem consti- 
tutionis melius, maximo ordine et brevitate, in exsecutionem ducen- 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



41 



tur, si ut initio diximus, schemate ipso duce, prout nobis propositum 
est, progrediamur. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 praebet. 2 enim. 3 sua. 4 fautum. 

6 

Em.mus P. D. PAULUS AEMILIUS card. LfiGER 
Archiepiscopus Marianopolitanus 

Venerabiles Patres, 

Post maturam considerationem, votum audeam formulare, ut tota 
praesens constitutio de fontibus revelationis recognoscatur. Schema spe- 
rabatur in quo positive indicaretur via ad renovationem biblicam fruc- 
tuosius peragendam. Schema habemus quod, etiamsi quosdam bonos ar- 
ticulos continet, mentem suscitat quae Ecclesiam nullo modo adiuvaret. 
In materia tanti momenti, Concilium meo iudicio suam solemnem aucto- 
ritatem praebere nequit tali schemati. 

Rationes voti mei sequentibus animadversionibus plenius ostendam: 

1. Mihi videtur realiter imprudens decidere seu loqui cum tanta 
certitudine de quaestionibus quae adhuc non maturae sunt, sed potius 
libere et fructuose disputantur inter peritos. 

Quod fit particulariter in textu ubi agitur de relationibus inter 
Scripturam et Traditionem... 1 

2. Valde nocet Ecclesiae tractare cum diffidentia de Scriptura deque 
investigationibus in ea factis a peritis catholicis. Nocet Ecclesiae, quia 
illas necessarias investigationes impedit vel differt, dum theologia illa 
biblica renovatione tam indiget, ut, principaliorem suam fontem magis 
reperiendo, renovetur. Praeterea, periculum habetur ne iniuste et indi- 
scriminatim diffidentia fovetur inter exegetas in Ecclesia. 

3. Contrarium est spiritui positivae renovationis a Summo Ponti- 
fice pro praesenti Concilio desiderato, fundare constitutionem super er- 
rorum timorem. Etenim si perspicue et summo cum studio legitur sche- 
ma, apparet quod mentalitas, quae totum textum ducit, est « serpen- 
tium », ut aiunt, errorum pavor. Sane praecavendum est ab erroribus. 
Attamen, errores Ecclesiam obcaecare non debent. Nihil enim malos 
influxus tam fovet quam positio negativa quae catholicos passivos reddit 
eorumque actionem fructuosam refrenat et debilitat. Ecclesia de omni- 
bus rebus loqui potest, cum serenitate, sine aggressivitate, cum fiducia, 
cum optimismo, quin particulam etiam minimam veritatis perdat. E con- 



42 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



trario talis modus perspicuus et positivus loquendi catholicos adiuvat, 
non-catholicos attrahit, doctrinamque Ecclesiae audibilem omnibus ho- 
minibus reddit. 

4. Quarta ratio voti mei est quod non convenit, unam solam scho- 
lam theologicam substitui variatae menti theologicae Ecclesiae. Etenim, 
meo iudicio, in aperto est quod sententia quae in constitutione exprimitur 
est illa unius tantum modi cogitandi in Ecclesia. 

Propono, ergo, ut recognoscatur textus constitutionis a theologis et 
exegetis diversarum opinionum, qui bene sciant ambo: et valores iam 
certe acquisitos neque deperdendos et etiam acquisitiones contempora- 
neas in studiis Sacrae Scripturae. Illi omnes de illis diversis valoribus ne 
tractent in formulis conflictum gerentibus, sed ad exponendas omnes 
divitias Ecclesiae. Et semper in mente habeant ... 2 desideria fratrum chri- 
stianorum separatorum ... 3 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 et in illa ubi agitur de veritate factorum Evan- 
gelii. 2 opiniones et. 3 Ad hanc refectionem adiuvandam sequentes animad- 
versiones particulares propono. 

7 

Em.mus P. D. FRANCISCUS card. KOENIG 
Archiepiscopus Vindobonensis 

Em.me Praeses, Patres venerandi, 

Schema propositum magno et arduo labore confectum est. Quod 
grato animo agnoscendum est. Eminet scholastica claritate et sagacitate. 
Fulcitur multis testimoniis Magisterii ordinarii, sed ex ultimis decenniis 
tantum depromptis. Exhibet doctrinam solidam... 1 

Sed, meo humili 2 iudicio, contra schema 3 dicendum est ... 4 varias 
continere doctrinas, quae non sunt — vel nondum sunt — a Concilio 
solemniter definiendae. Haec valent imprimis: 

1. De habitudine inter Scripturam et Traditionem. Nam in sche- 
mate propugnatur sententia, de qua usque ad nostrum tempus inter theo- 
logos, revera peritos, adhuc disputatur et de qua ex Traditione consen- 
sus unanimis non habetur. 

2. Omnibus notum est, qualia problemata pro exegesi solida et 
indubitanter catholica hodie solvenda sunt circa inerrantiam et veraci- 
tatem Scripturae. Etiam in hac re schema plus videtur dicere 5 quam quod 
a Concilio suprema auctoritate definiendum est. Negliguntur enim quae- 
stiones de possibilitate multiplicium generum litterariorum etiam in 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



43 



scriptis indolis vere historicae. Decideretur insuper a Concilio — secun- 
dum schema — quaestio de inerrantia circa « obiter dicta », quam quae- 
stionem omnes positive solvendam esse censent. Sed non est necesse 
talia (i. e. circa « obiter dicta » in Scriptura) conciliariter definienda et 
de fide catholica imponenda. Insuper transgreditur schema, quoad quali- 
ficationem, doctrinam Encyclicarum a Leone XIII usque ad Pium XII. 
Ut hoc fieri possit, seria discussio fieri deberet. 6 Insuper peritis in re 
exegetica schema videtur parum progressum continere, 7 si comparatur 
cum lucida doctrina Pii XII in Encyclica Divino ajflante Spiritu, ex qua 
catholica exegesis novum lumen et novum animum excepit. Ad fidei 
tutelam sufficere videtur ut in hac materia principia sancte tuenda sta- 
tuantur et reliqua committantur ulterioribus indagationibus exegeseos 
sub vigilantia Magisterii Ecclesiae. Videtur enim in his omnibus iam sat 
provisum esse ab Encyclicis Pontificum huius saeculi. Insuper Commis- 
sio biblica, cuius labor omnibus cordi esse debet, adiutorium suum prae- 
stabit. 

3. Videtur schema deficere in eo, quod nullibi clare ... 8 affert quam 
qualificationem theologicam tribuere vult singulis suis assertis. Sed nul- 
latenus omnia quae in schemate proponuntur, ut fidei dogmata censen- 
da sunt, verbi gratia de origine Evangelii S. Ioannis: quae hic dicuntur 
certe omnes libenter admittimus, sed non videtur haec spectare ad ma- 
teriam definiendam a Concilio. 

Quibus omnibus perpensis, meo iudicio, 9 ad schema dicendum vi- 
detur: nondum placet. 



In textu scripto tradito: 1 sicut in scholis audivimus. 2 submisso. 3 deest. 
4 schema. 5 dicit. 6 debet. 7 regressus potius quam progressus. 8 ne- 
que in genere neque in singulis. 9 deest. 

8 

Em.mus P. D. BERNARDUS card. ALFRINK 

Archiepiscopus Ultraiectensis 

Venerabiles Patres, 

Legens et studens hoc schema constitutionis de fontibus revelatio- 
nis, non potui non cogitare ea quae Summus Pontifex, feliciter regnans, 
praeclare et sapientissime dixit in sua allocutione inaugurali habita die 
11 mensis octobris... 1 

Dixit nempe Summus Pontifex « neque opus nostrum... eo spectat 



44 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ut de quibusdam capitibus praecipuis doctrinae ecclesiasticae discepte- 
tur, atque adeo fusius repetantur ea quae Patres ac theologi veteres et 
recentiores tradiderunt et quae a vobis non ignorari sed in mentibus 
vestris inhaerere merito putamus ». 

In nostro autem schemate fusius repetuntur quae de fontibus re- 
velationis, de Sacra Scriptura, de Traditione, de Magisterio ecclesiastico 
in omnibus manualibus theologicis inveniuntur, quin vix aliquid novi 
ex studiis recentioribus addatur. 

Nonne hic locus est memorem esse verborum, quae idem Pontifex 
Summus in allocutione laudata ad locum citatum adiungit, nempe: « ad 
huiusmodi tantum disceptationes habendas, non opus erat ut Concilium 
Oecumenicum indiceretur »? 

Finis huius Concilii a Summo Pontifice in eadem allocutione sequen- 
tibus verbis describitur, ... 2 « ut doctrina (catholica) certa et immuta- 
bilis, cui fidele obsequium est praestandum, ea ratione pervestigetur et 
exponatur, quam tempora postulant nostra. Est enim aliud, ipsum de- 
positum fidei, seu veritates quae veneranda doctrina nostra continentur, 
aliud modus quo eaedem enuntiantur, eodem tamen sensu, eademque 
sententia ». 

Dicent forse quidam, sicut fecit hodie rev.mus lector relationis, di- 
cent forse quidam 3 quod saltem in cap. IV, quod de Sacra Scriptura 
tractat, conditiones temporis nostri respiciuntur in quantum errores ho- 
dierni qui revera sat graves in campo biblico indicari possunt, ibi agi- 
tantur. 

Quidquid sit de hoc cap. IV, quod mea humili opinione clarius 
et minus superficialiter et maiore cum discrimine exarandum esset, de 
eo fusius loquendum erit si de particularibus agatur. 

Sed in genere in hoc schemate desiderantur quae studia theologica 
ulterioris temporis ad clariorem et praecisiorem intellectum utiliter at- 
tulerunt, verbi gratia de ipso conceptu revelationis divinae, de relatione 
inter Sacram Scripturam et Magisterium ecclesiasticum, de ipsa termi- 
nologia quae de duobus fontibus revelationis loquitur, quae terminologia 
in ipso Concilio Tridentino desideratur, ubi potius sermo est de duobus 
modis transmissionis unius veritatis salutaris, nempe ipsius Evangelii. 

Haec omnia eo magis dolenda sunt, quia omnia haec maximi mo- 
menti sunt, ubi unitas omnium christianorum respicitur, de qua Sum- 
mus Pontifex in eadem allocutione multa perpulcherrima dixit. 

Certo, qui hoc schema confecerunt, nondum cognoverunt omnia de- 
sideria quae Summus Pontifex in allocutione iam saepius laudata fuse 
et clarius et sapientissime exposuit. 

Nunc autem, cognoscens ipsum animum Summi Pontificis, optarem 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



45 



enixe ... 4 ut Concilio Vaticano II schema brevius, emendatum, aut — si 
possibile est — novum schema proponatur, in quo omnium desiderio- 
rum Summi Pontificis et exigentiarum Ecclesiae hodiernae optime ra- 
tio habeatur. 

Et addere liceat — em.mus Ruffini, olim meus condiscipulus in Assy- 
riologia, habeat me excusatum — sed addere liceat quod, ut videtur, nos 
discutientes an schema hoc recipiatur, an non, praecise facimus quod 
Summus Pontifex voluerit quando schemata haec nobis sine quadam re- 
strictione indicata discutienda proposuit, ita ut non deficiamus reverentia 
debita versus Summum Pontificem. 5 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 huius anni. 2 nempe. 3 deest. 4 — si pos- 
sibile est — . 5 deest. 

9 

Em.mus P. D. LEO IOSEPH card. SUENENS 
Archiepiscopus Mechliniensis-Bruxellensis 

Venerabiles Fratres, 

Occasione transitus a priore ad secundum schema, liceat mihi quas- 
dam propositiones facere quoad modum celeriorem et efficaciorem pro- 
cedendi in disceptationibus. 

Schema de quo agitur mihi non placet propter rationes iam allatas 
a cardinalibus schemati oppositis. 

Et schemata sequentia huius commissionis adhuc minus placent. Sed 
etiam si quoad eorum substantiam — dato non concesso — nihil esset 
Opponendum, schemata commissionis theologicae mihi videntur de- 
ficere per defectum brevitatis. 

Ut omnibus notum est, permulti Patres — ne dicam omnes — in- 
quieti sunt de nimia prolungatione laborum, de deficienti modo pro- 
grediendi, vel melius, non progrediendi. Iure merito timent ne Conci- 
lium Vaticanum II fiat Concilium Tridentinum II. Itaque antequam pro- 
grediamur ad analysim schematis secundi, instituamus examen conscien- 
tiae et, puto, 2 revisionem methodi. 

Post experientiam prioris schematis, liceat mihi proponere quaedam 
principia practica in evolutione laborum. 

Prima propositio sit haec: post disceptationes de schemate in ge- 
nere statim et semper fiat votatio de acceptabilitate schematis ut sic. 
Ratio: 



46 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1) ne tempus perdatur in disceptationibus de particularibus ubi 
nec ipsa substantia rerum placet; 

2) quia accidere potest ... 3 quod non sufiicit emendare schema 
sed revera de novo est conficiendum. De cetero idem advenit, ut dictum 
est* initio Concilii Vaticani I; 

3) multi loquuntur in Condlio, sed Concilium qua tale ad silen- 
tium reducitur nimis protractum. Omnes aspirant ut votationes fiant 
ita ut sine nimia mora opinio maioritatis quoad essentiam rerum ap- 
pareat. 

Secunda propositio: Peractis disceptationibus oralibus de schemate 
in genere, Patres tradant in scriptis, tantum in scriptis, 5 emendationes 
quae respiciunt particularia. Ratio: valor emendationis eadem remanet, 
et labor quam maxime acceleraretur.* Est unica methodus ut vitentur 
repetitiones, siquidem Patres nesciunt quid alii ante ipsos dicent, et non 
est semper facile stante pede mutare textum. 

Commissio statim conficiat indicem emendationum propositarum 
iuxta numeros, indicando breviter rationes in favorem emendationis, in- 
dicando etiam nomen vel nomina Patrum qui emendationem propugnant. 

Deinde commissio patefaciat suam opinionem de unaquaque emen- 
datione. Si commissio acceptat emendationem, non est cur auctor emen- 
dationis adhuc loqueretur. 

Si non accipit, sit ei plena 7 libertas loquendi ad emendationem 
suam defendendam. 

Hoc modo unusquisque Pater clare iudicare potest et simul votatio- 
nem facere de emendationibus. Si vero votum fit post hebdomadas, ne 
dicam post menses, 6 nemo potest rememorari rationes pro vel contra. 
Necesse est ut quisque Pater possit mentem suam aperire omnibus Pa- 
tribus, sed non est de necessitate salutis ut hoc fiat oraliter, immo melius 
fit in scriptis, quia facilius diiudicatur textus scriptus quam sermo. 

Tertia propositio: Commissiones statim sine mora, etiam antequam 
emendationes Patrum receperint, laborem suum aggrediantur, studendo 
specialiter et ante omnia modo abbreviandi schema suum proprium et 
statuendi principia maiora, themata fundamentalia, eliminando minora 
quae indolem conciliarem minime prae se ferunt. Ne arbores impediant 
videre silvam! Sic verbi gratia, perplura schemata postea tradenda 9 sim- 
pliciter ad commissionem pro reformatione Codicis, meo iudicio, 10 es- 
sent remittenda. 

Quarta propositio: Commissiones post-conciliares statim erigantur 
post peractam votationem schematum illius commissionis, ita ut possit 
nova commissio statim ad particularia descendere et invigilare in mo- 
dum quo conclusiones in praxim deducantur. Vidimus enim quaedam 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



47 



vota Concilii Vaticani I adhuc exspectare realizationem practicam. Non 
sufEcit conficere textus; volumus ut in praxim — nonne? 11 — dedu- 
cantur. 

Tandem: Ultimae propositiones per modum appendicis et minoris 
momenti. 12 Publicatio nominum in ephemeridibus potest esse quoddam 
incitamentum ad loquendum potius quam ad scribendum. Forsan me- 
lius esset nomina non publicare, vel alia solutio esset omnia publicare 
nomina non tantum Patrum, qui mentem oraliter aperuerunt, sed etiam 
eorum qui hoc in scriptis fecerunt. 

Tandem: momenta nostra 13 pretiosa sunt. Forsan, omittendo titu- 
laturam in initio sermonis et dicendo simpliciter « Venerabiles Fratres » 
loco « Em.mi ac exc.mi ac rev.mi Domini »... haberetur simul abbrevia- 
tio temporis et simplificatio magis evangelica, siquidem nihil in Evange- 
lio ostendit Petrum, Iacobum et Ioannem sibi invicem hoc titulo insi- 
gniri. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 graviter. 2 deest. 3 — et in casu verifica- 
tur — . 4 deest. 5 deest. 6 acceleratur. 7 deest. 8 deest. 9 deest. 
10 deest. 11 deest. 13 deest. 13 deest. 

10 

Em.mus P. D. IOSEPH card. RITTER 
Archiepiscopus S. Ludovici 

Em.me Praeses, venerabiles Fratres et Patres, 

Secundum meum iudicium, humile iudicium, 2 schema de fonti- 
hus revelationis reiiciendum est et alterum proponatur, 3 et propter se- 
quentes rationes. 

1. Evidenti utilitate caret. Nihil novi, nihil accommodationis con- 
tinet, quod sive doctrinam sive vitam christianam reddat maioris signi- 
ficationis vel efficaciae pro homine contemporaneo; solummodo denuo 
praesentat — aliquoties minus clare quam ea — doctrinam Conciliorum 
Tridentini et I Vaticani. Repetitio huiusmodi nuda, mihi videtur, neque 
necessaria est neque utilis. 

2. Quod est maioris momenti: in schemate abundat ambiguitas. For- 
tasse indirecte, et tamen aperte, schema tangit problemata actualia tum 
theologica tum scripturistica. Ita ordinantur propositiones ut videantur 
solutiones praeferre; in re tamen nihil dicitur clarum et determinatum... 4 

Deinde, et hoc mihi videtur maximi momenti, totum schema ob- 
scuratur pessimismo et spiritu negativo. Nihil explicitum dicens, vide- 



48 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



tur afficere dubio et indebita suspicione magnam partem recentioris exe- 
geseos neotestamentariae... 5 

Venerabiles Patres! 6 Studentes, christifideles, et etiam periti debite 
volunt et exspectant ex hoc Concilio sustentationem et praesertim illu- 
minationem positivam. Nobis sit adiuvare et dirigere, non reprimere et 
dissuadere. Si Concilium habet solutiones problematibus actualibus, eas 
exhibeat quam clarissime, quam distinctissime. Si solutiones desunt, 
etiam hoc factum dicat Concilium — aut taceat. Si errores exsistunt, 
eos demonstret et etiam condemnet Concilium. Attamen abstineat Con- 
cilium a dictis quae utilitate careant, unitatem periclitent, et suspicio- 
nes ingerant. Talia non possunt nisi timorem et taedium erga Scriptu- 
ras et theologiam ingignere in christifidelibus potius quam amorem et 
reverentiam... 7 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Animadversiones quas vestrae considerationi nunc 
propono, etsi ad huius schematis totalitatem referunt, necesse est illustrentur per 
citationem singularum partium. Hae citationes ergo ne intelligantur secundum mo- 
dum enumerationis completae, sed tantum secundum modum illustrationis par- 
tialis. 2 deest. 3 in toto. 4 In hoc contextu consideremus paragraphum 
quartam. Prima lectione videtur dicere revelationem contineri partim in scriptura 
partim in traditione non scripta; sed hoc « dicere » impossibile est demonstrare. 
Si schema vult hanc solutionem praebere problemati valde implicato, quare non 
utitur verbis et terminis claris, terminis diuturno usu theologico iam sancitis? Si 
solutionem praebere non vult, tunc possumus dicere « ad quid omnia haec ver- 
ba »? Aliud exemplum eiusdem invenitur in par. 19. In partibus prioribus loqui- 
tur schema de hagiographis et de scriptoribus sacris. In hac paragrapho designat 
Matthaeum, Marcum, Lucam et Ioannem « auctores » librorum Evangelii. Quid 
vult dicere « auctores »? 5 Par. 21 et 22, e. g. facile praebebunt occasionem 
accusationibus et recriminationibus quarum iam satis habuimus his annis. Par. 28 
notas exhibet admonitionis cuius necessitatem dubitat etiam admirator. 6 deest. 
7 Eminentissimi ac Reverendissimi Fratres, nolo dicere utrum debeat esse schema 
de fontibus revelationis an non. Quidquid erit responsum huic quaestioni, non pos- 
sum approbare vel accipere hoc schema propositum. 

11 

Em.mus P. D. AUGUSTINUS card. BEA 

Venerabiles Vatres, 

Locuturus de schemate in genere, non possum non laudare studium 
et diligentiam cum qua commissio theologica praeparatoria illud prae- 
paravit et composuit. Eo magis doleo me de eo, ea forma qua nunc 
prostat, dicere debere non placet. En rationes. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



49 



Schema, uti stat, non respondet scopo a Summo Pontifice Concilio 
ipsi proposito. Ipsum Concilium, in nuntio ad universos homines dato, 
ipsa haec Sacrosancta Synodus finem, quem sibi proponit, his verbis ex- 
pressit: « Integram ac puram Dei veritatem huius aetatis hominibus 
sic proferre studebimus, ut eam ipsi intelligant eique libenter assentiant. 
Pastores cum simus — en ratio pastoralis — pastores cum simus, eo- 
rum omnium (omnium, non tantum aliquorum theologorum, etiam fra- 
trum separatorum, etiam omnium aliorum hominum), eorum omnium 
indigentiae satisfieri cupimus, qui Deum quaerunt, si forte attrectent 
eum aut inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum ». 

Hoc est programma quod ipsum nostrum Sacrosanctum Concilium 
sibi proposuit, et in hac luce, ni fallor, debemus examinare schemata 
quae nobis proponuntur. Qua in re, ceteroquin, Concilium nihil aliud 
fecit nisi suum fecit programma, identidem, non tantum in sermone 
inaugurali, identidem a Summo Pontifice enuntiatum et sic determina- 
tum: Scopus Concilii non est « de quibusdam capitibus praecipuis doc- 
trinae ecclesiasticae disceptare, atque adeo ne fusius repetantur ea, quae 
Patres et Theologi veteres et recentiores tradiderunt »; sed « in praesenti 
oportet ut universa doctrina catholica his temporibus nostris ab omni- 
bus accipiatur novo studio, mentibus serenis atque pacatis », atque adeo 
— pergit — « ut eadem doctrina amplius et altius cognoscatur eaque 
plenius animae imbuantur atque formentur ». Iterum scopus pastoralis. 
Ac demum dicit: ut doctrina « ea ratione pervestigetur, exponatur quam 
tempora postulant nostra », « scilicet eae inducendae erunt — sunt verba 
Summi Pontificis — rationes res exponendi, quae cum Magisterio, cuius 
indoles praesertim pastoralis est, magis congruant ». 

His positis, mihi videtur humiliter dicendum schema omnino carere 
indole pastorali. Verum quidem est, ut antea dictum est, omnem doctri- 
nam esse fundamentum doctrinae pastoralis et praxis pastoralis, sed 
fundamentum non est ipsa res, est fundamentum. Secus omnis tractatus 
theologicus, omne manuale scripturisticum, posset dici sine ambigui- 
tate tractatus pastoralis, quod certe non obtinet. 

Ergo schema non habet prae oculis homines hodiernos, animas a 
Christo Ecclesiae hodie, hodie commissas, sed potius scholas theologicas. 
Immo, interdum — postea fortasse dicam aliqua de hac re — unum 
solum theologum, qui fortasse erronee aliquid dixit. Quaestiones, et 
modum concipiendi et loquendi, non ita exprimit ut hodie homines 
vere intelligant. Non agitur de eo ut attenuemus aliquid, ut verba am- 
bigua adhibeamus; etiam lingua moderna latina clare loqui potest quin 
adhibeantur termini scholastici, qui hodie fortasse non iam intelliguntur. 

Nihil, ne verbum quidem dicitur, in hac prima parte, de facto reve- 

4 



50 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



lationis, antequam fiat sermo de fontibus revelationis. Sed ni fallor, mun- 
dus hodierus, atheismo tanto repletus, maxime opus habet ut revela- 
tionis factum eiusque momentum hodie proponatur. 

Hoc aliquo modo fit in cap. IV, sed etiam ibi modo valde sche- 
matico. Vix quidquam in nostro schemate dicitur de momento funda- 
mentali revelationis et Sacrae Scripturae in specie pro Ecclesia, pro vita 
fidelium, pro omnibus hominibus huius temporis. Haec, si dicuntur, non 
sunt praedicationes, non sunt sermones, sed sunt expositio doctrinae 
catholicae de momento ipsius revelationis. Hinc fit ut perplura dicantur 
quae iam communiter in Ecclesia admittuntur, et valde fuse explicen- 
tur, v. g., ut iam notatum est, de auctoribus evangeliorum de quibus 
certe in Concilio non est discutiendum, de versione latina vulgata de 
qua nos omnes iam diu edocti sumus et nec possumus dicere illa quae 
in respectivo articulo dicuntur. 

Deinde plura tractantur quae nonnisi scholarum theologicarum in- 
teresse habent, nec a Concilio definiri possunt, praesertim in doctrina 
de natura inspirationis quae explicatio hic data in omni bono tractatu 
theologico de inspiratione haberi potest. 

Deinde de habitudine inspirationis personalis ad communitatem lo- 
quitur schema; schema condemnat aliquam doctrinam collectivae inspi- 
rationis; hanc doctrinam unus vel duo auctores tentando, proposuerunt. 
Sed haec non est quaestio. Quaestio hodie est ea, quomodo ipsa com- 
munitas influxerit in scripta quae in ipsa exstiterunt; non quomodo 
ipsa inspiraverit auctorem, sed quomodo ipse in illis conditionibus posi- 
tivis scripserit. Et sic sunt — de his postea et singulatim fortasse lo- 
quendum est — multa quae hic in schemate in genere dicuntur, sed non 
applicantur ad quaestiones quae hodie in exegesi adsunt. 

Denique vix opus est dicere quaestionem unionis, quaestionem oecu- 
menicam in hoc schemate nullatenus omnino considerari. Non sufficit 
proponere simpliciter doctrinam catholicam. Oportet eam proponere eo 
modo ut nostri fratres non-catholici eam intelligere possint et eius fun- 
damenta perspiciant. Si loquimur de Sacra Scriptura, non sufficit repe- 
tere ea quae iam dicta sunt, sed ea quae hodie respiciunt difficultates 
quas fratres nostri non-catholici habent. Et de hac re in schemate fere 
nihil habetur. 

Denique schema multum loquitur, praesertim in tractatu de Novo 
Testamento, de exegetis. Una tantum vice habetur vox aliqua quae potest 
explicari in laudem laboris quem exegesis moderna fecit. Sed ille labor, 
ut Pius XII sanctae memoriae in Enc. Divino ajflante Spiritu dixit, ille 
labor, qui ultimis quinquaginta annis factus est, confitentibus etiam non- 
catholicis auctoribus, immensus est. Sed schema loquitur ex quadam 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



51 



suspicione, ex quodam timore errorum, etc, quin problemata omnino 
profunde tangat. 

Propterea, ut concludam: ni fallor, schema, si non volumus substi- 
tuere aliud schema, profunde, omnino profunde retractandum erit. Ita 
profunde ut sit brevius, ut sit magis clarum, minus ambiguum, ut sit 
magis pastorale, et sit magis oecumenicum. Si hoc fit, tunc utique schema 
potest esse magnum beneficium pro mundo moderno; sed, prout nunc 
habetur, — proh dolor! — humili mea sententia, debeo dicere: hodie, 
ut hodie est, non praestat illud commodum. Dixi. 

Textus scripto traditus: 

Locuturus de schemate in genere non possum non laudare studium et diligen- 
tiam, cum qua commissio theologica illud praeparavit et composuit. Eo magis doleo 
me de eo, qua forma nunc prostat, dicere debere: Non placet. En rationes: 

1. Schema, uti stat, non respondet scopo Concilii. In Nuntio enim ad univer- 
sos homines dato ipsa haec Sacrosancta Synodus finem quem sibi proponit his 
verbis expressit: « Integram ac puram Dei veritatem huius aetatis hominibus sic 
proferre studebimus, ut eam ipsi intellegant eique libenter assentiant. Pastores 
cum simus, eorum omnium indigentiae satisfieri cupimus, qui Deum quaerunt, si 
forte attrectent eum aut inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum » 
(Act. 17, 27) {L'Oss. Rom., 22-23 oct. 1962, pag. 1). Qua in re Concilium suum 
fecit programma identidem a Summo Pontifice enuntiatum et in sermone Concilio 
inaugurando habito sic determinatum: Scopus Concilii non est ut « de quibusdam 
capitibus praecipuis doctrinae ecclesiasticae disceptetur, atque adeo fusius repe- 
tantur ea, quae Patres ac theologi veteres et recentiores tradiderunt », sed « in 
praesenti oportet ut universa doctrina christiana ... his temporibus nostris ab omni- 
bus accipiatur novo studio, mentibus serenis atque pacatis »... atque adeo « ut 
eadem doctrina amplius et altius cognoscatur eaque plenius animae imbuantur 
atque formentur »...; ac demum, ut doctrina « ea ratione pervestigetur et expo- 
natur quam tempora postulant nostra »... « scilicet eae inducendae erunt rationes 
res exponendi, quae cum Magisterio, cuius indoles praesertim pastoralis est, ma- 
gis congruant » (L'Oss. Rom., 12 oct. 1962, pag. 2). 

2. His positis dicendum videtur de schemate. 

a) Schema caret illo charactere pastorali, id est non habet prae oculis homi- 
nes hodiernos, animas a Christo Ecclesiae hodie commissas, sed potius scholas 
theologiae — immo interdum unum aliumve auctorem — earumque quaestiones 
et modum res concipiendi et loquendi. Sic v. g. ne verbum quidem dicitur de 
facto revelationis, antequam sermo fiat de eiusdem fontibus (et genuina explicatio 
ipsius conceptus « revelationis » traditur demum in cap. IV schematis sequentis); 
vix quidquam dicitur de momento fundamentali revelationis et S. Scripturae in 
specie pro Ecclesia, pro vita fidelium et pro omnibus hominibus. 

b) Hinc fit ut perplura quae iam communiter in Ecclesia admittuntur, valde 
diffuse explicantur, ut v. g. de habitudine S. Seripturam inter et traditionem, de 
auctoribus Evangeliorum, de versione latina Vulgata; praeterea perplura tractan- 
tur, quae nonnisi scholarum theologiae intersunt nec a Concilio definiri debent, 
uti v. g. longa explicatio naturae inspirationis, quae explicatio in omni tractatu 
theologico aeque bene, si non melius proponitur; de habitudine inspirationis per- 



52 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



sonalis ad communitatem, de qua re nullum est dubium inter theologos. Ex hoc 
modo agendi consequitur, etiam problemata essentialia et maximi momenti sub- 
mergi in multitudine rerum, et non posse efficaciter tractari. Quaenam sint talia 
problemata dicam postea. 

c) Dicto modo procedendi efficitur etiam ut schema nimis diffusum evaserit. 
Hoc solum schema, quod est unum e minoribus a Commissione theologica propo- 
sitis et cuius momentum certo cum momento decreti Concilii Tridentini de iustifi- 
catione nullo modo comparari potest, illo decreto una decima parte longius est (si 
sola positiva expositio respicitur et canones de iustificatione separatim conside- 
rantur). 

d) Hic magis per transennam noto etiam minime placere frequentes expres- 
siones « damnatorias », quae insuper etiam per sermonem programmaticum inau- 
guralem Summi Pontificis excluduntur. 

Propono proinde ut schema a commissione funditus retractetur secundum prin- 
cipia supra exposita, ita ut scopo Concilii vere respondeat. 

Puncta quae e schemate nostro retinenda sunt, respective alia quae addenda 
essent, sunt fere haec: ad humani generis condiciones meliores reddendas ante omnia 
oportet, ut homines doctrinam a Deo per Christum revelatam et in eius Ecclesia 
conservatam et propositam accipiant. Sicut enim perturbationes quas genus huma- 
num hodie patitur, ultimatim ex repudiatione Christi eiusque doctrinae processerunt, 
ita nonnisi per eiusdem doctrinae acceptationem res sanari potest. Ideo Concilium 
hominibus hanc revelationem, et vias eam cognoscendi proponit. Ecclesia quidem 
non negat capacitatem naturalem hominis Deum cognoscendi, at eam per pecca- 
tum obnubilatam esse asseverat, ita ut revelatio supernaturalis homini moraliter 
necessaria evadat. Insuper revelatio maximum Dei beneficium est eo quod cogni- 
tionem naturalem hominis longe superat. Sequitur expositio quid sit revelatio; 
quaenam sit duplex forma eam cognoscendi et transmittendi, scilicet praedicatio 
oralis Ecclesiae et Verbum Dei scriptum; addantur maxime essentialia de natura 
magisterii oralis et traditionis de natura Librorum Sacrorum, scilicet de eorumdem 
inspiratione et inerrantia, de unitate utriusque Testamenti, de Vetere Testamento 
(eius excellentia, habitudine ad Novum Testamentum quod praeparat et quo es- 
sentialiter imperfectius est), de indole historica narrationum Evangeliorum, de 
Ecclesiae habitudine ad S. Scripturam: relate ad interpretationem, ad scientiam 
biblicam, ad usum theologicum et pastoralem. 

Haec fere sunt puncta valde breviter tractanda, reducendo tractationem ad 
maxime fundamentalia, ad ea fere quae omnes homines de re scire oportet. Dico: 
« fere », ad innuendum, me non intendisse dare enumerationem completam nec 
excludere alia puncta quae forte item ad scopum intentum pertinere visa fuerint. 

Schematis longitudo non deberet maior esse quam quattuor vel ad summum 
quinque paginae formae schematis actualis, quae est circiter media pars dicti decreti 
Concilii Tridentini de iustificatione. Haec longitudo momento quod hoc schema in 
Concilio inter tam multa occupat, omnino correspondere videtur. Schema aliquod 
in quo res modo notatae exponuntur, Secretariae Generali, si opportunam videbitur, 
libenter tradam. 

Praeses Card. Tisserant: Excmus secretarius Concilii aliquid vult 
dicere... Habebat aliquid dicendum de schedulis. 

Secretarius generalis: Tempus exhibitionis schedarum elapsum est! 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



53 



12 

Beat.mus P. D. MAXIMUS IV SAIGH 
Patriarcha Antiochenus Melchitarum 

Venerables Veres, 

Qu'il me soit permis d'exprimer, au sujet du schema de constitution 
dogmatique de fontibus revelationis, un avis global, dicte surtout par 
des considerations pastorales et cecumeniques. 

Dans un concile cecumenique, le critere selon lequel on choisit les 
sujets a soumettre aux deliberation des Peres n'est pas celui de leur 
importance objective, mais de leur correlation avec la vie de 1'Eglise. 
Aussi bien, le Saint-Pere a-t-il plus d'une fois souligne, et jusque dans 
son discours d'ouverture du Concile, qu'il souhaitait voir toutes les 
questions traitees sous l'angle pastoral. Or, je le demande, quel interet 
actuel et pastoral y a-t-il pour le Concile a traiter de la question des 
sources de la Revelation sous 1'angle restreint, negatif et polemique 
auquel on nous la propose? Je m'explique: 

1. On peut se demander d'abord dans quelle mesure ce schema 
de fontibus revelationis repond vraiment aux desirs et vceux des eveques 
et universites catholiques. Le doute vient spontanement a 1'esprit que 
ce texte aurait ete etabli plutot pour dirimer des questions entre ecoles 
theologiques. II me semble que le concile cecumenique doit rester etran- 
ger a ces querelles d'ecole. II me semble que le concile cecumenique doit 
rester etranger a ces querelles d^ecoles. 1 

2. Quant au point precis de la doctrine de 1'Eglise sur les sources 
de la Revelation, aucun danger ne menace vraiment PEglise. Nul besoin, 
donc, de proceder a de nouvelles definitions de foi ou a des declarations 
dogmatiques qui risqueraient de raidir les positions traditionnelles ou 
d'arreter le developpement harmonieux du dogme. En effet, certaines 
notions, comme celles qui concernent les rapports entre 1'Ecriture et la 
Tradition, ou 1'interpretation de certains passages des livres de 1'Ancien 
et du Nouveau Testament, font 1'objet, depuis quelque annees, de recher- 
ches et de discussions approfondies entre specialistes tant des sciences 
profanes positives que des sciences sacrees. Avons-nous aujourd'hui tous 
les elements necessaires qui nous permettent de trancher, definitive- 
ment, les debats en cours? Ces debats, a notre avis, ne sont pas encore 
parvenus a un point suffisant de maturation pour que l'on puisse im- 
poser des solutions definitives. 

3. Certaines parties du schema repetent, il est vrai, 1'enseignement 



54 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



traditionnel de 1'Eglise sur des points certains. Mais cet enseignement 
certain est presente sous une forme plutot negative de condamnations 
et de polemiques. Or, ce n'est pas la repondre au desir du Pape et 2 a 
1'expectative du peuple fidele qui attend de nous un expose serein, posi- 
tif et riche de 1'histoire de notre salut, pour alimenter la vie chre- 
tienne. 

4. Sur le plan cecumenique, on doit regretter que le schema ne 
s'efforce pas de preparer les voies a un dialogue ulterieur avec les autres 
chretiens, mais au contraire de repeter les formules depassees de la 
« Contre-Reforme » et de 1'« Anti-Modernisme ». 

Pour toutes ces raisons, et sans vouloir entrer dans les details, je 
propose que le Concile renonce purement et simplement a 1'examen 
et a 1'adoption de ce schema. L'enseignement de 1'Eglise sur ce point doit 
etre expose d'une maniere positive et pastorale, et le champ doit rester 
ouvert aux recherches des specialistes, parmi lesquels se trouvent des 
savants catholiques et des theologiens de grand renom, auxquels il est 
normal que 1'Eglise fasse confiance. 

Venerables Freres. La plus grande partie de cette premiere session 
du Concile s'est ecoulee sans que les questions les plus vitales pour 
1'Eglise aient ete abordees, en particulier celle de la constitution divine 
de 1'Eglise. 

Le Premier Concile cecumenique du Vatican nous avait donne une 
vision partielle de 1'Eglise, s'etant contente de definir les prerogatives 
de son chef visible. Mais dans cette perspective, le corps de 1'Eglise, 
c'est-a-dire la hierarchie, le clerge et les fideles, semblent se reduire aux 
proportions d'un nain demuni de ses puissances vitales. II convient donc 
que les justes proportions soient retablies entre la tete et le corps. Alors 
bien des verites se degageront et rendront plus acceptables pour les autres 
chretiens les notions de primaute et d'infaillibilite qui, a la lumiere de 
cette vision complete de 1'Eglise, retrouveront leur sens authentique. 
Aussi, qu'il me soit permis de reiterer ici ma demande pour que soient 
sOumis le plus tot possible a ce venerable Concile les schemas de Ec- 
clesia et de sacra Hierarchia. Apres cette etude, qui doit etre, a notre 
avis, la piece maltresse du Concile — car d'elle dependent d'une ma- 
niere ou d'une autre toutes les autres questions disciplinaires — , il 
me semble qu'il faudrait proceder a 1'etude des questions pastorales et 
des questions sociales qui sont a 1'ordre du jour, pour les integrer dans 
le mouvement bienfaisant de 1'Eglise. Tout le monde attend cela de 
nous. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 ou. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 55 

Praeses: Loquatur exc.mus secretarius generalis Concilii. 
Secretarius generalis: Communico omnibus Patribus schema de Ec- 
clesia distributum iri vel exeunte hac hebdomada, vel proxima ineunte. 
Nunc communico, de mandato praesidentiae, exitum suffragationis 



peractae: 

Praesentes votantes . . . 2.215 

Maioritas duarum tertiarum partium est . . . 1.476 

Suffragium tulerunt Placet 2.162 

Suffragium tulerunt Non placet ...... 46 

Vota nulla 7 

Dixi. 



13 

Exc.mus P. D. GABRIEL MANEK 
Archiepiscopus Endehenus 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Prae oculis habens finem a Summo Pontifice huic Concilio proposi- 
tum, et huic fini comparans contentum et formam schematis huius, pre- 
cationibus, studiis ac discussionibus nostris nunc subiecti, haec cum mo- 
destia sed simul cum claritate observandum esse videntur nomine episco- 
porum Indonesiae: 

Primum: Schema hoc ita displicere dicendum est, ut nisi funditus 
emendetur, aptum non esse considero, ut tractetur in Concilio Sancto 
nostro, sicut ex motivis pastoralibus quae modo exponet exc.mus D. prae- 
ses Conferentiae episcoporum Indonesiae. Nunc autem praemittere volu- 
mus motiva theologica quae sequuntur: 

a) in genere: 

1. Plura in hoc schemate habentur quae sunt superflua et quae mi- 
nus apta sunt ut a Concilio Oecumenico decernantur. Vix enim transcen- 
dunt modum quo haec materia in quocumque libro manuali tractari solet. 

2. Reprobat vel reprobare insinuat sententias nonnullas, ceteroquin 
minus exacte redditas, quae proponuntur ab auctoribus catholicis bonae 
famae. Iamvero Concilium, sequens exemplum Patrum Concilii Triden- 
tini et Vaticani I, abstineat a catholicis condemnandis, nisi revera con- 
stet eorum doctrinam fidei adversari, vel grave periculum creare. Si au- 
tem tali condemnatione opus est, doctrina damnanda fideliter reddatur, 
et vera condemnationis ratio exacte indicetur. 



56 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3. Decretum hoc, ut iacet, nova obstacula creabit in colloquio cum 
christianis a nobis separatis, cum nulla habeatur ratio veritatis elemen- 
torum quae apud eos forte inveniuntur. 

b) in specie: 

Schema hoc, praeter doctrinam elementarem, tria continet quae, 
relate ad doctrinam priorum Conciliorum et apud omnes admissam, 
nova sunt, scilicet: 

1. Sancit sententiam quae Scripturam et Traditionem considerat 
tamquam duos fontes revelationis, quorum singuli partem tantum veri- 
tatum revelatarum continent. Iamvero Concilium Tridentinum unum 
tantum fontem agnoscit, nempe Evangelium Iesu Christi, qui ad 
nos pervenit tamquam « verbum Dei scriptum et traditum »... 2 Hos Pa- 
tres sequamur, neve reprobemus sententias, quae his Conciliis bene con- 
sonant. 

2. Circa inspirationem Scripturae sancit aliquam sententiam schola- 
sticam, quae ad summum est theologice certa, ideoque nobis non est 
canonizanda. 

3. Tertia quaestio est de valore historico Scripturae, praesertim Evan- 
geliorum. Haec quaestio revera maximi et urgentis pro fide momenti 
est, quia facta et verba Christi sunt totius fidei fundamentum. Sed quae 
in schemate de ea re dicuntur, sunt superficialia et ambigua. Schema ... 3 
« illos damnat errores, quibus denegatur vel extenuatur, quovis modo et 
quavis causa, germana veritas historica et obiectiva factorum vitae Do- 
mini nostri Iesu Christi ». Quaestio autem praecise est, quaenam sit 
germana veritas historica et obiectiva. Dum autem ii condemnantur, qui 
quovis modo et quavis causa historicitatem extenuant, arma praebentur 
integralistis qui omnem criticam inquisitionem accusant. Si, exempli 
gratia, quaero cur narratio ultimae cenae difierat apud Marcum et apud 
Lucam, et si ex differentia concludo alterutrum non intendisse narrare 
nudum factum eo praecise modo quo fiebat, imperitis videbor extenuare 
veritatem harum narrationum historicam. 

4. Praeter haec tria, alium schematis defectum animadverto. Sal- 
tem septies in textu premitur, Scripturam legendam esse duce Magisterio 
ecclesiastico... 4 Iamvero verba saepius iterata obstupescunt. E contra, 
nihil explicite dicitur de relatione inversa, qua Magisterium credens se 
subicit Scripturae ac Traditioni, quae pro ipso etiam Magisterio sunt 
verbum Dei. Sicut monet enim Augustinus: « Verbi Dei... inanis est 
forinsecus praedicator, qui non est intus auditor... Vos enim estis audi- 
tores verbi, nos praedicatores. Intus autem ubi nemo videt, omnes audi- 
tores sumus »... 5 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



57 



Secundum: Quapropter schema funditus emendandum est. In qua 
emendatione passim ratio habeatur scopi pastoralis, sicut praeses Con- 
ferentiae nostrae exponet. Nova autem redactio complectatur haec: 

1. Iteretur definitio Concilii Vaticani I de Scriptura et Traditione... 6 

2. Agatur de habitudine inter Scripturam et Magisterium, et sta- 
tuatur: a) quod Scriptura, cum sit conscripta Spiritu Sancto auctore in 
Ecclesia, plene intelligi nequit nisi in Ecclesia ab eodem Spiritu illumi- 
nata; b) ita ut Ecclesiae Magisterio suprema competat auctoritas in Scrip- 
tura authentice interpretanda; c) quod autem simul, cum actus Ecclesiae 
docentis sit actus fidei divinae, Scriptura etiam relate ad Ecclesiam docen- 
tem se habet tamquam verbum Dei cui credatur; d) ita ut Ecclesia docere 
non possit, quin submisse et credenter verbum Dei scriptum et traditum 
audiat. 

3. De historicitate praesertim Evangeliorum agatur, ita ut: a) lau- 
detur studium eorum, qui semper profundius scrutantur quaenam fuerit 
intentio discipulorum, qui Evangelia scribebant, ope etiam inquisitionis 
in rationem qua singuli libri sunt compositi; b) hortentur tamen ad cau- 
telam, ne hoc conamine fides historiae ruat. Memores nempe sint quod 
evangelistae, licet quadam libertate — in unoquoque casu statuenda — 
usi sint in narrandis et componendis factis evangelicis, revera tamen in- 
tentionem habuerint annuntiandi quae « coepit Iesus facere et docere »... 7 

Haec nomine omnium episcoporum nationis Indonesiae, quorum sub- 
scriptiones subiunguntur. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 (Conc. Trid., Denz. 783). 2 (cf. Conc. Vat. I, 
Denz. 1792). 3 (n. 21, pag. 17, lin. 22 ss.). 4 (n. 6, pag. 11; n. 13, pag. 13, 
lin. 33; n. 17, pag. 16, lin. 13; n. 26, pag. 20, lin. 4; n. 27, pag. 20, linn. 19, 27, 30; 
n. 28, pag. 20, lin. 37, pag. 21, lin. 15). 5 Augustinus, Sermo 179, 1 et 7; PL 
38, 966, 970). 6 (Denz. 1787 vel potius 1792). 7 (Act. 1, 1). 

\Subsignati\ N. Schneiders, arch. de Makassar; A. Djajasepoetra, arch. Dja- 
kartanus; J. Soudant, coad. Palembang; Iac. Romeijn, ep. Samarindaensis; P. Arntz, 
ep. Bandungensis; W. Demarteau, ep. Bandjarmasin; Paul Sani, ep. Denpasar; 
A. Hermelink, ep. Tandjung-Karang; Tarcisius van Valenberg, ep. tit. Com- 
bensis; W. Sillekens, ep. Ketapangensis; H. van der Burgt, arch. Pontiana- 
kensis; A. Soegijapranata, arch. de Semarang; N. Geise, ep. Bogor; W. Schoema- 
ker, ep. Purwokerto; R. Staverman, vic. ap. Hollandiae; A. Thijssen, ep. Laran- 
tuka; Th. v. d. Tillaert, ep. Atambua; L. v. Kessel, ep. Sintang; Wilhelm van 
Bekkum, ep. Ruteng. 



58 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



14 

Exc.mus P. D. ALBERTUS SOEGIJAPRANATA 

Archiepiscopus Semarangensis 

Venerabiles Patres Conciliares, et fratres Observatores in Christo 
carissimi, 

Relate ad schemata constitutionum dogmatica, omni qua par est mo- 
destia, has observationes vobis Patribus proponere velim nomine epi- 
scoporum Indonesiae. 

In examinando illa schemata in genere, quaerendum puto, utrum 
quae ibi proponuntur revera apta sint, ut a Magisterio Ecclesiae fideli- 
bus tenenda decernantur, ita ut reapse obtineatur scopus pastoralis Con- 
cilii, iuxta mentem Summi Pontificis feliciter regnantis. 

Scopus autem huius Concilii, ni fallor, hic est: 

1. Conservare et promovere fidem apud fideles huius saeculi, qui 
ubique terrarum dispersi inter se differunt natione, cultura, consuetu- 
dinibus, modo cogitandi et sentiendi, vitae conditionibus, sed qui eius- 
dem fidei, spei et caritatis vinculo uniuntur. Inter eos quoque requi- 
rendi sunt apostoli laici, huic aetati prorsus necessarii. 

2. Renovare vitam et confortare testimonium fidelium in mundo 
hodierno viventium, una cum proximis, qui alias aliasque religiones et 
ideologias profitentur, sed constituere intendunt internationalem quam- 
dam unitatem socialem et oeconomicam; qui tot tantisque vitae moder- 
nae problematibus et anxietatibus coagitantur, quorum solutionem per- 
multi vix aut ne vix quidem inveniunt. 

3. Adaptare modum proponendi doctrinam christianam ad exigentias 
huius saeculi 1 quae est aetas progressus scientifici, at etiam aetas athei- 
smi et materialismi, aetas areligiositatis et decadentiae moralis, aetas in 
qua viget spiritus anthropocentricus, qui vitam hominum personalem, 
familiarem et socialem profanare conatur. Saepissime qua de re 2 pu- 
blice sermo fit de iuribus hominis, rarissime tantum de eius obligationi- 
bus. Est tamen etiam aetas in qua multi, minime progressu technico- 
scientifico contenti, ad veram personalitatis suae perfectionem tendunt, 
atque ita intimo cordis ipsum Deum quaerunt. 

Quamobrem Evangelium Christi ita eis annuntietur oportet, ut solu- 
tionem afferre pateat huic problemati quo laborant. 

Propterea, enixe commendamus ut schemata dogmatica diligenter 
examinentur, et funditus emendentur, ita ut revera et efficaciter conse- 
quantur scopum huius Concilii pastoralem. 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



59 



Proinde illae tantum veritates dogmaticae in decretis tractentur quae 
magni omnino sunt momenti, in praesentis vitae conditionibus, omissis 
iis, de quibus inter theologos adhuc disputatur; adeo ut quae in nostra 
religione sunt principaliora, fidelibus revera appareant ut principaliora, 
reliquis anteponenda. 

Insuper illae veritates exprimantur nervose ac succose, modo posi- 
tivo, claro et concreto, necessitatibus pastoralibus actualibus accom- 
modato. 

In schematibus dogmaticis proponuntur quidem quaedam de reve- 
latione, de cognitione Dei, de homine, eiusque relatione cum Deo, cum 
proximo, cum universo; de Christo Redemptore et de Ecclesia, de or- 
dine morali. 

Sed sincere et diligenter quaerendum est, utrum quae ibi proponun- 
tur et modus quo proponuntur, revera conducant ad scopum huius 
Concilii pastoralem. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 temporis. 2 deest. 

\Subsignati etiam\ N. Geise, ep. Bogor; Iac. Romeijn, ep. Samarindaen- 
sis; A. Hermelink, ep. Tandjungkarang; N. Schneiders, arch. de Makassar; Tarci- 
sio van Valenberg, ep. tit. Combensis; Ant. A. O. Carm. ep. de Malang; A. van 
den Hurk, arch. Medanensis; Grimm, ep. Tsinceuvensis; I. Soudant, coad. Palem- 
bang; G. Manek, arch. Endehensis; H. van der Burgt, arch. Pontianakensis; A. 
Djajasepoetra, arch. Djakartanus; J. Klooster, ep. de Surabaja; G. W. Sillekens, 
ep. Ketapangensis; Gulielmus van Bekkum, ep. Ruteng; A. Thijssen, ep. Larantu- 
ka; L. v. Kessel, ep. Sintang; P. Arntz, ep. Bandungensis; Th. v. d. Tillaert, ep. 
Atambua; Paul Sani, ep. Denpasar; N. v. d. Westen, ep. Pangkalpinang; N. Ver- 
hoeven, ep. Manadoensis; J. Grent, ep. Amboina; W. Schoemaker, ep. Purwokerto. 

15 

Exc.mus P. D. CASIMIRUS MORCILLO GONZALEZ 

Archie piscopus Caesaraugustanus 

Venerabiles Patres, Observatores dilectissimi, 

Quamplurimi episcopi, mecum subsignati, adhaerent desideriis et 
votis eorum omnium qui hucusque locuti sunt, ut scilicet dialogus, quem 
nunc incipimus, quam prosperrime et feliciter ad exitum perducatur. Ut 
vero quae omnes pari affectu cupimus, fieri possint, liceat mihi quae- 
dam, animo sereno, proloqui. 

1. Hodie aggredimur colloquium de Sacris Litteris et de Traditione. 
Sed qua ratione et qua via disceptaturi sumus? Sequentesne ea quae in 



60 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



schemate commissio nobis obtulit, an sequentes ea quae a quibusdam 
forsitan offerantur? 

Nemo est qui non videat hic agi de re, de qua his nostris diebus di- 
sputatum est aestu quodam et nimia animorum affectione, immo pas- 
sione interdum, ut dicimus, coetus et scholae. Schema ipsum, a com- 
missione propositum, ita potissimum nonnulli incusant tamquam certam 
scholam repraesentet, sicut alias scholas repraesentarent dicendum alia 
schemata quae privatim inter Patres conciliares circumcurrunt. 

Ergo nos omnes valide et considerate incubuimus in quaestionem 
quam hisce diebus tractaturi sumus. Itaque in votis habet Hispaniarum 
episcopatus, ut colloquium conciliare sequatur schema a commissione 
oblatum. Sunt certe in eo quaedam quae vel structura, vel stylo, vel doc- 
trina in melius reformari possunt, quae proinde omnia ansam praebent 
ut, amice colloquendo, perficiantur. 

2. Schema commissionis reiciendum praedicaretur, quia gravibus 
eisque generalibus defectibus inquinetur. Quibus alia addantur vitia 
concreta et particularia cuiusdam momenti. 

Licet vera essent omnia haec, non ideo liceret respuere integrum 
schema, in quo multa alia insunt quae prodesse possunt, tam in genera- 
lioribus quam in concretioribus. Temperare vinum oppositionis bonum 
est. Non enim omnia quae obici videntur vera sunt. 

Circa generaliores defectus, qui schemati opponi videntur, nonnulla 
animadvertere liceat: 

d) Si diceretur schema spiritu partium confectum fuisse, statim 
asserendum esset quomodo elucubratum atque approbatum fuit a diver- 
sarum tendentiarum membris, ex diversis quoque academiis selectis. Et 
etiamsi in singularibus quibusdam, iisque gravibus, non omnino respon- 
det menti uniuscuiusque membri commissionis adprobantis, nihilomi- 
nus hoc potest suffragiis quodammodo emendari. 1 

b) Dicet forsitan quis schema non habere stylum et modum con- 
ciliarem, et frequenter magis sapere scholam quam conventum synoda- 
lem. Sit sane; sed quoad partem. Nam dictio technica theologica non 
potest non sermonem conciliarem efformare; ut videri est admodum in 
Synodo Tridentina. Huic denique loquendi modo temperamentum addi 
posset, quin schema ex integro reiciatur. 

c) Absunt insuper in schemate stylus et cura pastoralis? Neque 
hoc omnino verum est. Schema non intendit concionare, quod facilius 
est. In secessu spirituali et in sermone uti possunt faciliori modo verbis 
non ita castigatis. Schema proponitur ut, eo ipso, perspicuo modo do- 
ceatur. Schematibus doctrinalibus, sicut schemate de quo est sermo, 
veritas exprimitur. 2 Nunc vero, qui veritatem exprimere intendit, pasto- 



CONGREGATIO GENERALIS XIX 



61 



ralem curam exercet. Veritas enim, teste Domino, liberabit nos. Suntne 
pastorales, fidei propositio, fidei expositio, fidei defensio? Ubinam fini- 
retur sine clara et praecisa propositione veritatis? Clara veritas, non 
vero propositiones vagae, ad salutem perducunt. Primus pastoralis labor 
est semper praedicatio veritatis. 

At non tantum manifestatur pastoralis stylus schematis in propo- 
sitione veritatis, claris et non indeterminatis verbis. Ad pastoralem in- 
super directe spectant quae de lectione sacrarum Scripturarum dicuntur 
in nn. 26-27, et quae de relationibus inter exegesim et theologiam, in 
nn. 28 et 29. 

Stylus insuper pastoralis nostri schematis sine dubio perficiendus erit 
additione prooemii adaequati quod desideratur et sine dubio suo tem- 
pore proponetur. 

d) Tandem, schema de quo quis dubitare potest an spiritum ha- 
beat oecumenicum vel non, vero spiritu oecumenico redolet. Unio in 
caritate fundatur et caritate perficitur. Et homines per caritatem facilius 
uniuntur in veritate. Schema vero conatur veritatem catholicam cum 
claritate exprimere. Quod intendit, digne et dilucide declarat. Ambigui- 
tate ludere, et lenocinio 3 sermonis fratres separatos allicere, grave pe- 
riculum absque dubio erit. Si quo tempore, ad quod perveniendum erit 
— et utinam cito perveniatur — sermo in ambiguitate prolato diluci- 
dandus fuerit: vel in sensu catholico fieret, a fratre separato non ad- 
misso, et haberemus ipsius attractionem dolo factam; vel fieret in sensu 
acatholico, et haberetur fidei catholicae naufragium. Oecumenismus ergo 
in schemate, formula divi Pauli intelligitur: « caritas in veritate ». 

Veniam nunc denique ad quosdam defectus particulares alicuius 
momenti. 

Et imprimis propositio secundum quam Traditio continet veritates 
revelatas nullo modo in Scriptura contentas. Qua doctrina, si definiatur, 
damnaretur sententia, quae, aequa libertate, inter catholicos docetur; 
et hoc verum est. Unde oporteret ut propositio ista emendatione man- 
daretur. 

Secundo, agitur tantum de alia deficientia in exegeseos disciplina. 
Schema, ex pontificiis locutionibus, ea potissimum adducit quae strictio- 
ribus favent; omissa mentione de his quae, cum sint quoque pontificia, 
ampliorem viam protendunt. Si haec vera sunt, corrigenda venient; et 
documenta utriusque generis proponentur. 

Dicam compendio: pro nobis, Hispaniarum episcopis, schema com- 
missionis validum praebet fundamentum colloquendi. Ope vero amica- 
bilis colloquii, nonnulla in eo et corrigenda et perficienda sunt. Nobis 
hoc longe melius videtur quam quod alia schemata recipiamus, quae 



62 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



necessario festinanter et sine debita maturatione pararentur, simul ac 
sub pressione unius alteriusve tendentiae et circumstantiarum.* Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 elucidari. 2 persequitur. 3 blandimentis. 
4 deest. 

\_Subsignati etiam~\ Fernandus card. Quiroga, arch. Compostellanus; Ioseph 
M. card. Bueno y Monreal, arch. Hispalensis; Beniamin card. de Arriba y Castro, 
arch. de Tarragona; Ludovicus, arch. Sion, vicarius castrensis; Leopoldus, pa- 
triarcha Ind. Occid., ep. Matritensis; Jose, ar^obispo de Valladolid; Vincentius 
Enrique y Tarancon, ep. Celsonensis; Rafael, arch. Granad.; Luciano, arzobispo de 
Burgos; Aurelius, ep. Illerdensis; Gregorius Modrego, arch. Barcinonensis; Fran- 
ciscus Barbado, ep. Salmanticensis; Tomas, obpo de Cadiz-Ceuta; Innocentius, ep. 
Conchensis; Emmanuel, ep. Dertosensis; Eduardus Martinez, ep. Zamorensis; Da- 
niel Llorente y Federico, ep. Segobiensis; Alfonsus Rodenas, ep. Almeriensis; 
Iosephus Souto, ep. Palentinus; Raymundus Sanahuja, ep. Carthaginensis (in Hisp.); 
Petrus, ep. Huelvensis; Hyacinthus Argaya, ep. Mindoniensis; Sanctus, ep. Abu- 
lensis; Raymundus Iglesias Navarri, ep. Urgellensis; Rafael Alvarez Lara, ep. Gua- 
dicensis; Ioannes Petrus Zarranz, ep. Placentin. in Hisp.; Abilius del Campo, 
ep. Calaguritanus; Emmanuel Fernandez-Conde, ob. de Cordoba; Felix, ep. Gien- 
nensis; Iosephus Pont, ep. Segobriensis-Castellionensis; Iacobus Flores, ep. Bar- 
bastrensis; Marcellus, ep. Asturicensis; Angelus, ep. Auriensis in Hispania; Satur- 
ninus, ep. Oxomensis-Sorianus; Paulus, ep. Oriolensis-Lucentinus; Laurentius, ep. 
Seguntinus-Guadalajarensis; Aloysius Almarcha, ep. Legionensis; Dorotheus, ep. 
Castabalensis; Manuel, obispo de Coria-Caceres; Fr. Matias Sola, obispo tit. de 
Colofon; Federico Melendro S. J., Arz. de Anking (China); Jaime Font, obispo de 
San Sebastian; Angel, obispo de Malaga; Iosephus Bascunana, ep. Civitatensis; 
Jose, obispo de Tuy-Vigo; Angelus Riesco, ep. Limisensis; Ioannes Ricote, ep. 
Miletopolitanus; Angelus Hidalgo Ibanez, ep. Jacensis. 

Praeses card. Tisserant: Forse id non est necessarium dicere: mo- 
tio, de qua suftragia collecta sunt, approbata est. Nunc reponatur Evan- 
gelium. 

\lntervallum\ 

Secretarius generalis: Crastina celebrabitur Sacrum Consistorium, 
ad quod omnes Patres humanissime invitantur. Consistorium incipiet 
hora nona cum dimidio. Distribuetur Patribus folium ad suffragium fe- 
rendum de canonizatione Beatorum. Omnes Patres suffragium ferent si- 
gnando: Placet, vel Non placet. Dixi. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 
16 novembris 1962 



CONGREGATIO GENERALIS XX 
16 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericles Felici, secretarius generahs: 

Praeest hodiernae congregationi generali em.mus ac rev.mus D. 

card. Achilles Lienart, ep. Insulensis. 

Audiant omnes! Durante hac congregatione generali distribuentur 

Patribus primae emendationes circa constitutionem de sacra Liturgia. 

Respiciunt prooemium. Suffragatio circa quattuor puncta huius prooemii 

fiet crastina die. 

Circa principia generalia constitutionis de fontibus revelationis loqui 
postulaverunt hac die: 

Em.mi ac rev.mi DD. cardd.: Eugenius Tisserant, decanus; Em- 
manuel Gon^alves Cerejeira, patr. Lisbonensis in Lusitania; Iacobus de 
Barros Camara, arch. Fluminis Ianuarii in Brasilia; Iacobus Mclntyre, 
arch. S. Mariae Angelorum in Statibus Foederatis Americae Septemtrio- 
nalis; Rufinus Santos, arch. Manilensis in Insulis Philippinis; Radulfus 
Silva, arch. S. Iacobi in Chile; Michael Browne; exc.mi DD. Arman- 
dus Fares, arch. Catacensis in Italia; Alfredus Bengsch, arch.-ep. Bero- 
linensis in Germania; Arturus Tabera, ep. Albacetensis in Hispania; 
Ioseph Reuss, ep. Moguntinus in Germania; Ioseph Gargitter, ep. Bri- 
xiensis in Italia; Simon Hoa Hien, ep. Dalatensis in Vietnam; Ioseph 
Battaglia, ep. Faventinus in Italia; Aemilius Guerry, arch. Cameracen- 
sis in Gallia; Iesus Clemens Alba, ep. Tehuantepecensis in Mexico; Chri- 
stophorus Butler, sup. gen. Congregationis Anglicae O.S.B.; Paulus 
Schmitt, ep. Metensis in Gallia; Paulus Butorac, ep. Ragusinus in Iugo- 
slavia; Franciscus Simons, ep. Indorensis in India; Andreas Charue, 
ep. Namurcensis in Belgio; Hermenegildus Florit, arch. Florentinus in 
Italia; Ioannes Zoa, arch. Yaundensis in Cameroun; Mauritius Pour- 
chet, ep. S. Flori in Gallia; Hyacinthus Argaya, ep. Mindoniensis in 
Hispania; Aegidius Barthe, ep. Foroiuliensis in Gallia; Petrus Martin, 
vic. ap. Novae Caledoniae; Aloisius Henriquez, aux. Caracensis in 
Venetiola; David de Sousa, ep. Funchalensis in Lusitania; Gabriel 
Garrone, arch. Tolosanus in Gallia; Conradus Mingo, arch. Montis Re- 
galis in Italia; Ioseph Ruotolo, ep. Uxentinus in Italia; Vincentius En- 



5 



66 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



rique Tarancon, ep. Celsonensis in Hispania; Alaphridus Ancel, ep. tit. 
Myrinensis in Gallia. 

Praeses: Venerabiles Fratres et Patres, nemo est in coetu nostro qui 
non sentit quanti maximi momenti est disceptatio de fonte revelationis et 
de schematibus doctrinalibus. Ideo convenit ut omnium sententias au- 
diamus, etsi diversas. Fraterno animo et in mente meditemur coram 
Domino. 

1 

Em.mus P. D. EUGENIUS card. TISSERANT 

Venerabiles Patres, Observatores dilecti, 

Patres conciliares quidam observaverunt tenorem polemicum sche- 
matis, quod suspicionem adiungit ad exegetas huius temporis, id est, 
eos qui scripserunt post publicationem litterarum encyclicarum Divino 
aflante Spiritu et epistolae ad card. Caelestinum Suhard, diei 16 mensis 
ianuarii, anni 1948. 

Liceat mihi, qui praeses Pontificiae Commissionis pro Studiis Bibli- 
cis eram, quaedam vobis dicere de origine amborum documentorum. Ea 
voluit ipse Pontifex, qui difficilem exegetarum catholicorum positionem 
bene noscebat e commentariis periodicis. Multa enim ex eis legerat cum 
Nuntius Apostolicus in Germania esset. Elegit ergo duos optimos exege- 
tas, qui etiam solida theologica doctrina pollebant, et constanter eorum 
laborem observavit. 

Epistolae ad card. Suhard origo fuit epistola ad Pontificem directe 
missa a professore, a Sanctitate Sua bene noto. Poterat Pius XII non 
respondere, vel respondere per epistolam reservatam. Sed voluit ut om- 
nibus exegetis principia darentur de interpretatione primorum undecim 
capitum libri Geneseos. 

Per ultimos annos exegesis catholica magnos progressus fecit. Rogo 
vos, Patres, ne cassum faciatis laborem Pontificis felicissimae recordatio- 
nis Pii XII, adprobando schema nobis praesentatum sicuti est. Dixi. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



67 



2 

Em.mus P. D. EMMANUEL card. GONgALVES CEREJEIRA 

Patriarcha Lisbonensis 

Em.me Praeses, venerabiles Fratres, 

Sentio pauca verba in genere, de schemate proposito, meum esse 
dicere. 

Multa, optima et opportuna, iam dicta sunt, tum quoad necessitatem 
affirmationis clarae, praecisae, gravis de doctrina catholica; tum quoad 
convenientiam huius declarationis congruendae menti pastorali et oecu- 
menicae huius Concilii, atque opportunitati. Meo humili iudicio, decla- 
rationes quoad convenientiam ab schema post tot tantosque labores ab 
insignibus theologis peractos non abhorrent. 1 Exigunt, certe, eius reco- 
gnitionem, ita ut melius ad fines Concilii aptetur. Etenim mihi liceat, ut 
nescius loquor, affirmare omnem actionem seu effectum pastoralem, nec- 
non omnem conatum ac expectationem oecumenicam in alio fundamento 
solidari non posse nisi in fundamento veritatis. Offenderemus (ad fratres 
nostros observatores, hic citatos, humiliter animum intendimus), offen- 
deremus quos sincere viam salutis quaerunt (« Ego sum via », dixit Di- 
vinus Magister) si cogitamus pactum super ambiguis verbis iniri posse ... 2 
minuentes veritatis integritatem. Et nosmetipsos falleremus, si putare- 
mus finem pastoralem consequi sine professione integrae veritatis divi- 
nae. Sine ea, unio non esset, sed confusio. Si Iesum Christum non prae- 
dicamus, nihil amplius ad praedicandum habemus. Oblivisci non debe- 
mus mundum magno discrimine doctrinae et moralitatis vergi. 

En ratio qua cogito possibile esse conciliare desideria iam hic pro- 
lata, accipientibus nobis schema propositum tamquam basim discepta- 
tionis, ut in fine, repetens recentissima verba Beatissimi Patris, resultet: 
« Quaedam institutio, quoddam incitamentum, quaedam exaltatio Christi 
in semetipso, in eius gratia ac in eius actione ». 

Amplius debeo meam dolorosam observationem patefacere. Quo- 
modo potest praevie cognosci, necnon in ephemeridibus publicari argu- 
mentum nostrarum disceptationum a personis et organis extra-conci- 
liaribus? 

Necesse non est insistere in periculo immutandi in processum divul- 
gationis quod animo tranquillo peragi deberet, in studio, in meditatione, 
ac ... 3 in oratione. 

In fine peto, humiliter dico, peto* ut omnibus, quocumque titulo 



68 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



laboribus Concilii adstrictis, Patribus, peritis, theologis, obligatio sigilli 
servandi recordetur... 5 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 non abhorrent, post tot tantosque labores ab insi- 
gnibus theologis peractos. 2 occultantes vel. 3 maxime. 4 rogationem 
em.mi card. Suenens repeto, ut nomina Patrum in Concilio loquentium non publi- 
centur. Et addo. 5 et ita in pace animique serenitate laborare possimus. 

3 

Em.mus P. D. IACOBUS card. DE BARROS CAMARA 

Archiepiscopus S. Sebastiani Fluminis lanuarii 

Venerabiles Patres, 

Schema constitutionis dogmaticae et de ordine morali eorumdemque 
consequentiis est tam magni momenti, quod nemo non videat omnino 
non posse perlustrari, nisi animo cauto, attento, et meticuloso. 

Accuratius considerare debemus gravitatem rei tanti ponderis, 1 quia 
demum ab ea pendet salus animarum pretiosissimi sanguinis Domini 
nostri Iesu Christi effusione redemptarum. Nescio utrum facultas nobis 
tribuatur reiiciendi simpliciter schema, nisi prius examinetur et discu- 
tiatur. Sed etiam si hoc nobis fas est, quisnam potest afflrmare aliud 
schema perfectius esse? 

Si unum examinare debemus, et revera debemus, 2 cur non illud quod 
ofEcialiter nobis traditum est? Simpliciter illi valedicere, facile est, sed 
non conveniens dignitati tam honorabilis coetus episcoporum. 

Si propositio mea ad tuendum schema placeat necne, hoc videndum 
erit, suffragium a plenario exquirendo. 

Ius est em.mi praesidis, ne inaniter procedamus, proponere ut unus- 
quisque palam se manifestet circa rem tanti ponderis. 3 

In omni casu, persuasus sum de necessitate amplectendi omnia quae 
nudiustertius nobis egregie proposuit em.mus card. Suenens, ne tempus 
inutiliter teramus. 

Parcite mihi, si alicui displicent ea quae dixi, sed dixi*\ 



In textu scripto tradito: 1 momenti. 2 deest. 3 momenti. 4 deest. 
Animadversiones additae: 

... Ne multa a meipso proferam, verba S. Pauli ad Galatas meminisse prae- 
fero: « Licet nos aut angelus de caelo evangelizet vobis praeterquam quod evan- 
gelizavimus vobis, anathema sit » (Gal. 1, 8). Evidenter nemini diploma dare volo, 
nec valeo, haereseos. Certe nullus Patrum Conciliarium erit qui aliquomodo doc- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



69 



trinam fidei vel morum immutare vellet. De hoc revera non dubito, neque de bona 
intentione. De hoc non fit quaestio. Sed de modo agendi in Concilio. Si in re litur- 
gica tot tempus consumpsimus (quod fortasse dolendum est), quomodo circa res 
ad fidem et mores pertinentes, pro sua magnitudine et consequentiis ad necessarios 
labores tempus non impendamus? Cur praecise hic, quando de fontibus revelatio- 
nis agere debemus, celeriter curramus? Nonne hic praesertim sunt fundamenta 
quae offerre valemus fratribus nostris separatis, qui tam digne et religiose in hac 
aula se gerunt? Numquid poterunt illi iudicium formare circa doctrinam catho- 
licam, quin audiant discussiones sicut audierunt de liturgia? Numquid in tractan- 
dam S. Scripturam, forse rationibus secundariis inniti, leviter procedendum erit? 

Immo nescio utrum facultas nobis tribuatur simpliciter reiciendi schema, nisi 
prius illud examinemus, vid. schema officiale, a viris peritis et conspicuis con- 
fectum. 

Illa simpliciter valedicere, nonne fortasse in dedecore commissionibus theolo- 
gicae simul ac centrali verteretur? 

Insuper, quando episcopi consecrati sumus, iusiurandum dedimus ne malum 
diceremus bonum, neque falsum verum. Sed etiam hac in aula conciliari, initio 
laborum nostrorum, immediate postquam Ss. Pater noster amantissimus Ioan- 
nes XXIII professionem fidei protulit, omnes nos, iisdem verbis, praeterquam ea 
de obedientia Romano Pontifici, eandem professionem fidei edidimus, etiam quoad 
sacrarum Scripturarum interpretationem secundum sensum SS. Patrum et quoad 
servandam integram doctrinam Ecclesiae. Quomodo omnia haec adimplebimus, 
quin schema profundius examinemus et discutiamus? 

Nunc aliter procedendo, cum ad dioeceses nostras redeamus, ovile nostrum 
salutare poterimus his verbis Apostoli: pro animabus vestris impendar et superim- 
pendar? 

Demum, quia propositio mea non est de abrogando schemate, sed e contra de 
illo tuendo, ius erit em.mi praesidis, ni fallor, suffragium petere a plenario, et 
eidem praebere occasionem se manifestandi. 

Quare humillime rogare audeam. salvo meliore iudicio, votum a congregatione 
generali exquirere. 

Parcite mihi quae amore Ecclesiae et animarum dixi. 

Episcopi brasiliani, qui numerosi fuerunt heri (die 16 nov. 62) sessione in 
Villa Domus Mariae nuncupata, me rogaverunt unanimiter ut nomine eorum haec 
secretariatui generali praesentarem: 

1. Quamprimo suffragium petere a Patribus in congregatione generali coadu- 
natis, utrum velint examinare schema officiale de S. Theologia necne. Et quidem 
immediate. Ratio est: progredi debemus in laboribus Concilii quin semper audire 
debeamus opiniones particulares, iam notas et repetitas. 

2. Adoptandum est quod ab em.mo card. Suenens die 14 huius mensis propo- 
situm est quoad methodum procedendi in Concilio hoc. 



70 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



4 

Em.mus P. D. IACOBUS card. McINTYRE 

Archiepiscopus Angelorum in California 

Em.mi, exc.mi, venerabiles Patres, 

Schema nobis propositum, etiam si emendandum sit, compendiosam 
et claram confirmationem, in sua substantia, offert doctrinae catholicae, 
quae nostris hisce diebus maxime opportuna, immo necessaria, videtur. 

Aetate nostra theoriae ac investigationes, quae scientifica methodo 
fundatae praesumuntur, in seminariis et scholis catholicis libere et fa- 
cile docentur, atque populo christiano scriptis et praedicatione traduntur, 
quae tamen ab Ecclesiae Magisterio adhuc approbatae non sunt, et ni- 
miam animorum confusionem et dubitationes ingenerant. Tum clerus tum 
fideles nostri ab hoc sollemnissimo Ecclesiae conventu directiones et 
clarificationes expectant. 

Nimis dictum est de pastorali huius Concilii. Sed exigentia pastora- 
lis praecipua in hoc revera consistit, ut clare et indubitanter doctrina 
catholica fidelibus nostris et maxime iuventuti praebeatur. Si quae pro- 
fundius ac pressius examinanda et expendenda sunt, hoc nunc fiat, etiam 
dico hoc nunc fiat. 1 Ad hoc, enim, Concilium convocatum est. 

Schema nobis propositum multa continet quae hodie confirmatione 
et clarificatione indigent, sicut quae respiciunt relationem inter Tradi- 
tionem et Sacram Scripturam, inspirationem et historicitatem Bibliorum 
Sacrorum, auctores librorum Novi Testamenti. Contributionem perito- 
rum Sacrae Theologiae, Sacrae Scripturae, historiae ecclesiasticae, archeo- 
logiae, et rerum etiam scientificarum, nobis parvipendere non licet. Sed 
aliqui periti, qui hodie contendunt novam nobis quandam theologiam 
offerre, a doctrinis, quaeso, facile ne discedant quas Patres et doctores 
Ecclesiae, necnon Romani Pontifices per 20 fere saecula nobis tradide- 
runt et populus catholicus acceptas habuit. Nos Concilii Patres, quibus 
oves pascendi a Domino Iesu Christo cum Petro et sub Petro munus 
commissum est, responsabilitatem nostram agnoscamus, et inter varias 
et aliquando oppositas peritorum interpretationes, quae haud raro ve- 
stem Ecclesiae inconsutilem iterum scindere conantur, viam veritatis 
et salutis clero et populo christiano tute et indubitanter ostendamus. 

Erga fratres vero christianos, qui nobis in plena fidei vel oboedientiae 
unitate coniuncti non sunt, magna semper caritate agamus, sed etiam 
obiectivam et genuinam doctrinam quam Ecclesia catholica semper te- 
nuit, sine incertitudine, sine ambiguitate exhibeamus, scientes illos inter 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



71 



se in multis non convenire, nec illos omnia nova accipere quae a quibus- 
dam modernis theologis catholicis docentur. 

Ecclesiae aedificium, quod nobis a Patribus nostris, tum spirituali- 
bus tum temporalibus, traditum est, elevare et perficere studeamus, quin 
destruamus vel infirmemus quae adhuc solida et ad problemata huius 
temporis solvenda semper apta manent. 

Liceat illud Divi Pauli revocare quando legit ad Hebraeos: « Doc- 
trinis variis et peregrinis nolite abduci ». ... 2 Necnon verba quae apud 
S. Vincentium Lerinensem leguntur: « Magnopere curandum est ut 
id teneamus quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum 
est, hoc est enim proprieque catholicum ». Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 (Hebr. 13, 9). 

5 

Em.mus P. D. ANTONIUS card. CAGGIANO 
Archiepiscopus Bonaerensis 

Em.me Praeses, venerabiles Patres Conciliares, 

De schemate constitutionis dogmaticae proposito de fontibus reve- 
lationis, ab aliquibus patribus dictum est simpliciter quod non placet. 
Cum agatur vero de re magni ponderis et momenti, liceat mihi modeste 
mentem aperire ut, Deo adiuvante, aliquam lucem, quantum in me est, 
hisce disceptationibus conferam. 

Gravitas huius propositionis non placet in eo est quod, si ita a Pa- 
tribus Conciliaribus iudicaretur, tunc uti consequentia hoc schema inte- 
gre ab alio substitui deberet. 

Rationes tamen expositae non videntur sufficientes pro substitutio- 
ne hac, cum agatur de re nimis gravi. 

Et in primis, schema de fontibus revelationis a nobis ipsis, aliquo 
modo, apparatum fuisse notare vellem. Nam in ipsius redactione, com- 
missio theologica ab episcopis ex diversis totius mundi regionibus inte- 
grata — quae quidem non sine interventu sub-commissionis episcopo- 
rum et peritorum ex variis nationibus delectorum — adlaboravit. 

Textus constitutionis denuo revisus est in genere et etiam in mini- 
mis a commissione centrali, in qua em.mi cardinales, archiepiscopi, epi- 
scopi, et rev.mi patres generales Ordinum religiosorum certe animad- 
versiones et correctiones proposuerunt, quae, iubente Summo Pontifice, 
ad commissionem theologicam missae sunt ut de ipsis responderet. 



72 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Hac revisione peracta, commissio em.morum Patrum de emendatio- 
nibus, rebus examinatis, textum denuo Concilio proponendum statuit. 

Uti videtur, simpliciter reiicere constitutionem sic accurate a tantis 
pluribusque ex totius orbis terrarum cardinalibus, episcopis, theologis 
praeparatam immensae responsabilitatis est, cum ius omnibus sit non 
simpliciter adprobare sed adprobare « iuxta modum » modificationes ne- 
cessarias et opportunas introducendo. 

Sed ad rem quod pertinet, ad rationes expositas considerandas liceat 
mihi accedere. 

Si bene intellexi, difficultas admittendi textum schematis huius 
constitutionis dogmaticae de fontibus revelationis in eo est, quod in 
ipsa agatur explicite et formaliter de duplici fonte revelationis, quod 
sine necessitate fortasse disceptationibus de rebus disputatis locum daret. 

Sed necessarium puto clare dicendum, inter catholicos certissime 
hanc quaestionem de duplici fonte revelationis non esse quaestionem 
disputatam. 

Meminisse sufficiat: Concilium Tridentinum in sessione IV statuit 
fundamentum ulterioris inquisitionis in veritates disputatas tunc tem- 
poris, duos fontes, libros scilicet sacros et traditiones non scriptas. Veri- 
tatem nempe christianam « contineri in libris scriptis et sine scripto » 
— sunt verba Concilii 1 — « et sine scripto traditionibus, quae ab ipsius 
Christi ore ab apostolis acceptae, aut ab ipsis apostolis Spiritu Sancto 
dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt ». 

« Haec est traditio dogmatica, cuius origo est Christus, cuius primi 
praecones sunt apostoli, cuius organum perpetuum est Ecclesia eiusque 
magisterium ». 

Igitur quaestio disputata est, non inter catholicos, sed inter chri- 
stianos. Et hoc bene sciunt dilecti nostri fratres separati. Ipsi amant et 
quaerunt veritatem quam venerant sicut nos. Aestimo proinde, toto 
corde, benevolentiam ipsis palam manifestatam sicut testimonium no- 
strae caritatis. Tamen, fortasse medium huius expressionis non tam 
consentaneum et appropriatum apparet. 

Revera, nos ipsi, qui commissioni centrali adfuimus, cum de hoc 
schemate ageretur, nunquam de disputatione cum fratribus nostris sepa- 
ratis renovanda cogitavimus, sed tantum de doctrina catholica integre 
proponenda et tenenda, sicuti Sanctissimus Dominus noster Ioannes 
Papa XXIII postea, in sua allocutione ad Patres Conciliares, in solemni 
inauguratione istius Concilii, sancivit; nempe: « Quod Concilii Oecu- 
menici maxime interest, hoc est, ut sacrum christianae doctrinae depo- 
situm efficaciore ratione custodiatur atque proponatur ». « Verumtamen 
in praesenti oportet ut universa doctrina christiana » — sunt eius ver^ 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



73 



ba 2 — « nulla parte inde detracta, his temporibus nostris ab omnibus 
accipiatur novo studio, mentibus serenis atque pacatis, tradita accu- 
rata illa ratione verba concipiendi et in forma redigendi, quae ex actis 
Concilii Tridentini et Vaticani I praesertim elucet; oportet ut, quem- 
admodum cuncti sinceri rei christianae, catholicae, apostolicae fautores 
vehementer exoptant, eadem doctrina amplius et altius cognoscatur eaque 
plenius animi imbuantur atque formentur; oportet ut haec doctrina 
certa et immutabilis, cui fidele obsequium est praestandum, ea ratione 
pervestigetur et exponatur, quam tempora postulant nostra. Est enim 
aliud ipsum depositum fidei, seu veritates, quae veneranda doctrina no- 
stra continentur, aliud modus, quo eadem enuntiantur, eodem tamen 
sensu eademque sententia. Huic quippe modo plurimum tribuendum 
erit et patienter, si opus fuerit, in se elaborandum; scilicet eae inducen- 
dae erunt rationes res exponendi, quae cum magisterio, cuius indoles 
praesertim pastoralis est, magis congruant ». 

De revelatione igitur in hoc schemate loquendum erat sensu a Do- 
mino nostro Ioanne Papa XXIII tam clarividenter tradito, pervestigando 
et exponendo doctrinam integram et immutabilem Ecclesiae « ea ra- 
tione quam tempora postulant nostra ». 

Et hoc quidem intenderunt omnes qui fortiter et intelligenter adla- 
borarunt in conficiendo schemate de quo agimus. 

Vellem igitur sincere exprimere doctrinae catholicae expositionem 
ita pervestigatam et nostris temporibus adaptatam dilectis fratribus se- 
paratis minime aversionis occasionem dare, sed potius vehementis desi- 
derii ipsam profundius investigandi. 

Omittere ea quae ad fidei depositum certe pertinent, opportunitatis 
causa, nihil proficeret; sed « oportet — uti Sanctissimus Dominus no- 
ster Ioannes Papa XXIII docuit — ut quemadmodum cuncti sinceri rei 
* christianae "... fautores vehementer exoptant, eadem doctrina amplius 
et altius cognoscatur eaque plenius animi imbuantur atque formentur ». 

Certe, si non perfecte, tamen hoc evidenter saltem fundamentaliter in 
constitutione dogmatica de fontibus revelationis obtentum est, ita ut 
locum praebeat emendationibus necessariis et opportunis. Et ideo opi- 
nio mea modesta est: placet iuxta modum. 

Observationes em.morum Patrum cardinalium relate ad sensum pa- 
storalem quo constitutio caret, mihi videntur iustae, immo necessariae, 
post explicitam declarationem Summi Pontificis relate ad modum quo 
doctrina immutabilis Ecclesiae exponenda est. 

« Huic quippe modo — ait Ioannes Papa XXIII — plurimum tri- 
buendum erit et patienter, si opus fuerit, in eo adlaborandum; scilicet 



74 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



eae inducendae erunt rationes res exponendi, quae cum magisterio, cuius 
indoles praesertim pastoralis est, magis congruant ». 

Ecce hic, hisce sapientissimis verbis, via nobis aperta a suprema 
auctoritate Ecclesiae; ecce hic exhortatio cordis Summi Pastoris. Et re- 
vera, verbum Dei intrinsece et essentialiter destinatur ad supernaturalem 
vitam individualem et socialem suscitandam, fovendam, et defendendam: 
scilicet, verbum Dei est eminenter pastorale. 

Liceat mihi antequam hisce verbis finem imponam, humiliter dicere 
relate ad sensum pastoralem nostrarum activitatum apostolicarum ne- 
cessitatem modificandi nostram ipsam 3 mentalitatem, id est necessita- 
tem 4 paenitentiam agendi. 

Urget necessitas finem imponendi praedicationi superficiali, sensu 
pastorali destitutae. 

Radix profunda huius gravissimae deficientiae, fortasse praecipue 
in ipsa docendi ratione et formatione futurorum sacerdotum invenitur. 

Theologia generaliter docetur tamquam materia profana cum sit sa- 
cra, tamquam speculativa cum sit doctrina vitae, ita ut praevaleat for- 
matio scientifica intellectualis et non transformatio et elevatio creaturae 
humanae ad filii Dei dignitatem per adoptionem. 

Illustratur intelligentia, sed relinquitur cor vacuum. 

Fortasse haec sit ratio verborum certe non amabilium erga nostram 
theologiam scholasticam quae nuper hic nos omnes audivimus. 

Certe tamen, hisce disceptationibus, Sanctus Spiritus benignissime 
nos omnes illustrat et certe in cordibus nostris ignem suae caritatis ac- 
cendit, ut non solum in schematibus, sed etiam in nostrarum dioecesium 
operibus intentum pastoralem efficaciter nos ipsi infundamus. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 

6 

Em.mus P. D. IOSEPH card. LEFEBVRE 
Archiepiscopus Bituricensis 

Venerabiles Patres, 

Brevissimis verbis, et per modum summarii hic exponere vellem quod 
antea coram vobis, et quidem prolixiori modo, declarare intendebam. 

Scopus enim meus erat explicite demonstrare quomodo schemata de 
fide et moribus minime respondeant propositis quae a Summo Pontifice 
in sua oratione coram ineunte Concilio clarissime exprimuntur. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



75 



Si enim textus schematum cum verbis ipsius Pontificis comparan- 
tur, tunc patet, ut arbitror, 1 quod sequentibus laborant defectibus: 

1. Doctrinam saepe modo tantum negativo exponunt, ariditatem 
sapiunt, et formam nimis scholasticam praeseferunt. 

2. Plures insufficientes apparent, quia doctrinam puram, integram, 
rectam, non exhibent modo illo positivo, quo mediante, animi facilius 
inclinantur ad praebendam adhaesionem, quia sic pulchritudinem veri- 
tatis christianae melius perspiciunt. 

3. Non apparet sufficienter in illis textibus, tamquam principium 
movens et dirigens, illaque occupatio pastoralis quae in mente Sancti 
Patris tanti est momenti. 

Ex his omnibus, mihi concludendum videtur, quod illa schemata, 
salvo plene merito illorum a quibus exarata sunt, substantiali et funda- 
mentali revisioni subiici debent, et ita compleri ut conformia fiant menti 
et propositis a Sancto Patre determinatis. 

Sed cum iam plurimi de hac quaestione in eodem sensu — et quidem 
optime — tractaverunt, nihil aliud afferam praeter has indicationes. Cete- 
ras autem observationes meas cum secretario generali communicabo. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 
Animadversiones additae: 

Si de quattuor primis schematibus de fide et moribus recte iudicare volumus, 
oportet illa examinare in lumine verborum quae hic pronuntiavit Summus Pontifex 
in solemni inauguratione huius Concilii Vaticani II. Peritissimus navis nauta, por- 
tum indicabat et viam ostendebat. 

Placeat vobis denuo audire Sancti Patris aliqua verba de hoc subiecto quibus 
fusius loquendo, maximum momentum tribuisse videtur. « In primis necesse est 
ne Ecclesia oculos a sacrae veritatis patrimonio a maioribus accepto unquam avertat; 
at simul necesse est ut praesentia quoque aspiciat tempora, quae novas induxerunt 
rerum conditiones, novasque vivendi formas, atque nova catholico apostolatui pa- 
tefeeerunt itinera... ». « Concilium Oecumenicum primum et vicesimum... integram, 
non imminutam, non detortam tradere vult doctrinam catholicam ». 

Attamen, addit Sanctus Pater, « opus nostrum non quasi ad finem primarium, 
eo spectat, ut de quibusdam capitibus praecipuis doctrinae ecclesiasticae discepte- 
tur, atque adeo fusius repetantur ea, quae Patres ac theologi veteres et recentiores 
tradiderunt... Etenim ad huiusmodi tantum disputationes habendas non opus erat 
ut Concilium Oecumenicum indiceretur ». 

Summusque Pontifex adhuc distinctius loquitur: « Oportet ut haec doctrina 
certa et immutabilis... ea ratione pervestigetur et exponatur, quam tempora postu- 
lant nostra. Est enim aliud ipsum depositum fidei... aliud modus quo eaedem enun- 
tiantur, eodem tamen sensu eademque sententia. Huic quippe modum plurimum 
tribuendum erit, et patienter, si opus fuerit, in eo elaborandum: scilicet eae indu- 
cendae erunt rationes res exponendi, quae cum magisterio, cuius indoles praesertim 
pastoralis est, magis congruunt ». 



76 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Haec sufficiant. 

Ex his verbis Summi Pontificis, duo mihi patere videntur ei qui ad directionem 
significatam se conformare desiderat. Duplici sollicitudini semper attentus, assi- 
duam curam habebit et de integra puritate doctrinae et de mediis aptioribus ad 
illustrandos hoc lumine mentes hominum huius temporis. Tunc, hi vitam suam 
gerere et problemata huiusce aetatis melius solvere in hac claritate poterunt. Sic 
sollicitudo doctrinalis et sollicitudo pastoralis arcte connectuntur. Insuper, veritas 
et caritas, intime inter se unitae, mirabiliter sibi invicem deserviunt. 

His dictis, si haec schemata intuemur sub solo aspectu puritatis doctrinae, suf- 
ficientia inveniri possint. Remaneret tamen eorum formam quasi negativam et cau- 
tiones plus aequo contra diversos errores deplorare. Talis modus exponendi non vi- 
detur esse plene congruens cum mente Sancti Patris quando dicit: « Ad praesens 
tempus quod attinet, Christi Sponsae placet misericordiae medicinam adhibere, 
potiusquam severitatis arma suscipere; magis quam damnando, suae doctrinae ube- 
rius explicando putat hodiernis necessitatibus esse consulendum ». 

In tempore in quo argumentum ex auctoritate potentiam amisit apud multos, 
nonne est necessarium, enim, ponere meliorem spem in ipsa potentia veritatis et 
niti reddere hanc veritatem effulgentem oculis omnium in sua plena et alliciente 
pulchritudine? 

Aliunde, si consideramus schemata sub respectu convenientiae pastoralis, cum 
dolore videmus illa male respondere orientationi maxime definitae a Sancto Patre. 

Sane, omnia non sunt sine qualitate in textibus qui nobis submittuntur et aesti- 
mamus nisum theologicum illorum qui ista redigerunt, sed totum opus decipiens 
remanet. 

Liqeat mihi uti hac imagine: multi lapides sunt solidi et valorem habent; sed 
oporteret alios addere et ordinare omnino differenter totum aedificium. 

Si quis, igitur, dixerit: schemata modo quo praesentantur cohaerentne operi a 
Summo Pontifice in oratione sua definito? Responsio, ut arbitror, non potest esse 
nisi negativa. 

Quapropter votum meum hoc est: Recognoscatur ordo elementorum quae in 
his schematibus proponuntur et elementa nova adiiciantur, ita ut totum constitua- 
tur quo depositum fidei, simul in integritate sua et in enuntiatione sua, fini apo- 
stolico a Summo Pontifice melius congruat. 

7 

Em.mus P. D. RUFINUS I. card. SANTOS 
Archiepiscopus Manilensis 

Venerabiles Patres, 

Minimo omnium absit mihi sensum praebere veluti ad disputatio- 
nem aggredi sed solummodo desiderio vehementi ductus, pauca vellem 
dicere de fontibus revelationis coram Domino et in caritate Christi? 

Schema propositum licet nobis libere perpendere, et emendare si 
quae in eo emendanda videantur, sive ab eo detrahendo, sive addendo, 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



77 



sive alio quam doctrina exponitur modo illam proponendo. An autem 
emendationes schemati inserendae sint, hoc 2 ex disceptatione patebit. 
Neque enim omnia, quae obiiciuntur, valide contra schemata dicuntur. 

Apte namque exponit schema revelationis fontes, scilicet Scripturam 
Sacram et Traditionem. Hi sunt fontes ex quibus cognitio fluit in Eccle- 
sia veritatum quas Deus manifestavit. « Multifariam olim locutus est 
Patribus et Prophetis; novissime locutus est nobis in Filio »... 3 

Contra praesens schema arguitur quod illud non sit pastorale, quod 
nimis scholare sit et solemne, quod non sit satis respondens hodiernis 
conditionibus, scilicet non satis « aggiornatum » 4 (ut verbum ex deri- 
vata lingua in linguam matrem inseramus); quod denique assertiones 
doctrinales contineat quibus quaestiones deciduntur circa quas adhuc 
auctores in adversas abeunt opiniones. 

1. Praecipuum munus Concilii Oecumenici est munus doctrinale, i. e. 
proponendi, sub ductu Spiritus Sancti, doctrinam revelatam, quam fideles 
credere fide divina tenentur, quam illis pastores in Ecclesia praebere et 
explicare debent... 5 

Si licet a grammatica incipere, veniam peto, & « pastoralis » est vox 
significans adiectivam qualitatem; unde sermo esse potest de activitate 
pastorali, de methodo pastorali, de indole pastorali ex. gr. in sacra Li- 
turgia, quatenus nempe ea omnia et alia referuntur ad pascendum gre- 
gem, quod quidem est munus Pastorum in Ecclesia. Pascitur autem grex 
doctrina, quae proinde est cibus, non adiectiva qualitas sed substantia. 

Quapropter nequit dici constitutiones dogmaticas nunquam esse 
pastorales, esse potius pastum, cibum 7 quo pastores gregem Christi pa- 
scere debent. Pastorum igitur est illum pastum, illum cibum condire 
pro diversa conditione gregis, ita ut illo unusquisque nutriatur prout 
eget aut prout capax est cibum salubriter accipiendi. Alii enim lacte, alii 
esca sunt nutriendi. 

Ex quo consequitur ut Concilium prae omnibus insistere debet ut 
doctrina, quae proponitur, sit certa, integra, sana, incorrupta, ut ea salu- 
briter pasci grex possit. 

Ceteroquin, omnes enim cum animarum pastores simus, Litteras 
Pastorales utique conficimus easque tradimus ovibus nostris. Sed nonne 
in tantis locorum et rerum adiunctis tam diversis, diversas et quidem 
diverso modo easdem conficimus? Ex quo sequitur prorsus non conve- 
nire nec prudens esse huic Sacrosancto Concilio decernere ut quasi uno 
calamo, unum quid pastorale, praecise propter diversitatem circumstan- 
tiarum habentium in diversis regionibus vel nationibus. Sed potius prin- 
cipia tantum doctrinalia solemniter enuntiare ex quibus unusquisque 
nostrum pro sua quaque regione vel ditione dare convenientem sensum 



78 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



seu characterem pastoralem nostris ovibus, ut ita dicam, pastum uber- 
rimum praebere. 6 

2. Ex qua consideratione aliud consequitur, ut nempe ad hoc ut secu- 
rius obtineri possit quod doctrina Magisterii solemnis totius Ecclesiae sit 
certa, integra, sana, incorrupta, ea exprimi debet accuratius formulis, 
quarum sensus in diversa flecti non possit quin vis verbis inferatur vel 
orationi. Unde accipi nequit contentio nimis scholaris et solemnis 9 
cum magis id in eo considerandum sit: schola enim altissima, ipso duce 
Spiritu Sancto, altissimas veritates omnes docere intendit, quae in aeter- 
num manent, quae ulteriorem explicationem recipere possunt, correctio- 
nem non possunt. 

3. Exinde... 10 nimis improprie sermonem fieri de aptatione schematis 
dogmatici hodiernis conditionibus, seu de « hodiernatione Pro 
temporum et locorum diversis circumstantiis diversas Ecclesia potest 
normas disciplinares statuere, sunt enim media ad finem, et ratio ido- 
neitatis mediorum ad ftnis consecutionem 12 mutabilis est, fine manente 
immutabili. Potest ideo Ecclesia ritus et caerimonias, quas ipsa constituit, 
aliter ordinare ut diversae pro temporum et locorum diversitate indoli 
fidelium diversoque eorum progressui aptius respondeant. Potest ipsam 
methodum aliter ordinare explicandi doctrinam ut facilius ftdelibus 13 
assequibilis reddatur. Sed doctrina ipsa, quae dogmatica est, aptatione 
nulla indiget vel temporum vel locorum rationi diversae. Illa enim ipsa 
manet heri, hodie, et in saecula. Ulterius explicari poterit doctrina dog- 
matica iuxta conclusiones certas quas scientia theologica adinvenerit, 
sed reformationi locus dari nequit... 14 

4. Denique obicitur quod praesens schema assertiones contineat qui- 
bus quaestiones praeiudicantur quae adhuc opinabiles sunt, vel saltem di- 
versimode a theologis explicantur et solvuntur. Id non video cur sit 
causa quare schema reici debeat. Si enim eiusmodi argumentatio valida 
esset, numquam Ecclesia aliquam doctrinam dogmatice definisset; sem- 
per enim fuerunt opiniones contrariae. Et hoc potissimum est munus 
Concilii Oecumenici: veram doctrinam fidei et morum proclamare. Nunc 
vero, an in casu iure illae quaestiones sint praeiudicatae vel non, Patrum 
erit disceptare et decernere: schema enim est propositio doctrinae, illius 
definitio a Concilio fieri debet... 15 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 Quidquid autem Deus 
locutus est continetur solummodo, et inde Ecclesiae scit, vel in Sacra Scriptura vel 
in Traditione. 4 « hodiernatum ». 5 Sane, omnes nos, cum animarum Pasto- 
res simus, Litteras Pastorales utique conficimus, easque tradimus ovibus nostris; 
sed nonne inter tot locorum et rerum adiuncta tam diversa easdem diverso modo 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



79 



conficimus? Ex quo sequitur prorsus non convenire, nec prudens esse, ab hoc 
Sacrosancto Concilio decerni unum quid pastorale indiscriminatim quibuscumque, 
quasi uno calamo scriptum, porrigendum; sed potius, principia tantum doctrinalia 
sollemniter enuntiare, ex quibus unusquisque nostrum, prout in sua cuiusque 
regione vel ditione adiuncta requirant, convenientem pastoralem operam exercentes, 
ovibus suis pastum uberrimum praebeant. Nam. 6 de quo Patrum veniam 
rogo. 7 sunt enim potius pastus, cibus. 8 Sed Pastorum est, in usu magi- 
sterii ordinarii, pro sua quisque sollertia et pro gregis necessitate incorruptam 
doctrinam a Concilio traditam apte proponere ut fideles eam capere possint eaque 
nutriantur. 9 quod schema sit nimis scholare et solemne. 10 sequitur. 
11 si venia sit verbo. 12 finem consequendum. 13 doctrina captui fide- 
lium. 14 Quare omnino absque iure praesens schema accusatur quod non sit 
satis hodiernis condicionibus respondens, cum Concilii sit sollemni magisterio 
dogmaticam veritatem affirmare, pastorum vero doctrinam hanc certam modo ma- 
gis apto, pro diversa condicione sui gregis, proponere et explicare, ut spiritualis 
vita fidelium ea doctrina nutriatur, fiatque actuosa, in exteriores nempe actiones 
fluens quae sint illius doctrinae praeceptis conformes. Non est Concilii descendere 
ad particularia quae sub actualibus condicionibus italos respiciant, vel afros vel 
sinenses vel americanos vel alios quoscumque. Aliae enim et aliae sunt circumstan- 
tiae in diversis locis. Feliciter datum est mihi experiri in regione Philippinarum 
praxim, quae adhuc nostra aetate a nonnullis familiis servatur, ut omnes de fami- 
lia summo mane insimul preces matutinas recitent, orationem mentalem habeant, 
post quam in ecclesiam vadunt ut Missae sacrificio intersint; quibus sanctum est 
insuper vespere insimul serotinas preces dicere. Haec sane praxis, quam zelus 
antiquorum missionariorum invexit, causa non minima est quod fides servata fuerit, 
non obstante paucitate sacerdotum, non obstante quoque nostri temporis profunda 
immutatione in ordine civili, sociali et oeconomico. Sed non ideo haec aliis locis 
applicanda censemus. Singulorum pastorum est prudenter excogitare et in usum 
deducere quae media aptiora iudicent ut gregem ad uberiora spiritualia pascua 
ducant. 15 Procedamus ergo ad deliberandum super propositum schema, quod, 
post ingentem laborem plurimorum ex toto orbe peritissimorum virorum, qui per 
duos annos impigra opera in id intenderunt, ratione habita propositionum ex 
universa Ecclesia ad S. Sedem missarum, praeparatum est; quodque de mandato 
Summi Pontificis, qui solus potest materias deliberandas in Concilio designare, 
praesenti Oecumenicae Synodo disceptandum proponitur. 

8 

Em.mus P. D. IOANNES card. URBANI 
Patriarcha Venetiarum 

Venerabiles Fratres, 

Schema propositum mihi placet, quamvis nonnullis indigeat emen- 
dationibus et adiunctis ut amplius et melius hodiernis necessitatibus pa- 
storalibus et oecumenicis respondeat. 



80 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Ut scitis, quaestiones in schemate tractatae, iam in foliis, in ephe- 
meridibus, 1 in libellis, in libris, in conventibus pervulgantur, sed non 
semper illa animi serenitate, illa scientiarum peritia, illa luciditate theo- 
logica, illa prudenti discretione, quas veritas et caritas exigunt. 

Etiam in scholis seminariorum rumor de recentissimis biblicis quae- 
stionibus fere ubique pervenit, non sine aliquo spirituali detrimento. 

Unde sacerdotes et fideles, in primis magistri et alumni expectant, 
ut de his a nostro Concilio aperte, praecise, perlucide certa doctrina catho- 
lica dicatur. Quae in ipso schemate continentur, mihi videntur valde 
utilia et bene respondere tali expectationi, etsi aliquando modo nimis 
scholastico expressa. Si casus ferat, 2 emendetur modus, remaneat sub- 
stantia. 

Alia etiam, meo humili iudicio, et emendanda et adiungenda op- 
portune videntur; ex. gr.: principiis fundamentalibus praecise expres- 
sis, omittantur... 3 variae opiniones quae adhuc libere et legitime in scho- 
lis disputantur. Humanis et benignis verbis exegetae bonae notae lau- 
dentur ob rectos nisus ad progressum biblicae scientiae ac simul paterne 4 
moneantur de periculis ipsis rebus pertractandis insitis. ... 5 Eluceat in 
schemate, pastoralis et constans sollicitudo de animabus christianae ve- 
ritati lucrandis, et speciali modo exponantur ea, in quibus etiam non ca- 
tholici fratres 6 consentiunt. 

Prae oculis habitis diffkultatibus in quibus saepe saepius ipsi catho- 
lici exegetae versantur, mentio fiat in schemate sive de profectu, quem 
ipsi suis laboribus hucusque Ecclesiae attulerunt, sive de paterna fiducia, 
qua ipsa sacra hierarchia eorum studia, investigationes et disputationes 
advigilat et adiuvat. 

Demum clariori modo doctrina de Traditione exponatur et simul 
de officio quod ipsae Sacrae Scripturae magisterium Ecclesiae praebet 
dum eam canonice integram custodit, auctoritate apostolica interpre- 
tatur et omnibus hominibus pro salute aeterna proponit. 

Aliae emendationes suo loco dicentur. 

Accedit et ratio practica. Examinetur schema et ex Patrum discepta- 
tionibus praebeantur alia valida argumenta commissioni theologicae ad 
textum definitivum constitutionis aptius exarandum. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 in schemate. 4 deest. 
5 Magis. 6 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



81 



9 

Em.mus P. D. RADULFUS card. SILVA HENRIQUEZ 
Archiepiscopus S. Iacobi in Chile 

Venerabiles Fratres, 

Loquor nomine nonnullorum episcoporum Americae Latinae et prae- 
sertim reipublicae Chilensis. Generice agam de schemate constitutionis 
dogmaticae circa revelationem. 

1. Nostra imprimis interest indolem pastoralem istius magnae Sy- 
nodi meminisse, simulque eius peculiarem characterem oecumenicum. 
Omnia schemata constitutionum et decretorum istius Concilii accuratius 
conscribenda essent stylo quodam pastorali et oecumenico ita ut verita- 
tem positive proponerent atque unitatem maxime foverent. 

Nunc, autem, ex discussionibus iam peractis, sufficienter patet sche- 
ma istud carere illis conditionibus, quia ex una parte scholam redolet 
et ex altera uni tantum ex catholicorum sententiis favet. Et sic omnes 
dolentes conspicimus illud non solum promovere unionem fratrum aca- 
tholicorum, sed insuper dissensus non parvipendendos introducere inter 
ipsos fratres catholicos, sive hic, sive in universitatibus et in seminari- 
starum formatione. Nobis videtur praeterea inter causas defectuum sche- 
matis adnumerandam unam quae, ni fallimur, sapit professionalem de- 
formationem ut hodie dicitur. 

Nam in schemate percipitur mens potius iudicis quam pastoris. Iu- 
dicis enim est, et quidem laudabiliter, quaerere errores et errantes, ad ve- 
ritatem strenue defendendam potius quam egregie proclamandam. Pa- 
storis, e contra, est doctrinam ut bonum hominibus nuntium seu evange- 
lium salutis proponere, et, uti Papa Ioannes in oratione inaugurali pul- 
chre dixit, « misericordiae medicinam adhibere potius quam severitatis 
arma suscipere et magis quam damnare Ecclesiae doctrinae vim uberius 
explicare ». Ceterum, ipsa Tridentina Synodus iam monuerat: « saepe 
plus agit benevolentia quam austeritas, plus exhortatio quam com- 
minatio, plus caritas quam potestas ». 

2. Mens pastoralis et oecumenica prae oculis certe habere debet et 
errores et pericula fidei, sed ad illa vitanda utitur praeprimis ipso veri- 
tatis splendore. 

Veritas nos liberabit. Apta veritatis propositio vim maximam ha- 
bet non solum ad errores arcendos (quod munus negativum tantummodo 
est) sed praesertim ad animos alliciendos et ad regnum Dei eiusque iusti- 
tiam positive quaerendam et amandam. 



6 



82 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Pastores docent ut patres. Veritatem faciunt in caritate. Eorum bo- 
num nuntium non est simpliciter definitio stricte orthodoxa et alicui er- 
rori opposita, sed veritas vitalis ex caritate Dei orta et ad amorem Dei 
ducens. Evangelica veritas, a Patre per Filium in Spiritu proclamata, 
f acit efncaciter ut « occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem 
Filii Dei in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi », 
ut ait Apostolus. Fides ipsa ex auditu est. Auribus ergo proponenda est 
clare, perspicue, amabiliter ipsa vox Patris, quia nemo potest venire 
ad Christum « nisi Pater traxerit eum ». 

Induatur ergo schema istud vestem paternam ac pastoralem, in eo 
scilicet proponatur doctrina forma positiva et caritatem redolente, homi- 
nibus nostrae aetatis magis aptata, ita ut veritas revelata ex sua ipsius 
maxima vi et corda alliciat et errores arceat. 

3. Denique, schema istud quaestiones aliquas continet quae, no- 
stro iudicio, hodiernae aetati sunt valde convenientes ac proinde nullo 
modo omittendae, uti, exempli gratia, quae ad Sacram Scripturam, prae- 
sertim ad eius inerrantiam et historicitatem referuntur. Ad hoc congrue 
faciendum, nobis necessarium videtur statuendam esse specialem perito- 
rum commissionem. 

Cum autem, experientia teste, non una sit de hac re theologorum 
mens, et cum in dubiis semper libertas clare servanda est, nobis consen- 
taneum ac logicum videtur quod talis commissio ex aequo componatur 
cum peritis non tantum unius, sed utriusque sententiae. Munus commis- 
sionis erit schema breviter refundere ad normam praedictarum adnota- 
tionum, mutua distinctarum sententiarum reverentia ac libertate bene 
servata, secundum constantem Conciliorum praxim. 

Nos, qui populorum pastores sumus in ista tam difficili aetate, revera 
non possumus tempus in scholarum disputationibus consumere. Dixi. 

10 

Em.mus P. D. MICHAEL card. BROWNE 

Em.mi Praesides, venerabiles Patres, 

Licentiam loquendi petii ut modesto meo servitio contribuere pos- 
sem ad positiones in congregatione feriae IV assumptas pro posse con- 
cordandas, quae positiones etiam hodie apparent. 1 

Schema de fontibus revelationis mihi placuit et adhuc, saltem quoad 
suam substantiam, placet. Hoc a priori non est mirandum. Elaboratum 
enim fuit a viris illustribus et valde doctis. 

Obiectiones contra schema, in quantum intellexi, sunt praecipue eae 2 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



83 



quae sequuntur: 1. Nimis insistit in doctrina de duobus fontibus reve- 
lationis; 2. Haec ... 3 doctrina non est antiquorum theologorum neque, 
ut videtur, ipsius S. Thomae; 3. Non iuvat ad promovendum opus oecu- 
menicum seu unionis fratrum separatorum cum Ecclesia; 4. Non est pa- 
storale; 5. Est nimis scholasticum; 6. Est pessimisticum; 7. Est magis 
negativum quam positivum; 8. Repetit plura iam ab omnibus cognita; 
9. Est nimis rigidum quoad doctrinam de inspiratione, cum videatur 
docere inspirationem verbalem; 10. Posset causare suspicionem de exe- 
getis; 11. Nihil habet aptum ad remedium ponendum contra atheismum. 

Longum esset de singulis praedictis agere, et tempus non habetur 
ad hoc faciendum in brevi interventu. Enumeravi undecim capita obiec- 
tionum contra schema. Quoad octo ulteriora, si Sacrum Concilium ita 
de singulis desiderat, puto schema posse, pro quanto sit necessarium, 
emendari seu corrigi. 4 ' 

Quoad tria puncta priora, vellem nunc pauca dicere. De Concilio 
Tridentino et Vaticano non loquar, quia iam em.mi Patres de hoc locuti 
sunt, maxime em.mus card. Caggiano. Sed noto de isto puncto magiste- 
rium ordinarium fere hodiernum Ecclesiae* Leo XIII in Encyclicis 
Litteris Providentissimus Deus, paulo post initium, ait: « Quae super- 
naturalis revelatio secundum universalis Ecclesiae fidem continetur tum 
in sine scripto traditionibus, tum etiam in libris scriptis, qui appellan- 
tur sacri et canonici, eo quod Spiritu Sancto inspirante Deum habent 
auctorem, atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt ». 

S. Pius X in iuramento anti-modernistico ait «... Quarto: Fidei doc- 
trinam ab Apostolis per orthodoxos Patres eodem sensu eademque sem- 
per sententia ad nos usque transmissam sincere recipio ». 

Pius XII in Encyclicis Litteris Humani generis ait: «... Verum est 
theologis semper redeundum esse ad divinae revelationis fontes; eorum 
enim est {scilicet theologorumf indicare qua ratione ea quae a vivo 
magisterio docentur, in sacris litteris et in divina traditione " sive ex- 
plicite sive implicite inveniantur "... 7 Accedit quod uterque doctrinae 
fons tot tantosque continet thesauros veritatis, ut numquam reapse ex- 
hauriatur ». 

Quoad antiquiores theologos et ipsum Angelicum Doctorem verum 
quidem 8 est eos non instituisse tractatum de Locis Theologicis, et ita 
non tam enucleate locutos fuisse de duplici fonte divinae revelationis. 
Haec necessitas explicita 9 orta est post magnam scissionem saeculi xvi. 

Sed possum citare quaedam ex S. Thoma, quantum ad eius mentem. 
In IV Sent., loquendo de forma Eucharistiae, ait: 10 «... ex traditione Do- 
mini habetur quae per Apostolos ad Ecclesiam pervenit »... lx In Summa 
Theol., p. III, qu. 25, a. 3, ad 4, ait: « ... Apostoli familiari instinctu 



84 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Spiritus Sancti quaedam Ecclesiis tradiderunt servanda quae non reli- 
querunt in scriptis... et inter huiusmodi traditiones est imaginum Christi 
adoratio... ». 

Ita, ibidem, in qu. 64, art. 2, in corpore 12 « ... ea... quae sunt de 
necessitate sacramenti ab ipso Christo instituta sunt, qui est Deus et 
homo. Et licet non sunt omnia tradita in Scripturis, habet tamen ea Ec- 
clesia ex familiari Apostolorum traditione sicut Apostolus dicit ad 
Cor. etc. ia ». In qu. 83, loco hic notato^ ait: «... Multa sunt a Domino 
facta vel dicta quae Evangelistae non scripserunt, inter quae fuit hoc 
quod Dominus in coena oculos levavit in caelum; quod tamen Ecclesia 
ex traditione Apostolorum habuit ». 

Et insuper 15 in textu citato in calce nostri schematis, ex Commento 
in ep. ad Thess. II, ubi habetur: 16 « Unde patet quod multa in Ecclesia 
non scripta, sunt ab Apostolis docta et ideo servanda ». 

Quoad punctum de oecumenismo, puto dilectos nostros fratres se- 
paratos nihil ex hoc schemate timendum habere. Difficultas praecipua 
eorum, ut aestimo, potius respicit doctrinam nostram de Ecclesia et de 
eius capite in terris. Imo dicerem solutionem illius difficultatis, pro 
quanto nunc pendet a nobis, potius pendere a nostra caritate in agendo 
cum ipsis, in solvendo eorum dubia, in convincendo eos Ecclesiam spon- 
sam Christi et matrem omnium nostrum, nihil antiquius habere quam 
eos amplecti et in sinu suo tenere, ut eos nobiscum in vitam aeternam 
perducat. 

Haec quoque est vox, ut ipsi bene sciunt, Capitis Ecclesiae, Christi 
Redemptoris in terris Vicarii. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 ea. 3 ipsa. 4 corrigi seu modifi- 
cari. 5 Punctum magis grave quod tangebatur in disceptatione fuit illud de 
sacra traditione ut altera fonte divinae revelationis. Ne nimis longe de hoc agam, 
humillime notare vellem Concilium Vaticanum I se referendo ad doctrinam Con- 
cilii Tridentini, sic se exprimere (cap. II, constit. dogm. Dei Filius de fide catho- 
lica): « Haec porro supernaturalis revelatio, secundum universalis Ecclesiae fidem 
a sancta Tridentina Synodo declaratam, continetur in libris scriptis et sine scripto 
traditionibus, quae istius Christi ore ab Apostolis acceptae, aut (ab) ipsis Apostolis 
Spiritu Sancto dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt ». Ma- 
gisterium ordinarium Ecclesiae eodem sensu loquitur. Ita. 6 deest. 7 (Pius IX, 
Inter gravissimas, die 28 oct. 1870). 8 deest. 9 deest. 10 Sed quoad 
S. Thomam cito loca quaedam ex quibus eius mens in hac quaestione innotescit. 
In IV Sent., dist. VIII, qu. II, art. II, qu. I, ad 1, loquendo de quibusdam 
verbis in forma Eucharistiae ait. 11 secundum illud 1 Cor. 11, 23: Ego ac- 
cepi a Domino quod et tradidi vobis ». 12 In III parte, qu. 64, art. 2 c. 
13 (1 Cor. 11, 34): « Cetera cum venero disponam ». 14 art. 4, ad 2. 15 Item. 
16 Cap. I ubi Angelicus loquens de 2 Thess. 2, 15, ait. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



85 



11 

Exc.mus P. D. ARMANDUS FARES 

Archiepiscopus Catacensis - episcopus Squillacensis 

Venerabiles Patres, 

Duo mihi videntur declaranda circa schema constitutionis dogmati- 
cae de fontibus revelationis , a commissione theologica paratum, a com- 
missione centrali probatum, et a nobis discutiendum, iuxta ea quae ex 
mandato Sanctissimi nobis significavit em.mus card. Hamletus Ioannes 
Cicognani, a publicis Ecclesiae negotiis, in transmissione facta volumi- 
nis, quod continet seriem primam schematum constitutionum et decre- 
torum. 

1. Primum quidem de materia quae est obiectum huius constitu^ 
tionis: 

a) In Concilio Tridentino, in sess. IV, recepti fuerunt libri sacri 
et traditiones Apostolorum « pari pietatis affectu et reverentia ». Ite- 
rum, recensito Canone Sacrarum Scripturarum, principium exegeseos ca- 
tholicae in mentes omnium revocatum est « ad coercenda petulantia in- 
genia » ita ut nemo Sacram Scripturam ad suos sensus contorquens, sunt 
verba Concilii: 1 « contra eum sensum quem tenuit et tenet sancta mater 
Ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione Scriptura- 
rum sanctarum, aut etiam contra unanimem consensum Patrum ipsam 
Scripturam sacram interpretari audeat »... 2 

b) Post tria saecula, in Concilio Vaticano I, diversis diversa sen- 
tientibus, iterum de eadem materia tractatio facta est; et Patres, « in- 
nixi Dei verbo scripto et tradito, prout ab Ecclesia Catholica sancte cu- 
stoditum et genuine expositum » acceperunt..., 3 doctrinam tradiderunt 
de fontibus revelationis et de interpretatione Sacrae Scripturae in con- 
stitutione Dei Filius, in cap. II..., 4 canone etiam adiecto... 5 

c) Ingravescente rationalismo, praesertim in re biblica, sive ante 
sive etiam post ipsum Concilium Vaticanum I, cum multi, etiam inter 
ipsos catholicos, vel in periculum fidei amittendae versati vel reapse 
ipsam fidem amiserint, Summi Pontifices, ratione habita etiam progres- 
sus qui magni facti sunt in scientiis linguisticis, historicis, archeologicis 
et ceteris quibus auxilium impensum est exegesi biblicae, suo magiste- 
rio intervenerunt variis temporibus et occasionibus sive ad coercendam 
audaciam novatorum, sive ad errores removendos, sive ad bona studia 
tuenda, sive ad regulas catholicae exegeseos confirmandas et in mentem 
omnium revocandas. Hinc Providentissimus Detis Leonis Papae XIII..., 6 



86 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Spiritus Paraclitus Benedicti XV..., 7 Divino Afflante Spiritu Pii XII..., 8 
et Humani generis ... 9 eiusdem Pii XII. Sed ne e mente nostra excidant 
quae tanto vigore et amore erga veritatem et erga ipsos errantes edixerit 
et statuerit S. Pius X, qui Modernistarum errores in re biblica sive 
in Decreto Lamentabili ... 10 sive in Encyclicis Pascendi damnavit. 

Si tanta de hac re Summi Pontifices protulerunt, hodie Sacrosanctum 
Concilium Vaticanum II nonne oportet ut magisterio suo extraordinario, 
sicut factum est in Concilio Tridentino et Vaticano I, edicat primo 11 
quid ab omnibus retinendum sit hisce in quaestionibus quae ipsum fun- 
damentum fidei catholicae attingunt; secundo 12 quomodo his studiis 
incumbendum sit ad fidem tuendam, declarandam, defendendam; ter- 
tio 13 quibus auxiliis omnes christifideles ex fonte Sacrae Scripturae 
sub ductu auctoritativo Ecclesiae illam vim salutiferam attingere pos- 
sunt qua vita fidei alitur et unusquisque solidatur in spe, fiducia et amore 
Domini? 

Non solum conveniens, sed meo quidem iudicio, necessarium est ut 
in hoc Concilio materia proposita tractetur, et quidem sine ambiguitate 
et sine timore, ne alii videlicet offendantur vel a fide catholica remo- 
veantur: Deus est veritas, quae illucet in cordibus nostris per lumen 
Christi quod ab Ecclesia custoditur, defenditur, et omnibus ostenditur 
hominibus bonae voluntatis. 

2. De schemate ad discussionem Patrum Concilii parato, sequentia 
dicenda mihi sunt. Schema, uti est, cum sit bene paratum et ad discus- 
sionem conciliarem aptum, sit reapse basis huius discussionis. Possunt 
quidem partes quaedam, verbi gratia, prologus, addi; quaedam emen- 
dari in dicendi modo, quae nimis synthetica cum sint, possent postea 
minus rectae interpretationi subesse; etiam quaedam addi vel ampliari, 
verbi gratia, de Traditione; quaedam alia etiam modo aptiore — sed 
semper qui conveniat dignitati documenti conciliaris — ad pastoralem 
usum Sacrae Scripturae dici. Normas etiam per principia altiora iterum 
inculcari studiosis viris de re biblica, ad quos gratum animum Pastorum 
Ecclesiae exprimere iure possumus; haec et alia adiicere possumus: sed 
basis discussionis sit semper schema paratum a tot doctissimis viris et 
nobis propositum a Romano Pontifice. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest, 
1787 et 1788). 5 (D. B. 1809). 
9 (1950). 10 (D. B. 2008-2019). 



2 (D. B. 786). 3 et. 4 (D. B. 
6 (1894). 7 (1920). 8 (1943). 
11 deest. 12 deest. 13 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



87 



12 

Exc.mus P. D. ALFREDUS BENGSCH 

Archiepiscopus-episcopus Berolinensis 

Venerabiles Patres, 

Schema propositum certissime accurate prudenterque elaboratum 
est. Audivi etiam admonitiones severas hodie in hac aula. Attamen, 1 meo 
humili iudicio, non placet. Et, ut timeo, ne multis quidem emendatio- 
nibus essentialiter emendari potest, quia intentio simul ac modus lo- 
quendi desideriis iustis satisfacere non potest. Hac pro sententia in di- 
sceptatione generali tres saltem principales rationes liceat mihi pro- 
ponere. 

1. Schema propositum contradicit, ut puto, saltem ex parte, menti 
Sanctissimi Patris qui ... 2 in hac sacra aula solemniter declaravit, non esse 
huius Concilii damnationes proferre, sed medicinam misericordiae af- 
ferre? Ter autem in schemate aperte damnationes enuntiantur et prae- 
terea nonnullae reprobationes indirectae aut, ut ita dicam, censurae 
inveniuntur. 

De modo loquendi plurima iam dicta sunt. 4, Schema utitur lingua ... 5 
ita ut fideles in eo non verba matris et magistrae, sed magistrae tantum 
severae inveniunt.* 

Quoad indolem pastoralem, hoc saltem: adversarii depugnantur per- 
multis fidelibus omnino ignoti, 7 erroresque damnantur qui in discepta- 
tionibus tantum theologorum ... 8 inveniri possunt, si etiam ibi — quod 
nondum constat — forma in schemate reprobata docentur. 

2. Quoad modum theologicum in hoc schemate assumptum pauca 
saltem dicam, singularia simul ac profundiora doctis atque prudentiori- 
bus Patribus relinquens. 

Repetuntur in schemate definitiones quae in Concilio Tridentino nec- 
non Vaticano I brevius enuntiatae sunt, et, ut puto, cautius, quia 
ibi non clausae sunt portae, quae hic clauduntur, ita ut nihil fere labori 
et disceptationi theologorum relinqui videatur. Quae disceptatio tamen 
non simpliciter periculum aestimandum est, sed verum ministerium ve- 
ritatis, sub vigilantia certo, 9 non autem diffidentia, Magisterii Ecclesiae. 

3. Cetera transeam et venio ad tertiam rationem quae 10 sumitur ex 
conditione Ecclesiae in Germania orientali, ubi munere meo ut episco- 
pus Berolinensis fungor. Attamen non agitur de proprietatibus alicuius 
provinciae, sed de ipsa vita christiana et de probatione fidei sub oppres- 
sione materialismi athei, tum theoretici tum practici. Periculum autem 



88 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



huius materialismi fere omnibus, ut mihi videtur, fidelibus hodie im- 
minet, etsi diversis modis. Attamen in nostris regionibus illud pericu- 
lum apertius manifestatur. Fideles sub regimine materialismi viventes 
ex decretis Concilii exspectant auxilium, confortationem et consolatio- 
nem. Constitutio de revelatione praeclaram praebet occasionem fideli- 
bus et insuper omnibus hominibus bonae voluntatis annuntiare quantas 
divitias Deus revelans nobis 11 per Christum et per suum Evangelium 
etiam pro hac vita dedit. Fideles verba exspectant ex quibus divinus the- 
saurus clare et pulchre eluceat et quibus animus trahitur et allicitur. 

Praeterea in conditionibus istis quaestio necessarie oritur, quomodo 
amor Redemptoris eos quoque homines, eas innumerabiles generationes 
duxit, qui ante Abraham vixerunt. Quaestio non temerarie inquisita... 12 

Alia insuper quaestione fideles corde premuntur, nempe quare tot 
homines quibuscum quotidie conveniunt, Verbum Dei non audiant. 

De quibus omnibus quaestionibus fere nihil invenio in schemate. 

Fideles nostri cum fratribus separatis uniti resistentiam contra mate- 
rialismum atheum valde desiderant, ne novae difficultates insurgant quae 
unioni in fide et caritate nocent. Quae unio non est indifferentismus 
sicut interdum dicitur. Periculum indifferentismi vix timendum est ubi 
confessio fidei difficilis et interdum periculosa est. 

Schema autem, ut mihi videtur, non paucas affert difficultates re- 
spectu fratrum separatorum, saltem per modum docendi. Septies, ut 
unum exemplum addam, de magisterio Ecclesiae in schemate tractatur 
cum, ut puto, 13 nemo nostrorum 14 fidelium de magisterio false aut 
irreverenter sentiat. Praeterea 15 fideles nostri fere quotidie illuduntur 
et oppugnantur ab iis qui fidem ... 16 ut aliquid primitivum, seu museale, 
non scientificum, regressivum 17 considerant. 

Magna ergo gratitudine legunt auctores catholicos qui quaestiones 
hodiernas in lingua hodierna tractant et ita adiuvant ad fidei defensio- 
nem. Si autem illa argumenta nova tam 18 celeriter quasi novae formae 
cuiusdam modernismi discriminantur, quae diffidentia partim et ex pa- 
ginis schematis eloquitur, mentes fidelium perturbantur et onus vix por- 
tabile eis imponitur. Depugnati ab inimicis fidei 19 etiam a matre Ecclesia 
se suspicioni subiectos esse sentirent. Attamen certo amant Ecclesiam 
sicut domum paternam, amant successorem S. Petri, ut testificari possum 
et debeo. 

Faveant ergo, humiliter rogo, omnes Patres, qui vivunt fortasse in 
regionibus ubi fides sine istis periculis integra et intacta 20 traditione 
floret, faveant, dico, 21 esse memores fidelium, quorum fides probatur et 
qui certissime filii fideles sunt Ecclesiae — et sunt permulti. 22 

Certo non est praedicandum in Concilio, attamen Evangelium Dei, 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



89 



id est bonum nuntium hominibus annuntiare — omni qua par est per- 
spicuitate doctrinali — est Concilii et praesertim, ut puto, huius Con- 
cilii. 

Concludere mihi liceat uno tantum verbo ex corde meo — parcite 
mihi, Patres venerabiles: 23 non possum redire ad meos fideles, quo- 
rum nonnulli, etiam iuvenes, sunt veri confessores, apportans lapidem 
pro pane. Ideo cum omni reverentia et sincera caritate erga viros inte- 
gros et bene meritos, qui formaverunt hoc schema, ex conscientia mea 
dicere debeo: non placet. 



In textu scripto tradito: 1 etsi accurate, sedulo, prudenterque elaboratum. 
2 die 11 octobris. 3 deest. 4 Insuper Pontifex Maximus Patres Conciliares 
in eodem sermone admonuit, ut eo loquendi modo utantur, quo homines in mundo 
hodierno veritates christianas intelligere et accipere possunt. 5 doctrinali atque 
professorali. 6 invenirent. 7 denique dicendum esse puto, ut vera pericula 
fidei, quae hodie imminent, non perspicue cognoscantur; sed quaestiones schola- 
rum, nisi fortasse dicendum deberet: Quaestiones unius tantum scholae tractantur; 
adversarii permultis fidelibus omnino ignoti depugnantur. 8 aut in libris spe- 
cialibus. 9 deest. 10 Ideoque inevitabilis fere suspicio oritur, uni tantum 
scholae theologicae hoc in schemate satisfieri. Doctrina de inspiratione S. Scrip- 
turae, et de modo Evangelistarum, ut duo saltem exempla nominem, in nostro 
schemate eo modo describitur, ut non solum dogma, quod sine dubio ab omni- 
bus tenendum est, sed etiam interpretatio, id est una ex pluribus, definiri videatur. 
dum e contra constat, plures adhuc easque legitimas interpretationes theologicas 
in Ecclesia et in variis scholis fuisse. Quid illo verbo « tenet Ecclesia » significare 
vult schema nostrum, si tractatur de auctore quarti Evangelii? Insuper, meo hu- 
mili iudicio, non recte servatur et traditio, quod, ut alia exempla transeam, per 
titulum schematis aperte cognoscitur, usque adhuc non de « fontibus revelatio- 
nis » sed « de revelatione » in documentis ecclesiasticis tractatur. - III. Tertia 
ratio. 11 deest. 12 est, sed ex scientiis de rebus naturalibus iure proponi- 
tur. 13 deest. 14 deest. 15 deest. 16 et religionem. 17 regres- 
sum. 18 deest. 19 religionis. 20 deest. 21 deest. 22 deest. 
23 deest. 

13 

Exc.mus P. D. ARTURUS TABERA ARAOZ 
Episcopus Albasitensis 

Em.me Praeses, venerabiles Fratres, 

De gravissimo et delicatissimo schemate constitutionis dogmaticae 
de fontibus revelationis nunc iam primum disserendo, mihi liceat quae- 
dam iam dictis addere quae modo generali in ipso attendenda videntur... 1 

Schema propositum fundamentum mihi videtur solidum discussio- 



90 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



nis. Etsi 2 enim difficultatibus et defectibus non careat, non ita tamen 
sunt insanabiles ut vera salutis spes non appareat 3 et sepeliendum sine 
spe resurrectionis... 4 

Mirum certe esset hoc schema, tanto labore et studio elaboratum, 
nunc, quasi ex inopinato, ab alio schemate, praepropere forsitan inducto, 
suffectum iri. 

Schema propositum, etsi certo emendandum, perficiendum ac perpo- 
liendum et in aliquibus etiam partibus/ brevitatis et utilitatis causa, re- 
fundendum, attamen, tenore suo dogmatico et catholico alia schemata 
certo superat quae inter Patres his diebus circumferuntur. 

Quasdam praeterea habet proprias et eximias qualitates quae mini- 
mi non sunt facienda: 

Eius scilicet perspicuitatem in capitulorum divisione et doctrinae 
processu nemo est qui non videat. 

Doctrina olim semper accepta ita proponitur ut non nova, sed no- 
viter appareat. 

Methodo sufficienter utitur historico-expositiva qua nihil carius no- 
stratibus huius temporis auctoribus catholicis est, et idem fere 6 dicen- 
dum de nostrorum etiam fratrum separatorum theologis, qui in deliciis 
habent ita exponere doctrinam ut ex historia revelationis potius digno- 
scatur quam ex speculationibus mere rationalibus , etsi 7 minime ipsis 
spernendis. 

Etiam, quod magni pretii in re est, schema in omnibus suis fere li- 
neis ad Concilia, ad Magisterium Ecclesiae vivum, praesertim ad Ponti- 
fices huius nostrae aetatis, qui mente aperta et vigilanti docuerunt, et 
a quibus ne uno quidem gressu recedendum, oculos versos et attentos 
continuo habet. 

Denique, stylus et modus decurrendi nec tam ineleganter (ut aliqui 
dicunt) nec tam scholastice (ut alii affirmant) decurrit a prima usque ad 
ultimam lineam. 

Ea v ero 8 quae circumferuntur, sumpta ex eius supposita indole non 
adeo pastorali, et praesertim non adeo oecumenica (ut fertur) mihi, hu- 
militer dico, minime convincunt. Nihil dicam de indole pastorali, qua, 
natura eius dogmatica inspecta, non caret schema: multum enim iam 
est dictum 9 in uno et altero sensu. Minima 10 tamen animadversio circa 
eius indolem oecumenicam mihi liceat. 

Fratres nostri separati id certe a nobis exigere videntur ut nihil in 
materia fidei, quam quod necessarium est, imponatur... 11 At ea quae 
aestimantur necessaria, ipsi imprimis fratres nostri separati exigunt a 
nobis ut neque omnino praetermittamus, neque verbis non sinceris ob- 
tegamus. Ipsi enim exigunt a nobis ut testes, verbo Dei fideles, absque 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



91 



ulla vacillatione nec simulatione, nosmetipsos exhibeamus. Divus Paulus 
caritatem nobis inculcat facere..., 12 sed « in veritate »; quod idem aliis 
verbis recise et vehementer quidem 13 ipse exprimebat Lutherus: « Ma- 
ledicta sit caritas quae servatur cum iactura doctrinae fidei »... 14 

Unde, ut iam finem imponam, etsi 15 non inficiar schema propositum 
moderatum iri observationibus ... 16 Patrum, liceat me in memoriam re- 
vocare criteria quae, in emendando et castigando schemate proposito, 
prae oculis habenda sunt, et quae, aut fallor, nobis omnibus indicta sunt. 

1. Ut Concilio non proponantur quae adhuc utili, immo necessaria 
controversia theologorum Catholicorum agitantur. 

2. Ut doctrina ... 17 Concilio proponenda intra eos limites contineatur, 
extra quos iam 18 error, non doctrina Catholica, versatur. 

3. Ut haec tandem doctrina vere Catholica harmonice, suaviter, 
sobrie quidem sed sincere proponatur omnium amore... 19 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Ubinam nempe — statim dico — est cardo quae- 
stionis quae ipso in limine discussionis proponitur? Aut multum fallor, aut tota 
in hoc vertitur quaestio: utrum schemati proposito standum annon. Nunc autem, 
his bene perpensis rationibus quae extremas in utraque solutiones admittere vi- 
dentur, mihi tandem persuasum fuit eam exstare viam mediam, quam unam, et 
necessitas suadet et prudentia maxime commendat. 2 Licet. 3 ei non sit. 
4 videatur. 5 capitibus. 6 (quod idem. 7 deest. 8 deest. 9 multa 
enim iam sunt dicta. 10 Aliqua. 11 (Act. 15,28). 12 {Epb. 4, 15). 
13 deest. 14 (Comm. in Gal. 5, 9). 15 quamvis. 16 et animadversio- 
nibus. 17 a. 18 deest. 19 catholicorum nempe et fratrum separatorum. 
Parcite mihi, venerabiles Patres, haec dicenda putavi, non ut animos non in pace 
compositos componam, quod vobis fuisset iniuria et in me audacia; neque ut pac- 
tum non sincerum inire velitis. Hoc enim longe sit a nobis in hac re nostra 
gravissima conciliari, in qua « non in fermento veteri ... sed in azymis sinceritatis 
et veritatis » epulari iubemur (1 Cor. 5, 8), sed tantummodo ut non leviter, neque 
immature ab hoc schemate discedamus, ne forte Caribdim vitare cupientes, in 
Scylam cadamus, et ut anguem forse latentem in herba cautissime vitemus. 

14 

Exc.mus P. D. IOSEPH M. REUSS 

Episcopus tit. Sinopensis, aux. Moguntinus 

Venerabiles Patres, 

Liceat mihi ante propositionem meam errorem corrigere. Non sum 
episcopus Moguntinus, sed solummodo auxiliaris episcopi Moguntini. 
Et nunc ad rem. 1 



92 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Pro sententia, quod schema propositum « non placet », iam multa 
gravissima, persuasiva, immo, ut arbitror, evidentissima argumenta al- 
lata sunt. Insuper autem in hac ipsa disceptatione generali schematis 
propositi iam nunc apparet, quibus difficultatibus discussio quaestio- 
num theologicarum in Concilio laborat et laborabit. Attamen, certo 
certius diligens et accurata discussio quaestionum theologicarum abso- 
lute necessaria est. Nunc autem, plurimi Patres conciliares compluribus 
annis per plures menses Romae degere, etsi velint, non possunt. 

Rebus sic stantibus forse periculum non negari potest, ne aliquando 
instante fine Concilii tractatio rerum gravium et supremarum nimis festi- 
netur vel immo omittatur. Ideoque liceat in hac disceptatione generali 
votum proponere, ut Concilium decernat vel a Summo Pontifice petat, 
ut ante alia schemata tractanda, loco huius schematis constitutionis dog- 
maticae de fontibus revelationis locutio sit de verbo Dei revelato, deinde 
de Ecclesia, de episcopis, de unitate Ecclesiae. Huiusmodi schemata a 
commissionibus Pontificiis iam praeparata sunt. Profunda et Oecumenici 
Concilii digna tractatio horum schematum Ecclesiam iuvaret munere 
suo in hodiernis adiunctis fungi. 

Si autem, Concilium foveret his quaestionibus solvendis, quae reca- 
pitulationi mundi serviunt ideoque maximi momenti sunt, tunc, etsi tem- 
pus pro aliis tractandis deficeret, nos omnes profundiorem solutionem 
reliquarum quaestionum fiducialiter temporibus futuris concedere pos- 
semus; nam etiam pro his temporibus Dominus noster Iesus Christus 
Ecclesiae suae assistentiam Spiritus Sancti promisit. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 

15 

Exc.mus P. D. IOSEPH GARGITTER 
Episcopus Brixinensis 

Venerabiles Vatres, 

Ad schema propositum, liceat mihi breviter animadvertere quae se- 
quuntur: 

1. Propono ut praesens schema de fontibus revelationis cum sche- 
mate secundo de deposito fidei pure custodiendo uniatur et in unum so- 
lum schema valde abbreviatum exaretur. Plura enim argumenta, quae 
in his duobus schematibus inveniuntur, omitti possunt propter rationes 
iam pluries ab aliis Patribus altera die allatas, quae nunc non re- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



93 



peto. Paucae tantum pro schemate seligantur quaestiones maioris omnino 
momenti, praesertim quae cum philosophia recentiore et cum progressu 
in scientiis connexae sunt et mentes hominum nostrae aetatis maxime 
movent et quarum tractatio theologica et pastoralis a Concilio iure ex- 
pectatur. 

2. Novum schema sit indolis vere pastoralis. Ad hunc finem obti- 
nendum modo positivo exponatur doctrina, et usus valde modicus fiat 
monitorum et condemnationum. Necesse utique est, ut Concilium veri- 
tatem clare enuntiet et errores compescat, sed hoc fiat modo paterno et 
caritate pleno, 1 ut lectores schematis animo grato ex nostris verbis vo- 
cem et amorem Boni Pastoris audire possint. Ut episcopi, non sumus 
functionarii veritatis et disciplinae, sed patres et pastores et 2 fratres 
nostrorum sacerdotum et fidelium. 

3. In schemate de fontibus revelationis, n. 28, verba et monita fiunt 
ad exegetas catholicos. Peropportunum mihi videtur, ut novo schemati 
exarando inserantur quaedam pastorales animadversiones circa momen- 
tum investigationis scientificae, exegeticae et theologicae, circa grave 
munus theologorum catholicorum. 

Theologi catholici servitium necessarium et pretiosissimum praestant 
Magisterio Ecclesiae in eius proprio munere adimplendo, nempe ut 
thesauri in deposito fidei absconditi pandantur, ut annuntiatio veritatis 
revelatae progrediatur totamque vitam fidelium magis in dies illuminet. 
Simul ab ipsis solvenda sunt multa problemata, quae ex progressu scien- 
tiarum profanarum, praesertim naturalium et historicarum, semper nova 
surgunt. Labor theologorum catholicorum, praesertim exegetarum, non 
caret gravibus difficultatibus et periculis, ut aberrationes vitentur et 
veritas integre elucescat. 

Magisterii Ecclesiastici est invigilare in labores theologorum eosque 
contra pericula munire indicando vias inquisitionis pervias. Et viri 
scientiis sacris dediti fideles se et oboedientes exhibeant oportet erga 
Magisterium Ecclesiae, scientes fructum studiorum dependere essentia- 
liter a spiritu fidei, humilitatis, orationis. 

Altera ex parte theologi catholici, imprimis exegetae, merentur sin- 
ceram et benevolam considerationem difncultatum, quae ipsis in labore 
obveniunt. Magisterii Ecclesiastici interest non solum ut veritas tuta sit, 
sed etiam ut illa libertas investigationis tueatur, quae ad genuinum la- 
borem scientificum necessaria est. Per nimiam enim restrictionem theo- 
logis in labore scientifico impositam, non solum errores comprimerentur, 
sed etiam progressus scientiae theologicae et expansio veritatis damna 
capere possent. Itaque attendendum est ne impossibilis reddatur vera 
discussio scientifica theologorum catholicorum inter se et cum viris doctis 



94 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



acatholicis et ne aestimatio laboris scientifici theologorum catholicorum 3 
apud catholicos et acatholicos diminuatur. 

Rogo ergo Patres conciliares, ut in schemate dogmatico non solum 
statuatur officium Magisterii Ecclesiae in tutanda veritate et in vigilantia 
in labore theologorum, sed 4 simul explicite agnoscatur momentum in- 
vestigationis scientificae et congrua libertas ad hunc laborem perficien- 
dum; denique ut positive exprimatur gratitudo Magisterii Ecclesiae erga 
cultores scientiarum sacrarum et illis animus addatur, ut suum laborem 
alacriter et cum gaudio in bonum Ecclesiae prosequantur. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 perfuso. 2 deest. 3 deest. 4 at ut. 

16 

Exc.mus P. D. SIMON HOA NGUYEN VAN HIEN 
Episcopus Dalatensis 

Em.me Praeses et venerandi Patres, 

Mihi liceat aliquam propositionem facere de declaratione praelimi- 
nari omnibus constitutionibus, praesertim de fide, praemittenda} 

Nuntius praeliminaris Sacrae Synodi Vaticanae II, « ad omnes ho- 
mines ac nationes » directus, ab omnibus laeto et grato animo acceptus 
est. Nam in illo nuntio locuti sumus de illis obiectis quibus omnes ho- 
mines anhelant, nempe de salute, amore ac pace et quidem, ut ita 
dicam, plana loquela ad quam omnes, etiam indocti, accedere potuerunt, 
ita ut, mutatis mutandis, idem affirmari posset pro hominibus hodierni 
temporis, quod acciderat multitudini hierosolymitanae die Pentecostes: 
« Facta autem hac voce, convenit multitudo...; et mirabantur dicentes, 
nos audivimus unusquisque linguam nostram in qua nati sumus »... 2 

Concilium Vaticanum II, sub auctoritate et directione Summi Pon- 
tificis Ioannis XXIII, feliciter regnantis, sibi ut finem proposuit prae- 
sentandi mundo fatiscenti ipsum Salvatorem, pastorem, medicum, fratrem 
Dominum nostrum Iesum Christum cum sua doctrina genuina, integra, 
universaf tamen sub lingua nativa, simplici, clara, omnibus accessibili, 
etiam pauperibus et parvulis, ut fecit ipse 4 Dominus noster pauperibus 
evangelizando. Quod, ut mihi videtur, 5 desideratur in schematibus de 
fontibus revelationis. 6 Sed quid in ore Christi frequentius, immo fusius 
ac clarius invenimus sub forma quidem concreta, nisi 7 de Deo Patre 
suo et nostro, de Filio magistro et fratre, de proximo diligendo tam- 
quam fratre? « Vos autem nolite vocari rabbi: unus est enim magister, 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



95 



Christus,* omnes autem vos fratres estis; et patrem nolite vocare vobis 
super terram: unus est enim Pater vester qui in caelis est »... 9 

Porro, 10 ubinam melius inveniantur relationes paternitatis, filiationis, 
fraternitatis quam in ipsa familia? Revera Christus totam doctrinam 
suam 11 de Ecclesia ... 12 aedificanda posuit in divina Familia Sanctissimae 
Trinitatis, ad quam omnes homines vocare dignatus est ut tandem ali- 
quando omnes filii in Filio, haeredes Dei et cohaeredes Christi efficere- 
mur..., 13 inchoative in terris per gratiam et definitive in caelis per vi- 
sionem... 1 * 

Praeses: Exc.me Pater, agitur cte fontibus revelationis! 

Orator: ... et cum de fontibus revelationis iam multa dicta sunt, nol- 
lem aliud adiicere. 15 Gratias! 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 {Act. 2, 4 s.). 3 completa. 4 deest. 
5 deest. 6 schemate proposito. 7 quam., 8 deest. 9 (Mt. 23, 8-9). 
10 deest. 11 deest. 12 sua. 13 (Rom. 8, 17). 14 « In domo Patris 
mei mansiones multae sunt (Io. 14, 2). 15 1. Huius divinae Familiae caput 
et origo sine origine est Pater qui « in principio » ab aeterno suum unigenitum 
et primogenitum genuit, cui totam suam vitam seu naturam divinam tradidit: 
« Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in 
semetipso » (Io. 5, 26), « quem diligit » (ib. 20) et a quo diligitur in Spiritu veri- 
tatis et amoris (Io. 14, 31): en mysterium SS. Trinitatis. 

2. In sua bonitate infinita, Deus voluit homines a se creatos, suae Familiae 
cooptare per adoptionem filiorum: « Sic Deus dilexit mundum ut Filium suum 
unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum non pereat sed habeat vitam aeter- 
nam » (Io. 3, 16). Filius per Mariam caro factus et habitans in nobis, praeter 
suam doctrinam de Regno Dei, dedit et suam carnem « quae pro vobis datur » 
et suum sanguinem qui « pro vobis effundetur in remissionem peccatorum », in 
cibum et potum quibus fimur sui concorporei et consanguinei: en Mysteria Incar- 
nationis et Redemptionis. Quodsi cum Christo Filio naturali Patris concorporei 
et consanguinei efficimur, merito transformamur in eius fratres et proinde filii 
Dei Patris nominamur et sumus. En mysterium elevationis et adoptionis divinae. 

3. Cum homo et anima et corpore constituitur animaque attingitur mediante 
corpore, sic Christus in sua condescensione, voluit nobis relinquere suam carnem 
et sanguinem cum suis effectibus salutaribus sub velamine sacramentorum quae 
sunt quasi ubera stillantia lac et mel in os filiorum, quae tamen non cuique priva- 
tim, sed una cum doctrina salutis, tradita sunt Ecclesiae ab ipso fundatae supra 
firmam Petram, tanquam Matri omnes filios nutrienti et Magistrae pueros docenti. 
En mysteria Ecclesiae et Sacramentorum. 

4. Omnes filii eiusdem familiae sunt inter se fratres, cuiuscumque dignitatis, 
conditionis et aetatis sint, ideoque debent sese invicem diligere, adiuvare, defen- 
dere, idem sapere cum matre quae eis monstrat Patrem cum Fratre primogenito in 
Spiritu amoris et unionis Familiae: en fundamentum totius moralis christianae. 

Audiamus nunc Doctorem gentium eandem linguam de hac magna Dei Fa- 



96 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



milia proferentem. « Flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, ex 
quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur... ut det vobis corroborari per 
Spiritum eius in interiorem hominem... in caritate radicati et fundati » (Eph. 3, 15): 
en prospectus luminosus, energice captivans Divinae Familiae ad cuius consortium 
omnes vocantur. « Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse 
similiter participavit eisdem ut per mortem destrueret... diabolum (Hebr. 2, 14); 
Semen Abrahae apprehendens, « non confunditur fratres eos vocare » (ib. 11, 16). 
Ut autem exstingueret omnem discordiae fomitem, Christus per Ecclesiam evan- 
gelizavit « pacem vobis qui longe fuistis et iis qui prope, quoniam per Ipsum ha- 
bemus accessum ambo in uno Spiritu ad Patrem. Ergo iam non estis advenae sed 
estis cives sanctorum et domestici Dei » (Eph. 2, 17). 

Nonne quotidie Ecclesia vult ut nos signemus signo Crucis, in quo invocamus 
SS. Trinitatem oramusque Christum ut in nobis renovet fructum crucis qua cum 
Ipso uniti et identificati, efficiamur filii Patris in Filio. 

En loquela quae facile penetrat mentem omnium et ad cor vadit, omnes enim 
facile percipiunt quid sit familia et quinam sint sensus et officia filiorum erga 
parentes. 

Optandum ergo mihi videtur ut per modum introductionis ad constitutiones 
et decreta, declaretur: Ecclesiam Dei esse magnam familiam divinam in quam 
Deus Pater in sua bonitate infinita, per Dominum Iesum Christum Filium suum, 
in communi Spiritu amoris, dignatus est omnes homines vocare ut omnes filii sui 
per adoptionem efficiantur et invicem ut fratres sese agnoscant et diligant. 

Animadversiones additae: 

Cum finis et officium Concilii sint praedicatio Evangelii Christi iuxta praecep- 
tum Domini: « Euntes docete omnes gentes... baptizantes..., docete eos servare 
omnia quaecumque mandavi vobis » (Mt. 28, 19-20), nobis attendendum est ad 
genuinitatem, integritatem, puritatem doctrinae et ad capacitatem audientium, in 
expositione Verbi Dei quia legatione Dei fungimur. 

Ut autem consulatur et indoli pastorali et claritati expositionis doctrinae, aude- 
rem proponere: 

1. Ut schemata proposita serventur ad discussionem, ea tamen conditione ut 
quaestiones disputatae in partes segregentur (relinquantur variis commissionibus 
Curiae Romanae), doctrina certa proponatur, nam in necessariis unitas, in dubiis 
libertas, in omnibus caritas; alius tamen ordo rerum tractandarum iuxta mentem 
hodierni temporis, maioris claritatis causa eligatur; tandem stylus exprimendi sim- 
pliciore gressu, apparatu scolastico liberatus, adoptetur. 

2. Ut circa fidem et revelationem, doctrina Conciliorum Tridentini et Vati- 
cani I resumatur. 

3. Ut ante omnem constitutionem et decretum, praemittatur clara et concisa 
expositio praecipuorum fidei articulorum qui sunt fundamentum totius aedificii dog- 
matis et moralis christianae eruntque summa religionis pro fidelibus, lumen pro 
iis qui foris sunt, et programma pro iis qui sese praeparant ad baptismum reci- 
piendum. 

Mihi liceat proponere sequentem ordinem rerum tractandarum: 

1. Visio compendiosa sed organica articulorum fidei fundamentalium, iuxta 
verbum Christi: « Haec est vita aeterna ut cognoscant te solum Deum et quem 
misisti Iesum Christum ». 

2. Haec vita aeterna cognoscitur per verbum Dei seu nuntium salutis ad om- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



97 



nes homines, annuntiatum prius a patriarchis et prophetis, dein a Christo Domino 
et Apostolis (Multifariam multisque modis...): Vetus et Novum Testamentum. 

3. Omne verbum potest esse in scriptis vel orale. Verbum Dei datum est in 
scriptis (Sacra Scriptura) et oraliter (Traditio). Christus enim praecepit: « Euntes 
docete » et non sedentes scribite. 

4. Qualitates verbi Dei. a) Veritas et inerrantia; b) divino-humanum: divi- 
num quia ipse Deus inspiravit et auctor principalis; humanum quia est opus libe- 
rum hagiographi, cum suis notis particularibus psychologicis, historicis, ... 

5. Interpretatio verbi Dei. Verbum Dei ad omnes homines diriguntur ad sa- 
lutem. Non omnes sunt capaces interpretandi verbum Dei. Sunt multa loca diffici- 
liora. Ecclesia est organum officiale et authenticum ad hanc interpretationem. 

In hac interpretatione, attendendum est ad notas particulares auctoris humani, 
ad conditiones litterarias, historicas et geographicas. Multa exstant in Oriente tan- 
quam reliquiae traditionum antiquarum quae sunt magnae utilitati ad bene intel- 
ligenda loca difficilia S. Scripturae. 

Traditiones orales. « Sunt autem et alia multa quae fecit Iesus, quae si scri- 
bantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere posse eos qui scribendi 
sunt, libri » (Io. 21, 25). Docete omnes gentes. « Ille (Spiritus S.) docebit vos 
omnia » (Io. 14, 26). Traditio conservat S. Scripturam, revelatam doctrinam intac- 
tam tradit, explicat, complet. Haec invenitur in scriptis Patrum, in Magisterio 
ordinario Ecclesiae et in documentis pontificiis. 

Verbi Dei studium. Omnis loquens vult audiri verbaque sua in executionem 
conduci. Deus dignatus est nobis magnam epistolam per varia saecula scriptam, 
mittere ad nos docendos de sua voluntate et nostris officiis ad salutem; debemus 
eam non solum legere sed et meditari quotidie ut sciamus quid agendum. Sacer- 
dotes cuius officium est alios docere verbum Dei, esse versatos in verbo Dei opor- 
tet ac nil negligere ad illud propagandum. 

Has praedictas observationes humiliter propono, et non peto ius ad loquen- 
dum, nisi em.mus Dominus praeses aliter iudicaverit. 

17 

Exc.mus P. D. IOSEPH BATTAGLIA 

Episcopus Favenfinus 

Venerabiles Patres, 

Nolo celare vos admirationem et tristitiam quibus affectus sum, cum 
audivi argumenta quibus impugnabatur schema nobis propositum de fon- 
tibus revelationis . Quae argumenta, et hoc dictum sit maxima cum reve- 
rentia, meo humili iudicio, mihi videntur 1 fallacia et inania. 

Praetermissa omni observatione de nullo respectu habito, tum com- 
missioni, quae schema per tot temporis praeparavit, tum Pontifici, qui 
evidenter voluit ut illud nobis proponeretur discutiendum, tum omni- 
bus Patribus qui per menses illud examinaverunt, venio, stylo telegra- 
phico, ad argumenta quibus reiciendum putatur. Revera: 



7 



98 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1. Impugnatur schema quia non loqueretur de verbo Dei, sed de 
Sacra Scriptura et Traditione. Sed nos semper credidimus hucusque in 
Sacra Scriptura et Traditione contineri verbum Dei, et Traditionem et 
Sacram Scripturam idem esse ac verbum Dei. 

2. Impugnatur schema quia uteretur novis vocabulis, ut « Tradi- 
tio », « Revelatio », « Fons » et alia, quae, uti iam audistis, adhibita 
sunt in Conciliis praecedentibus 2 ut in Tridentino et in Vaticano. Et 
vocabulum « Traditio » antiquum est ut epistolae S. Pauli. 

3. Impugnatur schema, et fit recursus ad verba Summi Pontificis, 
quia in eo deest afflatus pastoralis, sed Summus Pontifex commendat 
etiam 3 ut veritas Catholicae Ecclesiae solemniter affirmetur, ita ut elu- 
cescat omnibus, etiam fratribus separatis, quodam novo splendore. Et 
si ex documentis Summi Pontificis de Concilio excerpere vellem locos 
qui huc referuntur, possem vobis loqui usque ad vesperum. Admittitur 
quidem veritatem esse fundamentum pastoralis; quid amplius desidera- 
tur? Huic fundamento veritatis innixi pastores scientiam pastoralem et 
artem pastoralem aediftcabunt et 4 exercebunt, quae scientia non erat trac- 
tanda in hoc schemate, cum iam tractetur in aliis schematibus et, ut 
vidimus, etiam in sacra Liturgia. 

4. Impugnatur schema quia non esset satis oecumenicum: sed ve- 
ritas ipsa sua natura 5 est oecumenica, et nihil magis oecumenicum veri- 
tate, et certo fratres separati non alliciuntur minuendo veritatem. Quod, 
diminutio veritatis, 6 ne honestum quidem esset. 

5. Impugnatur schema quia esset scholasticum; sed quaero: quia 
eaedem veritates etiam in scholis docentur et in manualibus inveniun- 
tur, fidelibus totius orbis erant tacendae, contra mentem Pontificis? 

6. Affirmatum est etiam schema ftdei mutatum esse in Concilio Va- 
ticano I. 7 Utique, sed in eodem sensu et eadem sententia, ut efficacius 
declararentur eaedem veritates dogmaticae. 6 

7. Impugnatur schema quia videtur 9 condemnare certas opiniones, 
quas non nomino. 10 Sed non est officium Concilii Oecumenici et solli- 
citudinis Pastorum monere fideles ut caveant errores et pericula in 
fide? 

Peto veniam, ob meum ausum, quo neminem offendere volui, sed 
considerans adversarios huius schematis, si parva componere magnis 
licet, mihi videor esse 11 ut Daniel in fovea leonum, sed confido me 
ereptum iri ex eorum ore data eorumdem humanitate, si venio ad hanc 
conclusionem: 

Schema propositum mihi placet, ob claritatem expositionis, ob pro- 
prietatem verborum, ob rigorem logicum quo partes connectuntur. Ad- 
datur prooemium quo oeconomia totius schematis et eius maximum mo- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



99 



mentum explicentur. Emendetur et perficiatur in locis ubi credatur 
emendandum et perficiendum, sed expedite discutiatur nec teramus ul- 
terius tempus tam pretiosum vanis disceptationibus. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 visa sunt. 2 alia vocabula adhibentur in Con- 
ciliis. 3 memoranda sunt etiam alia verba S. Pontificis qui enixe commendat. 
4 deest. 3 deest. 6 deest. 7 Impugnatur schema affirmando, etiam in 
Concilio Vaticano I schema fidei mutatum esse. 8 fidei. 9 videretur. 
10 afferam. 11 deest. 

18 

Exc.mus P. D. AEMILIUS GUERRY 

Archiepiscopus Cameracensis 

Venerabiles Patres, 

Quae sequuntur de consensu omnium episcoporum Galliae propo- 
nuntur. Tollenda omnino est quaedam aequivocatio graviter et unitati 
et fecunditati Concilii periculosa. Ex eo enim quod multi episcopi po- 
stulent veritates doctrinales alio modo praesentari ad homines huius 
temporis, sub forma magis positiva, vivida, evangelica, adaptata, posset 
quis intelligere eos paratos esse ad sacrificandam doctrinam in favorem 
necessitatis pastoralis. Quae aequivocatio Patres in duas partes divi- 
deret: alios quidem doctrinae studentes, alios necessitates pastorales 
doctrinae anteponentes. 

Quod concedere nequimus ex duplici ratione: 

1. Quia unitas ipsa Concilii bonum aliquod eminens est, ab omni- 
bus quaerendum in veritate et caritate Iesu Christi. 

2. Quia hanc oppositionem inter ambo officia nostra respuimus: 
etenim inter necessitates doctrinales et necessitates pastorales nulla po- 
test haberi oppositio. Doctrinae est in omne opus pastorale resplendere 
<< ut vitam habeant et abundantius habeant ». 

Primum officium pastorale nostrum in hoc est: doctrinam inte- 
gralem et puram populum nostrum doceamus, ita tamen possit audire 
verbum Dei, intelligere, accipere in fide et tandem in universum vitae 
suae spatium in actum deducere. 

Aequivocatio forsan ab hoc vocabulo pendet, nempe « adaptare », 
quod insinuare videretur nos nuntium redemptionis novitatibus et ten- 
dentiis quibusdam hodiernis accommodare velle; velarentur, v. g. doctri- 
nales exigentiae, reticerentur principia quaedam nimis hominibus huius 



100 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



temporis ingrata. Huiusmodi sensus crimen esset adversum officia no- 
stra episcoporum, fidei doctorum. 

Ad aliud quid omnino diversum tendimus, et hoc duplici modo in- 
telligendum est: 

1. Adaptanda est, non ipsa doctrina, sed praesentatio ipsius doctri- 
nae: etenim ipsa doctrina, nonnisi cum tota virtute sua veritatis Evan- 
gelii ad illuminationem vitae tradenda est, sed praesentatio ipsa doctri- 
nae, ad hoc ut omnes integram veritatem suam facere queant. Quid vero 
requirit, ex nostra parte, tale praesentationis studium? Officium nostrum 
est, sub lumine fidei viventis, nostram propriam mentem ad veritatem 
adaptare Scripturae Sanctae, Theologiae, Patribus, documentis Magiste- 
rii studentes, meditationi et orationi instantes..., 1 ut veritas nobis fa- 
miliaris evadat et a nobis praesentari valeat, non solum mentibus homi- 
num temporis nostri aperta, sed etiam lucens, ardens, vivida, attrahens, 
revelans immensam caritatem Dei qui vult omnes homines salvos fieri, 
trahendo ipsos ad Filium suum in Ecclesia, tanquam filios in Filio, et 
inter se fratres. Sub hoc aspectu, in schemate theologico deficit haec 
synthesis omnino necessaria: aliquod prooemium quod « mirabilia Dei » 
exponat in oeconomia salvifica mundi. 

2. Praesentatio doctrinae adaptanda est novis conditionibus et for- 
mis vitae in mundo moderno, sicut recenter postulavit Summus Ponti- 
fex, triplici causa: 

a) Si fit respectus ad populum nostrum credentem, non tan- 
tum errores hodierni in ipsum influunt, sed « civilisatio » nova, tech- 
nica ipsum profunde signat. Quod non tantum condemnare vel denun- 
tiare sufficit! Infidelitas enim esset, nos, doctores et pastores, non do- 
cere populum nostrum et iuvare ad salutem assequendam in ipsa sua 
vita hodierna, in ipso hodierno ordine rerum. Quod fieri non potest 
sine arduo mentis et inquisitionis doctrinalis labore! Quam facilius es- 
set formulas manualium mere repetere! 

b) Quoad illos autem, ad quos nondum pervenit felix nuntium 
Evangelii, episcopus, utpote « missionarius », apostolus per antonoma- 
siam, horum curam assumere debet. Caritas erga Christum et erga hos 
ipsos urget nos ut modo persuasivo et intelligibili ad hos 2 verbum 
salutis afferamus. Ad hoc autem exigitur profundior doctrinae cogni- 
tio et catechesis conveniens iis qui sunt in via ad Christum. 

c) De obiecto ipso doctrinae haec dicatur: Ecclesiae est « om- 
nia instaurare in Christo »: quidquid igitur vere humanum est, — quid- 
quid inter res mundi valorem exhibet, in dominio artis et scientiae et 
« culturae » ut dicitur, et artium technicorum, — quidquid ad vitam 
hominum confert quocumque modo, scilicet amor et relationes inter 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



101 



coniuges et familiae, et labor, universa problemata socialia, relationes 
inter nationes et pax in mundo. Christus venit « non ut damnaret mun- 
dum, sed ut salvaretur mundus per ipsum ». Doctrinae igitur nequa- 
quam studeret qui, a beneficiis Incarnationis et Redemptionis quidquid 
excludere vellet. 

Conclusio nostra est circa generaliora primi schematis: ordinatio 
pastoralis, nedum excludat doctrinam vel minuat, novum et immensum 
spatium aperit, simul ac eam ad inquisitiones ulteriores provocat, ita ut, 
per opus connexum omnium qui veritatem et homines 3 diligunt, ver- 
bum Dei ad omnes homines, in omnibus conditionibus, annuntiari possit 
et totam vitam personarum, familiae, societatis illuminet. Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 ita. 2 eos. 3 animas. 

19 

Exc.mus P. D. HERMENEGILDUS FLORIT 

Archiepiscopus Florentinus 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Gaudeamus de intacta libertate loquendi in hac aula conciliari; sed 
intacta servetur etiam caritas fraterna ideoque fraternus modus discep- 
tandi... 1 

Quoad substantiam doctrinalem, puto nos omnes convenire, sed po- 
tius circa methodum proponendi res fundamentales valde discrepamus. 
Praecipua quaestio in praesenti est illa de methodo; an nempe retinenda 
sit methodus scholastica, quae de cetero valde mitigatur in schemate 
proposito: repeto, an nempe retinenda sit methodus scholastica, 2 hucus- 
que ab Ecclesia adprobata et natura sua securior, sed mentalitati ho- 
diernae minus grata (quia mens modernorum est potius historicistica et 
inhians experientiae et emotioni religiosae), aut seligenda sit methodus, 
quam vocare solent positivo-historicam, quae postremis annis progressa 
est in connexione cum cultura biblico-liturgico-patristica, quaeque prae- 
valere videtur ubi contentio viget theseon theologicarum cum protestan- 
tibus. 

Problema magnum ac urgens est invenire synthesim altiorem, qua 
integrari possint istae duae tendentiae catholicorum... 3 Tentamina, hu- 
militer quaeso, fiant ad id consequendum. 

Quod etiam defensores prioris tendentiae laborent anxietate doctri- 



102 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



nali et pastorali, facile intelligitur, quia altera sententia, ex natura sua, 
si non cautissime 4 procedatur, sensim sine sensu et non obstante rectis- 
simo fine fautorum eius, adaperire potest angiportus subiectivismo pe- 
riculoso, 5 eo vel magis quod societas hodierna caret philosophia et caret 
visione mundi (Weltanschauung), qua ipsamet valeat interpretari prae- 
sentes realitates quin cadat in pessimismum et in angorem « existen- 
tialisticum ». 

Sed interim, venerabiles Patres* susceptam discussionem continue- 
mus circa schema iam propositum, et concrete: aliqui ex vobis putant 
non esse tam 7 loquendum de duplici fonte revelationis? Bene. Redea- 
mus ad textum Concilii Tridentini, quem suggero praeponendum, prooe- 
mii instar, in pag. 9 ... 8 Scio illum placere etiam quibusdam fratribus 
separatis. 

De cetero nemo in dubium vocat fontem primarium 9 et unicum re- 
velationis esse Deum seu Verbum Dei Unigenitum, quod cum sit in 
sinu Patris, ipse nobis enarravit... 10 

Et voluissem nunc statim illico subiicere verba praeclara, classica, ut 
ita dicam, Concilii Tridentini, et analysi eundem textum subiicere ut 
possem deinde coram omnibus concludere, dicere 11 praediligentibus 
theologiam sic dictam « vitalem »... 12 : quid hoc textu, theologice lo- 
quendo, magis vitale? Sed omittam textum, qui iam pluries citatus fuit, 
praesertim ab em.mo, ni fallor, card. Caggiano. Liceat itaque pauca alia 
addere. 13 

1. Neminem latet vocem « paradosis », sensu theologico agnito a Con- 
cilio Tridentino et prius a S. Thoma, inveniri apud notum textum pau- 
linum: « Tenete traditiones quas didicistis sive per sermonem sive per 
epistolam nostram »... 14 Prius quam esset vox scholastica fuerat vox 
biblica, et alius prostat textus, generatim neglectus, ex epistola Iudae 
desumptus: « Necesse habui scribere vobis, fratres, deprecans super- 
certari semel traditae » — notate: « semel traditae 15 (hapax parado- 
theise) sanctis fidei »... 16 

2. Adnotare liceat quoque 17 mihi, Patres venerabiles, quod plura ex 
oppositis, feria quarta, 1 * contra schema sunt faciliora dictu quam factu. 
Utcumque disceptatione fraterna et Sancti Spiritus gratia opitulante, po- 
terimus, ac tali « disceptatione » dico, poterimus 19 clariorem, praesen- 
tem textum vel profundiorem vel breviorem reddere; etsi nequeam ab- 
stinere me a sincera admiratione, eo quod plures tractatus, et 20 valde 
delicatam, ..." explosivam materiam biblicam, Patres commissionis prae- 
paratoriae per bene 22 in epitomem cogere valuerint. 

Ulterius: si hic auditur vox Ecclesiae Magistrae, potiusquam vox 
Ecclesiae Matris id liquet ex natura subiecti. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



103 



Sicut parentes ex iure naturae sunt magistri filiorum, ita Ecclesia 
ex iure divino, et quidem iure divino primordiali, est magistra filiorum 
suorum (iam vero 23 nemo negaverit et hunc esse aspectum pastoralem, 
immo eminenter pastoralem). 

De cetero audiemus satis superque vocem Ecclesiae Matris in sche- 
matibus quae cognosco 24 de cura animarum et, ut confido, in schemate 
de Ecclesia, quod nondum cdgnosco? 5 

Adhuc 26 si sapit pessimismum schema praesens, reddere poterimus 
iucundiorem, salva dignitate styli conciliaris 21 postquam disceptatio fra- 
terna ostenderit ubi lateat anguis pessimismi. 

3. Denique, 2S recte desideratur ut si errores reprobantur, clariore modo 
id fiat, ad auferendas ambiguitates et ad diffidentiae quodlibet germen 
dissipandum. Fortasse hoc desiderium praecipue respicit cap. IV, n. 22. 

Iamvero, si ambiguitas datur, 29 non versutiae humanae id attri- 
buendum est, sed prudentiae caritatis Christi, nempe ... 30 ne iterum su- 
scitentur controversiae damnosae. Quisnam, v. gr., non audivit his ulti- 
mis temporibus verba Christi relata ab Evangeliis quasi ex toto referre 
potius mentem (creatricem utique) communitatis inconsciae, 31 iuxta pla- 
cita illius methodi hermeneuticae quae « Formgeschichte » nuncupatur, 
et cui nimis indulgent (proh dolor) etiam plures exegetae catholici? 

Mihi suasum habeo non agi in casu de opinionibus, sed de princi- 
piis et criteriis quibus pessumdatur sensus inspirationis biblicae et ... S2 
enervatur, tandem aliquando, tota auctoritas historica Evangeliorum. 

Iamvero boni pastoris munus est etiam illud tuendi gregem ab erro- 
ribus. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Certo dissensus acriores exarserunt aliis in Conciliis; 
at quidquid contigerit tempore praeterito, hodie omnia progrediuntur; progredian- 
tur ergo etiam patientia et fiducia reciproca. Ut plures asseruerunt, omnes tendi- 
mus ad idem: ad incrementum et ad defensionem fidei, ad sanctificationem nostram 
(ut fiamur forma gregis ex animo, magis magisque) et ad salutem nostrarum ovium, 
sedulo attentis mutatis condicionibus, exigentiis, necessitatibus pastoralibus nostri 
aevi. 2 deest. 3 (quae deteguntur etiam in Concilio). 4 caute. 5 deest. 
6 deest. 7 deest. 8 et sublato n. 4 in pag. 10. 9 primariorem. 10 Etenim 
Evangelium promissum ante per Prophetas et in Scripturis sanctis, Dominus Noster 
Iesus Christus proprio ore primum promulgavit, deinde per suos Apostolos tan- 
quam fontem omnis et salutaris veritatis et morum disciplinae, omni creaturae prae- 
dicari iussit (cf. Mt. 28, 29; Me. 16, 15); perspiciensque hanc veritatem et disci- 
plinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus, quae ab ipsius 
Christi ore ab Apostolis acceptae, aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante, 
quasi per manus traditae, ad nos usque pervenerunt; orthodoxorum Patrum exem- 
pla secuta (haec S. Synodus) omnes libros tam Veteris quam Novi Testamenti, cum 
utriusque unus Deus sit auctor, necnon traditiones ipsas tum ad fidem tum ad 



104 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



mores pertinentes, tanquam vel oretenus a Christo vel a Spiritu Sancto dictatas 
et continua successione in Ecclesia catholica conservatas, pari pietatis affectu et 
reverentia suscepit ac veneratur (Conc. Trid. Decr. de Canonicis Scripturis, sess. 
IV, E. B. n. 57). 11 deest. 12 peto. 13 Denique liceat mihi pauca ad- 
dere. 14 (2 Thess. 2, 15). 15 deest. 16 (Iud. 3). 17 deest. 18 deest. 
19 deest. 20 deest. 21 et. 22 deest. 23 deest. 24 deest. 25 deest. 
26 deest. 27 deest. 28 deest. 29 detur. 30 (ut puto). 31 primaevae. 
32 penitus. 

20 

Exc.mus P. D. IESUS CLEMENS ALBA PALACIOS 

Episcopus T ehuantepecensis 

Venerabiles Patres Conciliares, carissimi Fratres Observatores, 

Tractabo de primo schemate, id est de fontibus revelationis , cum 
relatione ad secundum schema, de fidei deposito pure custodiendo. In 
utroque partim recoluntur ac denuo promulgantur fere verbatim decreta 
priorum Conciliorum; partim proponuntur discutiendae quaestiones non- 
dum mature perpensae, quin appareat necessitas definitivi et solemnis 
iudicii; in schemate de deposito fidei pure custodiendo tractatur etiam 
directe et per se de quaestionibus philosophicis. Propter diversas ratio- 
nes, praesertim pastorales, proposita fuit reiectio utriusque schematis 
et exhibitio novi schematis. 

Praeses card. Lienart: Exc.me Pater, de deposito fidei pure custo- 
diendo non agitur, sed de fontibus revelationis. 

Orator: Agam de fontibus revelationis. 1 

In schemate de fontibus revelationis , primo, introducitur quaestio 
quae inter bonos theologos 2 potius est de nomine et terminologia: nem- 
pe veri theologi admittunt tam Scripturam quam Traditionem. Unicus 
primarius fons est Deus. Unice agitur de hoc: utrum utendum sit nova 
terminologia quae procedit ex saeculo praeterito et multis videtur non 
felix. 3 

Latius repetuntur doctrinae iam definitae 4 in Tridentino et in Vati- 
cano relate ad Scripturam. 

Non sufficienter tractatur de Traditione eiusque vita in Ecclesia, ne- 
que de mutua relatione inter Scripturam, Magisterium vivum et respon- 
dentem sensum supernaturalem fidelium, neque accurate proponuntur 
Traditionis criteria. Et hoc est maximi momenti. Saepius dicitur ille textus 
Vincentii Lerinensis: « Quod semper, quod ubique, quod ab omnibus », 
et non semper verificantur conditiones. Et quando aliqua sententia vi- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



105 



detur aliquatenus nova, immediate opponitur hoc illis qui vocantur 
« novatoribus »; quando vero iam accuratius hoc inspicitur, non est 
verum. 6 

Quarto, quoad interpretationem Sacrae Scripturae, post sapientis- 
simas normas a Summo Pontifice Pio XII promulgatas, adduntur expres- 
siones quae coarctare videntur legitimam libertatem studii Sacrae Scrip- 
turae, praesertim quoad Novum Testamentum, et decidere definitive 
quaestiones quae legitime agitantur 6 inter optimos interpretes diversarum 
tendentiarum. Et habuimus opportunitatem videndi quod saepe agitur de 
exaggerationibus et, parcite verbo, de veris calumniis. 7 

Quoad has difficillimas quaestiones biblicas candide fatebor: multi 
ex nobis studuimus Sacris Litteris ante splendidam encyclicam Divino 
Ajflante Spiritu; postea vero, propter arduos labores apostolicos, neque 
tempus neque sufficiens opportunitas nobis fuit accuratim attendendi 
ad progressum scientiae biblicae ut prudenter possimus iudicium matu- 
rum proferre hac de re. Accusantur multi auctores quos nondum legi- 
mus vel vix incepimus legere. 8 Nonne periculum magnum est pro Eccle- 
sia si praecludatur accessus ad vias sapientiae et doctiores alienentur ab 
ipsa Ecclesia si ipsis responsiones demus omnino coactas ad solutionem 
difficultatum quae etiam in Novo Testamento inveniuntur? Nonne me- 
lius erit breviter recolere sapientissimas normas Pii XII sanctae me- 
moriae et doctos impellere ad has vias prosequendas, debitis quidem cau- 
telis, sed abstinendo a praecisionibus quarum momentum quam plurimi 
ex nobis non satis percipere possumus? 

A doctissimis et piissimis yiris, veritati catholicae et Sanctae Sedi 
valde addictis, feria quarta et hodie 9 audivimus non debere sanctam li- 
bertatem doctorum vere catholicorum coarctari. Quamvis negare vel dis- 
simulare nequeam pericula, videtur omnino sufficiens quod ipsis praevi- 
deatur per interventionem magisterii ordinarii, praesertim Summi Pon- 
tificis, cum auxilio Pontificiae Commissionis Biblicae, in perfecta con- 
cordia cum Sancto Officio. 

Maximi vero momenti videtur ut Concilium praecipiat praeparatio- 
nem instructionis magis particularis de studio et expositione scholari et 
populari Sacrae Scripturae in qua securum adiutorium pastorale inve- 
nire possimus 10 pro seminariis, pro scholis elementaribus, pro praedica- 
tione et catechesi biblica. Ipsi laici attendunt ad periculum fidei, prae- 
sertim adolescentium, quod provenit ex Sacrae Scripturae expositione 
quae communiter vulgo fit, et saepius contradicit certis cognitionibus 
scientiae naturalis et historicae. (Absonum esset adhuc disputare utrum 
cetus quod deglutivit lonam esset vere cetus vel aliquis piscis 11 ). Talis 
instructio efformari posset sub ductu Commissionis Pontificiae Biblicae 



106 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



a Pontificio Instituto Biblico cum adiutorio aliarum scholarum catho- 
licarum quae studiis biblicis incumbunt... 12 
Ideo haec mihi proponenda videntur: 

1. Schemata de fontibus revelationis ac de jidei deposito pure cu- 
stodiendo ita recognoscantur ut brevientur et indoli pastorali huius Con- 
cilii aptentur etiam 13 ante disceptationem particularem. 

2. Omnino excludantur hae quaestiones, quae legitime inter doctos 
catholicos studiosos Sacrae Scripturae agitantur. 

3. Concilium praecipiat confectionem adaequatam 14 instructionis 
quoad studium et propositionem pastoralem doctrinae Sacrae Scripturae, 
quae instructio promulgetur a Commissione Biblica et praeparetur a Pon- 
tificio Instituto Biblico... 15 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Quoad reiectionem schematum priorum de doctrina 
fidei haec mihi observanda videntur: nullam irreverentiam sapit erga Summum 
Pontificem reiectio schematum vel petitio revisionis praeviae ita ut funditus reco- 
gnoscantur, ut reducantur quaestiones et reformentur a limine, ante discussionem 
particularem, propositio argumentorum, tendentia schematum simulque modus pro- 
ponendi. Exemplum habemus in primo Concilio Oecumenico Vaticano in quo pri- 
mum schema, propositum Patribus ab ipsis non fuit acceptum, cum admiratione 
sed sine offensione venerabilis Pii IX; postea proposita fuere alia schemata — sex- 
decim — ait historicus investigator. Ex hoc procedendi modo optima processit con- 
stitutio. Ideo nullus timor reverentialis debet nos praepedire in deliberatione; unice 
debemus attendere ad gloriam Dei et omnium hominum salutem; sub hoc lumine 
debemus perpendere utilitatem schematis ad finem obtinendum, absque praeiudi- 
cio, absque anxietate. 2 deest. 3 scil. de duplici fonte revelationis, quae 
videtur aequivoca eiusque resolutio posset esse damnosa, ex terminologia quam hi- 
storici theologiae asserunt non esse valde antiquam nec feliciter inventam. Discussio 
theologica de hac terminologia pacifice transcurrit inter probatos auctores. 4 Late 
repetitur doctrina iam definita. 5 deest. 6 quaestionem quae legitime agita- 
tur. 7 deest. 8 deest. 9 transacta. 10 inveniremus. 11 deest. 
12 Etiam catechismus efformetur de doctrina christiana nostris temporibus propo- 
nenda. 13 deest. 14 adaequatae. 15 4. Si ineptum appareat schema, postu- 
lentur schemata ab aliquibus Patribus elaborata et a commissione de fide exami- 
nentur. 

\Subsignatus etiamj Sergius Mendez Arceo, addens: « Melius aliud schema ». 
Animadversiones additae: 

Quum in constitutione dogmatica agatur de proponenda infallibiliter doctrina 
revelata, non vero de disciplina quae a competenti auctoritate mutari potest quando 
opportunum videatur, tum meipsum, tum alios patres conciliares anxium reddit de- 
fectus claritatis in relatione qua propositum est schema de fontibus revelationis 
discutiendum, admittendum vel reiciendum, ad normam art. 33 Ordinis Concilii, 
prius in genere, postea in specie, seu quoad particularia. 

Credo non esse denuo definienda a nobis, ut dogmata fidei, quae a prioribus 
Conciliis iam fuere definita, v. g., doctrinam revelatam contineri in S. Scriptura et 
sine scripto traditionibus quae ab ipso Christo vel a Spiritu Sancto Apostolis tradi- 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



107 



tae ad nos usque quasi per manus transmissae sunt, nec alia dogmata iam indubie 
proposita. Sed quando agitur de doctrinis quarum propositio explicita non habetur, 
saltem clare et explicite, in sollemni et infallibili Ecclesiae magisterio, usque adhuc 
forsitan mens schematum de fide est ut huiusmodi clara et explicita propositio habeat 
vim definitionis infallibilis proponentis novum fidei dogma? 

Aliis verbis, proponitur definienda, non quidem existentia traditionis continen- 
tis revelationem, quae etiam habetur in Scriptura, sed Scripturam et Traditionem 
esse et vocari debere duos fontes revelationis, forte adaequate distinctos? 

Similiter, estne a nobis definienda authentia litteraria quatuor Evangeliorum, 
ita ut non solum constet de eorum canonicitate, quae est de fide, sed etiam de facto 
conscriptionis ab iis auctoribus quibus communis sententia ipsa tribuit? Forte dam- 
nari debet ut haeretica sententia quae quovis modo et quadam de causa germanam 
veritatem historicam et obiectivam factorum vitae D. N. Iesu Christi denegat vel 
extenuat, prout ab Evangeliis narrantur? 

Similiter interrogari posset de secundi schematis quibusdam enuntiationibus 
quae ultra iam definita procedunt. 

21 

Rev.mus P. D. CHRISTOPHORUS BUTLER 

Praeses Congregationis Anglicae O.S.B. 

Venerabiles Patres Conciliares, et mei Patres in fide, quoniam non 
sum episcopus, sed discipulus episcoporum; sed sum quoque secundum 
quid exegeta, fui exegeta et habeo proprium interesse in re biblica. Et 
anxietatem praebet mihi tenor schematis typis impressi, cum specto fu- 
turas possibilitates in re biblica; sed habeo alias rationes quare, pro con- 
scientia mea, meo humillimo iudicio, assentio eis qui dixerunt schema 
sibi non placere. Assentio eis qui negaverunt schema correspondere in- 
tentionibus pro Concilio Sanctissimi Pontificis nostri feliciter regnantis. 
Quantum intelligo, Pater noster communis et ipsum Concilium vult ali- 
quid spei et boni nuntii ad mundum dare; non est intentio huius Conci- 
lii (quando non sunt haereses periculosae in sinu Ecclesiae vigentes) non 
est intentio huius Concilii, controversiam ut ita dicam, domesticam inter 
catholicos publici iuris facere; nec disciplinam domesticam exercere co- 
ram universis hominibus adversus aliquos catholicos doctos, quorum et 
nomina et studia ab omnibus, praeter perpaucos, ignorantur. 

Assentio etiam eis qui dicunt quod quaestio de Traditione et Sancta 
Scriptura et de relationibus inter has non bene tractata sit in hoc sche- 
mate. Nemo negat doctrinam Tridentinam et Vaticanam, nemo negat 
doctrinam ordinarii Magisterii; sed pro multis e nobis haec pro tem- 
pore videntur sufficere, quia quaestio tacta in schemate est quaestio etiam 
nunc disputata inter scholas catholicas, optimae notae, et non est adhuc 



108 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



matura, meo humili iudicio et complurimorum aliorum iudicio, ad deci- 
dendum in Concilio. 

Similiter, schema tractat de inspiratione et inerrantia; si schema so- 
lum vult dicere quod Concilia Tridentinum et Vaticanum, et quod ordi- 
narium Magisterium Ecclesiae vult dicere: repetat ergo verba Concilii 
Tridentini, Concilii Vaticani et ordinarii Magisterii, e. g. ex Divino 
Aflante Spiritu. 

Sed schema ulterius progreditur, et invadit campum ubi adhuc vigent 
quaestiones disputatae inter catholicos, et meo quidem iudicio, valde 
periculosum est si quaestiones tales, velut transitorie, decidamus in 
Oecumenico Concilio. Iamvero, dixerunt aliqui — et praetereo, non re- 
cito plura argumenta sed submittam secretario generali — sed dixerunt 
complures hodie, quod quamvis schema corrigendum sit, tamen apte ser- 
viat quasi fundamentum disceptationis nostrae. Fuit iam bonum funda- 
mentum disceptationis per duos iam dies, sed schema non laborat solum 
aliquibus superficialibus spinis quae possint evelli, sed ipsum schema in 
sua ratione, plurimorum nostrorum iudicio, non est apte et convenien- 
ter fundatum; et, Patres venerabiles, est omnino gravissimi momenti 
ut in hoc primo schemate doctrinali, Concilium nostrum inveniat ali- 
quam quasi unanimitatem in praesentanda doctrina Ecclesiae. Plurimi 
sunt, ut videtur, qui non poterunt dicere Placet schemati ut stat, etiamsi 
aliqua in eo corrigantur. Nonne omnino necessarium est, ut parvus coe- 
tus, qui possit repraesentare eos qui vellent probare schema et eos qui 
non possent probare schema, coire et considerare si ex hoc schemate 
una via possit inveniri pro omnibus nobis. Si autem non possit inve- 
niri, tunc pro certo, deberet aliud schema praeparari; quia debemus 
hanc quasi unanimitatem omnibus rationibus procurare in hac prima 
quaestione doctrinali Concilii. Dixi. 



Textus scripto traditus: 

Si fas sit, velim proponere vobis ut non immoremur in discussione singulorum 
capitulorum et paragraphorum huius schematis; sed, postquam in genere conside- 
raverimus scopum et tenorem eius, consentiamus ut alterum schema praeparetur 
quod posset inscribi de fonte unico doctrinae Catholicae Ecclesiae. 

Quaero etenim utrum schema iam typis impressum satis correspondeat inten- 
tionibus pro Concilio Pontificis nostri, et intentionibus quas ipsum Concilium debet 
habere. Communis Pater noster, f. r., voluit, ni fallor, ut Concilium daret verbum 
aliquod spei et boni nuntii ad mundum; non est intentio Eius neque est nostra in- 
tentio controversiam ut ita dicam domesticam inter catholicos publici iuris facere; 
nec disciplinam domesticam, rem ordinarium magisterium apprime spectantem, co- 
ram universis hominibus exercere adversus aliquos viros doctos quorum et nomina 
et studia ab omnibus praeter perpaucos peritos plane ignorantur et silentur. 



CONGREGATIO GENERALIS XX 



109 



Est, verbi gratia, quaestio disputata inter catholicos optimae notae utrum depo- 
situm fidei contineatur partim in S. Scriptura, partim in traditione sine scripto, an 
totum depositum aliquo saltem implicito modo contineatur in ipsa Scriptura. Haec 
quaestio non potest determinari ex definitionibus summi magisterii iam factis, cum 
magisterium solum dicat depositum contineri et in Scriptura et in traditione sine 
scripto. Controversia adhuc vivida est. Num nos in eo sumus ut secure possimus 
diiudicare hanc rem, maxime cum rationes alterutrim allatae non appareant in sche- 
mate? Et quid hoc ad necessitates mundi quibus respondere vult Concilium, vult 
Papa noster Ioannes? Sed schema videtur velle intervenire in hac controversia, et 
in sensu permultis theologis parum placente. Hodierna « colluctatio nostra » non 
est adversus novatores sextodecimi saeculi sed adversus eos qui omnino negant reve- 
lationem amoris salvifici Dei in Iesu Christo D. N. factam. 

Similiter, schema tractat de inspiratione et inerrantia S. Scripturae verbis quae 
procedunt ultra ea quae iam definita sunt, et quidem verbis quae possent intelligi 
in sensu quasi alicuius « Docetismi » scripturistici; dum quod indigent homines 
audire ex nobis est quod Scriptura est verbum Dei ab hominibus lingua humana 
conscriptum, verbum inspiratum et verax. Quidquid amplius diceremus in hac 
re iam non esset « ad aedificationem » populorum sed forsan « ad destructionem » 
peritorum catholicorum. Et fieret scandalum intelligentiorum laicorum qui erunt 
omnis aetatis mundi iam illucescentis. 

Praeterea, scientia litteraria et historica, qualis hodie ad S. Scripturas appli- 
catur — et legitime applicatur, cum hae Scripturae sunt documenta historiae hu- 
manae quamvis etiam sint libri inspirati a Deo — hac scientia in hac applicatione 
est omnino recens et, ut ita dicam, in incunabulis. Relationes inter hanc scientiam 
et theologiam scholasticam debent studiose et pedetemptim elaborari, quod non 
potest facere hoc Concilium; non praemature decidi, maxime in sensu qui redderet 
talem scientiam perdifficilem, ne dicam impossibilem, pro peritis catholicis. Est 
autem scientia valde necessaria non solum in apologetica sed pro vita spirituali nostra. 

Iamvero, schema, in aliquibus partibus, videtur mihi reddere mentem antimo- 
dernisticam. Sed modernistae inter catholicos vix hodie inveniuntur; et si inter aca- 
tholicos existunt, hi non obaudient voci Concilii Vaticani. Quod errores fiunt in 
tali scientifica indagatione non nego, errores facti etiam ab exegetis catholicis qui 
sunt plerumque homines profundae fidelitatis et catholicae integritatis et laude 
nostra dignissimi. Nam materia huius scientiae et modus investigandi sunt tales 
ut errores quasi fataliter gignuntur in via ad veritatem. Sed quousque quaestiones 
non sunt maturae, huiusmodi errores multo melius ab aliis exegetis corriguntur et 
per ipsum progressum scientiae quam per frequentem magisterii interventum. Exag- 
gerationes autem et audaciae si quae sunt, melius corriguntur per ordinariam disci- 
plinam et per ordinarium ecclesiae magisterium quam per extraordinarium magiste- 
rium quale est Concilium Oecumenicum. Haec fuit prudens norma Commissionis 
Biblicae recentioribus annis, quae, mea sententia, sustinenda et prosequenda esset 
et non impedienda. 

Et si S. Offlcium timet ne suae vires non satis sint ad corrigendas audacias, 
liceat nobis reliquis respondere quod nos omnem fiduciam habemus in severitate eius, 
et solum timemus ne nimis severum sit. 

Quippe catholici exegetae et in re biblica periti iamiam prosequuntur « dia- 
logum » cum exegetis acatholicis, et vere eximiam operam navant pro fide et tra- 
ditione catholica. Si vero acatholicis, in praesentibus circumstantiis in quibus multae 



110 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



quaestiones in hac materia non maturae sunt, ansam praebebimus ut putent catho- 
licos peritos rem non rationibus intrinsece scientificis, sed unice per dictamen ma- 
gisterii solemnis decidere, auctoritas nostrorum peritorum in hac tota materia labe- 
factabitur. Scio equidem ex propria experientia conclusiones catholici in re biblica 
de facto negligi posse ab acatholicis, praecise quia supponitur nos sub tali dicta- 
mine iacere. Ergo opportunum non est ut tales quaestiones inter ipsos catholicos 
disputatae a magisterio conciliari dirimantur, nisi in casu evidentis necessitatis ad 
salvandam fidem. Non probatur hodie talem casum adesse. 

Nunc vellem, Patres venerabiles, proponere scopum et naturam schematis ali- 
cuius quod laetis animis possimus publici iuris facere — nam quamvis disceptationes 
nostrae sub secreto maneant, tamen conclusiones nostrae publici iuris fient et ab 
omnibus, non solum a theologis, examinabuntur: 

Tale schema debet, meo humili iudicio, esse breve; multo brevius quam schema 
iam typis impressum. Debet esse non negativum et condemnatorium, saltem prima 
intentione, sed positivum, non negans sed potius affirmans. Non debet immorari in 
quaestionibus legitime inter catholicos disputatis seu in nostris domesticis contro- 
versiis; sed debet omnes suas vires exercere ut proclamet toti orbi terrarum, qui est 
auditorium nostrum et intente exspectat quid Concilium dicturum sit — procla- 
mare nempe unicum fontem nuntii Ecclesiae, nuntii boni, unicum fontem praedi- 
cationis et doctrinae ecclesiasticae, esse illum qui et annuntiat et annuntiatur: sci- 
licet, Iesum Christum, Verbum Dei carnem factum, natum ex Maria Virgine, docen- 
tem, morientem pro omnibus hominibus, resurgentem, ascendentem, in caelo iam 
regnantem et inde Spiritum suum amoris super homines per Ecclesiam eflEunden- 
tem. Debet clare insistere omnia dogmata catholica et consectaria dogmatum in 
hunc unum fontem qui est Iesus Verbum Dei, ultimo reduci. Si placeret, possetis 
addere generosam laudem exegetarum catholicorum una cum materna monitione ut 
suam operam in lumine fidei prosequantur non sine profunda docilitate respectu 
magisterii et dulcis disciplinae ipsius Matris Ecclesiae. 



CONGREGATTO GENERALIS XXI 
17 novembris 1962 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 
17 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secretarius 
generalis Concilii: 

Praeest hodiernae congregationi generali em.mus et rev.mus D. 
card. Normannus Gilroy, arch. Sydneyensis. 

Prosequitur disceptatio de principiis generalibus schematis constitu- 
tionis dogmaticae de fontibus revelationis, in qua loqui postulaverunt: 
em.mi DD. cardd. Carolus de la Torre, arch. Quitensis in Aequa- 
tore; Ioseph Garibi, arch. Guadalajarensis in Mexico; Iulius Dopfner, 
arch. Monacensis in Germania; Aloysius Concha, arch. Bogotensis in 
Columbia; Antonius Bacci; exc.mi Domini: Paulus Schmitt, ep. Me- 
tensis in Gallia; Petrus Parente, arch. tit. Ptolemaidensis in Thebaide; 
Paulus Butorac, ep. Ragusinus in Iugoslavia; Franciscus Simons, ep. In- 
dorensis in India; Andreas Charue, ep. Namurcensis in Belgio; Angelus 
Temino, ep. Auriensis in Hispania; Ioannes Zoa, arch. Yaundensis in 
Cameroun; Mauritius Pourchet, ep. S. Flori in Gallia; Georgius Ha- 
kim, ep. Ptolemaidensis Melchitarum; Hyacinthus Argaya, ep. Mindo- 
niensis in Hispania; Aegidius Barthe, ep. Foroiuliensis in Gallia; Iulius 
Rosales, arch. Caebuanus in Insulis Philippinis; Petrus Martin, vica- 
rius apostolicus Novae Caledoniae; Aloisius - Henriquez, ep. auxiliaris 
Caracensis in Venezuela; Ioseph Griffiths, ep. auxiliaris Neo-Eboracen- 
sis in Statibus Foederatis Americae Septemtrionalis; David de Sousa, 
ep. Funchalensis in Lusitania; Gabriel Garrone, arch. Tolosanus in Gal- 
lia; Ioseph D'Avack, arch. Camerinensis in Italia; Aurelius del Pino, ep. 
Illerdensis in Hispania<; Conradus Mingo, arch. Montis Regalis in Ita- 
lia; Vincentius Enrique y Tarancon, ep. Celsonensis in Hispania; Diony- 
sius Hurley, arch. Durbanianus in Africa Meridionali; Alaphridus Silva, 
arch. Ss. Conceptionis in Chile; Ioseph Ruotolo, ep. Uxentinus in 
Italia; Alfredus Ancel, ep. tit. Myrinensis in Gallia; Paulus Seitz, 
ep. Kontumensis in Vietnam; Georgius Cabana, arch. Sherbrooken- 
sis in Canada; Bernardinus Echeverria, ep. Ambatensis in Aequatore; 
Fidelis Garcia, ep. tit. Sululitanus in Hispania; Michael Klepacz, ep. 
Lodzensis in Polonia; Henricus Nicodemo, arch. Barensis in Italia; Ge- 
rardus de Proenca Sigaud, arch. Adamantinus in Brasilia. 



8 



114 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Antequam disceptatio incipiat, legitur textus emendationum pro- 
positarum, super quibus durante congregatione fiet suffragatio... 

Relationem faciet em.mus ac rev.mus D. card. Lercaro et exc.mus 
D. Martin. 

Post relationes factas, praeses congregationis generalis indicabit qua 
ratione suffragia ferenda sint. Dixi. 

1 - SCHEMA CONSTITUTIONIS DE SACRA LITURGIA 

EMENDATIONES 

A COMMISSIONE CONCILIARI DE SACRA LlTURGIA PROPOSITAE 



Textus in Schemate propositus 

PROOEMIUM 

Sacrosanctum Concilium, cum sibi propo- 
nat vitam christianam inter fideles in dies 
augere; institutiones ecclesiasticas, prout mu- 
tationibus obnoxiae sunt, nostrae aetatis neces- 
sitatibus melius aptare; quidquid ad unionem 
fratrum separatorum in Ecclesia quoquo modo 
conferre potest, fovere; et quidquid ad omnes 
in sinum Ecclesiae vocandos concurrit, robo- 
rare; suum esse ducit peculiari ratione etiam 
de instauranda atque fovenda Liturgia curare. 



Textus a Commissione emendatus * 

PROOEMIUM 

1 . Sacrosanctum Concilium, cum sibi propo- 
nat vitam christianam inter fideles in dies 
augere; eas institutiones quae mutationibus ob- 
noxiae sunt, ad nostrae aetatis necessitates me- 

5 lius accommodare ; quicquid adunionem omnium 
in Christum credentium conferre potest, fovere; 
et quicquid ad omnes in sinum Ecclesiae vo- 
candos conducit, roborare; suum esse arbitra- 
tur peculiari ratione etiam instaurandam atque 

io fovendam Liturgiam curare. 



Liturgia enim, per quam, maxime in suo 
centro, 1 divinae scilicet Eucharistiae Sacrificio, 
opus Redemptionis exercetur, 2 summe confert 
ut fideles vivant et aliis manifestent mysterium 
Christi et genuinam verae Ecclesiae naturam: 
cuius proprium est esse simul humanam et di- 
vinam, visibilem et invisibilem, Ecclesiam ac- 
tionis et contemplationis, in mundo praesen- 
tem et tamen peregrinam; et ita quidem ut in 
ea quod humanum est ordinetur ad divinum 
eique subordinetur, quod visibile ad invisibile, 
quod actionis ad contemplationem, et quod 
praesens ad futuram civitatem quam inquiri- 
mus. 3 Unde, dum Liturgia Ecclesiam cotidie 



2. Liturgia enim, per quam, maxime in divino 
Eucharistiae Sacrificio, « opus nostrae Redemp- 
tionis exercetur » x summe eo confert ut fideles 
vivendo exprimant et aliis manifestent myste- 

15 rium Christi et genuinam verae Ecclesiae natu- 
ram, cuius proprium est esse humanam simul ac 
divinam, visibilem invisibilibus praeditam, ac- 
tione ferventem et contemplationi vacantem, in 
mundo praesentem et tamen peregrinam; et ita 

20 quidem ut in ea quod humanum est ordinetur 
ad divinum eique subordinetur, quod visibile ad 
invisibile, quod actionis ad contemplationem, 
et quod praesens ad futuram civitatem quam 
inquirimus. 2 Unde cum Liturgia eos qui intus 



* Litteris « cursivis » indicantur quae in priori Schemate non habentur. 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



115 



interne aedificat « in templum sanctum in Do- 25 
mino..., in habitaculum Dei in Spiritu » (Eph. 
2, 21-22), usque ad mensuram aetatis plenitu- 
dinis Christi, 4 miro modo simul vires eius ad 
praedicandum Christum roborat, eamque iis 
qui sunt extra ostendit uti signum levatum in 5 
nationibus, 5 sub quo filii Dei dispersi congre- 
gentur in unum 6 quousque unum ovile fiat et 
unus pastor. 7 

Quare Sacrosanctum Concilium, dum de- 
clarat se in praesenti Constitutione nihil velle 10 
dogmatice definire, de fovenda tamen atque 
instauranda Liturgia quae sequuntur principia 
censet in mentem revocanda et practicas nor- 
mas statuendas esse. 

Et licet inter haec principia et normas 15 
multa habeantur quae etiam ad alios ritus, 
orientales et occidentales, applicari debeant 
aut possint, tamen ea quae sequuntur solum 
ritum romanum spectare intellegenda sunt, 
nisi agatur de iis quae ex ipsa rei natura alios 20 
quoque ritus afficiant. 

Traditioni denique fideliter obsequens, Sa- 
crosanctum Concilium declarat, Sanctam Ma- 
trem Ecclesiam omnes ritus legitime vigentes 
aequo iure atque honore habere, in futuro ser- 25 
vari et omnimode foveri velle, atque optat ut, 
ubi hoc opus sit, caute ex integro ad mentem 
sanae traditionis recognoscantur et novo vigo- 
re, pro hodiernis adiunctis et necessitatibus, 
donentur. 30 

NOTAE 

1 Cf. Pius XII, Litt. Encycl. Mediator Dei, 
20 nov. 1947:, AAS 39 (1947) p. 547. 

2 Secreta dominicae IX post Pentecosten. 

3 Cf. Hebr. 13, 14. 

4 Cf. Eph. 4, 13. 

5 Cf. Is. 11, 12. 

6 Cf. Io. 11, 52. 

7 Cf. Io. 10, 16. 



sunt cotidie aedificet in templum sanctum in 
Domino, in habitaculum Dei in Spiritu, 3 
usque ad mensuram aetatis plenitudinis Chri- 
sti, 4 miro modo simul vires eorum ad praedi- 
candum Christum roborat, et sic Ecclesiam iis 
qui sunt foris ostendit ut signum levatum in na- 
tiones, 5 sub quo filii Dei dispersi congregentur 
in unum 6 quousque unum ovile fiat et unus 
pastor. 7 

3 . Quare Sacrosanctum Concilium, de foven- 
da atque instauranda Liturgia quae sequuntur 
principia censet in mentem revocanda et prac- 
ticas normas statuendas esse. 



Inter haec principia et normas nonnulla 
habentur quae tum ad ritum romanum tum ad 
omnes alios ritus applicari possunt ac debent, 
licet normae practicae quae sequuntur solum 
ritum romanum spectare intelligendae sint, 
nisi agatur de iis quae ex ipsa rei natura alios 
quoque ritus afficiant. 

4. Traditioni denique fideliter obsequens, 
Sacrosanctum Concilium declarat Sanctam Ma- 
trem Ecclesiam omnes ritus legitime agnitos 
aequo iure atque honore habere, eosque in po- 
sterum servari et omnimode foveri velle, atque 
optat ut, ubi opus sit, caute ex integro ad men- 
tem sanae traditionis recognoscantur et novo 
vigore, pro hodiernis adiunctis et necessitati- 
bus, donentur. 

NOTAE 

1 Secreta dominicae IX post Pentecosten. 

2 Cf. Hebr. 13, 14. 

3 Cf. Eph. 2, 21-22. 

4 Cf. Eph. 4, 13 . 

5 Cf. Is. 11, 12. 

6 Cf. Io. 11, 52. 

7 Cf. Io. 10, 16. 



116 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



2 - RELATIO EM.MI P. D. IACOBI CARD. LERCARO 
PRAESIDIS COMMISSIONIS DE SACRA LITURGIA 

De schemate globatim sumpto. 
Venerabiles Patres, 

Commissio de sacra Liturgia ordinandas, coordinandas et expenden- 
das curavit animadversiones omnes quae in congregationibus generali- 
bus a Patribus conciliaribus propositae fuerant. 

A. Quas inter animadversiones, petitio quoque quorumdam Patrum 
aderat, ut nempe prae manibus Patres omnes habere possent, « declara- 
tiones » quae licet ad textum schematis minime pertineant, ad eius tamen 
meliorem intellegentiam utiles videntur... 1 Quam petitionem commis- 
sio, unanimiter favorabilis, praesidentiae consilio subiciendam curavit. 

B. Notam in pag. 155, de qua quidam locuti sunt Patres... 2 , com- 
missio, et pro loco quem nota obtinet, nempe ante ipsum prooemium, 
et pro ipsius indole exegetica, ad textum schematis non pertinere censuit. 

C. Ex ceteris animadversionibus generalibus, aliae sunt quae indolem 
textus generalem respiciunt, aliae vero quae res, de quibus pluries in 
schemate agitur, aliae locutiones item pluries adhibitas, aliae denique 
sunt quae aliquid in textu desiderant. 

1. Inter eas animadversiones, quae indolem schematis generalem re- 
spiciunt, plures sunt quae illud laudibus ornant et adprobandum, salvo 
de particularibus iudicio, censent. Ex 36 Patribus, qui generaliter de 
schemate sunt locuti, plurimi positivum et saepe laudativum iudicium 
tulerunt... 3 Hi Patres rationes etiam suae adprobationis adducunt: nempe, 
fidelem inhaesionem schematis instaurationi liturgicae iam a S. Pio X 
inchoatae, ... 4 ; moderationem qua, mediam viam servando, sanae tra- 
ditioni inhaeret quin neglegat postulata actionis pastoralis ad vitam 
christianam nostro tempore alendam... 5 ; efficacitatem pastoralem... 6 , so- 
lidum fundamentum doctrinale... 7 , et quod desiderata episcoporum adim- 
pleat... 8 

2. Sunt et animadversiones generales, quae notam ferunt, saltem 
partim, minus favorabilem: 

a) prolixitatem vel verbositatem textus lamentantes, quasi pro- 
cedentis ad modum tractatus theologici seu liturgici... 9 ; eiusque indo- 
lem potius poeticam et asceticam... 10 documento conciliari minus con- 
sonam... 11 

Cum tamen alii non defuerint Patres qui eumdem textum laudibus 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



117 



ornaverunt... 12 etiam propter eius sobrietatem eiusque linguam spiritu 
Sacrae Scripturae et Sanctorum Patrum imbutam, in exemplum ceteris 
schematibus proponendam... 13 

Commissio textum schematis non esse ex integro renovandum cen- 
suit, immo servandum, nonnullis adhibitis emendationibus a Patribus 
expetitis, de quibus singillatim suffragatio suo tempore instituetur. 

b) Non defuerunt inter Patres qui sermonem theologicum saepe 
vagum quandoque inexactum cum impraecisionibus 14 esse autuma- 
runt... 15 ; vel quadam levitate laborare, etiam cum gravia tangit argu- 
menta... 16 ; textus Sacrae Scripturae revisendos ut genuino sensui biblico 
respondeant... 17 

Cum tamen alii Patres commendent pondus ipsius materiae... 18 , sa- 
nam doctrinam... 19 , solidum fundamentum theologicum... 20 , commissio 
de sacra Liturgia prudenter cooptaverat in numero peritorum suorum 
theologos qui totam rem doctrinalem et scripturisticam diligentissime 
expenderunt. 

3. De animadversionibus, de rebus vel locutionibus quae pluries in 
schemate veniunt, exempli gratia, de materiis quae afficiunt competen- 
tiam aliarum commissionum, vel de vocabulo « occidentalis » aut de vo- 
cibus « missiones, instauratio, recognosci », vel de quaestione cui organo 
post-conciliari huius constitutionis executio sit committenda: quia ad 
singulares quaestiones haec omnia pertinent, suis locis dicetur et iudi- 
cio Patrum quam primum omnia subiicientur. 

4. De iis autem, quae desiderantur in schemate, hae sunt animad- 
versiones. 

a) Aliquis Pater putat quaedam principia doctrinalia inserenda 
esse verbatim in textum ex litteris encyclicis Mediator Dei... 21 Commis- 
sio vero censuit principia illa in textu revera inveniri, prout ceterum 
alii Patres sentiunt... 22 Norma enim constans fuit in documento conciliari 
verbatim citare solummodo Sacram Scripturam, Sanctos Patres et Con- 
cilia, numquam vero cetera documenta ecclesiastica. 

b) Quaesitum est etiam... 23 ut mentio fiat de Spiritu Sancto. Com- 
missio libenter accedit ad suggestionem, et de Spiritu Sancto suo loco 
dicetur. Itemque de doctrina sacerdotii fidelium... 24 , quod argumentum 
tamen locum habet tantum 25 in constitutione de Ecclesia in capite de 
laicis. 

c) De Beata Maria Virgine, autem, cuius nomen deesse in sche- 
mate unus Pater lamentatur... 26 , revera in prooemio cap. 5 congrue sche- 
ma bis loquitur. 

d) Pariter conquesti sunt tres Patres... 27 de reliquiis Sanctorum 
silentium esse in schemate. Commissio suggestioni libenter adhaeret, ut 



118 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



et de reliquiis, prout et de Sanctorum imaginibus, in constitutione dica- 
tur, eo magis quia in schemate a commissione praeparatoria digesto de 
reliquiis iam rite agebatur. 

e) De revisenda autem ratione procedendi in causis beatificatio- 
nis et canonizationis Sanctorum, aliquis Pater... 28 conquestus est consti- 
tutionem nostram silere. Commissio liturgica autem rem censuit esse 
tanti momenti ac ponderis ut ambitum schematis manifeste excedat. Voto 
nihilominus Patris illius accedens, vehementer optat ut ratio illa proce- 
dendi recognoscatur. 

Venerabiles Patres! Facile vobis puto consentire nobiscum commis- 
sionem adlaborasse diligenter et amanter ut mentem vestram, quam in 
disceptationibus de schemate constitutionis de sacra Liturgia aperueratis 
in hac aula, penitus cognoscendo, sapientibus iudiicis et generosis vestris 
desideriis obviam veniret. Hoc egit commissio de re liturgica, persua- 
sum habens constitutionem hanc nostram tot tantisque ditatam doctrinae 
et experientiae vestrum omnium suggestionibus, maximo adiumento ac 
validissimo instrumento futuram esse laboribus et sollicitudinibus pa- 
storum. Haec enim est, ex ipsius Sancti Patris nostri Ioannis XXIII 
mente aperte declarata, Sacrosanctae huius Synodi anima et inspiratio: 
« sollicitudine Ecclesiarum », quam pastores omnes cotidianam suam sen- 
tiunt instantiam, vim, et efEcacitatem confectus. 29 Hoc pastorali propo- 
sito mota, commissio de re liturgica sibi proposuerat quaerere a vobis, 
utrum schema constitutionis de sacra Liturgia globatim sumptum, salvis 
singulis emendationibus suis locis faciendis, et Patrum suffragio suffi- 
ciendis, placeat vel non placeat. Hoc autem per suffragationem habitam 
die 14 huius mensis abunde iam superatum esse omnes Patres probe 
noverunt. 



In textu scripto tradito: 1 (card. Frings, Dopfner). 2 (ET. Le Cordier; 
AR. Marquez Toriz). 3 (card. Frings, Lercaro, Montini, Dbpfner, Silva, Tatsuo; 
ET. Hervas; card. Rugambwa; AR. Hurley; card. Ritter; ER. Volk, Mendez Ar- 
ceo; card. Leger, Gracias; AR. Seper, ER. Bekker, Devoto, Battaglia, Spiilbeck, 
McGrath...). 4 (card. Frings, Leger). 5 (card. Frings, Montini. Dopfner, Ritter, 
ER. Mendez Arceo). 6 card. Lercaro. Dopfner, Montini, Tatsuo Doi, Rugambwa 
pro ep. Africae, Madagascar et insularum; AR. Hurley; ER. Volk, Mendez Arceo; 
card. Leger, Gracias; AR. Seper; ER. Bekkers nomine Conferentiae Neerlandiae; 
ER. Devoto, Kemerer). 7 (ET. Hervas; AR. Hurley, Seper; ER. Bekkers, Devo- 
to...). 8 (card. Dopfner, Silva, Rugambwa, AR. Hurley; card. Ritter, Gracias...). 

9 (AT. Vagnozzi; ET. Martinez, AR. Fares; AT. Parente; ER. Benedetti...). 

10 (AT. Vagnozzi). 11 (AT. Vagnozzi). 12 (ET. Hervas; card. Ritter, Gra- 
cias). 13 (card. Frings, Dopfner; AR. Hurley). 14 deest. 15 (AT. Vagnozzi; 
cf. et ET. McGrath [impraecisiones]). 16 (AT. Parente). 17 (AR. Fares). 
18 (card. Frings). 19 (card. Dopfner). 20 (AR. Seper; ER. Bekkers...). 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



119 



21 (AT. Vagnozzi). 22 (card. Silva...). 23 (card. Silva). 24 (card. Silva). 
25 amplum. 26 (ER. Battaglia). 27 (ET. Garcia Martinez; AT. Dante; ET. 
Van Lierde). 28 (AT. Dante). 29 conferre. 

3 - RELATIO EXC.MI P. D. IOSEPH MARTIN 
Episcopi Nicoletani 

Venerabiles Fratres, 

Commissio de sacra Liturgia omnes animadversiones a Patribus con- 
ciliaribus de prooemio factas attente et accurate expendit. Nunc vestrae 
suffragationi proponuntur emendationes, aliae quae spectant solummodo 
latinitatem, aliae ad mentem meliorandam introductae vel ad ambigui- 
tatem tollendam. Liceat de istis breviter rationem reddere. 

Unus Pater petiit ut prooemium secundum singulas paragraphos 
numeretur, sicut iam factum est in aliis capitibus. Commissio hoc fa- 
ciendum esse censuit et invenietis paragraphos numeratas. 

In numero 1. 

Ad lin. 3, loco « institutiones ecclesiasticas, prout mutationibus ob- 
noxiae sunt », dicitur: « eas institutiones quae mutationibus obnoxiae 
sunt ... melius accommodare ». Sic clarius apparet Liturgiam non poni 
inter institutiones quae elementa divina immutabilia non continent. Hic 
revera non agitur de rebus divinis, sed de elementis humanis, iuxta verba 
Litterarum Encyclicarum Mediator Dei: « Sacra Liturgia ut humanis, 
ita divinis constat elementis; haec autem ... nullo modo ab hominibus 
mutari possunt; illa vero ... varias commutationes habere possunt ». 

2. Ad lin. 5, loco « ad unionem fratrum separatorum in Ecclesia 
quoquo modo conferre potest, fovere », proponitur: « ad unionem om- 
nium in Christum credentium conferre potest, fovere ». Commissio tres 
diversas locutiones expendit, scilicet: unio in Ecclesia, unio in Ecclesiam, 
et unio cum Ecclesia. Multae difricultates inventae sunt in disceptatione, 
tum quoad latinitatem tum quoad sensum, et nobis visum est melius 
alium textum adhiberi. Cum hic non tractatur de Ecclesia, ad evitandas 
inutiles discussiones proponitur aliud quod satis indicat unum ex finibus 
intentis in instauranda Liturgia, scilicet desiderium nostrum de fovenda 
unitate. 

3. Ad lin. 7. Quoad vocabulum « instaurandum » vel etiam « in- 
stauratio » ab uno Patre impugnatum, commissio censet hoc verbum 
servandum esse. Legitur enim in titulis editionum liturgicarum, in docu- 
mentis et in decretis Sacrae Rituum Congregationis. Habetur ex. gr.: 
Ordo Sabbati Sancti, quando vigilia paschalis instaurata peragitur, cui 



120 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



praemittitur decretum Sacrae Rituum Congregationis de solemni vigilia 
paschali instauranda. Notetur munus Concilio Oecumenico Vaticano II 
in hac materia, a Sanctissimo Patre Ioanne XXIII concreditum, his 
ipsis verbis exprimi: « In sententiam devenimus, altiora principia, ge- 
neralem instaurationem respicientia, in proximo Concilio Oecumenico 
Patribus esse proponenda ». 
In numero 2. 

Nihil dicendum est de emendationibus factis tantum quoad latinita- 
tem, ut sunt: « in divino Eucharistiae Sacramento ... vivendo expri- 
mant ... humanam simul ac divinam ... actione ferventem et contempla- 
tioni vacantem ». 

Haec autem notanda sunt: 

1. Lin. 12: « opus nostrae Redemptionis exercetur ». Ut solvantur 
dinicultates a duobus Patribus motae, videtur sufiicere ut verba ista col- 
lectae dominicae IX post Pentecosten citata, claudantur in parenthesis 
notis et ponatur in textu referentia. Sic apparet hic de redemptione subiec- 
tiva tractari. 

2. Lin. 17: loco « Ecclesiam visibilem et invisibilem », dicitur: « Ec- 
clesiam visibilem invisibilibus praeditam », ut nullo modo insinuetur 
Ecclesiam habere naturam visibilem et invisibilem, et tollatur defectus 
praecisionis improbatus. 

3. Lin. 25: auferuntur parenthesis notae et ponitur « confer » ad 
citationem S. Pauli, quia non exclusive de Liturgia loquitur Apo- 
stolus. 

4. Secunda pagina, lin. 4, dicitur: « et sic Ecclesiam iis qui sunt 
foris ostendit ut signum levatum in nationes ». Hoc ponitur claritatis 
causa, ut recte ostendatur Ecclesiam ipsam, non autem Liturgiam, esse 
signum levatum in nationes, ut petivit unus Pater. 

In numero 3. 

1. Lin. 10: omittuntur omnia haec verba: « dum declarat se in prae- 
senti constitutione nihil velle dogmatice definire ». Res satis evidens est 
ex natura documenti et secundum methodum generalem praesentis Con- 
cilii. Quando vero intenditur proponere vel excludere doctrinam aliquam 
modo magis solemni, tunc hoc patere debet ex contextu. Ideoque in 
praesenti superflua est haec declaratio. 

2. Lin. 16: dicitur « tum ad ritum romanum », et ita vitatur vox 
« occidentalem ». Censet commissio haec verba « ritum romanum » lato 
sensu sumenda esse, id est pro omnibus ritibus qui affinitatem habent cum 
ritu Ecclesiae Romanae. 

In hoc numero, mutationibus textui factis quoad stylum, expres- 
sius indicatur principia generalia spectare totam Ecclesiam Catholicam 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



121 



et non solum ritum romanum, dum normae practicae solum ritum ro- 
manum spectant nisi agatur de iis quae ex ipsa natura rei alios quoque 
ritus afficiant. 
In numero 4. 

Lin. 24: loco « ritus legitime vigentes », proponitur: « ritus legi- 
time agnitos », ut pateat non solum ritus nunc in usu honorari sed 
forsan alios ritus in futuro agnoscendos. 

Venerabiles Patres, omnes hae emendationes quae vobis hodie pro- 
ponuntur, sapienter perpensae sunt a subcommissione de theologia et a 
subcommissione iuridica, quae votum dederunt afErmativum. Sic com- 
missio de Liturgia diligenter adlaboravit, ut textus sic emendatus in re 
tanti ponderis nulla laboret levitate et genuino sensui biblico et sanae 
doctrinae respondeat. 

Secretarius generalis: 

Audita relatione, statuit em.mus praeses suffragationem faciendam 
esse distincte super quattuor puncta quibus constat prooemium consti- 
tutionis. Igitur distribuentur Patribus una post aliam, schedae suffra- 
gationis. Postquam suffragatio super primum punctum facta est, assi- 
gnatores locorum schedam tollent et aliam distribuent, in qua scribitur 
votum seu suffragium puncti secundi. Postquam suffragatio super punc- 
tum secundum facta est, tollitur scheda et tertia datur, et sic deinceps, 
ordinatim. 

Rogantur Patres ne durante suffragatione e suis locis discedant. 

Suffragatio fiet per placet et non placet. Signum faciendum est tan- 
tummodo stylo magnetico; et crux vel aliud signum, quod fit, ne prae- 
tergrediatur limites loculi, ubi scriptum est placet et non placet. Gratias 
omnibus. 

4 - PATRUM ORATIONES 
De fontibus revelationis (prosequuntur) 

1 

Em.mus P. D. CAROLUS card. DE LA TORRE 
Archiepiscopus Quitensis 

Venerabiles Patres, 

Potissimae et gravissimae rationes, propter quas nullatenus con- 
sentiendum est, ut schema de fontibus revelationis, a praeclaris et emi- 
nentissimis viris commissionum exaratum et ab ipso Romano Pontifice 



122 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Sacro Concilio traditum, quoquo modo deseratur, iam ab aliquibus Pa- 
tribus Concilii clare, praeclare 1 et eloquenter prolatae sunt. 

Si ergo nihil novi illis addendum est, non est cur loquatur. 

Cur igitur loquar? Rumor circumfertur Americam Latinam adhae- 
sisse sententiae propugnanti substitutionem praedicti schematis cum alio. 
Et hoc, saltem quod ad Aequatorem pertinet non est verum. 

Nostra sententia est Placet iuxta modum. Modus vero est, quod 
commissio ad quam pertinet, 2 ratione habita de variis observationibus 
ab aliquibus Patribus schemati factis, illas in schemate inserant novam- 
que redactionem Sacro Concilio tradant, ut Patres suam sententiam su- 
per illud definitive proferant. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 praecise. 2 pertineat. 

2 

Em.mus P. D. IOSEPH card. GARIBI Y RIVERA 

Archiepiscopus Guadalajarensis 

Em.mi Patres, exc.mi Domini, 

Ecclesia recepit a Christo Domino depositum fidei quod servare de- 
bet docendo veritatem, refellendo errores et ad vitam christianam ser- 
vandam exhortando. 

Concilia Oecumenica sic faciebant: relinquendo cetera, in Concilio 
Tridentino primum decretum sic incipit: « Ad laudem et gloriam Sanctae 
et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, ad incrementum 
et exaltationem fidei et religionis christianae ». In sessionibus saepe, ut 
scimus, damnat errores saeculi xvi, et postea in capitibus de reforma- 
tione normas pastorales sapientissimas dictat. 

Concilium Primum Vaticanum etiam cum expositione veritatum reie- 
ciendo errores, sed propter suspensionem materias pastorales non trac- 
tavit. 

Opportunum videtur, quod Concilium Vaticanum II etiam ab ex- 
positione doctrinae catholicae incipiat et quod reiciat errores huius 
saeculi. 

Summus Pontifex Pius XII de aliquibus erroribus loquitur. Revera 
ipse Pontifex libertatem ad id quod in studiis biblicis, ratione habita 
structurae antiquarum linguarum, sensus litterarii, aliorumque medio- 
rum hodiernae exegeseos ad interpretationem sacrorum librorum stu- 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



123 



diosis dedit. Ipse autem Pontifex in Encyclica Divino aflante Spiritu 
aliquam limitationem imponit; dicit: « Sacrarum autem litterarum exe- 
getae — ipse ait — memores de verbo divinitus inspirato heic agi, cuius 
custodia et interpretatio ab ipso Deo Ecclesiae commissa est, non mi- 
nus diligenter rationem habeant explanationum et declarationum magi- 
sterii Ecclesiae, item explicationis a Sanctis Patribus datae, atque etiam 
" analogiae fidei ", ut Leo XIII in Encyclicis Litteris Providentissimus 
Deus sapientissime animadvertit v... 1 

Talem dispositionem pontificiam aliqui non servarunt, prout ipse 
Summus Pontifex declarat in sua Encyclica Humani Generis: « Ut autem 
ad novas — ait — , quas supra attigimus, opinationes redeamus, plura 
etiam a nonnullis proponuntur vel mentibus instillantur in detrimen- 
tum divinae auctoritatis Sacrae Scripturae. Etenim sensum definitionis 
Concilii Vaticani de Deo Sacrae Scripturae auctore audacter quidam per- 
verterunt; atque sententiam, iam pluries reprobatam, renovant, secun- 
dum quam Sacrarum Litterarum immunitas errorum ad ea solummodo, 
quae de Deo ac rebus moralibus et religiosis traduntur, pertineat. Immo 
perperam loquuntur de sensu humano Sacrorum Librorum sub quo 
sensus eorum divinus lateat, quem solum infallibilem declarant »... 2 

Schema nobis propositum cum expositione veritatum fidei incipit et 
excessus interpretationis reiicit: alioquin in periculo historicitatem fac- 
torum vitae Domini nostri Iesu Christi ac multorum verborum eiusdem 
Salvatoris cum disaedificatione fidelium et contra apostolicam traditio- 
nem ponerent. 

Dicitur fortasse quod multae expositiones, de quibus agimus, sunt 
opiniones theologorum, de quibus Concilium non debet tractare, relin- 
quendo discussiones scholis. Sed de hoc agitur: ad Concilium declarare 
vel videre pertinet utrum merae sunt opiniones an non. Ante alia Con- 
cilia vel ante definitiones ab Ecclesia factas multi etiam veluti simplices 
opiniones theologorum putabant, quod postea Ecclesia veluti contentum 
in revelatione declaravit. 

Si obicitur, quod schema non est pastorale, debemus videre quid 
intelligatur per haec verba. Primum ofiicium pastoris est suis ovibus 
bonos pastos praebere, hoc est rectam doctrinam docere. Poterat for- 
sitan putare aliquis, quod Concilium Tridentinum pastorale non fuisse 
ex eo quod in primis sessionibus de veritatibus dogmaticis agebat, sed 
postea in capitibus de reformatione sapientissimam doctrinam pastora- 
lem tradidit. 

Concilium Vaticanum II multas veritates imprimis docere potest, et 
in ceteris sessionibus pastoralia tradere. 

Aliquae modificationes, additiones, etc, sunt faciendae; bene ani- 



124 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



madversiones Patres facere possunt. Sed schema cum tali praeparatione 
factum placet. Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 (Ench. Bibl., 551). 2 (Denz. Bibl. 612). 

3 

Em.mus P. D. IULIUS card. DOEPFNER 
Archiepiscopus Monacensis et Frisingensis 

Venerabiles Patres, 

Proponere mihi liceat animadversiones quasdam, quibus modificen- 
tur paululum atque pacifice compleantur ea quae ab em.mo relatore 
et etiam aliis Patribus 1 de schemate constitutionis de fontibus revela- 
tionis, praesertim de eius praeparatione, disserta sunt. 

Relatio ab em.mo praeside commissionis theologicae conciliaris 2 
data speciem prae se ferebat, ac si schema praeiacens in phasibus prae- 
paratoriis tranquille et cum omnium plausu elaboratum et emendatum 
fuisset, nullius maioris momenti difficultatibus obviantibus. Quapropter 
iure exspectandum et proponendum esse censuit relator, ut schema 
strenuo duorum annorum labore, quod utique verissimum est, s exara- 
tum a Patribus Conciliaribus acciperetur. 

E contra, in disceptatione conciliari hucusque facta a diversis Patri- 
bus, praeeuntibus 4 cardinalibus Lienart, Frings, Leger, Alfrink, Silva 
Henriquez, 5 Bea, et aliis Patribus, dubia gravissima de schemate prolata 
sunt. Quibus dubiis me ipsum laborare fateor, et schema propositum 
reiiciendum atque ex integro recognoscendum duco. 

Adnotare tamen velim quaedam, quae mihi alicuius 6 momenti esse 
videntur ad diiudicandam methodum, qua hoc schema hucusque tracta- 
tum fuerit et consequenter in posterum tractandum sit. 

Quoad laborem commissionis theologicae praeparatoriae, iam in com- 
missione centrali audivimus schema a theologis diversarum nationum et 
scholarum exaratum esse. Sed iam tunc temporis iterum atque iterum 
impressio oriebatur, in commissione theologica praeparatoria influxum 
unilateralem nimis praevaluisse. Posset etiam sic dici: cura de puritate 
fidei et de periculo errorum, quae ceteroquin est legitima et etiam nobis 
in Concilio adunatis 7 obligatoria, illa cura magis attendebatur quam 
problemata, difficultates, tentationes, quibus theologi, pastores, sacro- 
rum 8 alumni, fideles, qui vere amant Ecclesiam, hodiernis temporibus 
vexantur et qui omnes adiutorium a Concilio exspectant. In illis tempo- 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



125 



ribus 9 propositum a secretariatu ad unionem christianorum fovendam 
factum non admittebatur, ut in commissione mixta vel communi coope- 
ratione dubia hac de re discuterentur. Diversis membris commissionis 
centralis praecise ob hanc anxietatem postulandum esse videbatur, ut 
novis theologis, praesertim exegetis optimae notae accersendis, schema 
in commissione theologica praeparatoria retractetur. 

In commissione nempe centrali a pluribus membris difncultates ac 
dubia plane similia proponebantur ac his diebus audivimus. Sed in re- 
dactione finali paucissima tantum mutata sunt. Hoc non est mirandum, 
quia in commissione centrali non distincte de singulis emendationibus 
faciendis suffragia instituebantur. Ceteroquin vota aliquando sat vaga 
proferebantur. Unde amplum spatium commissioni praeparatoriae 10 
respectivae relinquebatur quomodo iudicaret de emendationibus pro- 
positis. 

His de causis, quivis res hucusque observans facile praevidere potuit 
in Concilio ipso 11 iterum disceptationes acres orituras esse. Nunc autem 
necesse est, ut libere et aperte loquentes omnes rationes crisi subiciamus, 
quae pro re vel contra rem afferuntur, et decisionem conciliarem quae- 
ramus, quibus omnes libenter consentire possimus. 

Hanc disceptationem minime timeamus — ceteroquin in quaerenda 
veritate spectaculum unionis et caritatis in Spiritu Domini praestan- 
tes — neque ut irreverentia erga Summum Pontificem 12 censenda est 
talis discussio. Nam in Ordine ab ipso Summo Pontifice dato legimus 
(art. 33 § 1), quemvis Patrem de unoquoque schemate admittendo vel 
emendando vel etiam reiciendo verba facere posse. Ex quo constat: ex 
laboribus praeparatoriis nullum oritur praeiudicium, et omnino intac- 
tum remanet nobis munus 13 diiudicandi quid fiat de unoquoque et 
etiam de hoc 14 schemate... 15 Post disceptationem in genere autem 16 
fiat suffragium, utrum schema ut totum accipiatur an non. Quo suffragio 
peracto, videbimus quomodo ulterius procedendum sit. Si revera prae- 
sens forma schematis maioritati competenti Patrum placuerit, uti subiec- 
tum ulterioris laboris adhibeatur; si non, novum schema elaboretur. 
Et hoc, secundum meum humile iudicium, praeferendum esse videtur, 
quia a puncto diversis tendentiis et curis 17 magis appropinquante exor- 
dium sumeretur. 

Et in quo labore faciendo, a praeside commissionis de doctrina fidei 
et morum enixe et instanter petimus, ut, iudicium membrorum adhibens 
ex peritis a Summo Pontifice nominatis, etiam 18 illos designet qui in 
problematibus, ex quibus difficultates illae ortae sunt, speciali modo 
sunt versati, ita ut in commissione nostra revera theologi diversarum 
scholarum cooperentur. Adhibeantur, praeter optima in schemate no- 



126 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



stro 19 dicta, uti patet, animadversiones a Patribus factae nec non spe- 
cimina schematis ab aliquibus iam modo oblata, quae certe non iam 
pro schematibus definitivis et undequaque perfectis haberi possunt, 20 
attamen ut conamina utilia et fructifera. Accurata ratio habeatur etiam 
propositionum a secretariatu pro unione christianorum factarum. 

Obiciet quis, ita laborem Concilii nimis protractum iri. Sed respon- 
deo: ratione hac non excusamur ab eo, quod constitutio conciliaris di- 
ligentissime perpetrari debet, cum sit res tanti momenti, ut ex discepta- 
tione patet. 21 Si forsan novum schema praeparandum sit, interea conve- 
nienter sequens schema tractari poterit in congregationibus generalibus, 
quin tempus perdatur. Quamvis optimum successum horum laborum 
commissionis in nostra materia 22 speramus, tamen dicerem: potius sup- 
primatur aliquod schema antequam immature absolvatur a Concilio. 

Quae dixi, 23 consilio capto et explicito consensu episcoporum Au- 
striae et Germaniae atque plurium aliorum 24 Patrum linguae germani- 
cae adunatorum protuli. 25 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 ab em.mis do- 
minis. 5 deest. 6 magni. 7 deest. 8 deest. 9 e. gr. 10 deest. 
11 congregatione generali. 12 schema nobis a Summo Pontifice propositum. 
13 munus ipsis Patribus in Concilio competens. 14 deest. 15 Hoc idem 
fiat etiam in casu nostro. 16 deest. 17 deest. 18 deest. 19 praeia- 
cente. 20 debent. 21 deest. 22 materia tanti momenti. 23 protuli. 
24 deest. 25 coadunatorum dixi. 

4 

Em.mus P. D. ALOISIUS card. CONCHA 

Archiepiscopus Bogotensis 

Venerabiles Patres, 

Candide fateor, me mirum esse de impugnationibus factis adversus 
schema de fontibus revelationis, prout nobis est propositum a Summo 
Pontifice 1 Ioanne XXIII. Attente siquidem schema examinaveram at- 
que 2 varia argumenta contra schema audivi. Sed tamen 3 meam opinio- 
nem mutare non potui... 4 

Tractatio imprimis de Traditione et Scriptura mihi videtur accurate, 
exacte, atque opportune confecta. 5 Opportunum dico, nam, cum om- 
nes cupiamus, ut fratres separati demum nobiscum uniantur, nihil aptius, 
meo sensu, ad eum finem attingendum reperiri potest quam si doctrina 
catholica circa Traditionem et Scripturam Sacram dilucide proponatur 
prout, ut opinor, in schemate factum est. 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



127 



Verum quidem est, doctrinam de Traditione et Scriptura iam ex- 
positam fuisse in Conciliis, praesertim Tridentino et Vaticano, et de ea 
pluries Summos Pontifices locutos fuisse. Verum item est eam in ma- 
nualibus theologiae dogmaticae inveniri. Sed eam doctrinam, attento pe- 
culiari statu conventus humani, exponere decebat stylo perspicuo et 
logico, quod sine dubio, meo saltem iudicio, in schemate evenit. 

Arguitur quidem schema stylo scholastico exaratum fuisse; quod 
verum est, si de substantia rei agatur. Sed hoc potius in laudem sche- 
matis cederet; nam scholastica, si ab ea detrahantur locutiones antiqua- 
tae, quae ab hodiernis hominibus vix intelligerentur, et exutis ideis, 
quae scholasticae cuidam non verae sed fatiscenti propriae erant, unum 
ex praecipuis orthodoxiae fulcrum in Ecclesia consideranda est. 

Dictum est, schema non satis nexum inter Traditionem et Scripturam 
ostendere. Mihi vero, rem attente consideranti, laudanda contra vide- 
tur ratio, qua schema nexum inter utrumque divinae revelationis fontem 
ostendit. 

Ne ultra modum sententiam meam protraham et taediosus evadam, 
dicam mihi miram videri assertionem iuxta quam schema silet de facto 
revelationis, cum de illo fuse et dilucide 6 in schemate sermo sit. 

Meam conclusionem, tandem, proponam: schema, prout iacet in vo- 
lumine nobis tradito a secretaria Concilii Vaticani II, disceptationi com- 
mittendum est: primum, quia si quid in eo corrigendum est, 7 nihil ob- 
stat, quominus correctiones decursu disceptationum fiant, quemadmo- 
dum iam pro schemate de sacra Liturgia factum est; deinde, quia cum 
schema auctoritate Summi Pontificis considerationi Concilii transmis- 
sum sit, eius reiectio ad minus de defectu comitatis erga Vicarium Chri- 
sti esset arguenda. 



In textu scripto tradito: 1 propositum est discutiendum a Concilio Vaticano II, 
probante Ss.mo Domino nostro Papa. 2 illudque clarum, praecisum et exactum 
inveneram. Neque postquam. 3 deest. 4 quamvis quae schemati obiiciuntur 
attente consideraverim. 5 accurata, exacta atque opportuna. 6 distincte. 
7 apparet. 

5 

Em.mus P. D. ANTONIUS card. BACCI 

Venerandi Patres Conciliares, 

Brevissime loquor. Schema theologicum, quod nobis a Summo Pon- 
tifice per em.mum card. a publicis Ecclesiae negotiis traditum est, ut ex 
eiusdem verbis patet epistulae eiusdem em.mi card. in ipso exordio 



128 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



huius voluminis, datum est nobis « ad excutiendum » non ad repel- 
lendum vel ad respuendum. Valde igitur inopportunum est, ne dicam 
indecorum, illud repellere, vel respuere. 

Ceterum, hoc schema compositum est a commissione theologica ad 
hoc efficiendum nominata a Summo Pontifice; ac deinde a commissione 
centrali, pariter a Summo Pontifice nominata, approbatum est. Quae 
quidem commissiones compositae sunt ex cardinalibus, archiepiscopis, 
episcopis ac theologis primi ordinis ac doctrina fulgentibus. Cur igitur 
illud respuamus in universum? 

Si quid est quod excidendum, amputandum, resecandum sit, illud 
excidamus, amputemus, resecemus. Si quid est quod corrigendum sit, 
corrigamus. Si quid est quod ad meliorem formam redigendum sit, re- 
digamus. Sed, venerabiles Patres, parcite mihi, valde inopportunum est, 
ne dicam illicitum, ut iam dixi, illud in universum repellere ac respuere. 
Iam nimium perdidimus tempus; ac tempus terere detrimentosum est, 
praesertim sacris pastoribus. Vos exspectant dioeceses vestrae, quae ma- 
gis quam multis verbis, operibus indigent, hoc est pastorali opera vestra. 

Quamobrem coram Deo, non coram hominibus, rem considerans, 
proponere audeo — iterum parcite mihi, venerandi Patres — ut quam- 
primum Concilii suffragationi haec propositio demandetur: Placetne 
vobis devenire ad singula capita huius schematis theologici discu- 
tienda? 

Haec habui quae prudentiae ac sapientiae vestrae proponerem. 



In textu scripto tradito: 1 sine mora. 

6 

Exc.mus P. D. PAULUS SCHMITT 

Episcopus Metensis 

Venerabiles Patres et Fratres, 

In hac generali disceptatione saepius refertur ad Concilium Tri- 
dentinum et Vaticanum I. Sed quid definitum est in quarta sessione Tri- 
dentini? Evangelium est fons unicus revelationis. Patres Tridentini nempe 
dixerunt: « Ut sublatis erroribus puritas ipsa Evangelii in Ecclesia con- 
servetur, ... Dominus noster Iesus Christus Dei Filius proprio ore pro- 
mulgavit, deinde per suos Apostolos tamquam fontem omnis et salutaris 
veritatis et morum disciplinae omni creaturae praedicari iussit ». 

Hic unicus fons traditur et per Scripturas et per traditiones aposto- 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



129 



licas. Patres Tridentini voluntarie abstinuerunt dicere: « partim » in 
Scriptura, « partim » in traditionibus. Immo non locuti sunt de Tradi- 
tione, sed de traditionibus. 

Quid de Vaticano I? Vaticanum I contra errores subiectivismi, ra- 
tionalismi et relativismi providentialiter definivit aspectum obiectivum, 
naturam dogmaticam veritatis christianae. Optime declaravit fidem su- 
pernaturalem implicare symbolum veritatum revelatarum, quarum ma- 
gisterium custos infallibilis est. Nostris temporibus ista definita maximae 
actualitatis vigent. Attamen, estne necessarium eadem iterum procla- 
mare in eodem sensu et fere iisdem terminis? 

Necessarium mihi videtur alios aspectus revelationis et fidei illu- 
strare. Progressus theologiae biblicae, traditionis patristicae, necnon 
catechesis ad hoc nos provocant. Necessitas vero actionis pastoralis et 
missionariae urgentissime hoc postulant. Praeter declarationes potius 
defensivas Vaticani I in constitutione Dei Filius, Vaticanum II debet 
proclamare conceptionem genuinam, ampliorem ac fundamentaliorem 
Evangelii. Haec enim conceptio est valde traditionalis. 

Tres propositiones humiliter firmiterque propono, quae in schema- 
tis restauratione, iudicio meo, ut principia conductoria et inspirantia 
poni debent. 

Prima propositio: Tota revelatio consistit in persona Christi, qui 
est ipse revelatio Dei. 

Tota intentio Dei ab aeternitate ut finem Christum habuit, sicut 
dicit Petrus in sua prima epistola...: 1 « Redempti estis pretioso sanguine, 
quasi agni immaculati Christi, praecogniti quidem ante mundi consti- 
tutionem ». 

Sic omnes revelationes Veteris Testamenti ducunt ad Christum et 
in eo fulgescunt. Patriarchae et Prophetae antiquae dispositionis sunt 
figurae Christi. Iesus Christus est ipse locutio Dei ad homines, est ipse 
revelatio Dei. Iesus non est tantum propheta maximus, nec legatus al- 
tissimus, qui nobis transmittit, per modum magisterii, veritates super- 
naturales. Tota humanitas Christi, tota vita Christi, et praecipue mors 
et resurrectio Christi sunt divina revelatio. Etenim in humanitate Christi 
manifestantur ultimae intentiones Dei in creatione, in homine, in histo- 
ria; et totum simul manifestatur mysterium intimae Dei vitae. 

In persona Christi fit epiphania Dei in historia, i. e. revelatio quid 
Deus sit pro homine et quid homo sit coram Deo, secundum illud Pauli: 
« Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei »... 2 

Revelatio divina in Christo tam perfecta est quod Ecclesia, a Pente- 
coste usque ad finem temporum, non cessat scrutare investigabiles di- 
vitias mysterii Verbi Incarnati. Iam Deus nihil aliud dicendum habet 



9 



130 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



pro salute mundi nisi Christum ipsum, qui est mysterium summum, ul- 
timum, iam eschatologicum. Sermones Iesu Christi et Apostolorum se- 
parari non possunt a persona et vita Christi; sunt commentaria pro- 
phetica mysteriorum vitae, mortis, resurrectionis et ascensionis eius. Non 
sunt tantum causae occasionales veritatum revelatarum, sed sunt ipsa- 
met obiectum revelatum. 

Secunda propositio: Revelatio christiana est Evangelium. 

Revera revelatio est « locutio Dei, primae veritatis, ad homines per 
modum magisterii ». Sed ista definitio, unilateraliter intellecta, non est 
sine periculo. Reductio christianismi ad, ut dicam, ideologiam religiosam 
saepius hodiernis temporibus causa est siccitatis fidei inter baptizatos, 
immo et incredulitatis aliquorum. 

E contra, revelatio christiana est Evangelium, id est oeconomia sa- 
lutis. Locutio Dei substantialiter est actio benevolens Dei, quae efficit 
praesentiam divinam, confert gratiam, introducit in viam salutis, creatio- 
nem novam dedicat, convocat homines ad adoptionem divinam. Valde 
periculosum est disiungere, ex una parte, facta salutaria Christi, ex altera 
parte, verba Christi et sermones Apostolorum. 

Deus misericors revelationis suae nos gratificavit non primo ut 
responderet quaestionibus intelligentiae nostrae, sed ut homines salvi 
fierent. Doctrina evangelica necessario dimanat ex ipso mysterio Christi, 
sed numquam est doctrina sine Evangelio salutis. Veritas christiana non 
est mere intellectualis, sed introducit in cognitionem et realitatem my- 
sterii vitae supernaturalis. 

Tertia propositio: Hoc Evangelium salutis maxime respondet neces- 
sitatibus hodierni apostolatus. 

Maximi momenti est manifestare christianam fidem esse conver- 
sionem et iustificationem, ad mentem Conciliorum Arausicani II et Tri- 
dentini, et amplius secundum illud Marci...: 3 « Venit Iesus in Galilaeam 
praedicans Evangelium Dei et dicens: Quoniam impletum est tempus 
et appropinquavit regnum Dei: poenitemini et credite Evangelio ». 

Nonnulli baptizati habent in memoria veritates doctrinales fidei, sed 
Christum non invenerunt. Christus ipse solus est qui movet ad fidem. 
Ad Christum se convertendo, fidelis confitetur Iesum esse adventum 
Dei et regni, Dominum et iudicem vivorum et mortuorum. 

Haec conversio cordis non est sine adhaesione intellectus veritatum 
revelatarum, sed est aliquid amplius: fidelis fit testis Iesu Christi. 

Actio missionaria Ecclesiae erga infideles debet Christum proponere 
et esse vera evangelizatio. Per evangelizationem... 4 

Praeses card. Gilroy: Rev.me et ill.me Domine, tempus finitum est! 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



131 



In textu scripto tradito: 1 (1 Petr. 1, 19-20). 2 (Tit. 3, 4). 3 (Mc. 1, 15). 
4 Ecclesia convocat infideles ad recognoscendum Deum, per Iesum Christum, orien- 
tationem totius humanae historiae dirigere ut vocationi suae divinae respondeat. 
His dictis, votum emitto quod schemata dogmatica recognoscantur et renoventur 
in lumine harum propositionum: quod facilius erit, si nova schemata dogmatica 
conficientur. 

7 

Em.mus P. D. ALFREDUS card. OTTAVIANI 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Quoniam a clarissimo em.mo card. Dbpfner quaedam dicta sunt 
quae mihi videntur, non ex mala voluntate sed ex insufficientia informa- 
tionum, vera non esse, ne Patres remaneant sub influxu quarumdam as- 
sertionum, quae non sustinentur, debeo quaedam animadvertere. 

Primo quidem: non est verum me dixisse in relatione, quam legit 
rev.mus Garofalo meo nomine, omnia pacifice profecisse. Nam in ipsa 
relatione agitur de rebus obscuris disputabilibus, quae tandem aliquando 
fuerunt adductae ad commissionem generalem, quae erant iam discussae 
a subcommissione de re biblica. Et ego saepe recursum feci votationi- 
bus, suffragiis congregationis generalis commissionis theologicae. Igitur 
disputationes habitae sunt, et suffragio solutae sunt. Si quaedam quae 
dicta erant a minoritate non fuerunt approbata, hoc est de communi 
modo procedendi in conventibus, etiam in nostro plenario conventu ii 
qui sunt in minoritate succumbunt. Igitur non est mirum. 

Non est verum quod ipsa constitutio redolet mentem unius scholae. 
Membra commissionis biblicae erant ex diversis universitatibus; inter- 
nationalis erat. Membra, in quibus erat etiam praeses Instituti Biblici, 
Vogt, constabat membris laureatis vel licentiatis in Instituto Biblico, 
vel etiam Cerfaux, qui erat in Universitate Lovaniensi. Igitur non est 
una schola, quae dedit suam mentem. 

Tertio. Quod attinet ad commissionem centralem, sexaginta circiter 
Patres testes sunt quomodo processit discussio; et nunc dicitur: proces- 
sit modo summario! No!, omnes locuti sunt. Omnes, qui voluerunt, lo- 
cuti sunt, et observationes fecerunt. Commissio de emendationibus obiec- 
tiones misit commissioni theologicae. Commissio theologica respondit 
observationibus. Quaedam receptae sunt, et igitur schema istius con- 
stitutionis fuit emendatum. In quibusdam non fuit: remansit sicut erat, 
quia non sunt receptae illae emendationes quae a quibusdam propositae 
fuerunt tantummodo, aut ab uno Patre, et aliis non consentientibus. Et 
igitur naturale est quod non potuimus de omnibus rationem habere. 



132 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Quod attinet ad novam propositionem factam quando iam labores 
sunt in fine istius constitutionis, quando iam maioritas..., fortassis cui- 
dam non placet quod iam maioritas se expendit pro approbatione in forma 
generali cum emendationibus utique istius constitutionis; nunc fit propo- 
sitio, ut respuatur. Hoc mihi videtur contrarium canoni 222, § 2. Vide- 
tur contrarium etiam ipsi dignitati istius consessus. Dixi. 

Praeses: Aliquis Pater conciliares mihi tamquam praesidi scripsit: 
« Enixe rogo em.mum praesidem congregationis ut attentionem Patrum 
dirigat ad canonem 33, sectionem primam. Est quod sequitur: " Quivis 
pater verba facere potest de unoquoque proposito schemate vel admit- 
tendo vel reiciendo ". Attentio dirigatur ad verbum reiciendo ». 

8 

Exc.mus P. D. PETRUS PARENTE 

Archiepiscopus tit. Ptolemaidensis in Thebaide 

Venerabiles Patres, 

Benigne velitis suscipere etiam vocem meam, quae non est vox asses- 
soris S. Officii, sed est 1 vox humilis arch. Ptolemaidis in deserto The- 
baidis, necnon veteris cuiusdam operarii sacrae theologiae. 

Intento animo abhinc duos dies, et etiam hodie, 2 secutus sum ora- 
tores fervide dimicantes pro et contra schema propositum de revelatio- 
nis fontibus. Quod quidem mirum non est, saltem iis qui Conciliorum 
historiam bene 3 norunt. At rationes hinc inde prolatas mihi consideranti 
videtur dissensio plus aequo exardescere ob aequivocationem circa discus- 
sionis obiectum: alii enim de substantia schematis, alii de eius forma 
decertant, alii denique de utraque. Hac via nunquam finis erit loquendi! 

Opportunum censeo distinguere schematis substantiam, quae essen- 
tialis est, ab eius forma, quae est accidentalis. Imprimis et super omnia 
de substantia rerum disputandum esset* nempe de principiis quae in 
schemate proponuntur, ut consensus attingatur in re tanti momenti. 

Iamvero principia in schemate exposita sanam doctrinam exprimunt, 
de qua Patres Conciliares facile convenire possunt, praesertim si illa 
principia concise in terminis essentialibus proferantur. 

Ausim proponere ut Patres invitentur ad suam sententiam ferendam 
de praecipuis enuntiationibus ex schemate excerptis ac distributis in folio 
scripto; ex. gr., punctum primum: notio revelationis; et postea: ubi sit 
revelatio, de distinctione duorum fontium revelationis, etc. (Brevitatis 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



133 



causa non exponam puncta particularia quae essent excerpenda ex ipso 
schemate). 5 De his punctis singillatim suffragatio fieri poterit; et, si exi- 
tus positivus fuerit, iam substantia schematis propositi, de fontibus re- 
velationis, adprobata evadet; ac deinde schema ipsum ad formam gra- 
tiorem, uti optatur, 6 etiam sub aspectu pastorali, redactum, suffragationi 
definitivae exhibebitur. 

Haec methodus etiam pro reliquis capitibus constitutionis dogmaticae 
adoptari potest, ut magis ordinatim et expedite procedatur sine ulte- 
riori 7 mora. 

At quidquid visum fuerit de hac mea humili propositione, transeo 
nunc ad crisi subiciendam unam ex tot obiectionibus, quae contra sche- 
matis doctrinam immerito prolatae sunt. Agitur de re praecipua huius 
schematis. 

Assertum est a pluribus in hac aula Concilium Tridentinum et Va- 
ticanum I non duplicitatem sed unitatem fontis divinae revelationis do- 
cere, quod quidem cum doctrina Patrum ac theologorum antiquorum, 
ipsius S. Thomae, cohaereret, dicunt.* Quam ob rem Concilium Vatica- 
num II duplicitatem illam asserere non deberet, eo vel magis quod res 
ingrata fratribus separatis evaderet. 

Respondeo diceridum: 

1. Cuique, absque praeiudiciis, legenti Concilium Tridentinum in 
sessione IV, ... 9 obvius occurrit sensus de unitate Evangelii quod Chri- 
stus Apostolis praedicandum concredidit — ut nunc audistis 10 — et 
quod usque ad nos pervenit duabus viis, scilicet « libris scriptis et sine 
scripto traditionibus ». Non lego integrum textum, sed attentionem ve- 
stram excito circa hoc quod invenitur. in textu. Ter Patres loquuntur di- 
stincte de Sacra Scriptura et de Traditione: 11 

— « Veritatem et disciplinam contineri in libris scriptis et sine 
scripto traditionibus »... 13 

— Secundo: 13 « Omnes libros tam Veteris quam Novi Testamenti, 
cum utriusque Deus sit auctor, nec non traditiones ipsas ... oretenus 
a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas, ... pari pietatis affectu ac reve- 
rentia suscipit et veneratur ». 

— Et tertio, 14 per modum canonis: « Si quis autem libros ipsos in- 
tegros ... pro sacris et canonicis non susceperit, et traditiones praedictas 
sciens et prudens contempserit: anathema sit ». 

Unicus igitur fons Evangelium, certum est la seu revelatio Christi, 
ipsius Christi Verbi Incarnati, 16 qui in duos tamen 17 rivos dispescitur 
distinctos, quibus idem honor, idem fidei obsequium. 

Non satis igitur est, iuxta mentem Concilii Tridentini, non satis est 18 
catholico suscipere libros scriptos tamquam fontem revelationis divi- 



134 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



nae™ sed debet pari fide amplecti « sine scripto traditiones ». {Neque 
sophisticetur de traditionibus potiusquam de Traditione; iam historici 
et theologi hoc superarunt; est Traditio et traditiones, sed tamen divina- 
apostolica). 20 Concilium non definit quaenam sit habitudo utriusque 
fontis, sed utriusque veram distinctionem et necessitatem energice affir- 
mat, uti patet. 

2. Idem sensus erumpit ex fine Concilii Tridentini 21 quod, prout 
notum est 22 ex eius actis et historia, prae oculis damnandam habebat 
theoriam lutheranam de « solius Scripturae » ad salutem sufficientia, 
sublata qualibet orali traditione in Ecclesia Catholica vigente. In priori 
textus redactione distinctio inter Sacram Scripturam et Traditionem 
pressius exhibebatur verbis « partim et partim » ad significandam dif- 
ferentiam etiam 23 quantitativam utriusque fontis; unus Patrum, P. Bo- 
nuccio, generalis Servitarum, obiectionem movit, ceteris omnibus 24 con- 
tradicentibus. Loco verborum « partim-partim » in redactione definitiva 
suffecta est particula 25 « et », quae certo certius duas res distinctas con- 
notat, ideoque sensum non immutat. Quod confirmatur aperte: 

a) ex epistola quadam a cardinalibus praesidentibus Concilii ad 
card. Farnese, ubi legimus: « Revelatio fidei facta a Domino nostro Iesu 
Christo in Novo Testamento non tota scripta est »; 

b) ex epistola Andreae Vega, qui fuit inter praecipuos theologos 
Concilii Tridentini, in una epistola 26 ad Calvinum; haec habet: « Sed 
ista te fugiunt quia contemnis definita a Patribus in hoc Concilio in 
sess. IV (locus noster 27 ) et fidem adeo vis pendere a Scripturis, ut nec 
illas traditiones (dicitur « traditiones » 28 ), quae sine scripto a Christi ore 
vel ab Apostolis, Spiritu Sancto dictante, quasi per manus traditae ad 
nos usque pervenerunt, ad fidei doctrinam spectare credas ». Est testi- 
monium maximi momenti™ 

c) Omnes theologi post Concilium Tridentinum orti, per quat- 
tuor saecula, concordes, duplicem fontem revelationis admittunt usque 
ad hodiernam aetatem. Omnes erraverunt? 30 

d) Ipsum Magisterium Ecclesiae ostendit quasdam veritates re- 
velatas in Traditione inveniri, vix, aut ne vix quidem, in Sacra Scrip- 
tura: Immaculata Conceptio Beatae Mariae Virginis et magis 31 magis- 
que eius Assumptio (ego fui in commissione), 32 vi istius criterii dogma- 
tice definiri potuerunt et 33 definitae sunt, ut conspicue patet ex docu- 
mentis: 3i ex bulla Ineffabilis et ex constitutione Munificentissimus. 

e) Ante quemlibet librum Novi Testamenti fides Ecclesiae tradi- 
tione orali alebatur, quam nemo demonstrare potest totam scriptam esse 
ab Apostolis; quinimmo contrarium probatur, praeter quam aliis argu- 
mentis, etiam hoc: si Deus constituisset se suam revelationem tradere 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



135 



solummodo scriptis, curnam permisit quaedam scripta sacra deperdi, 
sicut dicitur de quibusdam epistolis S. Pauli? 35 

Respondeo II. Assertum est Patres et theologos antiquos tenuisse 
solius Scripturae sufHcientiam; hoc quidem veritatem aperte 36 offen- 
dit. ... 37 Saeculo n Irenaeus ... 38 potiusquam ad Sacram Scripturam, ad 
traditiones orales Ecclesiarum, praesertim Romanae, provocat, ut pura 
veritas fidei inveniatur. Item Tertullianus in Praescriptione haeretico- 
rum. Quarto saeculo, ... 39 Basilius, in De Spiritu Sancto, n. 27: « Ex 
asservatis in Ecclesia dogmatibus et praedicationibus, alia quidem habe- 
mus e doctrina scripto tradita,^ alia vero nobis in mysterio tradita rece- 
pimus ex traditione Apostolorum »... 41 

Praeses card. Gilroy: Exc.me Domine, tempus finitum est! 
Orator: Displicet quam maxime; si permittas, conclusionem dico 
paucis verbis. 

Praeses: Utique; faveas! 

Orator: Gratias ago! Conclusio: Temporis angustia, paucissima prae 
multis exposui iuxta sanam theologiam, quae neque romana, neque gal- 
lica, neque germanica, neque hispanica, neque vetus, neque nova, sed 
simpliciter theologia catholica est; atque eo fine ista dixi, ut pateat 
omnibus schema de fontibus revelationis non peccare contra veritatem, 
neque indulgere huic vel illi scholae theologicae, sed cum sana theo- 
logia essentialiter cohaerere, innixa traditione viginti saeculorum. Non 
est schema nostrum 42 optimum omnium — quod difficile attingitur — 
sed dignum est vestra consideratione, ac discussione, ut melius evadat... 43 
Dixi. Gratias! 



ln textu scripto tradito: 1 Vox mea non est vox Assessoris S. Officii, sed. 
2 deest. 3 deest. 4 est. 5 plus minus secundum hunc modum: 1. Notio 
revelationis synthetice desumpta ex cap. 4 De deposito Fidei (pag. 35-37). 2. Reve- 
latio in utroque Testamento absolvitur, prius per Prophetas, deinde per Christum. 
3. Christus Divinum Verbum seu Evangelium Apostolis praedicandum commisit 
(« Euntes docete ») auctoritative et quidem cum sanctione. 4. Catechesim oralem 
Apostolorum scripta Novi Testamenti referunt, sed non adimunt; ideoque revelatio 
Verbi Dei usque ad ultimi Apostoli mortem perdurat. 5. Integra divina revelatio 
seu totum Evangelium sive in S. Scriptura divinitus inspirata, sive in S. Tradi- 
tione divino-apostolica, afrlante Spiritu Sancto, continetur, ita ut de duobus reve- 
lationis fontibus liceat loqui, distinctis quidem, sed intime connexis, ex una radice 
profluentibus et in unum finem coeuntibus. 6. Uterque fons vivo Ecclesiae Magi- 
sterio concreditus est custodiendus, interpretandus, enucleandus ad hominum sa- 
lutem. Itaque Ecclesia docens et discens tanquam vivens manifestatio ac traditio 
Christi, Verbi Incarnati, in mundo viget. 6 deest. 7 deest. 8 deest. 
9 (DB 783). 10 deest. 11 Ecce verba textus: « ... ut sublatis erroribus pu- 



136 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ritas ipsa Evangelii in Ecclesia conservetur quod ... Dominus noster Iesus Christus 
Dei Filius proprio ore primum promulgavit, deinde per suos Apostolos, tanquam 
fontem omnis et salutaris veritatis et morum disciplinae, omni creaturae praedicari 
iussit: perspiciensque hanc. 12 quae ab ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae, 
aut ab ipsis Apostolis, Spiritu Sancto dictante, quasi per manus traditae ad nos 
usque pervenerunt, orthodoxorum Patrum exempla secuta. 13 deest. 14 Ad- 
ditur. 15 deest. 16 deest. 17 deest. 18 deest. 19 verita- 

tis revelatae. 20 deest. 21 deest. 22 patet. 23 deest. 24 deest. 
25 coniunctio. 26 deest. 27 deest, 28 deest. 29 deest. 30 deest. 
31 deest. 32 deest. 33 deest. 34 deest. 35 (e. g. epistolas paulinas 
quasdam). 36 deest. 37 Iam. 38 (Adv. Haer. III, 3). 39 perspicue. 
40 prodita. 41 Epiphanius (Panarion 61): « Sed traditione quoque opus est: 
neque enim ex Scripturis peti possunt omnia; idcirco alia in Scripturis, in traditio- 
nibus alia sancti Apostoli reliquerunt ». Augustinus, De Baptismo, V, 23: «... sunt 
multa quae universa tenet Ecclesia et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, 
quamquam scripta non reperiantur ». Inter theologos scholasticos : S. Bonaventura, 
In III Sent., d. 9, a. 1: « Dicendum quod multa Apostoli tradiderunt, quae tamen 
non sunt scripta ». S. Thomas, S. Th. III, q. 25, a. 3, ad 4: « Apostoli familiari 
instinctu Spiritus Sancti quaedam Ecclesiae tradiderunt servanda, quae non reli- 
querunt in scriptis, sed in observatione Ecclesiae per successionem fideUum ». An- 
gustia temporis sat multa alia omitto: si quis plura cupiat, adeat Bellarminum, 
Franzelin et Lennerz, qui de hac re ultimis diebus vitae suae consueto acumine et 
eruditione disseruit in Gregorianum (1959-60-61). 3. Quidam recentiores auctores, 
oecumenismo addicti, omni ope conati sunt infirmare limpidam lineam doctrinae 
catholicae, quam supra delibavimus. Inventores rerufn, quas nemo vidit nunquam. 
Unus ex istis (J. R. Geiselmann) textum tridentinum torturae subiicit ut faveat for- 
mulae lutheranae de Scriptura sola, quam Patribus Concilii tribuere audet, nescio 
qua fronte. Alius, qui priori adhaeret, magis honeste agnoscit mentem Patrum Tri- 
dentini stare pro duplici fonte Revelationis, sed addit aliam esse mentem Spiritus 
Sancti, qui particula « et » (loco verborum « partim-partim ») ianuam apertam re- 
liquit futuris oecumenistis ad favendum formulae protestanticae. Ludus igitur Spi- 
ritus Sancti, qui in Conc. Vat. I repetitus fuit: an etiam in Vat. II repetetur?... De 
his optime scripsit nuperrime P. Boyer, qui, quamvis maxime sollicitus de fratri- 
bus separatis, non veretur tamen, uti par est, doctrinam catholicam, iuxta genuinum 
sensum, profiteri ac proponere qua decet integritate ac sinceritate, validis argumen- 
tis historicis, exegeticis ac theologicis innixus. 42 deest. 43 Nonnullas emen- 
dationes cap. 1 suo tempore proponam sive in hac congregatione sive in commis- 
sione doctrinali. 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



137 



9 

Exc.mus P. D. PAULUS BUTORAC 
Episcopus Ragusinus 

Em.mi Praesides, Patres venerabiles, 

Ex quinque capitibus huius schematis de fontibus revelationis, 2 
quattuor Scripturae soli dicantur; unum, et quidem primum, ambobus, 
iterum dico, « ambobus » revelationis fontibus; neque unum quidem 
peculiare caput Traditioni soli. 3 Quod parum conveniens 4 videtur. Sic 
enim fideles et extranei in errorem vel saltem in suspicionem quamdam 
adduci possunt insancta Dei Ecclesia Traditioni, uti revelationis fonti, 
minus attribui momentum quam Scripturae; quod prorsus falsum est. 
Ne dicatur: conciliaria decreta pro clero conficiuntur. Concilia enim 
pro omnibus cogi mos est, qui saeculorum decursu invaluit, quasque 
Dei Ecclesia venas ad omnes vitam adferentes et transferentes consi- 
deravit semper. Sicque certo certius praesumi potest huius Oecumenici 
Concilii decreta fore ut in omnes nationum, quae culturae adhaerent, 
vertantur linguas. Quod Deus faxit! 

Traditio, uti revelationis fons, maximi est facienda. Immo ipsa pri- 
mus est revelationis fons (non principalis sive praecipuus; hoc esset 
theologice minus rectum), primus tempore et primus, ut ita dicam, ex- 
tensive. Absque Traditione enim ne libros quidem sacros sciremus. Ideo- 
que absolute necessarium arbitror huic schemati adiungendum peculiare 
de Traditione caput, ut sic facilius perspiciatur Concilium hoc Oecume- 
nicum hunc revelationis fontem magni facere, saltem non minus quam 
Scripturam. Credo hoc caput statim post primum adiungi posse et 
oportere. 

Accedit et alia ratio quam ego (atque alii Patres, credo et spero) in 
maxima habere consideratione conscientia adstringor. Magni enim fit 
Traditio, uti revelationis fons, etiam penes fratres nostros dissidentes 
in Oriente. Pontifex augustus, qui hunc mirabilem coegit coetum, cor 
et manus, ut ita dicam, 5 ad Christianum tendit Orientem animos cari- 
tate conciliaturus. Tendamus et nos, fratres, corda manus, ut summa 
caritate lucidoque intuitu omnia, quae nostri in Concilio sunt muneris, 
peragamus. Ut fratribus ostendamus permulta esse christianae doctrinae 
capita, quae cum nostra doctrina prorsus consona sint. Et inter alia 
hoc quoque caput, Traditionem nempe, revelationis fontem. Et hoc 
expressis adnotetur verbis in capite Traditioni dicando. 

Hic confiteri quoque debemus aliqua christianae doctrinae capita 



138 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



penes nos in Occidente temporum et hominum iniuria aliquatenus ne- 
glecta fuisse. Sic, ex. gr., doctrina de Christi Corpore Mystico. Medio 
aevo transacto, forsan sub aliquo humanismi influxu, qui mysticismo 
parum favebat, doctrina haec in Occidente exculta non fuit, dum in 
Oriente, qui mysticismo favet, ... 6 neglecta non fuit. Novissimis vero 
decenniis, res in meliora prorsus vertuntur. Penes nos in Iugoslavia, 
et sic etiam penes alias quoque in Occidente catholicas nationes, huius 
de Christi Corpore Mystico doctrinae peritissimi reperiuntur viri. Quod 
de hac re dixi, aliquatenus saltem, sed non eodem modo vel mensura, de 
Traditione quoque alicubi et ad tempus invaluit. 

Si meum propositum Patribus parum placet, liceat mihi alium ad- 
ferre modum: uti, nempe, primi capitis titulus prorsus obliteretur et 
loco huius alius admittatur, de Traditione. Cuius capitis initio pauca 
sunt inscribenda de ambobus revelationis fontibus, dein statim ad Tra- 
ditionem, et quidem solam explanandam, transeundum. Pro omni exopto 
et exoro casu, ut de illis mentio fiat quae commemoravi prius... 7 

Ad finem, humiliter propono sic: 

1. Hoc schema propositum accipiatur a Concilio Oecumenico, sed 
ubi oportet emendetur, etiam radicitus si oportet. 

2. Traditioni locus fiat, qui Traditioni competit. 

3. Duo capita de Vetere et Novo Testamento coniungantur in unum. 
Alia quaedam particularia tradam exc.mo Domino a secretis. Quae- 

dam retuli Patribus ut, si credunt opportunum, decernere velint* Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Habeo coram schema constitutionis dogmaticae de 
fontibus revelationis. En titulos capitum: De duplici fonte revelationis; De Scrip- 
turae inspiratione , inerrantia et compositione litteraria; De Vetere Testamento; De 
Novo Testamento; De S. Scriptura in Ecclesia. Uti conspicitis, Patres. 2 deest. 
3 deest. 4 valde inconveniens, immo minus rectum mihi. 5 deest. 6 atque 
hierarchicum ecclesiasticae structurae principium ad Occidentis modum non admit- 
tebat. 7 Dum hoc, quod referre ausus sum, magni ob rem ipsam considero mo- 
menti, aliud aliquid minoris prorsus adfero. In cap. 2 ab initio legitur sic: Praeter- 
quam viva Prophetarum et Apostolorum voce, Deus in Scripturis quoque sanctis Ve- 
teris ac Novi Testamenti, quae alterum ac praeclarum constituunt supernae revela- 
tionis fontem, ... ». Iterum dico « alterum ». Atqui, ubi primus? Traditio, dicetur 
utique. At, ubi hoc dicitur? Nullibi in toto schemate. Ergo, ut schema clarius eva- 
dat et perfectius, propono ut in cap. I sub n. 4 ad finem sic scribatur: « Quare quae 
divina Traditio, primus Revelationis fons, ratione sui continet... ». Desidero, ne 
Patres hoc ut criticen sumant, sed ut schematis opus perfectius adstruatur. Opportu- 
num credidi Patribus quaedam referre, ut, quod aptius, decernere velint. 8 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



139 



10 

Em.mus P. D. IOSEPH card. FRINGS 
Archiepiscopus Coloniensis 

Venerabiles Patres, 

Liceat mihi unum verbum dicere in responsione ad id quae dixit 
rev.mus et exc.mus arch. Parente. 

Nemo in hac aula dubitat veritatem revelatam oriri posse et debere 
et ex Sacra Scriptura et ex Traditione Ecclesiae. Ideo dixi, in inter- 
ventu meo habito, in ordine cognoscendi verum esse quod duplices sint 
fontes revelationis; sed dixi deinde: in ordine essendi, est unicus tantum 
fons, ipsa revelatio. Et volebam dicere: ex quo duo rivuli emanant, sci- 
licet Sacra Scriptura et Traditio; sed quia, propter debilitatem oculorum 
meorum legere non possum, et ideo memoraliter omnia dicere debeo, 
oblitus sum haec verba facere: « ex quo duo rivuli emanant, Sacra Scrip- 
tura et Traditio ». 

Oro, excusate me quod in hoc capite non tam claritate locutus sim, 
sed dicere volebam in ordine essendi esse unicum fontem, ipsam reve- 
lationem, ex qua emanant duo rivuli, Sacra Scriptura et Traditio. Dixi! 

11 

Exc.mus P. D. FRANCISCUS SIMONS 
Episcopus Indorensis 

Venerabiles Patres, 

Primo loco aliquid proponere velim de inerrantia Sacrae Scripturae, 
quae est tanti 1 momenti in hoc schemate. 

Mens plurium Patrum perturbatur novis theoriis exegetarum qui- 
bus veritas Sacrae Scripturae destrui videatur. Investigandum est num 
ad tollenda dubia aliquod principium generale statui possit, quod ab una 
parte salvet inspirationem et inerrantiam Sacrae Scripturae, ab altera 
parte salvet, sub magisterio Ecclesiae rationabilem libertatem eorum qui 
in re difficili et obscura adlaborant ut veritatem Sacrae Scripturae cum 
factis historicis componant, et in multis iam feliciter composuerunt. 

Multum audens, principium generale proponere velim, quod in eo 
esse videtur ut, quamquam inspiratio ad omnia pertineat quae auctor 
humanus scripsit, inerrantia tamen ad ea tantum sese extendit quae 
auctor humanus, reapse et stricte vel modo absoluto, affirmare intendit. 



140 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Si inerrantia non restringatur ad ea quae auctor absolute intendit, 
tunc: aut ponendum est scriptorem omnia, etiam minima, modo abso- 
luto affirmare velle, aut inerrantiam etiam ea comitari quae auctor non 
stricte vel modo definitivo affirmare vult... 2 

Praeses: Exc.me Domine, locutio non est de inerrantia, sed de fon- 
tibus revelationis in genere. 

Orator: Unum adhuc, ex his quae scripsi, addere volo; cetera se- 
cretario tradam. 3 

4. Animadvertendum videtur quod in hoc schemate et aliis schemati- 
hus, 4 in loquendo de Ecclesia vel eius magisterio, evitemus speciem 
quamdam vanae gloriae, qua nostris temporibus sat multi ab Ecclesia 
alienantur. Utique memoria tenendum est auxilium divinum quod, a 
Christo promissum, Ecclesiae eiusque magisterio et regimini semper 
adest. Sed etiam meminisse oportet innumeras illas debilitates, ineptitu- 
dines, ignorantias, immo et errores et peccata, quae historia Ecclesiae 
vel in summis locis ecclesiasticis clare attestatur... Ne ergo in honorem 
hominum arrogare videamur quod potest cedere tantum in gloriam Dei... 5 
Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 quaestio magni. 2 quorum neutrum asseri posse 
videtur. 

Si inerrantia ita restringatur, tunc non retineri debet suppositio illa minus 
probabilis secundum quam miraculum continuum, etiam quoad minima, comitetur 
scriptorem biblicum, quod quomodo cum factis componi potest iam a nullo doctore 
videtur, — tunc labor auctoris proprius melius salvari videtur, — tunc donum 
inerrantiae magis appropinquatur dono inerrantiae quod magisterio Ecclesiae a Deo 
tribuitur. 

Puto hoc principium generale valere non tantum in re historica sed etiam in 
rebus religiosis ita ut singuli textus S. Scripturae generatim tuto interpretari non 
possunt nisi ratione habita totius depositi fidei et magisterii Ecclesiae quod nobis a 
Christo datum est ut angelus in via. 

Ad illustrandum et explicandum principium generale illud applicare velim ad 
casum difficiliorem in re historica, in quo auctor biblicus facta vere historica narrare 
vult, quae ex optimis fontibus haurire potuit, immo quorum ipse erat testis ocularis 
vel auricularis. Nam si principium valet pro hoc casu, a fortiori valebit pro aliis 
casibus in re historica. 

In genere dicendum esse videtur auctorem humanum non intendere factis tali- 
bus ab ipso narratis tribuere valorem vel certitudinem quae maiora sunt iis quam 
ex natura rei vel fontium habent. Hoc etiam valet, cum auctor loquitur ut testis 
ocularis vel auricularis. Etenim in his quoque casibus auctor non vult affirmare 
seipsum vel alios — v. gr. ex deficientia memoriae vel defectu attentionis — omnino 
errare non posse, ne quidem de minoribus circumstantiis. In traditione catholica 
nullo modo docetur auctores humanos gavisos esse scientia infusa de factis historicis 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



141 



vel de iis cognitionem habuisse praeter eam quam ex fontibus hauserunt. Ergo etiam 
si agitur de factis historicis, scriptores dependebant, et se dependere sciebant, ex 
fontibus humano modo certis, nec intendebant narrationibus suis tribuere maiorem 
certitudinem vel exactitudinem quam eae quae iis ex rerum et fontium natura 
inerant. 

Casus analogus habetur in iis encyclicis aliisque documentis pontificalibus in 
quibus Summus Pontifex noii intendit docere magisterio infallibili. Et hoc valet de 
documentis huius sacrae synodi. De veritate et certitudine eorum quae in his docu- 
mentis docentur iudicandum est etiam aliis mediis quibus veritates in deposito fidei 
contentae diiudicantur. 

Generali ergo modo dici posse videtur libros S. Scripturae qui facta historica 
narraht, quoad veritatem historicam iisdem criteriis diiudicandos esse, quibus alii 
libri historici diiudicantur. Si ergo aliquis error historicus in iis detegitur de eo non 
aliter iudicandum est acsi error quidam cosmologicus, biologicus, geographicus, etc. 
invenitur. 

In specie, in investiganda mente auctoris etiam ea omnia valent quae iam ap- 
probata sunt in encyclica Divino Aflante Spiritu de modis narrandi historiam alie- 
nis a praxi moderna, sicuti et ea quae exegetae iam applicant quoad genera litteraria, 
vel etiam alia quae diligenti investigatione adhuc probari possunt. 

Difficultas cognoscendi quid auctor biblicus revera et stricte intendit praeser- 
tim pro nobis existit qui post tot saecula et in circumstantiis tantopere diversis vi- 
vimus. Generatim nulla vel non magna difficultas aderat pro communitate in qua, 
ex qua et pro qua auctor biblicus scripsit. In quantum ignorantia vel dubium rema- 
nent de vera mente vel intentione auctbris biblici, in tantum ignorantia laboramus 
de veritate in textu S. Scripturae contenta. 

Ecclesiae multum interest de labore exegetarum quia agnoscit S. Scripturam iuxta 
verum eius sensum esse normam veritatis a se profitendae. Exegetae memores sint 
oportet sese opus suum perficere debere in aedificationem non in destructionem de- 
positi fidei. In diiudicanda veritate historica factorum narratorum exegetae ne nimis 
ducantur desiderio reiiciendi miracula etiam stricte dicta. Nam quamquam in 
historia profana narratio miraculi recte maximum dubium ingerit de historica veri- 
tate, in historia tamen salutis talis interventus specialis a parte Dei neque incon- 
gruus est, neque inexpectatus, nec omnino improbabilis dici potest. Habentur argu- 
menta validissima pro quibus miraculis quae in civitate Lourdes f acta esse nar- 
rantur. Cur ergo horror miraculi quae adhuc magis congrUa esse videntur in funda- 
tione religionis a Verbo incarnato. Si ergo ex aliis criteriis vere constat scriptorem 
biblicum intentionem habuisse fideliter tradendi facta historica, miracula nonnisi 
argumentis vere certis et in casibus singulis probandis negari debent. Vitium facilis 
alicuius rationalismi exegetae catholico minus dignum esse videtur, atque eorum 
laborem utilissimum sine necessitate in discrimen adducere videtur. 

De cetero magisterii Ecclesiae est ultimum iudicium ferre de veritate S. Scrip- 
turae cuius iudicio omnes sese humiliter et fideliter submittere debent. Exegetae 
autem merito rogant ut inter eos qui de se iudicant etiam ii habentur qui sint 
praediti tali scientia et iuxta normas vere ecclesiasticas iudicare possint. Ita scan- 
dalum vitatur quod oritur ex suspicione quasi Ecclesia verum progressum scientiae 
impedire velit. 

3 Venerabiles Patres, de schemate primo in genere haec quinque breviter ani- 
madvertere volo. 



142 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1 . Hoc schema recte inculcat veritatem doctrinae revelatae, sed inde a paragra- 
pho prima suggerit oeconomiam salutis quasi unice consistere in proponenda et reci- 
pienda doctrina. Certo, vera doctrina multum valet, sed valorem accipit a re de qua 
testatur et a cognitione quam de re communicat. Ipsa res ergo, ut v. gr. ipse Deus in 
se vel ipse Christus Dominus, multum antecellit doctrinae quae de ea enuntiatur. 
Magna ergo emphasi loquendum est de ipsa nova realitate quam in Christo Redem- 
ptore accepimus, in qua realitate revelationis momentum reapse consistit. Doetrinis 
maiorem, immo unicum, valorem tribuere, ipsis rebus posthabitis, ita ut scientia de 
dono Dei ipsi dono anteponatur, intellectualismum sapit. 

De cetero desiderabile videtur ut de revelatione in genere agamus priusquam 
de eius fonte vel fontibus tractemus. Attamen caput 4 schematis sequentis ubi de 
revelatione agitur, modo iam multo peiore, vitio dicti intellectualismi laborat. Itaque 
et hoc caput ita funditus renovandum erit ut revera appareat ecclesiam catholicam 
annuntiare donum Dei et gaudium universo mundo. 

2. Hoc schema primum merito valorem traditionis vivae defendit sed iam in ipso 
concilio Tridentino patres reiecerunt modum loquendi iuxta quem doctrina reve- 
lata partim in traditione partim in S. Scriptura invenitur. In hoc autem schemate 
similis modus loquendi introducitur, quamquam theoria de duobus fontibus a theo- 
logis modernioribus minime approbatur. Nostro tempore extolli debet unitas depo- 
siti fidei vel traditionis apostolicae cuius S. Scriptura est monumentum omnino prae- 
cellens cui ecclesia universa et unusquisque fidelis sese submittere debet. 

3. Schema recte magisterio ecclesiastico tribuit ius supremum iudicandi de vero 
sensu depositi fidei, sed suggerit magisterium positum esse et extolli super ipsam 
S. Scripturam et revelationem, nec, proh dolor, sufficienti claritate exprimit ipsum 
magisterium, ut docere possit, sese submittere debere ipsi huic deposito, immo 
praecipuum huius magisterii munus in eo esse ut Spiritu Sancto duce populum Dei 
in fidelitate erga hunc depositum antecedat et conservet. 

4 deest. 5 5. Sat multi periti opinantur huius schematis intentionem 

in eo esse ut felix illa libertas iam auferatur vel saltem valde restringatur 
quam Enc. Divino Aflante Spiritu expertis in S. Scriptura et theologia dogma- 
tica generose tribuit. Experti utique monendi sunt ne eorum imprudentia pericula 
et scandalum pusillorum oriantur, sed eodem tempore laudandum esse videtur co- 
namen eorum qui in re difficili et obscura adlaborant ut S. Scripturae inspirationem 
et inerrantiam cum factis historicis componant, et in multis iam feliciter composue- 
runt. Difficultas enim cognoscendi quod auctor biblicus revera et stricte intendit, 
exsistit pro nobis qui post tot saecula et in circumstantiis tantopere diversis vivi- 
mus. Difficultas nulla vel non magna erat pro communitate in qua et pro qua auctor 
biblicus scripsit. Insuper illud scandalum evitandum est quod oritur si Ecclesia 
catholica scientiae verae evolutionem impedire apparet. Ex his 5 punctis clarum 
esse puto hoc schema laborare gravibus vitiis nec sufficienter inspiratum esse spiritu 
pastoralis sollicitudinis, christianae libertatis et oecumenicae caritatis quo impul- 
sus Summus Pontifex hanc Synodum convocavit. Ideo hoc schema funditus emen- 
datum et novo omnino spiritu imbutum velim. 

Animadversiones additae: 

De cap. I schematis primi de duplici fonte revelationis. 

1. In nn. 4 et 5 huius schematis clarius distinguendum esse videtur inter tra- 
ditionem apostolicam eam quae morte Apostolorum concluditur, et traditionem ec- 
clesiasticam quae apostolica dici potest tantum in quantum depositum apostolicum 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



143 



conservet, tradat et explicet. Sola (ea) traditio apostolica quae morte Apostolorum 
concluditur, aequiparari potest ut elementum constitutivum revelationis cum S. Scrip- 
tura, immo S. Scriptura ut pars eius haberi debet. Traditio ecclesiastica, quia ad con- 
stituendum depositum fidei nihil confert vel addit, non (apto modo quo traditio apo- 
stolica) fons dici potest, sed potius est fluvius qui ex traditione apostolica et S. Scrip- 
tura emanet. In quantum tamen traditio eccl. est norma proxima fidei nostrae, quoad 
fidem nostram haec etiam fons dici potest, sensu tamen diverso. 

2. In loquendo de magisterio Ecclesiae permagni momenti est ut omnino clare 
exprimatur modus quo magisterium operatur. Nam ut docere possit, magisterium 
sese submittere debet ipsi deposito fidei quod in Ecclesia vivit et etiam in S. Scrip- 
tura invenitur. Immo praecipuum huius magisterii munus in eo est ut Spiritu Sancto 
duce populum Dei in fidelitate erga hoc depositum antecedat et conservet. 

3. Huius capitis et schematis, immo schematum sequentium, praesertim tamen 
cap. 2 schem. 2, vitium maximum in eo esse videtur quod revelatio divina practice 
et continuo cum doctrina (praedicanda et recipienda) exaequatur et confundatur. 

Utique vera doctrina multum valet et in multis necessaria est ad cognitionem 
transferendam, sed alia quaestio est utrum doctrina de aliqua re ipsi rei anteponi 
vel aequiparari possit. Doctrina valorem accipit a re de qua testatur. Ipse Deus et 
Iesus Christus infinite superant doctrinas quae de iis enuntiare possent. Sic etiam 
dicendum est de dono Dei sui ipsius in Christo et de doctrina quae de hoc dono 
enuntiari potest. 

In isto schemate et sequentibus hoc vitium (pessimum) intellectualismi vel con- 
ceptualismi passim invenitur et ea modo irremediabili vitiare videtur. 

Etiam valor traditionis apostolicae imprimis non in doctrinis existit, sed in rea- 
litatibus quae traduntur, puto in vita divina quae per baptismum datur, in sacerdotio 
quo munus sacerdotale, redemptivum et pastorale Christi inter nos perpetuatur, etc. 
etc. Quidquid dicatur de quaestione utrum habentur doctrinae quae saltem non 
fundamentaliter in S. Scriptura inveniuntur; si agitur de istis realitatibus in quibus 
donum Dei praecipue consistit, dicendum est eas non per S. Scripturam sed per 
vivam Ecclesiam, quae est Corpus Christi, ad nos transmissas esse et pervenire. 
Si attendamus ad realitates divinas, haec schemata omnino inacceptabiles esse vi- 
dentur. 

12 

Exc.mus P. D. ANDREAS CHARUE 
Episcopus Namurcensis 

Venerabiles Fratres Conciliares, 

Feria quarta, em.mus card. Suenens, arch. Mechliniensis-Bruxellen- 
sis, suum non placet declaravit. Mea voce, eius sententiae adhaerent omnes 
ceteri episcopi Belgii, necnon plures alii episcopi e Belgio oriundi aut 
qui in Africa Centrali providentialem nobiscum consuetudinem habent. 

Dolemus quod duo priora schemata non exhibeant de revelatione 
christiana serenam et constructivam, magis positivam, magis pastoralem, 
magis biblicam, magis oecumenicam expositionem. Eo magis dolemus 



144 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



quod praecise recentiora theologorum exegetarumque opera hoc permit- 
terent. Una cum multis Patribus conciliaribus, instanter petimus ut 
illa schemata ex integro et omnino aliter rescribantur. 

Ut optime dictum est in aula, maxime distinguamus oportet inter 
magisterium ordinarium et magisterium extraordinarium Ecclesiae. Ad 
primum quod attinet, indubie necessarium est supremam auctoritatem 
in Ecclesia modum practicum firmare, quo, saeculorum annorumque de- 
cursu, puritati fidei et morum invigiletur; ac proinde admitti debet exi- 
stentia alicuius dicasterii, ad modum Sancti Officii aut, pro re biblica, 
Commissionis Biblicae. Eis competit, data occasione, fideles ad pruden- 
tiam revocare atque exigere ut periculosae sententiae vel hypotheses in- 
terim aut etiam definitive relinquantur. 

Concilium autem Oecumenicum praecise partes Sancti Officii agere 
non potest. Attendatur enim ad solemnitatem eius declarationum. Etiam- 
si non proponantur ut de fide tenendae, tales declarationes conciliares 
constituunt tamen firmam regulam deinceps docendi. Certo non nega- 
mus quasdam condemnationes forsan pronuntiandas esse in nostra Sy- 
nodo, sed tales condemnationes non sint frequentes, et maxime advigi- 
landum est ut in schematibus, etiam in notis, non vituperentur viri de 
cetero bene dispositi et qui in scientiis pro Ecclesia desudarunt. 

Praesertim caute procedatur in quaestionibus quae, ex una parte, 
coaetaneos nostros graviter sollicitant, et quae, ex altera parte, nondum 
satis expediri possunt, uti notanter quando cum theologia implicantur 
scientiae naturales aut historicae. Commendentur, etiam solemniter, pru- 
dentia et serenitas quotiescumque occurrit difficultas ad componendas 
studiorum sententias vel hypotheses cum revelatione christiana. In spe- 
cie, reiterentur regulae christianae et catholicae exegeseos. Optime. Sed 
pro sua parte, sancta Synodus non facile ad concretas applicationes de- 
scendat, et intelligamus pessimum fore si videremur negare aliquod pro- 
blema, cuius existentia, velimus nolimus, indubia esset: ita, de facto, 
certo certius, quoad originem Evangeliorum, problema debet prudenter 
investigari, non imprudenter negari. 

Ad hoc breviter notare iuvat in systemate « Formgeschichte » duo 
sedulo distinguenda esse: 1) praesupposita rationalistica alicuius Bult- 
mann vel Dibelius, — et 2) technicam seu methodum philologicam, quae 
iam in usu erat ante illos auctores, cuiusque prudentem usum Concilium 
nullo modo damnare posset. Infeliciter, schema haec confundere vide- 
tur, et haec est confusio quae, nisi fallor, 1 aliquos Patres indebite terret. 
Liceat mihi indicare paginas pastorales quas scripsit 2 exc.mus D. We- 
ber, arch. de Strasbourg: Orientations actuelles des etudes exegetiques 
sur la vie du Christ... 3, 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



145 



Attendite, venerabiles Patres, ad conditionem eorum omnium, qui 
cum fide catholica componere debent scientificum laborem in universita- 
tibus, in omnibus scientiarum circulis. Exemplum Galilaei et alia exem- 
pla recentiora sufficiant! Immaturae declarationes alicuius Concilii, prop- 
ter earum solemnitatem, onerare possent, dicamus in semisaeculum, con- 
ditionem scientificorum. 

Huc illuc auditur modernismi periculum adhuc existere, vel etiam 
reviviscere. Esto quod non penitus disparuerit. Puto autem remedium 
non esse in impedimentis quae exegetis et ceteris praeponerentur, sed 
valde potius in fovenda scientia apud clerum et apud omnes fideles, una 
cum fidelitate et oboedientia erga Ecclesiam Dei. Ita, ni fallor, expli- 
catur auctoritas universitatis Lovaniensis in Belgio, ubi, cum incita- 
mento episcoporum necnon Sanctae Sedis, sub ductu illustrium recto- 
rum, professores testimonium dant illius sanae concordiae inter fideli- 
tatem religiosam et strenuum probumque studium scientificum. Non 
improbabiliter dictum est a Riviere modernismum in Belgio tirones non 
habuisse propter influxum beneficum Almae Matris Lovaniensis. 

Liceat mihi verbum addere. Occasione nostri conventus, saepe re- 
vocantur illa viginti Concilia quae, decursu temporis, locum habuerunt, 
et iuste, ex eorum historia, necessitas eruitur graves errores damnandi. 
Puto tamen nostram Sanctam Synodum, specialiter ad sic dictum Con- 
cilium Hierosolymitanum accedere, et talis collatio instructiva est. Sicut 
enim tunc Petrus declaravit non imponendas esse gentibus onera iudaica 
non necessaria, sic successor Petri gloriose regnans, mentes nostras et 
corda nostra ad fratres nostros separatos vertit, necnon ad omnes gentes 
quibus Evangelium, nonobstante earum diversitate, praedicari debet. 
Caveamus ne quid imponamus quod non esset omnino necessarium. 
Futura Ecclesia, forsan pro pluribus saeculis, in nostra est potestate. Spi- 
ritum Sanctum immaturis aut plus quam sit necessarium amaris decla- 
rationibus non extinguamus. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 meo sensu. 2 cf. 3 Reflexions pastorales. 



10 



146 



ACTA GONC. VATICANI II - PERIODUS I 



13 

Exc.mus P. D. ANGELUS TEMINO SAIZ 

Episcopus Auriensis 

Em.mi Cardinales, beat.mi Patriarchae, exc.mi ac rev.mi Domini, 

Ut iam saepe dictum est, Sanctissimus Papa Ioannes XXIII hoc Con- 
cilium characterem pastoralem induere desiderat. 

Veneratione qua par est, liceat interpretare mentem Augusti Pon- 
tificis hoc sensu, nempe: quod Concilium diligenter exquirere debet ideas 
et doctrinas quae hodie mentes hominum occupant in sua connexione 
cum negotio salutis, et ea omnia prae oculis habere in suis declaratio- 
nibus doctrinalibus, ne videatur « in incertum » pugnare, quasi « aer 
verberans », vel vulnerare ubi mederi oporteret. Minime, ut humiliter opi- 
nor, Sanctissimus Pater censendus est Concilium inducere ut declara- 
tiones conciliares mentalitate moderna redolescant, modos hodiernos pe- 
disequum sequens, qui mutabiles sunt et fluctuantes. Concilium, futurum 
etiam remotum prospicit, non tantum praesens, ut ipse Pontifex monet. 
Character pastoralis in re potius quam in forma est collocandus. 

Meminisse iuvat S. Paulum ad Corinthios scribentem his verbis: 
« Et sermo meus et praedicatio mea non in persuasibilibus humanae sa- 
pientiae verbis ». Apostolus monet in suo apostolatu nullo modo in- 
dulsisse philosophiae et sapientiae illius temporis, ut animos alliciat. 
Audacter Evangelium praedicat, etiam veritates quae adeo contrariae 
erant mentibus audientium ut in areopago atheniensi. 

Mos Ecclesiae inveteratus est accurate et clare in Conciliis genuinam 
doctrinam plene tradere, quam exigunt tempora, diligenter devitans fal- 
sas interpretationes. 

Sincerissime dicam illam maximam praeoccupationem, quam Patres 
Conciliares quamplurimi ostendunt et vehementer etiam significant de 
aspectu pastorali Concilii, valde me et multos aedificare. Tamen, liceat 
opinari in hac re finem pastoralem aliter efficacius obtineri. Nam textus 
seu declarationes conciliares a scriptoribus et praedicatoribus leguntur 
et examinantur, non ita generatim a fidelibus. Iam vero isti, seu scrip- 
tores et praedicatores, 1 in exponenda doctrina conciliari eo maiorem 
possunt habere genuinam et legitimam libertatem sine anxietatibus et 
periculis erroris, quo maiorem possideant securitatem in ea recte et ac- 
curate 2 intelligenda. Et nullus dubitare potest moderatam formam scho- 
lasticam, ut in schemate, quam maxime ad claritatem et praecisionem 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



147 



conceptuum conferre. Ideo merito in nostris studiis commendari ab 
Ecclesia. 

Concludo, ergo, schema de fontibus revelationis, ratione habita te- 
noris styli vel praesentationis, aptissimum esse et retinendum videtur. 

De materia in schemate contenta quaedam dicam. 

Plurima sunt iam dicta de emendationibus, reductionibus, etc. Pluri- 
mae emendationes certo erunt faciendae; nam Concilium tantum doctrinas 
certas, non opiniones theologicas docere potest. Cum his qui reductio- 
nem huius primi schematis postulant nullo modo consentio; nam de his 
omnibus Concilium auctoritative et non per transennam loqui debet. E 
contra, innuere volo valde mirari nihil dici de Traditione vitali, de qua 
adeo loquuntur moderni scriptores, et de sensu fidelium, qui tanti ha- 
bitus est in ultimis definitionibus et aliquatenus ad Traditionem pertinet. 

Conceptus Traditionis sic, in schemate... 3 

Praeses: Exc.me Domine, faveas loqui tantummodo de fontibus re- 
velationis in genere! 

Orator: Summatim. Scopus pastoralis Concilii obtinetur efficaciter 
proponendo accurate doctrinam Ecclesiae, potius quam eam involvendo 
conceptibus non perfecte delineatis, et modis perituris cum detrimento 
praecisionis dogmaticae et perennitatis formularum. Clara expositio doc- 
trinae, nedum obstaculum, aptissimum praesuppositum iudicandum est 
ad dialogum sincerum cum fratribus separatis instaurandum, dummodo 
vera regnet caritas et ampla existat comprehensio. 

Concludimus ergo. Schema de fontibus revelationis retinendum vi- 
detur, sed emendandum est ut votis omnium respondeat. 

Si mihi liceret aliquid tantis viris proponere, dicerem: quia fere 
omnes conveniunt in schemate plurimos esse defectus, in quantum pos- 
sibile est, ei in textu emendentur. Per hanc viam enim possibilis est, ut 
putamus, essentialis concordia. Forte inter multos differentia maior 
est in verbis quam in re. Desiderium unitatis et caritas Christi ad con- 
cordiam nos ducat. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 imperfectus et inactualis est 
praesentatus. Possibiles deviationes minime denuntiantur vel praeveniuntur. Sensus 
fidei maximi habetur in progressu dogmatis, et in vita spirituali fidelium. Nostris 
diebus multa de eo affirmantur. Quomodo se habeat ad Traditionem et ad auctori- 
tatem Ecclesiae, oporteret dicere. 



148 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



14 

Exc.mus P. D. IOANNES ZOA 

Archiepiscopus Yaundensis 

Venerabiles Patres, 

Dicam primo nomine plurimorum episcoporum continentis Africani, 
Madagascar et Insularum; denique dicam nomine meo. 1 

Plurimi episcopi continentis Africani, Madagascar et Insularum, 
rationibus pastorali, exegetica et oecumenica permoti, substantialiter con- 
sentiunt cum his quae contra schema primum iam dicta sunt ab em.mis 
Patribus, v. g. ab em.mis Alfrink, Bea, Frings, Lienart, Leger, Suenens, 
Silva, Lefebvre, etc. 2 

Ne discussio sine nova utilitate longior fiat, interventiones suas scripto 
secretariatui miserunt. 3 

Conclusionem vero suam communem publice enunciare haec est: i 
schema de fontibus revelationis omnino non placet. Remittendum est 
commissioni ut funditus renovetur. 

Et nunc nomine proprio. Assentio particulariter his quae heri tam 
recte dicta sunt a rev.mo P. Butler, scilicet: 

1. Lex Conciliorum, in rebus doctrinalibus, est unanimitas, saltem 
moralis. Debemus ergo conari ad unanimitatem stabiliendam in prae- 
senti quaestione. 

2. Positiones non tam divergentes sunt. Etenim omnes nos admit- 
timus 5 existentiam et momentum Traditionis non scriptae; omnes nos 
tenemus 6 Scripturam esse testimonium supremum revelationis a Deo 
factae; omnes profttemur 7 doctrinam a Synodis Tridentina et Vaticana I 
promulgatam. Ergo, quoad obiectum rerum unanimes sumus. 

3. Possibile ergo esset ut aliqui periti, utrasque tendentias hic ma- 
nifestatas 8 repraesentantes, elaborent, de mandato commissionis theo- 
logicae Concilii, textum qui utrisque tendentiis in hoc coetu expressis 
satisfaciat: qui textus nobis a commissione theologica denuo praesen- 
tari possit. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 Tisserant, Ritter. 3 mittunt. 4 cu- 
rae habent: scil. 5 admittunt. 6 tenent. 7 profitentur. 8 deest. 

Animadversiones additae: 

Plurimi episcopi continentis Africani, Madagascar et insularum celare non pos- 
sunt nec volunt quantam deceptionem passi sunt in perlegendo primo schemate 
de fontibus revelationis . 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



149 



Postquam enim Summus Pontifex, in sermone inaugurali huius Synodi tam luci- 
dis verbis mentem Suam de scopo et methodo studiorum et operum nostrorum ape- 
ruit, vix intelligere possumus quomodo textus schematis non fuit meliore redactione 
renovatus priusquam discussioni nostrae committeretur. Nempe: 

1. Dixit Pontifex: « opus nostrum non est fusius repetere ea quae Patres ac 
theologi veteres et recentiores tradiderunt »; e contra in schemate hoc fusissime 
repetuntur, quae, non dico in operibus Patrum et optimorum theologorum, sed in 
quocumque libro manuali scholari inveniuntur. 

2. Dixit Pontifex: « inducendae sunt rationes res exponendi quae Magisterio 
cuius indoles praesertim pastoralis est, magis congruunt »; e contra hoc schema 
omni indole pastorali caret. Et hic defectus nobis quam maxime afficit: fideles nostri 
non abstractis argumentis more philosophico exaratis, sed potius exemplis, prae- 
sertim e Sacra Scriptura depromptis docentur et aedificantur. 

3. Dixit Pontifex: « oportet ut doctrina christiana ea ratione pervestigetur et 
exponatur quam tempora postulant nostra »; e contra in toto hoc schemate doctrina, 
in quantum adest, exponitur analytice et abstracte, modo intemporali et hominibus 
temporis nostri accessu difficili et molesto. 

Unde concludimus : textus huius schematis genuinae menti Summi Pontificis 
et expectationi Ecclesiae minime respondet, nec aliqua spes utilitatis adest eum 
tamquam initium discussionum nostrarum sumi posse. 

Obsecramus ergo Vos, venerabiles Patres, ut iacentem textum uti « non placen- 
tem » reiciatis et ad commissionem theologicam remittatis; cui munus imponere ve- 
litis conficiendi textum breviorem, magisterio pastorali et pervigili curae Summi 
Pontificis atque expectationi universae Ecclesiae usquequaque congruentem. 

15 

Exc.mus P. D. MAURITIUS POURCHET 

Episcopus S. Flori 

Venerabiles et carissimi Fratres, 

Pluries in disceptatione hesterna ad gravitatem muneris nostri ap- 
pellatum est in hoc schemate doctrinali. Plures responsabilitatis nostrae 
aspectus illustrare vellem. 

1. In materia doctrinae, Concilii Oecumenici pars est determinandi 
quae sunt fidei et etiam veritates quae cum fidei deposito intimum nexum 
habent et ad custodiam huius depositi necessariae sunt. 

Talis definitio est res gravissima: alligat enim fideles, non solum 
tantum ad vitae externae rationem, sed quantum ad intimam mentem et 
ipsum intellectum. Ideo serio perpendenda est et non proferri debet 
nisi quando necessitas exigit vel saltem maxima utilitas, et postquam 
bases attente verificatae sunt super quas haec veritas innixa est. 

Sunt nonnullae conclusiones theologicae, de quibus, saltem in quo- 
dam tempore, fere omnes consentiebant, quae videbantur proximae fidei, 



150 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



quae a magisterio ordinario docebantur, et quas hoc magisterium defi- 
nire noluit, vel quia huius definitionis inconvenientia utilitates valde 
superabant, vel quia non videbantur necessarie cum fide connexae, et 
Ecclesia, hac de re, viam libertati praecludere nolebat. 

Si hac prudentia et caritate saepe Romani Pontifices et etiam Con- 
cilia usi sunt, a fortiori necessariae sunt quando agitur de opinionibus 
quae quidem, sive auctoritate aliquorum theologorum sive influxu scho- 
lae quae eas profitetur, valde commendantur, sed quae universaliter non 
admittuntur. 

Si multi Patres titulum ipsum cap. I impugnant, ratio est quia hic 
titulus — et haec interpretatio hodie ex ore competenti audivimus — 
quia hic titulus 1 dirimere videtur controversiam de vero sensu decreti 
Tridentini... 2 in quo agitur de Scriptura et Traditione. De habitudine al- 
terius ad alteram, controversia in ipsa Tridentini disceptatione appa- 
ruit, et hanc dirimere sapientissime Concilium renuit. Cur faceremus 
quod Tridentinum recusavit? Quae est necessitas? Quod est periculum? 

Tenendo hanc libertatis positionem, Patres non ideo Traditionem 
parvipendunt. Nemo est in hoc coetu qui vim et momentum Traditionis 
enervare intendat. Argumenta quae heri allata sunt contra eorum posi- 
tionem, argumenta desumpta ex Conciliis et ex Summis Pontificibus, 
non sunt ad rem, salva reverentia* agitur enim non de valore Traditio- 
nis sed de habitudine Traditionis ad Scripturam, quantum ad ea quae 
in iis continentur. Controversia inter theologos adhuc viget, quin ullus 
vel alter apodictica argumenta afferre valeat. Cur nos inter eos divi- 
deremus? 

2. Alter* aspectus responsabilitatis nostrae in hoc schemate hic 
est: in explananda doctrina de Traditione, theologia post-tridentina, ut 
mihi et multis videtur, nimium influxum passa est timoris et opposi- 
tionis erga reformatores vel potius post-reformatores, quorum formula 
et, ut ita dicam, vexillum erat saepe: « Sola Scriptura ». Necessarium 
erat partes et necessitatem Traditionis urgere; sed forsan attenuatum 
est, vel saltem praeteritum, momentum Scripturae. 

Decursu temporum, praelium minus ardens evasit, et, pro catholi- 
cis, periculum minus proximum factum est. Ex utraque parte, scilicet 
ex parte catholicorum et reformatorum, passus non parvi facti sunt ad 
meliorem respectivarum positionum comprehensionem. Ad aliquem con- 
sensum, limitatum certe, sed realem, perventum est in iis quae olim tam 
acriter disputabantur. 

Magnum esset damnum, si via aliis progressibus praecluderetur, et 
si tantus labor, culpa nostra, cassus fieret. 

Mihi forsitan dicetis: in materia doctrinali, argumentum oecume- 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



151 



nicum infirmissimum. Ad hanc affirmationem non totaliter assentio. Ab- 
sit a me nescio quis irenismus quem Pius XII felicis memoriae expro- 
bravit, et qui, sub praetextu unionis, veritatem parvipenderet. Hunc 
irenismum fratres nostri acatholici etiam respuunt. Sed, si veritas certa 
nunquam sacrificari debet apparenti pacis bono, non sunt ex alia parte 
multiplicanda sine vera necessitate obstacula huic unitati quam ferven- 
ter petimus et ardenter desideramus ut fructum, longinquum certe, sed 
realem huius Concilii. 

3. Responsabilitas de exegesi et de exegetis. Hoc egregie ab exe.mo 
D. Charue dictum est, et taceo. 5 

Fas sit mihi, tamquam imperito, aliqua addere. Haec quae a tribus 
diebus ex utraque parte audivimus, solum demonstrant unum: 6 quod 
hoc schema non tantum enthusiasmum excitat. Fere omnes ii qui illud 
admittunt profundas emendationes faciendas esse fatentur. 

Si, ut proponunt, textum istum admittimus ut basim disceptationum 
nostrarum in speciali, 7 in quavis paragrapho, in quavis linea, in quovis 
fere verbo interminabiles discussiones orientur et tempus labetur quin 
progrediamur, quod omnes praesertim timent. 

Assentio ideo ad propositionem ab exc.mo P. Butler factam in hester- 
na congregatione. 6 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 (Denz. 783). 3 deest. 4 Secundus. 
6 3. Responsabilitas nostra est etiam de exegesi et de exegetibus. In his quae per- 
tinent ad exegesim, ut experientia non tam longinqua constat, cavendum est ab affir- 
mationibus peremptoriis quae forsan, in futuro, crux esse poterunt interpretum no- 
strorum. Quantum ad exegetas, quaestio non est inconsiderate eorum conclusiones 
admittere, et vigilantiam nostram in hac re relaxare. Sed rogo ut possint nobis, 
doctoribus quidem fidei, sed qui omnibus debitores sumus, difficultates suas fiducia- 
liter exponere. Peto ut audiantur, priusquam damnentur. Ironia amara esset si, 
aliquoties in vita, ut dicunt moralistae, eos affectuose salutaremus, et simul obstacula 
continua eorum labori poneremus. 6 deest. 7 deest. 8 Assentio ad propo- 
sitionem RR. Domini Butler; conferentia instituatur ad conciliationem invenien- 
dam. Et si haec impossibilis evadit, tunc alium textum commissio nobis proponat, 
adhibendo theologos cuiusve scholae. Quid in hoc extraordinarium? Pluries factum 
est in Concilio Vaticano I et non sine profectu. 



152 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



16 

Exc.mus P. D. GEORGIUS HAKIM 

Episcopus Ptolemaidensis Melchitarum 

Em.mes Presidents, Beatitudes, venerables Freres et chers Ob- 
servateurs, 

Si j'interviens maintenant, ce n'est pas pour repeter ce que de nom- 
breux et eminents prelats ont deja dit parfaitement sur les schemas doc- 
trinaux; je n'ai qu'a donner humblement mon adhesion explicite aux 
critiques qu'ils ont formulees et qui les amenent a penser que ces schemas 
doivent etre non seulement amendes, mais refondus, si nous voulons 
etre fideles aux fins apostoliques de ce Concile. 

Je veux seulement faire entendre une voix de 1'Orient et de sa tra- 
dition patristique, et dire que les schemas doctrinaux actuellement a 
1'etude sont etrangers a cette tradition venerable et authentique, dans 
leur redaction, dans leur structure, dans leur perspective et dans leur 
conceptualisation. 

Les schemas contiennent certes des richesses et des valeurs de la theo- 
logie latine, et nous nous plaisons a rendre un fervent hommage au 
magnifique « intellectus fidei » que cette theologie a procure a 1'Eglise; 
mais nous regrettons que, ignorant completement la catechese et la theo- 
logie orientale, celles des Cyrille de Jerusalem, des Gregoire de Nazianze 
et Gregoire de Nysse, des Maxime, des Jean de Damas et de tant d'au- 
tres Peres d'Orient, les redacteurs aient, dans leur projet, apparemment 
monopolise la foi universelle au profit de leur theologie particuliere, et 
puissent sembler vouloir eriger en verite conciliaire exclusive, ce qui 
est une expression valable, mais locale et partielle, de la Revelation de 
Dieu... 1 

Dans la theologie orientale — ou la liturgie est le lieu efficace de 
transmission de la foi, ou 1'initiation se fait a 1'interieur du mystere 
sacramentel, et non dans une instruction abstraite, sans lien symbo- 
lique — , le mystere du Christ est propose directement comme une « oeco- 
nomia », se deroulant dans 1'histoire, preparee dans 1'Ancienne Alliance, 
accomplie dans le Christ, realisee dans le temps de 1'Eglise. Les expli- 
cations theoriques, si legitimes et necessaires soient-elles, ne sont jamais 
detachees de la trame scripturaire et du temoignage des Peres. 

Ce caractere concret de la Parole de Dieu en manifeste la presence 
dans le monde. L'Eglise, Corps du Christ, est precisement le lieu authen- 
tique et le magistere vivant de sa transmission. Toute disjonction, meme 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



153 



apparente, entre Ecriture et Tradition, comme le fait le projet de « De 
fontibus » qu'on soumet a ce Concile, sera jugee par beaucoup comme 
une violence faite a 1'unite effective des voies de transmission, qui ne 
sont jamais separees en theologie orientale, et que nous ne pouvons 
concevoir separees. 

Les schemas presentes sont exclusivement un fruit de la scolastique 
— beau et vrai fruit certes — , mais produit par certains elements seule- 
ment de la Tradition de 1'Eglise. Le caractere oecumenique du Concile 
nous invite a ne pas enfermer la Parole de Dieu dans des categories par- 
ticulieres et a ne pas eliminer par preterition, un autre « intellectus 
fidei ». 

Voici des exemples qui illustrent ce que je dis: 

La theologie orientale donne son plein relief a la definition de 1'hom- 
me comme « imago Dei »; ce qui 1'amene a concevoir d'une maniere 
autre que celle des Latins la distinction abstraite de la nature et de la 
grace, et donc les rapports de Dieu et de 1'homme, y compris dans la 
Revelation. 

Autre exemple: la theologie orientale considere le « mystere pascal » 
dans sa totalite unique, mort et resurrection; tandis que la theologie la- 
tine s'appesantit davantage sur 1'aspect et la theorie de la satisfaction... 2 

J'enumere rapidement ces exemples pour manifester la catholique 
presence de la theologie orientale, dont la verite et 1'orthodoxie sont 
evidemment incontestables. 

Cest pourquoi, nourri de cette authentique tradition, je me sens 
etranger a la redaction et a la structure des schemas proposes; et je com- 
prends plus fortement encore, m'y ralliant formellement, les critiques 
qui ont ete faites, en perspective evangelique et pastorale. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 (De fontibusj. 2 (cf. schema II), etc. 

17 

Exc.mus P. D. HYACINTHUS ARGAYA GOICOECHEA 
Episcopus Mindoniensis-Ferrolensis 

Patres et Fratres venerabiles, 

Votum meum praeliminare ad schema de fontibus revelationis non 
se refert directe et in recto ad permanentiam vel non permanentiam 
schematis propositi, sed ad alium aspectum quaestionis, valde etiam uti* 



154 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



lem, meo iudicio necessarium et, credo, hoc loco dicendum, si ita videatur 
praesidentiae. Secus libentissime verba mea statim interrumpam. 1 

Nostrum Concilium Vaticanum II habet, abs dubio, suum pro- 
prium et peculiarem characterem, ab aliis praecedentibus plane distinc- 
tum. Nam ex una parte alienum ab eius mente videtur, iustis de causis, 
novas explicitas et sollemnes definitiones dogmaticas condere; et ex 
altera, iudicatur non esse Synodi intentionis fulmine anathematis quem- 
piam errantem, si quis existat, punire. Hoc enim videtur alienum menta- 
litati nostri temporis et paterno et pastorali cordi Sanctissimi Pontificis 
Ioannis XXIII. 

Sed hoc necessitatem gignit cognoscendi valorem theologicum doc- 
trinarum quae a Sancto Concilio, ut ab omnibus admittendae, proponun- 
tur. Hanc quaestionem 2 multi Patres clare sentiunt et senserunt ab ini- 
tio Concilii. 

Volumus autem pressiori modo proponere problema, brevissime 
considerando factum duplex et quaestionem inde exortam. 

1. In prooemio schematis de sacra Liturgia (pag. 157, lin. 26), 
aperte dicitur: « Concilium declarat se in praesenti quaestione nihil vel- 
le dogmatice definire ». Quae quidem verba omissa apparent in novis- 
simo schemate emendato? Similique ratione... 4 

Praeses: Exc.me Domine, non est locutio de fontibus revelationis in 
genere; faveas... 

Orator: Libentissime, em.me Pater, nunc verba mea interrumpam, 
pro aliquo tempore opportuniore. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 necessitatem. 3 deest. 4 in prae- 
fatione schematis de deposito fidei pure custodiendo (pag. 25, lin. 30 ad pag. 26, 
linn. 1-5), Patres « suum esse existimant... nonnullas proferre veritates » de depo- 
sito Ecclesiae concredito, nulla facta mentione de qualificatione seu de theologico 
valore. 

2. Percurrentes autem schemata, invenimus veritates vel propositiones inae- 
qualis prorsus valoris, frequenter et indiscriminatim, eodem fere modo proponi. Ita 
S. Synodus aliquando perhibetur damnans errores (pag. 31, lin. 20, 23); aliquando 
nonnisi paterne exhortans fideles (pag. 31, lin. 30); tum doctrinam Ecclesiae mera 
expositione recolens (pag. 62, linn. 30-31), tum obiectum indicens de fide creden- 
dum (pag. 62, lin. 6, 16, etc). En facta. 

Quaestio et dificultas. Propositiones universae in schematibus contentae de fide 
sint dicendae? 

Aut e converso, omnia quae simplici expositione proponuntur, etiam postquam 
a Concilio promulgata fuerint, aestimanda sint obiectum liberae disputationis? 
Utrimque periculum! 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



155 



Neque solutio facilis videtur. Demus igitur Concilii voluntatem esse ut dogma- 
ticae definitiones vitentur. Recte quidem. 

Tunc restat e duobus unum: proposita doctrina perhibetur a Concilio tamquam 
catholica doctrina vel non. 

Si primum (si proponatur velut doctrina catbolica) doctrina huiusmodi dicenda 
est proposita saltem ab universali Ecclesiae Magisterio; secus oecumenici Concilii 
auctoritas evanescit. Cum autem proponatur ut edocta magisterio universali, iam 
doctrina « de fide » agnoscitur, dicente Concilio Vaticano I : « Porro fide divina et 
catholica ea omnia credenda sunt, quae... ab Ecclesia sive sollemni iudicio sive ordi- 
nario et universali magisterio tamquam divinitus revelata credenda proponuntur » 
(Denz. 1792). 

Si autem dicamus, schematum doctrinam neque dogmaticam esse neque magi- 
sterio universali propositam, saltem de illis propositionibus quae aliunde de fide non 
agnoscantur, manebit discussioni obnoxia doctrina. Neque Ecclesiae necessitatibus 
satis fit, si dicamus S. Synodum notam iam et traditionalem doctrinam renovare. Nam 
etiam post illam doctrinam clare et saepius iam declaratam, certum est in agro Do- 
mini plures et venenatos errores serpere, quibus non efficaciter obsistitur nisi cum 
clara determinatione valoris veritatum propositarum. 

Proinde qua par est reverentia, sed instanter auderem Sacrosancto Concilio sup- 
plicare ut dignetur significare modo claro et inconfuso valorem theologicum doctri- 
narum quas, ut ab omnibus admittendas, proponere intendit. 

18 

Exc.mus P. D. IULIUS ROSALES 
Episcopus Caebuanus 

Venerabiles Patres, 

In praeambulo sermonis, iuvat notum facere vobis ea quae mox dic- 
turus sum sententiam et opinionem exprimere maioris partis membro- 
rum Conferentiae episcopalis Insularum Philippinarum, cuius praesi- 
dentis munus gero. 

Schema propositum placet. Quamvis enim non complete — et de 
hoc facile est invenire rationes — dilucide et ordinatim exponit veri- 
tates. 

Licet magna earum veritatum pars in communibus libris vel textibus 
scholasticis inveniantur, tamen peropportunum censeo eas revocare et 
iterum proponere considerationi Ecclesiae; eo vel magis quod eaedem 
veritates non amplius, aut modo valde diverso, in recentioribus vel no- 
vissimis libris aut opusculis, hodie divulgatis, inveniantur. 

Rationes expositae contra schema non videntur sufficientes ad eius 
unitatem 1 infirmandam. 

Schema viget pastoralitatis spiritu; pastoralitas eminenter apparet 



156 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



affirmata in expositione genuinae doctrinae, in qua est fundamentum 
totius pastoralis nostri ministerii. 

Pariter schema est oecumenicum. Fratribus separatis veritas expo- 
nenda est integra et perspicue, ita ut conscienter iudicare possint de 
necessitate unionis. Non possumus disceptare ambiguis positionibus as- 
sumptis vel compromissis. 

Schema est conforme menti Summi Pontificis. Mens Summi Ponti- 
ficis est etiam ut doctrina catholica perspicue et integre proferatur, ex 
qua errores possint discerni et agnosci. 

Hanc ob causam Summus Pontifex, pro sua caritate, suasit ne er- 
rores nominarentur neque damnarentur explicite: ex accurata et perspi- 
cua expositione doctrinae illi manifestari debent, et iuxta regulam expo- 
sitae doctrinae unusquisque suarum opinionum examen et crisim facere 
potest. Notum est Summum Pontificem pluribus conventibus commis- 
sionis centralis praeparatoriae Concilii interfuisse personaliter et ipsum 
hoc schema perlegisse, quod nobis proponendum decrevit. Eius mens 
potius in hoc schemate quaerenda est. 

Nobis ideo omni nisu, concordibus animis, viribus et consiliis na- 
viter studendum est ut schema, pro posse, perficiatur, ut veritas nostrae 
fidei, quemadmodum praeteritis aevis, ita et in nostro tamquam lucerna 
super modium, nostro labore concordi, lucescat... 2 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 bonitatem. 2 Ut meum in extructionem istius 
aedificii lapidem adiciam, quae sequuntur propono: 

1. Regula statuta in schemate: a) quod inerrantia est imprimis diiudicanda ex 
indole libri; b) quod cuique generi litterario sit proportionata et ipsi conveniens 
repraesentatio veritatis seu gradus historicitatis diversus; c) quod modus attingendi 
veritatem diiudicandus sit ex sensu « quem expressit hagiographus in determinatis 
adiunctis pro sui temporis condicione; et quod proinde necesse sit attendere ad 
suetos cogitandi, dicendi narrandique modos », qui tempore hagiographi vigebant, 
quique tunc in mutuo hominum commercio passim adhiberi solebant »: haec regula, 
dico, est communis et invenitur in omnibus tractatibus hermeneuticae, clarius etiam 
exposita in Encyclicis Litteris Divino aflante Spiritu. Est regula quae pertinet ad 
criticam, et proinde minus recte est sermo de ea in Concilio. Et si haec regula reco- 
litur, quare non recipiuntur in schemate etiam ceterae regulae? v. gr. de attendenda 
lingua originali, de comparandis narrationibus biblicis cum litteraturis antiquorum 
populorum Orientis; et, quod praecipuum est, cur negligitur criterium historicum, 
quod maximum habetur in critica historica, et de quo loquitur Leo Papa XIII? 
(Cf. Enchiridion Biblicum, n. 119). Etenim documenta historica magis probant 
quam argumenta desumpta ex critica interna, ad determinandam indolem librorum, 
et ad aperiendas circumstantias in quibus libri editi sunt. 

2. In schematis pag. 14, n. 13, lin. 1, invenitur haec expressio: « veritas enim 
et fides »... Verbum fides aut superfluum dicendum est, nam fides non significat id 



CONGREGATIO GENERALIS XXI 



157 



quod sequitur in textu « seu id quod auctor reapse significare voluit »; aut ei adi- 
ciendum adiectivum historica, id est fides historica, ut habetur in Encyclica Divino 
aflante Spiritu. 

Item, in locis: « salvis Scripturae S. auctoritate et sanctitate »... « auctoritati et 
sanctitati minime obiiciunt »: verbum « auctoritate » non esse aptum videtur. Nam 
error opponitur directe « veritati »; sanctitati, mendacium. Revera in Encyclica 
Divino aflante legitur: « Dei sanctitati et veritati haudquaquam repugnet ». Ideo, 
loco « auctoritate » ponatur « veritate » (cf. Enchiridion Biblicum, n. 559). 

Pariter, ad verba: « ... ad suetos cogitandi modos ... hominum commercio passim 
adhiberi solebant », addendum putarem verbum licitos. Nam ita est in Encyclica 
Divino aflante Spiritu, et suadetur ex ratione: quia potuerunt sese adhibiti modi 
dicendi, qui nec iis temporibus erant « liciti ». 

3. Quoad Evangelia: pag. 17, n. 20, lin. 13. 

« Quamvis enim cum historicae compositionis narrationibus, quae apud nostrae 
aetatis peritos in usu sunt, Evangelia non in omnibus conveniant (nec convenire 
necesse sit) ». 

Haec verba minime probanda censeo. Etenim verba haec dicuntur in Encyclica 
Humani generis de undecim primis capitibus libri Geneseos. Videretur quod histo- 
ricitas Evangeliorum diiudicanda esset in eodem gradu ac v. gr., primum caput 
Geneseos quod anthropomorphice describit creationem mundi. Dum perspicuum est 
quod ait Ioannes (19, 35) et Lucas: se narrasse scilicet prout viderunt aut audierunt 
ab illis qui viderunt. 

Secretarius generalis: Aliquis Pater annulum deperdidit. Accedat, 
quaeso, ad secretariam generalem. 

Nunc, de mandato praesidis, lego exitus suffragationum peractarum. 
Suffragatio prima, circa primum punctum prooemii constitutionis de 



sacra Liturgia: 

Praesentes votantes 2.206 

Maioritas requisita 1.471 

Suffragia Placet 2.181 

Non placet 14 

Vota nulla 1 11 

Itaque, primum punctum probatum est. 

Secundum punctum: 

Praesentes votantes 2.202 

Maioritas requisita . . . .. . . . . . . 1.468 

Tulerunt suffragium Placet 2.175 

Non placet 26 

Votum nullum 2 ' 1 



1 Quorum unum est placet iuxta modum. 

2 Placet iuxta modum. 



158 



ACTA CONC. VATICANI II 



PERIODUS I 



Suffragatio circa punctum tertium: 

Praesentes votantes . . . 
Maioritas requisita .... 
Tulerunt suffragium Placet . 



2.203 
1.469 
2.175 



Non placet 



21 

7 



Vota nulla 1 



Itaque, secundum et tertium punctum probata sunt. 



Denique, suffragatio circa quartum punctum: 



Praesentes votantes . . 
Maioritas requisita . . . 
Tulerunt suffragium Placet 



2.204 
1.469 
2.191 



Non placet 
Suffragia nulla 2 



10 

3 



Ergo, etiam quartum punctum a congregatione probatum est. 
Dixi. 

Praeses: Depositio Evangelii. 
\lntervallum\ 

Secretarius generalis: Proxima congregatio generalis: feria secunda 
proxima, hora nona. 



1 Quorum tria sunt placet iuxta modum. 

2 Quorum unum est placet iuxta modum. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 
19 novembris 1962 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 
19 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secretarius 
generalis: 

Hodiernae congregationi generali praesidet em.mus ac rev.mus D. 
card. Franciscus Spellman, arch. Neo-Eboracensis. 

Prosequitur disceptatio de principiis generalibus schematis constitu- 
tionis dogmaticae de fontibus revelationis. 

Loqui postulaverunt em.mi DD. cardd.: Beniaminus de Arriba, 
arch. Tarraconensis in Hispania; Valerianus Gracias, arch. Bombayensis 
in India; Albertus Meyer, arch. Chicagiensis in Statibus Foederatis 
Americae Septemtrionalis; Ioannes Landazuri Ricketts, arch. Limanus 
in Peruvia; Laureanus Rugambwa, ep. Bukobaensis in Tanganyika; 
exc.mi DD.: Petrus Martin, vicarius apostolicus Novae Caledoniae; 
Aloisius Henriquez, aux. Caracensis in Venezuela; Iacobus GrifEths, 
aux. Neo-Eboracensis in Statibus Foederatis Americae Septemtriona- 
lis; Aemilius De Smedt, ep. Brugensis in Belgio; David de Sousa, 
ep. Funchalensis in Lusitania; Gabriel Garrone, arch. Tolosanus in 
Gallia; Ioseph D'Avack, arch. Camerinensis in Italia; Aurelius del 
Pino, ep. Illerdensis in Hispania; Dionysius Hurley, arch. Durba- 
nianus in Africa Meridionali; Ioseph Ruotolo, ep. Uxentinus in Italia; 
Alfredus Ancel, ep. tit. Myrinensis in Gallia; Paulus Seitz, ep. Kontu- 
mensis in Vietnam; Georgius Cabana, arch. Sherbrookensis in Canada; 
Bernardinus Echeverria, ep. Ambatensis in Aequatore; Fidelis Garcia, 
ep. tit. Sululitanus in Hispania; Michael Klepacz, ep. Lodzensis in Polo- 
nia; Henricus Nicodemo, arch. Barensis in Italia; Antonius Quarracino, 
ep. S. Dominici Novem Iulii in Argentina; Gerardus de Proenca Sigaud, 
arch. Adamantinus in Brasilia; Aloisius Carli, ep. Signinus in Italia; 
Anicetus Fernandez, superior generalis O. P.; Victorius Costantini, ep. 
Suessanus in Italia; Eduardus Doody, ep. Armidalensis in Australia; 
Iulius Barbetta, ep. Pharanitanus in Italia; Ioannes Ferro, arch. Rhegi- 
nensis in Italia; Abilius del Campo, ep. Calaguritanus in Hispania; 
Franciscus Franic, ep. Spalatensis in Iugoslavia. 



11 



162 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1 

Em.mus P. D. BENIAMINUS card. DE ARRIBA Y CASTRO 

Archiepiscopus Tarraconensis 

I . .. i • ' t ' ' ' • ' , . _• : .. ,'_.;. L. .8 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Liceat etiam mihi mentem meam breviter aperire circa schema de 
quo nunc tractatur, de fontibus nempe revelationis. 

Schema mihi placet ut basis disceptationis. Argumenta, ut substi- 
tuatur, non concludere dicenda sunt, nam qualibet forma schema propo- 
natur, perspectis iam auditis, vividae discussioni obnoxium erit. 

Fateor me primo mentis intuitu permotum fuisse verbis quae audivi 
ab aliquo Patre conciliari; oportere scilicet, ut schema removeatur ne 
res adeo gravis, doctrina nempe verbi revelati, post vel inter tot discordias 
imponatur. Sed statim cogitavi de aliis Conciliis: v. gr. de Vaticano I, 
maxime dum dogma infallibilitatis Romani Pontificis pertractatum fuit. 

Igitur, meo humili iudicio, ad discussionem schematis quoad sin- 
gula procedi debet; inde venient emendationes, etiam tituli, si oppor- 
tunum visum fuerit. Et hic est sensus, ut reor, art. 33 Ordinis servandi 
in Concilio si ad mentem perscrutetur. 

Argumenta pro reiectione a limine invalida omnino videntur ut antea 
dixi. Schematis enim forma nullo modo nimis scholastica dicenda est, 
in qua doctrina theologica splendida luce apparet, sed e contra opportu- 
nissima nostris temporibus in quibus tot errores serpent, qui vel ipsam 
fidem catholicam in periculum vertunt. 

Sufficiat testimonium Summi Pontificis Pii XII, felicis recordationis, 
qui, postquam in immortali Encyclica Divino Aflante Spiritu animum 
omnium addidit in studio Sacrarum Litterarum septem transactis annis, 
haec scribenda habuit in gravissima Encyclica Humani Generis de novis 
opinionibus, quibus « plura — ipsius Pontificis sunt verba — a nonnullis 
proponuntur vel mentibus instillantur in detrimentum divinae auctori- 
tatis Sacrae Scripturae ». Dein addit: « Etenim sensum definitionis Con- 
cilii Vaticani de Deo, Sacrae Scripturae auctore, audacter quidam per- 
vertunt... Immo perperam loquuntur de sensu humano Sacrorum Libro- 
rum, sub quo sensus eorum divinus lateat, quem solum infallibilem de- 
clarant. In Sacra Scriptura interpretanda nullam haberi volunt rationem 
analogiae fidei ac " traditionis " Ecclesiae, ita ut Sanctorum Patrum et 
Sacri Magisterii doctrina, quasi ad trutinam Sacrae Scripturae ratione 
mere humana ab exegetis explicatae, sit revocanda, potius quam eadem 
Sacra Scriptura exponenda sit ad mentem Ecclesiae, quae a Christo 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



163 



Domino totius depositi veritatis divinitus revelatae custos et interpres 
constituta est »../ Ait etiam Summus Pontifex: « Novitates iam veneno- 
sos peperisse fructus »... 2 Loquitur praeterea de « temerario ausu » 
quo quidam « limites et cautelas ab Ecclesia statuta, audacter transgre- 
diuntur » ac « peculiari modo » deplorandum ducit « quamdam nimio 
liberiorem libros historicos Veteris Testamenti interpretandi rationem 
quae abutitur ipsis documentis magisterii Ecclesiae »... 3 

Meminisse etiam iuvat Monita tum Pontificiae Commissionis de re 
biblica anni 1955... 4 circa pericula errorum vel imprudentiae, tum 
S. OfEcii (diei 20 iunii 1961) circa sententias et opiniones, quae in variis 
regionibus circumferuntur et quae in discrimen adducunt « germanam 
veritatem historicam et obiectum Scripturae Sacrae non modo Veteris 
Testamenti... verum etiam Novi, etiam quoad dicta et facta Christi 
Iesu ». 

Si autem, venerabiles Patres, quilibet pastor in propria dioecesi oves 
suas a periculis, in re tam gravi ut est norma fidei genuina, avertere 
tenetur, quid dicendum de omnibus in Concilio solemniter congregatis 
sub Pastore Summo? 

Alia argumenta adducuntur pro schemate absolute reiciendo et ab 
alio substituendo, v. gr. quia parum pastorale, quia nimis clausum, quia 
stylo moderno caret, etc. Sed dico: per quot annos stylus hodiernus 
est duraturus? Veritas autem Domini manet in aeternum. Clare igitur 5 
et logice exponatur ut sit rationabile obsequium fidei nostrae. 

Quoad cetera argumenta simpliciter adhaereo, ne dicta repetam, 
responsionibus ab aliis Patribus luculenter datis. Unde procedendum 
censeo ad discussionem schematis prout nobis propositum est, ut oppor- 
tunis emendationibus perficiatur, ubicumque casus ferat. 

Denique liceat mihi, venerabiles Patres, enixe vos omnes rogare ut 
in prooemio — quod alii etiam merito petivere, agitur enim de sche- 
mate quod primum erit Concilii ob momentum suum doctrinale — spe- 
cialis mentio fiat de praecipuo fructu spectando ab hoc Concilio Oecu- 
menico. Idea familiaris est dilectissimo Pontifici nostro Ioanni XXIII, 
quoties de Concilio loquitur; verba autem quibus eam modo schematico 
exponam cor meum premunt ex quo de Concilio celebrando audivi. 6 

Breviter igitur mentem meam aperiam circa praecipuum e Concilio 
exspectandum fructum, ut supra dixi. 

Utinam Concilium Vaticanum II sit Concilium unitatis! Hoc vehe- 
menter optamus omnes. Pro hoc ferventissime rogamus, ut nempe quan- 
tocius fiat unum ovile et unus pastor; ut simus unum, sicut Christus in 
ultima coena a Patre vehementer postulavit. Utinam ergo sit Concilium 
unitatis! 



164 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Sed ante omnia necesse est ut Concilium Vaticanum II sit « Con- 
cilium sanctitatis »: sanctitatis in primis pro unoquoque nostrum; sanc- 
titatis pro nostris sacerdotibus quorum quilibet est « alter Christus », 
qui est ipsa sanctitas substantialis; sanctitatis pro populo christiano in 
moribus honestis, in caritate non ficta, in iustitia sociali, quae non stat 
in solis verbis, utique necessaria quia sunt Evangelium, sed in germanis 
et christianis relationibus vitae humanae; sanctitatis, denique, pro mundo 
hodierno tot angustiis oppresso et odiis dilaniato, etiam sub mirabili 
progressu technico, qui tamen Deum ignorare pertentat. 

Concilium igitur sanctitatis. Si hoc non est, nihil erit. Erit tamen, iu- 
vante Deo, faventibus Beatissima Virgine Maria et 7 S. Ioseph, Concilii 
Patronis, et duce S. Paulo, oecumenismi christiani praecone eximio, cae- 
litibusque omnibus qui, et ipsi, valde desiderant sanctitatem nostram, 
unam enim Christi Ecclesiam nobiscum constituunt. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 (Ench. Bibl. 612). 2 (ib. 614). 3 (ib. 617-618). 
4 (Ench. Bibl. 625). 5 ergo. 6 scivi. 7 cum. 

2 

Em.mus P. D. NORMANNUS THOMAS card. GILROY 
Archiepiscopus Sydneyensis 

Venerabiles Patres, 

Fere pro explorato habemus nullum proferri posse documentum quod 
omnibus aspirationibus 2000 episcoporum omnino satisfaceret. Hinc ne- 
quaquam mirandum est quod multae diversaeque opiniones de quaestio- 
nibus in hoc schemate propositis exprimantur. Nihilominus, omnia ab 
aliis hucusque dicta ad unum hunc finem conspirant, nempe ut ipsa 
veritas modo quam maxime claro et intelligibili manifestetur. Praeterea, 
in disceptatione praesenti, animum nostrum insigniter perculit zelus 
ardens atque eruditio profunda eorum qui locuti sunt. 

Praelati ex omnibus orbis partibus oriundi voluntatem manifesta- 
runt efferendi propositiones ad hoc conducentes, ut ii qui divitiis verae 
fidei iam fruuntur magis confirmentur atque simul, ut ii qui pretioso 
hoc dono privantur ad illud participandum trahantur. 

Iamvero, licet laudabile sit propriam nostram sententiam proferre, 
tamen episcopi Ecclesiae et doctores populi Dei cum simus, oportet 
omnino ut tolerantiam habeamus erga alias sententias, quae erroribus 
vacant. Si igitur non valeamus consentire sententiis in formulis ab aliis 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



165 



allatis, tunc una cum ipsis amice contendere debemus ad efformandam 
sententiam quam ipsi nobiscum partiri valeant. 

Hoc principio prae oculis habito, mihi videtur rationi maxime con- 
sentaneum esse schema propositum acceptare illudque ad formam magis 
acceptabilem redigere iuxta emendationes a Patribus proferendas. 

Profecto enim schema hoc, quoad doctrinam fidei, sanum est. Fere 
omnis paragraphus auctoritate sive Sacrae Scripturae, sive Concilii ante- 
cedentis, sive cuiusdam Patris Ecclesiae, sive Litterarum Encyclicarum 
roboratur. Praeterea, schema universale est, cum tempus et locum tran- 
scendat. Deinde, fere quoad omnia eius capita doctrinae, characterem 
habet positivum et explicitum. Ubi autem claritas desideratur, clarifi- 
cetur adhuc. 1 

Sedulitate, qua maior fieri non possit, schema hoc praeparatum fuit. 
Argumenta in eo proposita tracta sunt a consiliis et votis episcoporum, 
Universitatum, Facultatum theologicarum, aliorumque qui ad vota hac 
in re proferenda a Summo Pontifice invitabantur. Commissio praepa- 
ratoria ex viris in scientia sacra peritissimis, ex omnibus orbis terra- 
rum partibus delectis, constabat. Sodales huius commissionis magna cum 
industria per multos menses laboraverunt, inter se deliberantes et propo- 
sitiones quas idoneas habebant perpendentes, formulantes ac modifi- 
cantes. 

Multis diuturnisque conventibus habitis, suffragium de schemate 
tulerunt et tunc tantum commissioni centrali praeparatoriae illud tra- 
diderunt cum maior pars sodalium textui consenserit. Porro, commis- 
sio illa centralis constans ex cardinalibus, patriarchis, episcopis totius 
orbis, et superioribus maioribus Ordinum Benedictinorum, Francisca- 
norum, Dominicanorum et Iesuitarum, omnia et singula commata textus 
propositi perscrutati sunt. Demum, solum post diligentem ac fere in- 
finitam disceptationem, suffragia dederunt, sive placet, sive non placet, 
sive placet iuxta modum. 

Cum igitur schema nobis exhibitum sanum sit quoad doctrinam 
fidei, cumque fructus sit ardui et diuturni laboris, dignum est quod a 
nobis sincere consideretur. Quod si prae bona voluntate fecerimus, spes 
revera adest fore ut, Spiritu veritatis adiuvante et illuminante, opus 
nobis propositum ad bonam frugem deducamus. 

Tandem aliquando, cum schema aut accipere aut reiicere aut penitus 
emendare iure optimo possimus, si illud nunc accipimus considerandum 
in genere, nedum detrimentum patiemur; vero magnum lucrum conse- 
quemur. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 omnino. 



166 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3 

Em.mus P. D. VALERIANUS card. GRACIAS 
Archiepiscopus Bombayensis 

Em.mi Praesides, venerabiles Patres, 

Feria IV praeterita, quando disceptatio de hoc schemate summi mo- 
menti vividum suum initium habuit, ego in India degebam, ut omnes 
norunt, tum factum cum propter qualem causam. Certissime nos ex In- 
diis Orientalibus speramus quod perveniamus ad conclusionem huius 
Concilii antequam cadimus in manibus Cinensium. Feria tamen VI et 
sabbato testis fui certaminis inter duas sententias Patrum Concilii; ac, 
si disputatio sinatur persequi cum eodem vigore ac vi, timeo ne hoc 
Concilium diutius duraturum sit quam praesens bellum inter Sines et 
Indiam expectatur duraturum. 

Venimus hic ex dissitis regionibus non praecise ut habeamus cursum 
studiorum in re theologica et scripturistica et conciliari (quod ceteroquin 
est semper bonum, etsi non semper necessarium), sed ut recipiamus a 
Concilio, super hoc schemate, constitutionem brevem sed simul com- 
pendiosam, claram sed simul liberam a controversiis, adaptatam mentali- 
tati gentis in mundo hodie viventis; uno verbo, constitutionem quae 
nos adiuvabit in relationibus nostris cum Protestantibus, cum fratribus 
separatis, et, pro nobis in missionibus, 1 cum ethnicis; constitutionem 
qua nos, in nostris regionibus, uti possumus in scriptis, sermonibus et 
disputationibus. Tantum secundum hoc criterium, mihi videtur? pos- 
sumus discernere et iudicare utrum praesens schema debeat saltem sub- 
stantialiter conservari vel integre reiici. 

Veniam petii loquendi, non quia adhuc remanet aliquid novi dicen- 
dum — certissime non — sed unice ut proponam modum, spero felicem 
et acceptabilem omnibus Patribus, 3 concludendi hoc certamen inter duas 
scholas; aliis verbis, mihi videtur, disputatio erit interminabilis. 4 Ergo 
mihi liceat pauca quaedam animadvertere circa quaestionem disputatam. 

I. Schema nostrum praeparatum est a commissione theologica, sicut 
dixit em.mus card. Gilroy, 5 composita ex 32 membris et 38 consultoribus 
magnae famae, ex variis nationibus (exceptis forse infeliciter 6 regionibus 
missionalibus); elaboratum per tres annos, examinatum est a commis- 
sione centrali... 7 Tamen hoc schema, ob graves rationes, non paucis 
Patribus ita displicet ut censeant illud non tantum emendandum sed 
denuo conficiendum esse. Inde concludendum mihi videtur praesens sche- 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



167 



ma non suppeditare basim pro ulteriori disputatione; nec ulla spes ap- 
paret obtinendi sufficientem consensum Patrum. 

Ipsi Patres, qui volunt retinere hoc schema quoad substantiam, con- 
cedunt illud indigere multis emendationibus — quae sunt tot ac tantae 
ut practice efficeretur novum schema. Apprime animadvertit exc.mus 
D. Parente, quando fecit distinctionem inter id quod est substantiale 
et ea quae sunt accessoria. Apprime animadvertit em.mus card. Bacci, 
in sua insuperabili latinitate, quando dixit: « Si sit aliquod corrigendum, 
corrigatur; si sit aliquod emendandum, emendetur, etc. ». Sed, emenda- 
tiones, quas urgent fautores scholae contra schema, sunt tam numerosae 
et radicales, ut, fine finaliter, nihil substantiale remaneret. Esset revera 
casus non accessorii sequentis principale, sed principalis sequentis eun- 
dem exitum infelicem ac accessorium. Esset casus similis domui antiquae 
egenti integra renovatione quae, ut omnes admittent, fit modo meliori 
et oeconomico destruendo domum existentem* et, loco eius, construendo 
novam, quam conando renovationem hic alibi et per partes. 

Ergo, non dicerem quod hoc schema non placet {mihi videtur/ ex- 
pressio non placet est nimis 10 dura et sicuti sententia iudicialis), sed 
dicerem quod hoc schema nostris desideriis (plurium) 11 non satisfacit. 

Quare, ne nimium tempus teratur in disputationibus, et ut labor no- 
ster melius et facilius ad terminum perducatur, multis videtur novum 
schema statim conficiendum, cum cooperatione Patrum et theologorum 
utriusque partis. Ita factum est in Concilio Vaticano I. 

Haec solutio quibusdam repugnat, qui dicunt reiectionem schematis 
fore contrariam menti Summi Pontificis, nec non dignitati huius Sacrae 
Synodi. Verumtamen, mihi videtur 12 hoc commentum nullam habet 
vim. Etenim Summus Pontifex non ipse approbavit schema, sed iussit 
id ad Patres Concilii transmitti ut ah eis discuteretur. Certe hoc unum 
vult ut Patres aperte et sincere, secundum suam conscientiam, sententiam 
dicant. Atque, ut auditum est altera die 13 in art. 33 dicitur: « quivis 
Pater verba facere potest, vel admittendo, vel reiciendo, vel emendan- 
do ». Et credo quod in tota hac disputatione egimus in conformitate 
cum desideriis Summi Pontificis, quando in aliqua oratione, ni fallor, 
Summus Pontifex dixit haec verba (et dico anglice); 14 « Serenity of mind, 
brotherly concord, dignity in discussion and wisdom of deliberation ». 
Et puto nos dilectis Observatoribus optimam provam praebuisse quod 
in Ecclesia catholica adhaeremus principio: « In necessariis unitas, in 
dubiis libertas, in omnibus vero caritas ». 

Nec, si reiciatur, dignitas commissionis praeparatoriae laeditur. Prae- 
sens enim discrimen opinionum ostendit nullam commissionem, quam- 
vis peritam, habere monopolium sapientiae, sed etiam Patres Concilii 



168 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



— etsi non necessario « peritos » in theologia vel Sacra Scriptura — 
posse lumen non parvum afferre ex sua experientia et ductu Spiritus 
Sancti. Ni fallor, secundum theologiam nostram, Patres in Concilio reci- 
piunt assistentiam charismaticam, etsi negativam, quam assistentiam 
memhra commissionis theologicae non habehant. 15 

Ut finem huic meo sermoni imponam, exprimo fervidam spem fore 
quam primum ut variae partes, quae sunt inter Patres, inter se con- 
veniant, ut conficiant novum schema quod plenius respondeat scopo 
huius Concilii et intentioni Summi Pontificis, et quod ab omnibus Patri- 
bus in hac aula adunatis probari possit. Praecipue enim, in re doctri- 
nali, Concilium quam perfectissimam unanimitatem prae se ferat oportet. 

Et nunc remanent fides, spes et caritas; et his omnibus praevalet 
caritas. Similiter possumus dicere usque huc in nostris sessionibus re- 
manent nobis Liturgia et res doctrinales, et inter utramque praevalet 
enim 16 res doctrinalis... 17 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 meo humili iudicio. 3 deest. 4 re- 
stet mihi ut fungar exsequiis et sepulturam huius discussionis. 5 deest. 6 deest. 
7 composita ex 131 membris et consultoribus. 8 deest. 9 quia. 10 deest. 
11 exspeetationibus. 13 deest. 13 deest. 14 deest. 15 Hoc factum hu- 
militer agnoscitur cum aliquod schema, etsi magna diligentia elaboratum, reiicitur. 
Quod attinet ad commissionem centralem, non omnibus quidem eius sessionibus 
interfui, sed tamen distincte recordor in aliqua eius sessione animadversum esse 
hoc particulare schema ulterius clarificandum esse. II. De indole quam deberet 
habere, iam multa dicta sunt a Patribus. Cum sit primum ac caput schematum 
huius Concilii, et scopus Concilii sit renovatio vitae Ecclesiae eiusque influxus in 
mundum modernum, necnon praeparatio unionis christianorum, hoc schema debet 
praesentare christianismum ut bonum nuntium, ut invitationem Dei vocantis omnes 
homines, sine subtilitatibus theologicis, scolasticis et apologeticis, sed (ut verbis 
Summi Pontificis utar) « ea ratione quam tempora nostra postulant ». Hic velim 
animadvertere Concilium non posse accommodare nuntium christianum ad omnes 
homines nisi modo quodam generali, rationem habendo mentalitatis, aspirationum 
et difficultatum nostrae aetatis. At simul optandum est ut approbet et promoveat 
varios conatus plenius accommodandi doctrinam christianam mentibus ac traditio- 
nibus variorum populorum, qui de facto fiunt a peritis tum in occidente tum in 
oriente, in India, China, Iaponia, Indonesia, Africa etc. 16 deest. 17 Heri, 
die dominica, mihi venit delegatus multorum episcoporum ex missionibus, dixitque 
mihi: « Faveas ut Concilio Oecumenico repraesentes hoc nostrum desiderium: ut 
tempus servemus, et ut sessiones feliciter progrediantur, haec tota sectio mensi 
maio deferatur, ita ut sufficiens tempus iis quorum interest detur ad novum schema 
praesentandum; nullumque suffragium de hoc schemate sumatur nunc, cum hoc 
ad consequentias haud iucundas ducetur. Interim aliqua sectio sumi potest, quae tales 
differentias opinionum quales nunc habemus, non suscitabit ». Cum hoc dico, non 
tantum in nomine meo loquor, sed in nomine multorum, qui super omnia tempus 
pacemque servare desiderant. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



169 



4 

Em.mus P. D. ALBERTUS card. MEYER 
Archiepiscopus Chicagiensis 

Venerabiles Fratres, 

Ut iam saepius dictum est, 1 in disceptationibus iam factis de sche- 
mate de fontibus revelationis, duae sententiae oppositae expressae sunt 
a Patribus Concilii de re maximi momenti. Iuxta meam sententiam, haec 
diversitas radicem suam 2 habet in hoc quod multi, inter quos ego ipse, 
credimus methodum exponendi doctrinam in schemate adhibitam non 
adaequate concordare cum scopo Concilii, qui expressus est tum in allo- 
cutione inaugurali Summi Pontificis, tum in nuntio nostro ad omnes 
homines misso. Haec oppositio sententiarum, ut puto, est causa maximae 
anxietatis pro multis Patribus. Haec inquietudo maxime in eo consistit 
quod multum requiritur studium ad rectum iudicium de hac re for- 
mandum. Sine dubio, tanquam Patres in Concilio adunati, habemus 
adiutorium Spiritus Sancti promissum. Attamen, propter hoc, non di- 
spensamur a gravi obligatione caute, prudenter et studiose procedendi. 
Et hic praecise invenitur fons difficultatis nostrae, nam multi Patres ti- 
ment se scientiam sunicientem non habere. 

Alia animadversio sapientissima, alio die 3 facta a rev.mo D. abbate 
Butler, et si intellexi recte, etiam iuxta mentem iamiam expressam ab 
em.mo card. Gracias* est maximi momenti, nempe: quod manifestare 
debemus mundo unanimitatem in re tam gravi. De facto quidquid a 
nobis decernatur de hac re, apparebit mundo tamquam sententia totius 
Concilii. Sed ut haec apparentia valide fundetur, exigitur a nobis con- 
cordia adaequata in sententia... 5 Iamvero in disceptationibus hucusque 
habitis, clare apparet talem concordiam vix vel nunquam obtineri posse, 
stante hoc schemate. 

Omnibus igitur coram Deo perpensis, debeo votum meum exprimere 
secundum ea quae ab em.mo ac rev.mo card. Bea dicta sunt. Velim, igi- 
tur, sicut ipse, ut novum schema conficiatur, secundum lineas generales 
ab ipso indicatas: retinendo ex actuali schemate omnia illa puncta quae 
correspondent scopo huius Concilii, et addendo alia quae nunc desunt. 
Praeterea in votis est ut conficiatur hoc novum schema, cooperantibus 
theologis et exegetis variarum nationum et tendentiarum. 

Tandem speciali modo in votis est ut Concilium tria faciat: 

1. Ut exprimat fiduciam in labore exegetico catholico. 

2. Ut commendet exegetis obligationem fideliter sequendi doctri- 



170 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



nam de Sacra Scriptura interpretanda, quae proposita est a Summis 
Pontificibus usque ad nunc, et 

3. Ut inter eos fiat mentio specialis Pii Papae XII, felicis recorda- 
tionis, qui agnoscitur ut artifex et promotor renovationis biblicae in hoc 
nostro saeculo. Et dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 5 se- 
cundum leges Concilii. 

5 

Em.mus P. D. IOANNES card. LANDAZURI RICKETTS 

Archiepiscopus Limanus 

Venerabiles Patres, 

Concilium Oecumenicum Vaticanum II schema de fontibus revela- 
tionis examinans, ad unum ex principalioribus finibus suae indictionis 
protendit, i. e. ad veram doctrinam ostendendam eiusque genuinam in- 
terpretationem declarandam. Non absque ergo fundamento asserere pos- 
sumus doctrinam in schemate propositam, cuius studium aggredimur, 
suo momento inter principaliores esse numerandam. 

Nunc vero, liceat mihi sequentia breviter perpendere: 

1. Aflirmatur schema esse valde scholasticum, doctrinale. Attamen, 
illae qualitates vel defectus, si ita vocari possunt, admittunt gradus. Et 
de hoc indesinenter potest disceptari. 1 Aliud est decretum dogmaticum, 
aliud est expositio veritatis ad populum. 

2. Dicitur quod schema negligit indolem pastoralem quam Sum- 
mus Pontifex universo Concilio inesse voluit. Etiam haec indoles gradus 
admittit: eo quod Concilium pastoralem indolem habere debet, non 
ideo necessario in singulis suis sententiis finem directe pastoralem pro- 
palare debet. Iam ipsa propositio seu clara expositio doctrinae fidelibus 
summe prodest, et proinde finem implicat pastoralem. 

Haec duo puncta discrepantiae sunt potius accidentalia, quae plus 
et minus admittunt. De plus et minus vero semper disputari potest 
iuxta uniuscuiusque criterium. Sed convenit, et non difficile esse vide- 
tur, concordem solutionem invenire. 

3. Disquisitio de unitate vel duplicitate fontis revelationis magis 
substantiam attingit. 2 Attamen et hic videtur ambas sententias non irre- 
mediabiliter inter se discrepare. Quoad substantiam enim idem dicunt: 
unica est revelatio: verbum Dei, quae nobis aperuit cognitionem Dei 
rerumque divinarum; haec autem unica revelatio per duo media, per 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



171 



duos tramites, ad nos, qui non ipsum verbum Dei directe sed post saecula 
percipimus, pervenit. 

Quod iam em.mus card. Frings claro modo hisce diebus expressit: 
in ordine essendi est unicus fons revelationis, in ordine cognoscendi est 
duplex fons. Discrepant ideo ambae sententiae in responso ad quae- 
stionem: debetne vox « fons » huic unicae revelationi reservari, an 
possunt, ut inde a Concilio Tridentino factum est, « fontes » vocari 
etiam tramites per quas eius cognitio decurrentibus saeculis ad fideles 
descendit? Etiam in hoc puncto, discussione severa, veritatem facientes 
in caritate, non videtur excludenda concordia. Quodsi vox « fons » re- 
servaretur ipsi revelationi, posset forsitan ipse titulus schematis mutari 
et dici simpliciter de revelatione. 

4. Disceptatur tandem de opportunitate quarumdam sententiarum, 
quibus a nonnullis dicitur in schemate decerni quod adhuc maturum 
non est. Certe, nemo dubitat quod Concilium non debet imponere doc- 
trinam quae adhuc irreformabilis non sit seu de qua adhuc in Ecclesia 
proficua potest esse discussio, dummodo fidei et moribus non sit con- 
traria. Quodsi tales sententiae damnatoriae in schemate inveniuntur, 
non est ratio ad schema reiiciendum: nam insertae non sunt, opinor, 
ut simpliciter approbentur, sed ut examini Concilii subiiciantur. Hoc 
autem faciendum non est in praesens ubi de schemate in genere agitur, 
sed quando singulae sententiae iudicio Concilii submittentur. 

Quibus omnibus perpensis, dico: schema placet iuxta modum, id 
est sumendum est uti basis ulterioris discussionis, clarificationis, emen- 
dationis quoad stylum et quoad doctrinam, si opus fuerit. 

Ceterum, discrepantiae non videntur esse tantae et adeo frequentes 
ut in singulis paragraphis et numeris schematis diversitas opinionum ad 
interminabiles controversias duceret atque sessiones ultra modum pro- 
traheret. 

Unde mihi videtur, post quattuor dierum disceptationem, omnia ar- 
gumenta pro et contra schema in genere sufficienter iam esse illustrata, 
et tempus advenisse ut ulterius progrediamur. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 gustibus non est disputandum. 2 ad substantiam 
descendit. 



172 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



6 

Em.mus P. D. LAUREANUS card. RUGAMBWA 
Episcopus Bukobaensis 

Em.mi, exc.mi Patres Conciliares, 

In diiudicandis ipsa substantia et ipsis principiis schematis dogma- 
tici de fontibus revelationis (et forsan etiam aliorum schematum dog- 
maticorum), Concilium Vaticanum II iam in discrimine versari videtur 
discedendi in partes (etsi probabiliter in partes numerice sat inaequales). 

Gravius autem videre est oratores utriusque factionis eadem fere, 
saltem ex parte, argumenta invocantes pro propria thesi corroboranda: 
ut puta Acta Conciliorum Tridentini et Vaticani I, puta mentem Ponti- 
ficis, feliciter regnantis, immo etiam ea quae fratres nostri separati a 
Concilio expectare dicuntur. Ita fit ut in dies augeatur potius quam mi- 
nuatur mentium confusio. Et, ni fallor, sat multi minus et minus parati 
erunt votum exprimendi circa hoc primum schema aut discutiendum uti 
iacet, aut a limine reiciendum. 

Interest autem quam maxime ut in hoc dilemmate de materia quae, 
utpote dogmatica, aleam iaciet pro semper, maioritas votorum plusquam 
duarum ex tribus partium obtineatur; praeterea ut periculum eliminetur 
abstentionis multorum a voto. Iamvero, probabilitas magnae maioritatis, 
non solum optabilis sed necessariae in re tanti momenti, de die in diem 
minui videtur, et augeri pari passu periculum crescentis abstentionis. 

Propterea haec quae sequuntur proponi liceat. Velint em.mi Patres 
qui Concilio praesunt Summum Pontificem, humiliter, immo humillime, 1 
rogare ut hoc primum schema dogmaticum de fontibus revelationis ses- 
sioni aestivae anni proxime venturi examinandum assignare dignetur. 
Praeterea schema hoc, antequam a toto Concilio discutiatur, novo exa- 
mini subiiciatur ex parte coetus theologorum, exegetarum et in re 
oecumenica peritorum, qui ipsi Beatissimo Patri maxime placuerit. 

Benigne assentiat, ut pro reliquo tempore praesentis sessionis, Con- 
cilium ad examen schematis non dogmatici transeat. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 

Animadversiones additae: 
Adnotationes generales. 

1. Quodnam est munus Concilii? Utrum compendium theologiae vel catechi- 
smum conficere an normas determinare ad quas dirigi possit Magisterium ordina- 
rium in officio exponendi doctrinam vel iudicandi de doctrinis a theologis vel exegetis 
propositis? 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



173 



2. Etsi Magisterium in schemate saepe adducitur, numquam clare apparet de 
quibusnam personis agatur. Clare indicari oportet quaenam sint in hac re partes 
Summi Pontificis, Concilii, Curiae Romanae, Collegii episcoporum universalis vel 
nationalis, singulorum demum episcoporum. 

3. Textus magis timore errorum quam amore veritatis animatur. Veritas vincit 
luce, non terrore minarum vel timore errorum. 

Notanda ad quosdam numeros. 

Nn. 3-6. Doctrina exponitur modo nimis negativo. Num unice de oppugnandis 
protestantibus cogitare oportet? Non satis apparet quasnam partes in Ecclesia habeat 
Scriptura Sacra, traditio viva, Magisterium. Christus Revelationem Ecclesiae con- 
credidit. Ab Ecclesia et in Ecclesia habemus Sacram Scripturam et traditionem vivam. 
Ecclesia interpretatur et custodit verbum Dei. In vita Ecclesiae partes Scripturae 
Sacrae et Traditionis illustrari possunt. 

N. 10. Tractatio nimis negativa est. Quamvis recte distinguatur inspiratio per- 
sonalis hagiographi a vita communitatis, tamen liber sacer non tantum cohaeret cum 
vita communitatis, sed eam imprimis describit. Deus, qui gratia superna vitam com- 
munitatis rexit et gubernavit, hagiographum ad hanc vitam scriptis delineandam 
movit. Deus direxit progressum vitae religiosae et idearum religiosarum usque ad 
formam quam hagiographus divino afflante Spiritu expressit. 

Nn. 21-23. Tractatio nimis negativa est. N. 22 non est clarus. Quo pertinet 
lin. 2 pag. 18 « saltem quoad ipsam rem verbis significatam »? Num intelligendum: 
« etiam quoad ipsam rem verbis significatam »? 

Nn. 25-27. Cur tam pauca de textu primigenio et de versionibus ex textu pri- 
migenio factis? 

In n. 25 auctoritas Vulgatae ad mentem Litterarum Encyclicarum Divino ajflan- 
te Spiritu explicanda est. 

In n. 28 munus exegetarum magis positive exponi debet; animus addendus est 
eorum studiis. 

Ad nn. 26-27 (pag. 19-20). Quoquo modo se res habet de schemate nostro (quod 
episcopatui Africano parum placet), consilia quaedam pastoralia proponere velim 
ad nn. 26 et 27. 

Unice ago de sacerdotibus et fidelibus qui longe a Collegiis, Academiis, Athe- 
naeis Europaeis et Americanis in Africa versantur inter infideles. Desunt eis pfera- 
que instrumenta quibus Europaei et Americani ad meliorem Sacrae Scripturae co- 
gnitionem adiuvantur. Quid ergo faciendum? 

Ad n. 26 haec propono. Sacerdotes imprimis talem reformationem liturgiae de- 
siderant ut ex Breviario et Missali praecipua S. Scripturae capita haurire possint. 
Pericopae male dissectae intellectui verbi divini obstant. 

In Conferentiis theologicis, de quibus in can. 131, et in examinibus, de quibus 
in can. 130, ad normam Instructionis Commissionis Biblicae (Ench. bibl. n. 609) 
maior ratio habeatur Sacrae Scripturae. 

Praeterea sacerdotes qui statutis dioecesanis vel regula religiosa ad quotidianam 
lectionem piam tenentur, moneantur, ne derelicto fonte Sacrae Scripturae puro, sibi 
fodiant in silva librorum recentium cisternas, « cisternas dissipatas, quae continere 
non valent aquas » (Ier. 2, 13). 

Sacerdotes pondere sollicitudinis pastoralis oppressi vix aliam opportunitatem 
lectionis divinae invenient. Si tamen tempore Missae, Breviarii, lectionis piae ple- 
nius uti potuerint, Sacram Scripturam familiarius usque noscent. 



174 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Ad n. 27 haec suggero. Cum fidelium condicio peior sit, remedium difficilius 
comparatur. In paucis linguis praeter textum Evangeliorum vel pericoparum litur- 
gicarum versio Sacrae Scripturae extat. Dum exegetae alibi inter se pugnant, apud 
nos desiderantur sacerdotes qui Sacram Scripturam in linguam fidelium convertant. 
Necessaria videtur esse cooperatio cum Vrotestantibus, qui abundantius nobis — et 
saepe egregie — in hac re laboraverunt. Quibusdam forte displicet haec cooperatio, 
quia Protestantes reiciunt libros deuterocanonicos et textum sine adnotationibus 
edunt. Num melius est nullum textum habere quam versionem a Protestantibus con- 
fectam? Textus ab auctoritate ecclesiastica examinabitur, a catholicis verti possunt 
libri deuterocanonici et adnotationes addi sub vigili competentis auctoritatis cura. 
Sic nuper legimus (African Ecclesiastical Review 1962, p. 210) de proposito Ame- 
ricano versionis communis Iudaeis, Protestantibus atque Catholicis. Eadem via in 
Africa sequenda est. Sine textu inutile est loqui de lectione Sacrae Scripturae cum 
pauci linguam europaeam calleant. 

De usu textus vernaculi Sacrae Scripturae haec addere velim: 

1. In catechumenatu et in catechesi fidelium textus Sacrae Scripturae sit reipsa 
anima doctrinae quam tradimus. 

2. Maxima cura pro pueris conficiatur Biblia scholaris quae cum catechismo 
scholari perfecte congruat. Si textum communem cum Protestantibus haberemus, fa- 
cilior esset usus Bibliae in scholis. 

3. Inter fideles cultiores large diffundatur editio completa Sacrae Scripturae 
necessariis adnotationibus instructa. 

7 

Exc.mus P. D. PETRUS MARTIN 
Episcopus tit. Selinusiensis, vic. ap. Novae Caledoniae 

Venerabiles Patres et Fratres, 

Apud secretariatum deposui animadversiones de schemate nunc exa- 
minato, ut vere agnoscatur labor improbus auctorum eius, sed etiam 
penitus recognoscatur redactio articulorum eius. Cum a multis ac non 
minimis oratoribus iam argumenta varia, quibus plene assentio, sint 
opposita, tum de Traditione, tum de doctrina tridentina et vaticana pri- 
ma, tum de pastorali cura, nolo patientia vestra abuti. Quare vobis offe- 
ram tantum argumentum quod mihi apparet magni momenti, posteaque 
meas conclusiones proponam. 

Gravius vitium huius capituli in eo consistit quod separat doctrinam 
de Christo et factum Christi, quae separatio patet e redactione duplicis 
capituli, hic, in cap. I de duplici fonte revelationis, et in cap. IV secundi 
schematis de revelatione publica et de fide catholica. Nonne revelationis 
summa est in Christo Iesu, Verbo scilicet Dei eiusque perfecta expres- 
sione, quod caro factum est ut Dei in nos amor plene manifestaretur 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



175 



non tantum verbis, sed imprimis gestis et morte, quorum testes sunt 
Apostoli ceterique scriptores Novi Testamenti? 

Afficit etiam praedictum vitium quasi totum corpus utriusque sche- 
matis dogmatici, in quo Christo non datur locus qui, tam in Scriptura 
quam in Traditione, ipsi competit. 

Proponam igitur ut, saltem, titulus huius capituli commutetur in 
sequentem: de Scriptura secundum Traditionem Ecclesiae legenda, atque 
ut emendetur in eius textu, praesertim par. 4 et 5, quidquid ostendit 
aut suggerit Traditionem esse fontem quemdam a Scriptura independen- 
tem vel ipsi superadditum. 

Sed revera mihi melius videretur, ad breviandum huius Concilii la- 
borem, omittere quidquid absque necessitate iterat assertiones iam a 
Magisterio sufficienter edictas. Quapropter exopto huic cap. I sub- 
stitui posse brevem mentionem et confirmationem doctrinae Concilio- 
rum Tridentini et Vaticani I, de Scriptura et Traditione; item capp. II, 
III, IV substitui posse mentionem et confirmationem Litterarum Ency- 
clicarum Divino aflante, e quibus exhauriri possunt regulae sanae in- 
terpretationis Scripturae Sacrae, multo melius quam in hoc schemate, 
et apta quidem auctoritate. 

Textus sic contractus, cum par. 5 eiusdem capituli (ipsaque emen- 
data) tunc coniungi posset secundo schemati (item in multis emendato) 
in unica constitutione, cuius esset titulus: de revelatione Dei et hominis 
in Iesu Christo facta. 

Amplius etiam, si unquam possibile esset, optarem hanc constitu- 
tionem componere non quidem haec duo schemata hic proposita, sed 
unicum et novum schema sub praedicto titulo. 

Quarum emendationum ope et aliarum similium, Ecclesia catholica 
per nos missione sua aptius fungeretur, quae est minime omnibus fide- 
libus quoddam systema theologicum prae ceteris imponere, sed immo 
cunctis hominibus, modo universis audibili, Christum Deum Revelato- 
rem et Salvatorem aperte nuntiare. Dixi. 



Textus scripto traditus: 

Venerabiles Patres et Fratres, non possum non laudare laborem grandem aucto- 
rum huius schematis. Verumtamen mihi liceat humiliter et audacter proponere ali- 
quas emendationes, quae magni momenti videntur. 

Locutio duplex fons aut duo fontes in titulo capituli primi et in corpore articu- 
lorum adhibita non videtur retinenda. Etsi enim in usu est, non tamen est vere tra- 
ditionalis, eam consulto devitavit concilium Tridentinum, et insuper secum fert no- 
cumenta pastoralia. 

Agnosci quidem potest aliqua dualitas fontium, si fontes intelligantur moderno 
sensu, scilicet ut documenta quibus innititur Ecclesiae doctrina. Patet alteram esse 



176 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



collectionem librorum inspiratorum, alteram esse collectionem scriptorum Patrum, 
actuum Magisterii, textuum liturgicorum, aliorumque huiusmodi, quibus collectis 
significatur Traditio; et necessariam esse utramque collectionem librorum ad cogno- 
scendam doctrinam a Deo revelatam. Ceteroquin, sub hoc respectu, loquendum foret 
de duabus collectionibus fontium potius quam de duobus fontibus. 

Primus defectus huius locutionis in eo est quod non consonat usui Patrum Ec- 
clesiae, ut constat ex recentioribus historicis investigationibus; nec etiam usui maio- 
rum Medii Aevi doctorum, praesertim Divi Thomae, qui scripsit in Summa Theo- 
logica, II-II, qu. V, art. 3, ad 2: « Omnibus articulis fidei inhaeret fides propter 
unum medium, scilicet propter veritatem primam propositam nobis in Scripturis 
secundum doctrinam Ecclesiae intelligentis sane »; ubi Traditio nullatenus apparet 
ut quid a Scriptura separatum, sed ut recta intellectio Scripturae in Ecclesia com- 
municata. Et alii sunt loci Angelici Doctoris, quos, in appendice relatos, non hic 
citabo, ne patientia vestra abutar. 

Secundo, in sua sessione IV, concilium Tridentinum, definiens sacrorum libro- 
rum canonem, loquitur tamquam de uno fonte de Evangelio « quod promissum ante 
per prophetas in Scripturis sanctis Dominus noster Iesus Christus Dei Filius proprio 
ore primum promulgavit, deinde per suos Apostolos tamquam iontem omnis et salu- 
taris veritatis et morum disciplinae omni creaturae praedicari iussit: perspiciensque, 
hanc veritatem et disciplinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus, 
quae ab ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae, aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto 
dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt... ». 

Et si attendatur sive ad differentias inter textum prius Patribus propositum et 
hunc definitivum, sive ad discussiones illas explicantes, duo menti occurrunt, nempe: 

1. Fons dicitur hic pro regula fidei (aliquid minus immobile habens). 

2. Concilium amovit locutionem: « Hanc veritatem partim contineri in libris 
scriptis, partim sine scripto traditionibus... », quoniam plures Patres tenebant om- 
nes revelatas veritates ad salutem necessarias aliquo modo inveniri in Scripturis 
sacris. 

Quapropter primum Vaticanum concilium ad litteram iteravit assertionem tri- 
dentinam et, pluries tractans de Scriptura et Traditione, nunquam locuta est de duo- 
bus fontibus. Legenti autem prout sonant verba eiusdem Concilii patet eorum sen- 
sum detorqueri in par. 4 praesentis schematis, quae notulis refert ad capitulum se- 
cundum constitutionis Dei Filius. Hoc enim capitulum intactam sinit quaestionem 
de uno vel duobus fontibus et in conclusione non agit de Traditione nisi ut authen- 
tica interprete Scripturae Sanctae (Denz. 1787-1788). 

Ergo mutatus est traditionalis loquendi usus. Num in melius? Valde dubium est. 

Quem in finem haec mutatio facta sit, ipsius, quae fecit, commissionis doctri- 
nalis est dicere. Mihi autem liceat indicare damna tum doctrinalia, tum pastoralia 
quae paveo inde ventura. 

Traditio exhibetur ut mere conservativa, quod non est verum, nisi forte paucis 
in casibus. Quis, verbi gratia, auderet asserere, vel praesertim posset demonstrare 
doctrinam de Immaculata Beatae Mariae Conceptione explicite traditam esse ab Apo- 
stolis et oretenus per octo saecula transmissam, usque ad eius primas scriptas affir- 
mationes, cum tot Ecclesiae Patres, sanctitatem Virginis Matris extollentes, eam 
numquam docuerint? Sine oblivione aliqua Spiritus Sancti et fidei Ecclesiae sub 
eius lumine quaerentis intellectum, sane non videretur Traditio apostolica mere 
conservativa tamquam secundus fons superaddenda testimonio Apostolorum scripto. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



177 



Est etiam gravius vitium huius capituli in eo quod separat doctrinam de Christo 
et factum Christi, quae separatio visu quasi percipitur inter praesentem capitulum 
et sequentis schematis quartum. Nonne revelationis summa est in Christo Iesu, 
Verbo scilicet Dei eiusque perfecta expressione, quod caro factum est ut Dei in 
nos amor plene manifestaretur non tantum verbis, sed imprimis gestis et morte, 
quorum testes sunt Apostoli ceterique scriptores Novi Testamenti? 

Afficit etiam praedictum vitium quasi totum corpus utriusque schematis dog- 
matici, ubi Christo non datur locus qui, tam in Scriptura quam in Traditione, ipsi 
competit. 

Insuper Summus Pontifex praesenti Concilio finem dedit unitatem christiano- 
rum restaurandam. Ad hunc finem omnino vitanda est assertio duplicis fontis et 
commendanda, iuxta quod dixerunt Sanctus Thomas et Concilium Vaticanum pri- 
mum, Traditio utpote necessarium adiumentum a Christo datum, quo ex evange- 
lico fonte accipiamus limpidissimam divinam veritatem, intelligentes in Spiritu 
Sancto idipsum quod idem Spiritus apostolicis scriptoribus inspiravit. 

Inter enim protestantes theologos incipit agnosci utilitas Traditionis ad recte 
intelligendam Scripturam Sanctam. Sic recenter scribebat quidam eorum, Professor 
in Facultate theologica: « Au cours des siecles, le Christ, qui a donne 1'Ecriture 
comme critere a PEglise, explique dans 1'Eglise ce que 1'Ecriture definit. La Tradi- 
tion, c'est ce temoignage rendu au Christ scripturaire par le Christ ecclesial ». Nonne 
melius est tales progressus adiuvare quam vetera obstacula ampUficare et aggravare? 

Ad practicas conclusiones tandem veniens, proponam sdtem ut huius capituli 
titulus commutetur in sequentem: « De Scriptura secundum Traditionem Ecclesiae 
legenda », et ut emendetur in eius textu, praesertim par. 4 et 5, quidquid ostendit 
aut suggerit Traditionem quasi fontem a Scriptura independentem vel ipsi superad- 
ditum. 

Sed melius foret, ad breviandum huius Concilii laborem, omittere quidquid 
absque necessitate iterat assertiones iam sufficienter a Magisterio edictas. Quapropter 
opto huic capitulo primo substitui brevem mentionem et confirmationem doctrinae 
conciliorum Tridentini et Vaticani primi de Scriptura et Traditione; item capp. 2, 3 
et 4 substitui mentionem et confirmationem litterarum encyclicarum Divino Afflante, 
quibus regulae sanae interpretationis Scripturae Sacrae multo melius datae sunt 
quam in hoc schemate, sufficiente cum auctoritate. 

Textus sic reductus, cum par. 5 eiusdem capituli (eaque emendata) tunc coniungi 
deberet secundo schemati (item in multis emendando) in una constitutione cui dan- 
dus foret titulus: « De Revelatione Dei et hominis in Iesu Christo facta ». 

Amplius etiam, si possibile est, optarem hanc constitutionem fundari non in 
duobus nunc propositis schematibus, sed in novo schemate ab episcopis Europae 
centralis proposito sub praedicto titulo. 

Harum similiumque emendationum ope, Ecclesia catholica per nos melius mis- 
sione sua fungeretur, quae non est omnibus fidelibus quoddam systema theologicum 
prae ceteris imponere, sed palam hominibus, modo omnibus audibili, Christum 
Deum, Revelatorem et Salvatorem nuntiare. 

Animadversiones additae: 

Appendix ad propositionem de cap. 1 emendando. P. 1. Quoad historiam doc- 
trinarum de Traditione et traditionibus in relatione ad S. Scripturam, cf . Y. Congar, 
O. P., La Tradition et les traditions; essai historique (ed. A. Fayard, Paris 1960). 



12 



178 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Quoad textus S, Thomae cf. insuper corpus articuli citati, ac etiam I, q. 1, 
a. 8, ad 2. 

P. 3. Quoad positiones Protestantium. Classicam oppositionem ad traditionem 
conceptam ut secundum fontem Scripturae superadditum, cf. O. Cullmann, La Tra- 
dition (ed. Delachaux et Niestle, Neuchatel, 1953). 

Magis apertam, cf . F. J. Leenhardt, « Sola Scriptura » ou Ecriture et Tradition, 
in libello periodico « Etudes theologiques et religieuses », 1961, unde sumpta est 
(p. 41 in « tire-a-part ») citatio quam dedimus. Hic articulus luculenter ostendit 
qua via possint ad catholicam de Traditione veritatem accedere protestantes, et 
propter quam rationem haec via praecludi non debet theoria « duplicis fontis » a 
Concilio approbata. 

8 

Exc.mus P. D. ALOISIUS HENRIQUEZ JIMENEZ 

Episcopus tit. Lamdiensis, aux. Caracensis 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Loquor nomine episcoporum Conferentiae episcopalis de Venezuela, 
quorum propositio sic sonat: 1 « Ut schema, ut pro nunc stat, non ad- 
mittatur; sed aliud schema a commissione theologica Concilii, consulta 
et audita Pontificia Commissione Biblica, redigatur ». 

Rationes. 

Ut iam dictum est, 2 nihil in eo invenitur pastorale. Nec dicatur: 
pastorale est, quia in eo veritatem tuetur et exponitur recta doctrina. 
Veritas etenim modo polemico et condemnatorio tueri potest. Aliqui 
Patres qui locuti sunt, invenire videntur haereses ubique inter catho- 
licos atque existimant nonnisi condemnationibus bono Ecclesiae consu- 
lere posse; sed 3 duritia baculi et flagelli pastoris homines non allicit, 
sed magis a Deo divinaque veritate avertit... 4 

Etiam a schemate spiritus oecumenicus abest. 5 Nec iterum dicatur 
veritas ipsa esse oecumenica. Certo certius; sed hic non agitur de ipsa 
veritate, sed de modo proponendi veritatem. 

3. Variis in locis schema aliquorum theologorum determinatas senten- 
tias et opiniones nimis redolet. Opiniones vero et sententiae quae etiam 
hodie inter theologos magnae, immo et maioris notae, libere disceptantur. 
Exempli gratia: de genuina mente Concilii Tridentini in constitutione 
dogmatica de ftde catholica, circa duplicem fontem revelationis... 6 Con- 
cilii non est has quaestiones auctoritative dirimere; sed eas magisterio 
ordinario relinquendo, tantum fidem universalem Ecclesiae testificari. 
Testes enim sumus inconcussae Ecclesiae fidei, non propugnatores ali- 
quorum theologorum sententiarum. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



179 



4. Item, aliud est firmiter assentire, etiam interno assensu, doctrinis 
quae a magisterio ordinario Summorum Pontificum, praesertim inde ab 
ultimo saeculo, docentur; et aliud omnino diversum est 1 in Concilio 
Oecumenico definire. Immaturae esse possunt, ut, tanquam de fide catho- 
lica definitae, toti Ecclesiae et mundo universo definitive proponantur. 
In magisterio ordinario verus progressus in doctrina dari potest; et 
revera in materia huius schematis, scilicet Sacrae Scripturae et Tradi- 
tionis, ab ultimis decenniis verus progressus invenitur. Comparare su£- 
ficiat Encyclicas Litteras Providentissimus Deus Leonis Papae XIII cum 
Divino ajflante Spiritu Pii Papae XII; aut etiam recolere decisiones ab 
initio saeculi usque adhuc a Pontificia Commissione Biblica prolatas. 
Progressus ipse indicat has doctrinas adhuc ad plenam maturitatem non 
pervenisse. 

5. Multa etiam auctoritative in schemate proponuntur, sed nihil de 
harum propositionum qualificatione theologica explicatur. An omnes tan- 
quam de fide definita retinere debeantur? 

Patres Conciliares! Humiliter petimus ut ad mentem revocetis tot 
cUfficultates quae, in exponendis et defendendis rectae fidei veritatibus, 
theologorum et exegetarum mentes obruunt. Pro nobis laborant, ita ut 
« doctrina certa et immutabilis, cui fidele obsequium est praestandum, 
ea ratione pervestigetur et exponatur, quam tempora postulant nostra »... 8 
Proinde non eorum humeros aggravemus pondere. Pondus non leve hoc 
schema constituit, ubi res certe non investigantur et exponuntur ea ra- 
tione, quam tempora postulant nostra. 

6. Est etiam schema nimis intellectuale. Ibi Traditio ut aliquod intel- 
lectuale quod nonnisi magisterio et praedicatione transmittitur. Sed non 
tantum magisterio, sed a tota vita Ecclesiae traditio exercetur et actua- 
tur: in liturgia, in usu Sacramentorum, praesertim in Eucharistia. Etiam 
siletur « sensus » Ecclesiae in progressu traditionis. 

7. Schema est nimis diffusum, in non paucis obscurum, et, non tantum 
semel, definitiones Tridentini et Vaticani I repetit. 

8. Nec dicatur hoc schema, ut a Summo Pontifice propositum, neces- 
sario admitti debere. Quod enim nimis probat, nihil probat. Quia si 
nec reiicere, nec illud tangere possumus, nec ipsum correctionibus sub- 
mittere; si intangibile est, nihil interest si totum, vel tantum in parte 
tangatur. 

Certo certius est, ut a canone 222 § 2 statuitur, Summi Pontificis 
esse « res in Concilio Oecumenico » statuere. Sed aliud est materia et 
aliud modus materiam proponendi; aliud sunt res et aliud vestes quibus 
res operiuntur vel velantur. Res non possumus reiicere, sed reverenter 
accipere; eas tamen modo clariori, simpliciori et digniori vestire pos- 



180 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



sumus. Schema est vestis, non ipsa res tractanda. Rem ipsam, scl. de reve- 
latione eiusque fonte, servare debemus; schema vel vestitum respuere 
possumus. Et sine dubio hoc nobis conceditur in art. 33 Ordinis Concilii 
Oecumenici Vaticani II celebrandi, ut optime notavit em.mus card. Dbpf- 
ner. Hic enim articulus mentem ipsam Summi Pontificis clarissime nobis 
indicat. 

Nec in dubium vertimus scientiam, laboremque theologorum, qui in 
praeparando schema adlaboraverunt. Libentissime admittimus; sed inde 
non sequitur opus ipsorum, ut stat, necessario admittere debeamus. 
Quaestio nostra unica est: an in schemate fides universalis Ecclesiae ita 
exponatur, ita tueatur, ita explicetur ut in catholicis omnibus fides fir- 
metur, et etiam non-catholici ad rectam fidem alliciantur. Non vero an 
in schemate labor et scientia tantorum virorum elucescat. 

9. Denique, si schema ut stat, nunc reicimus et ad commissionem theo- 
logicam eius materiam remittimus, tempus lucrari possumus et ad alia 
transire, dum ipsa in novo schemate redigendo adlaborat. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Quamquam in schemate de fontibus revelationis 
aliqua bene exponantur, attamen, si omnia serio perspiciantur et in trutinam ver- 
tantur, existimamus illud, in suo complexu, ut nunc stat, admitti non debere. Sic 
proponimus: \Et subscribunt hanc propositionem sequentes: ] J. Humbertus card. 
Quintero, arch. Caracensis; Alejandro, ob. San Cristobal; Ioseph Ali Lebrun, Va- 
lentinus ep.; Antonius J. Ramirez, ep. Maturin; Angelus Perez C, ep. Barcinonen- 
sis; Michael Antonius Salas, ep. Calabocensis; Mons. Segundo Garcia, vic. ap. Puerto 
Ayacucho; fr. Michael Aurrecoechea, ep. tit. Dolichensis, vic. ap. Machiques; Ioannes 
Ioseph Bernal, arch. Civitatis Bolivarensis; Crispulus Bemtez Fonturvel, ep. Barqui- 
simetensis; Felicianus Q. Gonzalez, ep. Maracayensis; Chrysanthus, ep. Cumanen- 
sis; Aloisius Henriquez, ep. Lamdiensis; fr. Argimirus Alvarus Garcia, ep. Coropis- 
senus, vic. ap. Tucupitensis; fr. Constantinus Gomez Villa. vic. ap. Caroni; Mons. 
Dominicus Roa, ep. Maracaibensis; Ioseph Leo Rojas, ep. Truxillensis. 2 1. Ut 
iam bene notatum fuit. 3 et. 4 (cf. verba Ioannis XXIII, feliciter regnantis: 
« Huic quippe modo plurimum tribuendum erit et patienter, si opus fuerit, in eo 
elaborandum; scil. ea inducendae sunt rationes res exponendi, quae cum Magiste- 
rio, cuius indoles praesertim pastoralis est, magis congruant »). 5 2. Sub impulsu 
Sancti Spiritus, separatione fratrum in Christo credentium Ecclesia Catholica, tan- 
quam vulnus in corde, patitur. Nihilominus non pauca in schemate statuuntur quae 
multo difficiliorem viam ad futuram unionem faciunt. Abest enim a schemate spiri- 
tus oecumenicus. Aliud est fidem tueri et explicare; aliud omnino murum aeneum 
inter nos et fratres separatos elevare. 6 ut nunc, post accuratiorem investigatio- 
nem historicam actarum ipsius Concilii patescit. 7 ipsas. 8 (Ioannes XXIII, 
in Allocutione initii Concilii). 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



181 



9 

Exc.mus P. D. IACOBUS GRIFFITHS 

Episcopus tit. Gazensis, aux. Neo-Eboracensis 

Em.me Praeses, venerabiles Fratres, 

Post tot oratores elegantiores, doctiores, mihi videtur, debeo initium 
facere dicens: Mane nobiscum, Domine, advesperascit! , ne magis cynice 
dicam: 1 Domine, tota nocte laboravimus et nihil cepimus, sed in nomine 
tuo retia relaxabimus! 

Tractantes in hac aula conciliari schema, cui titulus de fontibus re- 
velationis, unicum, nonne, 2 habemus et habuimus finem, ut veritatem 
detegamus non solum de illius schematis substantia sed etiam et forsan 
maxime de modo opportuniore illam rem exponendi. Plures Patres iam 
sapienter et erudite de eodem schemate locuti sunt, non ut opiniones 
suae mere praevalerent, sed ut inveniretur, si possibile sit, modus magis 
aptus mundo imprimis catholico, tunc omnibus bonae voluntatis homi- 
nibus, summi momenti veritates de revelatione divina exhibendi et 
docendi. 

Adfuerunt, ut bene nunc noscitis, qui putaverunt sincero animo 
schema ipsum a limine et radicitus esse reiiciendum. Fuerunt e contra 
etiam alii qui existimati sunt 3 schema, quod, uti agnoverunt fere omnes, 
etiam magis hostiles, 4 summa cum diligentia et auditis peritis plurium 
scholarum et plurium nationum paratum est, retineri debere, si notabi- 
liter sit abbreviatum et ex communi sententia Patrum corrigatur. 

Quoad primam propositionem, videtur haud prudens fore ut radi- 
citus respuatur documentum quod perlegimus et perscrutavimus et can- 
dide corrigendum in nonnullis 5 partibus agnovimus, ut nunc accipiatur, 
forsan 6 aliquod aliud quod nondum examinavimus, immo quod ne plu- 
res vidimus quidem. 

Ex alia autem parte, cum clerus et permulti fideles in fere toto orbe, 
iam expectent et sperent hoc Concilium Vaticanum II de fontibus — vel 
etiam, si magis placet, de fonte — revelationis necnon de quaestioni- 
bus exinde nuperrimis annis exortis, aliquid esse dicturum vel et doctu- 
rum, humili mea opinione, nobis Patribus de huiusmodi controversiis 
silere vel tacere non licere. 

Auditis iamvero opinionibus non tantum diversis, sed etiam saepe 
saepius 7 radicaliter contradictoriis, quinimmo et censuris et, proh dolor! 
acribus accusationibus ex utraque parte sane provenientibus, maxime 



182 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



clerus noster et fideles, praesertim laici aliquatenus exculti, in confusione 
versati, a nobis, suis pastoribus, scire volunt quid in hoc campo, tuta 
fide et quidem salva fidelitate erga magisterium Ecclesiae, accipere et 
tenere valeant. Mihi videtur ergo, nos Patres Conciliares, ut munere 
nostro pastorali revera fungamur, non posse rem tanti momenti prae- 
termittere, nec ad finem Concilii postponere, nec in tempus indefini- 
tum remittere, fere ad instar Atheniensium Paulo dicentium: « Audie- 
mus te de hoc iterum! ». 

Etsi a quibusdam assertum sit rem non esse sat maturam, liquet 
omnino et neminem latet hanc controversiam esse quid reale et quid 
actuale in Ecclesia, et sine exaggeratione dici posse, aliquo saltem sensu, 
scandalum, non tantum apud domesticos fidei, quorum, et sedulo notan- 
dum, bonum spirituale et, in rebus sacris, intellectuale nostri praecipue 
interest, sed etiam apud fratres separatos, qui ad unitatem paterno modo 
vocati, aspiciunt huiusmodi quoad rem sat fundamentalem in Ecclesia 
Dei divisionem. 

Igitur, sub ductu Spiritus Sancti Paracliti, pro bono populi Dei, rem 
fiducialiter suscipiamus discutiendam, videntibus peritis revera ex utra- 
que parte et scholis maxime diversis* equidem iuxta schema, non neces- 
sario integrum et uti in initio propositum, sed emendandum, abbrevian- 
dum, expoliendum et, ubi casus feret, etiam penitus 9 recognoscendum, 
et corrigendum. Ni fallor, etiam ii qui schemati adversantur, admittunt... 10 
non esse quid 11 totaliter malum; immo em.mus card. Meyer nunc dixit 
nos debere retinere omnia quae bona sunt in praesenti schemate, ut in 
aliquo novo schemate incorporentur. Quaero, cur non debemus eadem 
tenere... 12 bona, dum mittamus illa bona in novo schemate faciendo? Hoc 
mihi videtur esse distinctionem sat fundamentalem 13 Et, in schemate re- 
cognoscendo, ita fiat ut unusquisque Pater, si voluerit, plenissima gaudeat 
libertate suam coram Deo mentem aperiendi, uti iam hucusque in omnibus 
huius Sanctae Synodi disceptationibus, plaudente, immo mirante mundo, 
tum catholico, cum acatholico, absque timore nos fecimus. 14t 

Veritatem ergo 15 in caritate indesinenter prosequentes, non impossi- 
bile erit ut, divino afflante illo 16 Spiritu, ad aliquam formulam accepta- 
bilem perveniamus, seu aliquam inveniamus, uti dicam, viam mediam, 
ut clero et populo tradatur regula quaedam etiam 17 etsi minima, sed 
sana et tuta. Hoc autem significat, nonne, nos omnes paratos esse debere 
ad dandum et accipiendum 18 non sane in essentialibus, sed in minimis 
et in iis quae dicuntur dubia et libera. Sit regula dictum illud sapiens, 
quod iam em.mus card. Indicus citavit 19 (pluribus iam auctoribus tri- 
butum): « In essentialibus unitas et in dubiis libertas, in omnibus ca- 
ritas ». 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



183 



Liceat mihi demum, Patres venerabiles, animadvertere quid de forma 
redigendi schema nostrum, si denique, si unquam 20 concipietur. 

Disceptatione enim perdurante, dicebatur praesens schema non ma- 
nifestare spiritum sat oecumenicum, quo imbui debeant huius Sacrae 
Synodi acta et declarationes. Candide fatemur, licet nonnisi plausus ha- 
beamus pro progressu notabili, in huiusmodi campo oecumenico summi 
momenti, iam facto et in posterum faciendo, sed 21 nos non invenimus 22 
exemplaria clara illius « styli oecumenici », uti vocatur. Fortasse inten- 
ditur constitutiones et decreta esse exaranda maxima cum caritate, ra- 
tione habita de animo ingentis multitudinis bonorum acatholicorum per 
universum orbem dispersorum, qui anxie exspectant solatium animae ab 
hoc coetu oecumenico? Quod si sic intelligitur, ex imo corde, laetabun- 
di propositum approbamus et commendamus. 

Attamen, addere velim nobis etiam incumbere officium loquendi non 
tantum cum caritate, sed etiam cum claritate et suavitate. Equidem 
non solum de his quae in communi cum fratribus separatis tenemus, sed 
etiam de iis quae in communi, proh dolor! adhuc non recipimus. Et fa- 
cile constat et ipsos fratres separatos desiderare ut ita fiat. Nonne, nisi 
ita nos, unitatis fautores, faciamus, sincere et veraciter cum fratribus 
separatis mentem Ecclesiae ardenter exquirentibus, nostra quidem aesti- 
matione summe dignis, iuste et efficaciter non poterimus tractare? Si 
aliter ageremus, adesset periculum alicuius falsi irenismi, circa quem, 
quibusdam abhinc mensibus, ... 23 tam opportune et sapienter monitum 
explicitum tradidit em.mus D. card. Bea. 

Et haec omnia non dixi ut a vobis petam constitutiones et decreta 
durioris indolis. Absit! Postulo tantum ut huius Sacrae Synodi acta et 
decreta conficiantur, non adhibitis terminis ponderosis et legalibus, sed 
simpliciter et suaviter, sed etiam clare et candide, ad normam generalem 
styli conciliaris absque damno ab Ecclesia iam diu usurpati. 

Prae oculis ergo constanter teneamus tria haec, scl. caritatem, cla- 
ritatem et, super omnia, veritatem. Tria enim haec, si agnoscamus, et, 
quod maius est, si in actum animo intrepido revera deducamus, provi- 
dentissimus ipse Deus nobis ostendet et aperiet viam lucis et pacis, 
quam nos omnes, tot Apostolorum successores, hic, sub umbra Petri, ho- 
die exquirimus. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Forsan debeo incipere dicens: « Mane nobiscum Do- 
mine! iam advesperascit », vel etiam aptius: . 2 deest. 3 existimaverunt. 
4 deest. 5 quibusdam. 6 deest. 7 deest. 8 deest. 9 deest. 10 idem. 
11 deest. 12 elementa. 13 retinemus ipsum schema tanquam basim schema- 
tis corrigendi. 14 fecerunt. 15 deest. 16 deest. 17 deest. 18 ac- 
ceptandum. 19 deest. 20 deest. 21 deest. 22 invenisse. 23 ni fallor. 



184 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



10 

Exc.mus P. D. AEMILIUS IOSEPH DE SMEDT 
Episcopus Brugensis 

Venerabiles Patres, 

Loquor nomine secretariatus ad christianorum unitatem fovendam. 

In discussione 1 schematis de fontibus revelationis, multi Patres 
ostenderunt sollicitudinem vere oecumenicam... 2 Attamen, dum alii affir- 
mant schema exigentiis sani oecumenismi respondere, alii illud negant. 
Ut in hac re melius iudicare valeatis, forsitan vobis gratum erit 3 a se- 
cretariatu pro unitate audire in quo praecise consistat oecumenicitas... 4 

Problema est hoc: Quid requiritur in aliqua 5 doctrina et in stylo 
alicuius schematis ut revera inservire possit ad meliorem dialogum inter 
catholicos et non-catholicos obtinendum? 

Respondeo: Omnes qui christiano nomine honorantur in hoc con- 
veniunt* quod Iesum Christum admittunt... 7 Sed, quando agitur de 
modo quo ad Iesum Christum accedimus, tunc incipit discordia... 8 Iam 
per plurima saecula ab invicem sumus disiuncti. 9 

Scimus hanc discordiam nostram esse contra voluntatem Iesu Chri- 
sti. Quando... 10 cessabit nostra divisio? Per plurima saecula nos catho- 
lici aestimavimus 11 sufficere expositionem claram, nitidam, integram 12 
doctrinae nostrae. Non-catholici idem putaverunt. Utraque pars suam 
doctrinam exposuit in terminologia sua, in optica sua... 13 Sed ea, quae 
a catholicis dicebantur, male intelligebantur a non-catholicis, et vice 
versa. Cum hac methodo ... 14 , de facto, factus est progressus nullus in re- 
conciliatione; e contra, ex utraque parte, creverunt praeiudicia, suspi- 
ciones et rixae... 15 

Nunc autem, 1 * ultimis his decenniis, introducta est nova methodus. 
Haec methodus nova vocatur dialogus oecumenicus. In quo consistit? 

Characteristicum huius methodi est quod non tantummodo habetur 
cura de veritate... 17 sed etiam de modo quo doctrina exponenda est 18 
ut ab aliis recte et exacte 19 intelligi possit. Christiani diversarum de- 
nominationum se invicem adiuvant ut alii ab aliis 20 clarius et exactius 
intelligere possint doctrinam cui non adhaerent. 

Dialogus oecumenicus non est igitur deliberatio aut tractatio de 
unione facienda, non est Concilium unionis, non est tentamen conver- 
sionis; est, ex utraque parte, 21 serena, obiectiva, lucida, psychologice 
adaptata 22 testificatio de propria fide. 

Haec methodus nova, nunc in nostro Concilio, volente Summo Pon- 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



185 



tifice, 23 adhiberi potest. Expositiones nostrae conciliares habebunt spi- 
ritum oecumenicum... 24 si media vere apta adhibemus ut non-catholici... 25 
clarius intelligere possint quomodo Ecclesia catholica 26 videat et vivat 
mysterium Christi. 

Sed redigere schemata in stylo oecumenico non est res facilis. Cur 
non? Excludenda est omnis species indifferentismi. Expositio oecume- 
nica debet fideliter completam et integram doctrinam catholicam de 
determinata materia illustrare. Etenim, quomodo possunt non-catholici 
a nobis audire quid doceat catholicismus, si doctrinam exponeremus trun- 
catam, tortam, confusam 27 ? Talis dialogus non instituitur ut alii ab aliis 
decipiantur, sed ut audiant totalem veritatem circa unamquamque doc- 
trinam. Si volumus quod expositio nostra a non-catholicis exacte intel- 
ligi possit, multae conditiones sunt adimplendae. Hic, in meis paginis, 
novem condiciones enumeravi, sed, brevitatis causa, tantummodo quat- 
tuor indico: 28 

1 . Perspectum habere debemus, Fratres? 9 quid sit hodierna doctrina 
Orthodoxorum et Protestantium, aliis verbis, bene cognoscere debe- 
mus 30 eorum fidem, vitam liturgicam, theologiam. 

2. Scire debemus quaenam 31 opiniones ipsi habeant de nostra doc- 
trina et in quibusnam punctis eam recte vel non recte intelligant. 

3. Scire debemus quid secundum non-catholicos sit omissum vel non 
satis elucidatum in doctrina catholica... 32 

Et 4. Examinandum est utrum dentur in nostro modo loquendi 
formae vel formulationes quae a non-catholicis difficile intelliguntur. Hic 
dicendum est quod modus scholasticus, seu methodus quasi scholaris, 
constituit pro non-catholicis magnam difficultatem... 33 Idem dicendum 
de abstracto et pure notionali modo loquendi, qui ab Orientalibus non 
intelligitur. E contra, modus biblicus et patristicus loquendi ex seipso 
multas vitat et praevenit difficultates, confusiones et praeiudicia... 34 

Ex his omnibus igitur patet 35 quod textus non est oecumenicus ex 
solo facto 36 quod veritatem exponit... 37 

Age nunc, Summus Pontifex 38 in secretariatum ad unionem christia- 
norum fovendam adunavit specialistas... 39 qui magnam habent experien- 
tiam in oecumenismo. His specialistis Papa munus commisit adiuvandi 
alias commissiones praeparatorias et praesertim commissionem theolo- 
gicam ut redactio schematum fiat in spiritu vere oecumenico. i0 

Noster secretariatus suum adiutorium obtulit commissioni theolo- 
gicae, sed commissio, propter rationes de quibus mihi non est iudican- 
dum, noluit. Proposuimus constitutionem subcommissionis mixtae; sed 
commissio theologica respondit: non, non volumus. 

Ita factum est quod commissio theologica sola perfecit opus diffi- 



186 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



cillimum dandi characterem oecumenicum nostris schematibus. Cum quo 
successu? 

Audivimus hic 41 multos Patres iudicantes de oecumenicitate sche- 
matis propositi. Alii dixerunt deesse spiritum oecumenicum, et ita locuti 
sunt 42 Patres qui vivunt in medio Protestantium vel in Oriente. Aliter 
locuti sunt Patres quorum plerique vivunt in regione catholica. His vide- 
tur in schemate non deesse spiritum oecumenicum^ Sit nobis venia, 
sed humiliter rogamus, 44 oramus hos Patres ut velint examinare utrum 
suficienter consideraverint veram naturam novae methodi quae vocatur 
dialogus oecumenicus eiusque conditiones ac sequelas. 45 

Concludo: Quidquid sit, nos a Summo Pontifice munus accepimus 
adlaborandi ut dialogus cum fratribus non-catholicis in hoc Concilio fe- 
liciter procedat. Rogamus vos omnes, Fratres venerabiles, ut velitis au- 
dire quid de proposito schemate iudicet secretariatus ad christianorum 
unitatem fovendam. Sententia nostra est: quod schema ... 46 notabiliter 
deficit in oecumenicitate. Schema, pro dialogo cum non-catholicis, non 
constituit progressum, sed regressum, non adiumentum, sed impedimen- 
tum, immo nocumentum... 47 

Fratres veneratissimi, considerare faveatis nunc tandem aliquando 
introductam esse novam methodum cuius gratia fecundus 46 dialogus 
institui posset. Fructus huius methodi iam videri potest in hac aula, in 
praesentia Observatorum. Hora est providentialis , sed 49 hora est gra- 
vis. Si haec schemata commissionis theologicae 50 non alio modo scribun- 
tur, nos responsabiles erimus de facto 51 quod Concilium Vaticanum II 
magnam, immensam spem annihilaverit, spem, dico, eorum omnium qui, 
praeeunte Papa Ioanne XXIII, in oratione et ieiunio, 52 exspectant quod 
nunc tandem aliquando gressus serius, 53 gressus notabilis fiat ad frater- 
nam unionem 54 eorum omnium pro quibus Iesus Christus Dominus 
noster oravit: « Ut omnes unum sint ». Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 examine. 2 Omnes quotquot sunt sincere et 
positive cupiunt ut schemata nostra faveant unitati. 3 valeant, forsitan gratum 
erit Patribus Conciliaribus. 4 alicuius propositionis. Etenim secretariatus noster 
a Summo Pontifice institutus est ut Patribus sua servitia praestet in examinandis 
schematibus sub respectu oecumenicitatis. 5 deest. 6 consentiunt. 7 Ea 
quae ab ipso Domino communicantur, constituunt depositum fidei et sunt salus 
nostra. Ad hunc unicum fontem accedimus omnes, catholici et non catholici. 8 Su- 
mus fratres ab invicem separati. 9 seiuncti. 10 tandem aliquando. 11 arbi- 
trati sumus. 12 deest. 13 Ex utraque parte aestimabatur methodum hanc esse 
optimam. 14 clarae veritatis. 15 polemicae contentiones, 16 deest. 17 ex- 
ponenda. 18 adhibendo. 19 deest. 20 deest. 21 deest. 22 deest. 
23 deest. 124 et dialogo oecumenico magnopere favere poterunt. 25 nostro 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



187 



modo docendi. 26 catholicismus. 27 fictam. 28 Insinuatum est in hac 
aula quod modus oecumenicus loquendi opponeretur integrali expositioni veritatis. 
Qui taliter loquitur, videtur non intellexisse quae sit natura dialogi oecumenici. 
Fratres non catholici non veniunt ad talem dialogum ut a nobis decipiantur. Quam 
difficile sit schema aliquod stylo oecumenico redigere patet secundo ex sequentibus. 
Si volumus quod expositio nostra a non catholicis exacte intelligi possit, debemus. 
29 deest. 30 novisse. 31 quasnam. 52 (v. g. doctrina de Verbo Dei, de 
sacerdotio fidelium, de libertate religiosa). Si his omnibus prae oculis habitis, inci- 
pimus redactionem textus, rationem habere debemus de sequentibus. a) 33 et 
saepe originem errorum, et praeiudiciorum. 34 b) termini adhibiti bene sunt 
eligendi (verba, imagines, qualificationes), ratione habita de reactione quam produ- 
cunt in mentem vel sensibilitatem non catholicorum; c) iudicia sunt ponderanda, 
videnda in contextu in quo a non catholicis accipientur; d) argumenta (citationes, 
rationes) argumentatio et ordinatio textus ita sunt praesentanda ut non catholicis 
persuasionem afferre possint; e) omnis sterilis polemica vitanda est; /) errores clare 
sunt repellendi, sed hoc modo ut non offendantur personae quae erronea admittunt. 
Conclusio. 35 patere potest, Patres venerabiles. 36 eo ipso. 37 Difficilli- 
mum et delicatissimum est efficere ut redactio seu expositio sit revera oecumeni- 
ca. 38 Summus Pontifex motu proprio. 39 episcopos et theologos. 40 deest. 
41 deest. 42 deest. 43 Alii autem, qui vivunt in regione catholica, affirma- 
verunt schema revera habere spiritum oecumenicum. 44 deest. 45 cum suf- 
ficienti competentia iudicare possint de oecumenicitate horum textuum. In re 
tanti momenti ponderandae sunt adamussim non catholicorum actualis doctrina, 
actuales aspirationes, actuales difficultates. 46 propositum. 47 Et cum cha- 
racter oecumenicus totam materiam pervadere debeat, non videmus quomodo 
praesens textus sufficienter corrigi valeat. 48 fertilis. 49 deest. 50 deest. 
51 nobis tribuendum erit. 52 deest. 53 deest. 54 mutuam comprehen- 
sionem. 

11 

Exc.mus P. D. DAVID DE SOUSA 

Episcopus Vunchalensis 

Em.me Praeses et venerabiles Patres Conciliares, 

Liceat mihi verbum sumere, et quidem meo nomine et nomine 
quorumdam saltem episcoporum, 1 ad sequentia significanda. 

Fervidas nostras congratulationes exc.mae commissioni praeparato- 
riae praesentamus pro felici... 2 schemate de fontibus revelationis. 

Dispositi sumus ad varia puncta huius schematis acceptanda atque 
approbanda, una alterave utique cum modificatione et additione ad 
schema complendum perficiendumque. 3 

Profecto, quinque capita schematis super fontes revelationis, videli- 
cet: super duplicem revelationis fontem, Scripturae Sacrae inspiratio- 
nem, inerrantiam et compositionem litterariam, super Vetus et Novum 



188 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Testamentum et super Sacram Scripturam in Ecclesia, veram nobis at- 
tulerunt laetitiam. Siquidem, admirabilis sunt velut summa 4 doctrinae, 
hucusque dispersae, Magisterii cum solemnis tum ordinarii Sanctae Ma- 
tris Ecclesiae super revelationis fontes. 

Revera, in brevissima hac summa, 5 optimam ac tutam habent tum 
professores tum alumni tum ipsi fideles omnes velut introductionem in 
universam Sacram Scripturam, in qua vera apparet Ecclesiae facies, re- 
late ad revelationis fontes. 

Huius introductionis auxilio, exegetae et theologi, sacerdotes et fide- 
les, illuminata intelligentia atque inflammato corde, magis magisque de- 
gustare poterunt uberrimos Librorum Sacrorum fructus, iuxta illud 
S. Pauli...: 6 « Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docen- 
dum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia ut per- 
fectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus ». 

Quod, procul dubio, sensibile nutrimentum, incrementum et renova- 
tionem christianae vitae allaturum erit. 

Tandem, ... 7 audemus proponere ut novus articulus, plus minusve 
sequentis tenoris, addatur 1) inter nn. 24 et 25, cap. V, pag. 19, super 
Sacrae Scripturae textus primigenios: « Librorum Sacrorum textus pri- 
migenii summa gaudent, in universa Ecclesia, auctoritate, nam eis com- 
petit locus princeps. Proindeque, eorum studium et usus ubique, quo 
fieri possit zelo, foveantur ac promoveantur inter clerum, seminaristas 
ipsosque fideles ». 

Ratio est quia auctoritas alia est textuum primigeniorum et alia ver- 
sionum, licet antiquissimarum meritisque plenarum. Latina Vulgata iure 
quidem extollitur in schemate. Sed imprimis extollendus est, ex ipsa 
sua natura, textus primigenius, quod in schemate, proh dolor!, minime 
factum est. 

Novus iste articulus multum iuvabit dialogum cum fratribus sepa- 
ratis, utpote qui bene adlaboraverunt in textuum primigeniorum necnon 
versionis 70 virorum criticis editionibus praeparandis. In art. vero 25 
loquatur tantum de loco qui competit Latinae Vulgatae ceterisque anti- 
quis versionibus, et quidem mitiore ac suaviore sermone. 

Item, novus addatur articulus* inter nn. 25 et 26 eiusdem cap. V, 
pag. 19, sequentis fere tenoris: 9 « Nova versio latina praeparetur, iuxta 
textus primigenios, tum Veteris tum Novi Testamenti ». Utpote quae op- 
timum erit practicum testimonium maioris accessus ad textus primige- 
nios ex parte ipsius Ecclesiae latinae, quod quidem testimonium fratres 
separati, certo certius, in debito habebunt pretio. 10 

Ultimo, melius erit, prout nobis videtur, e textu schematis illa ex- 
pungere verba, quibus errores reprobantur, v. g. in cap. II, pag. 12, inde 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



189 



a lin. 24 ad 28: « quapropter iure Ecclesia, etc. », et in cap. IV, art. 21 
et 22, pag. 17, inde a lin. 21 ad 31, atque a lin. 1 ad 5, pag. 18, 11 iuxta 
memoranda illa verba amantissimi Pontificis nostri Ioannis XXIII, in 
allocutione inaugurali huius Concilii, diei 11 octobris currentis anni: 
« Ad praesens tempus quod attinet, Christi Sponsae placet misericordiae 
medicinam adhibere, potius quam severitatis arma suscipere; magis quam 
damnando, suae doctrinae vim uberius explicando putat hodiernis ne- 
cessitatibus esse consulendum ». Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 episcoporum Lusitaniae. 2 imo felicissimo. 

3 deest. 4 admirabile sunt compendium. 5 brevissimo hoc compendio. 
6 (2 Tim. 3, 16-17). 7 conclusionis instar. 8 2). 9 deest. 10 deest. 
11 deest. 

12 

Exc.mus P. D. GABRIEL GARRONE 

Archiepiscopus Tolosanus 

Venerabiles Fratres, 

Me iuvat aliquid addere ad haec quae tam profunde dicta sunt ab 
exc.mo D. De Smedt, et etiam considerationes suas et meas ad conclu- 
sionem aliquam, si possibile est, deducere. 1 

Natura sua res quae in his schematibus de fide aguntur, usque ad 
imum conscientiam nostram tangunt. Maximum damnum esset si ipsa 
sollicitudo, quae nobis communis est, et de regno Dei et de veritate 
eius, celare posset identitatem profundam intentionis nostrae. Paratus 
est enim unusquisque nostrum — possint haec semel pro semper dicta 
esse in hac aulal — , paratus est unusquisque nostrum, 2 iuvante gratia 
Dei, vitam suam ponere tam pro fratribus, iuxta praeceptum et exemplum 
Domini, quam pro « uno verbo quod procedit de ore Dei »; tam pro mi- 
nimo inter fratres, quam pro uno « iota » veritatis ex Mysterio Dei, ut 
quondam fecerunt Patres nostri. 

Mandatum Domini est: 3 « Euntes docete omnes gentes »... 4 Verita- 
tem igitur docere iubemur et ad omnes gentes. Sollicitudo autem omnium 
gentium ipsa est quae excludit omnem concessionem de veritate, quae 
sola potest salvare animas; sollicitudo autem veritatis ipsa est quae 
impedit ne possimus abstrahere ab hominibus ad quos verbum veritatis 
missum est: non liceret nobis nec verbum hoc detinere nec scrutari nisi 
« ut currat et clarificetur » r Verbum hoc non est nostrum sed Dei, ideo 



190 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



imprimis cum maxima reverentia et fidelitate tractandum, sed simul ita 
ut ad suum perveniat finem qui est salus hominum... 5 

I. Liceat igitur mihi hoc 6 animadvertere quantum status praesens re- 
rum urgeat nos quoad duplex et inseparabile officium nuper expressum. 

1. Certum est ipsam naturam verbi Dei Ecclesiae commissi, et expe- 
rientiam traditionalem Ecclesiae postulare ut fides quaerat intellectum. 
Hoc ad ipsum honorem Dei, « veridicum », ad necessitatem hominum, 
qui de lumine in lumen procedere cupiunt et ad errores saepe ducuntur. 
Ideo Ecclesia symbola fidei proposuit, ideo conceptus et enuntiata inde- 
sinenter ad defensionem et honorem fidei expoliavit. 

2. At hodie hoc opus non potest iam Ecclesia perficere nisi adstante 
universo orbe. Iam, volentes nolentes, non possumus ianuis clausis de 
verbo Dei agere. Hoc difficultatem affert. Hoc fidelitatem feliciter urget. 

In summa indigentia spirituali positi et ad veritatem inscii adspiran- 
tes, quae vera pax et iustitia est in veritate, homines hodie 7 nos audiunt: 
loquendum igitur nobis est in hoc Concilio verbum Dei quale ab ipso 
Christo hominibus traditum est: id est, ut credant et salvi fiant. Audiunt 
homines: ne audiant disputationes scholasticas — quamvis aliunde ne- 
cessarias — sed verbum Dei, qua salvi fiant. 

Abstrahere in praesentatione doctrinae, ab iis quibus proponendum 
nobis creditur, esset vera et propria non fidelitas sed infidelitas, hoc esset 
« veritatem retinere in iniustitia »; nec instantia haec caritatis nos un- 
quam avertere poterit a sollicitudine veritatis, cum homines nonnisi veri- 
tate et fide integra salvi fieri possint. 

Quod si quis, quocumque modo audiens disceptationes nostras, di- 
cere posset aut cogitare: « isti de me non curant », vel: « haec ad me 
non pertinent », verbum Apostoli in nos caderet: « Vae nobis, quia 
non evangelizaverimus ». 

His regatur legibus opus nostrum: verba nostra nunquam « ut ver- 
bum humanum » appareant, sed, « ut vere sunt, ut verbum Dei »... 8 

II. Quibus dictis, et omissis omnibus quae possint ad hunc vel illum 
locum schematis nostri afferri..., 9 agnoscamus in hoc schemate non relu- 
cere quod hic vindicamus, nec posse quae hic dicuntur, qualia dicun- 
tur 10 sub verbo Apostoli loquentis poni: « Hodie ad vos verbum salu- 
tis huius missum est »... lx Sunt veluti materiae ad constructionem, ... 12 
quae Spiritum Domini exspectant ut vivant, et viventi corpori incorpo- 
rentur. 

Enixe igitur pro parte mea humiliter 13 rogo: 

1. Ut prooemium detur de ipsa revelatione isti schemati quod va- 
leat etiam pro sequentibus. 

2. Ut quocumque efficaci modo integre, si fieri potest, 14 ad mentem 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



191 



prooemii recognoscatur ita ut legitimae sollicitudini respondeat a plu- 
ribus expressae, ne omittantur quaestiones ad custodiendam fidem perti- 
nentes, ut est veritas historica Evangelii; ita etiam ut sollicitudini alio- 
rum pariter satisfiat, ... 1S quo hoc idem efficiendum ac dicendum sit. 

Cum autem videatur opus, pro alia aut alia parte, recognitionem pro- 
fundam postulare et non tantum aliqualem verborum recognitionem; 
cum etiam saepe technicas exigat discussiones, et in Concilio diuturnas 
et forsan asperas et inutiles disceptationes praevidere fas sit, rogare li- 
ceat ut ad commissionem res deferatur. 

Sed rogare etiam liceat, ad faciliorem et omnibus placentem reco- 
gnitionem, commissionem de fide et commissionem de unitate ad hoc 
opus 16 convenire, ut collectis viribus et peritis laborent, cum materia 
partim saltem sit utrique commissioni communis. Sic feliciter in factum 
transiret unanimitas quae procul dubio in intentione omnium nostrum 17 
viget. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 Nam mandatum Christi 
urget nos. 4 (Matth. 28, 19). 5 De his omnibus quis ex nobis non omnino 
convenit? 6 circa hoc schema, et hoc a fortiori de subsequente valeret. 7 deest. 

(1 Thess. 2, 13). 9 et obici. 10 deest. 11 (Act. 13, 26). 12 (vel 
potius ossa). 13 deest. 14 profunde. 15 de modo. 16 deest. 17 deest. 

Animadversiones additae: 

De « praesentatione » doctrinae, qualis a Summo Pontifice inquirenda praescri- 
bitur. 

Natura problematum, in schematibus de fide, usque ad imum conscientiam Pa- 
trum pungit. 

Maximum damnum esset si sollicitudo ipsa eorum et de Bono Ecclesiae et de 
Veritate Dei celare possit identitatem profundam intentionis in quam conveniunt. 

Functio « pastoralis » et functio « doctrinalis » in Corpore Christi non possunt 
ab invicem disiungi. « Ite et docete omnes gentes, servare quaecumque mandavi 
vobis » (Matth. 28, 19): veritatem igitur — extra quam non est salus — et 
« ad omnes gentes ». 

Quid requirit haec « sollicitudo » omnium? Non est dubitandum hanc sollici- 
tudinem non modo non concessiones admittere sed profundiorem investigationem 
exigere. 

Quid requirit haec « sollicitudo » veritatis? Non est dubitandum hanc eamdem 
sollicitudinem non posse abstrahere ab hominibus ad quos « Verbum salutis huius 
missum est » (Act. 13, 26). 

1. Requisita doctrinae et veritatis. 
Inquisitio traditionalis fidei. 

2. Conditiones inquisitionis in praesenti statu rerum. 

« Verbum Dei » non potest non tractari « ut tale » a nobis: homines enim un- 
dequaque inquisitioni nostrae assistunt et « hoc verbo indigent »... 



192 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3. Conclusio. 

Non potest admitti praesentatio qua non audiatur ipsa « vox Dei », quam au- 
dientes homines legitime censerent « opus nostrum ad se non pertinere ». 
Praesentatio nostra his duabus legibus subdatur: 

a) verba nostra non appareant ut « verbum humanum, sed, ut sunt vere, ver- 
bum Dei » (1 Thess. 2, 13). 

b) Verba nostra respondeant exemplo apostolico: « Hodie ad vos verbum 
salutis huius missum » (cf. /. c). 

Proinde rogo: ut saltem prooemium detur primo schemati; ut recognoscatur 
sive integre sive per partes ad mentem huius prooemii. 

13 

Exc.mus P. D. IOSEPH D'AVACK 
Archiepiscopus Camerinensis 

Venerabiles Patres, 

Ad aiiquantulum contemperandas animadversiones circa characterem 
pastoralem schematis, 1 audeo proponere additamentum de Magisterio, 
validum pro praesenti schemate, ad pag. 11, ad lin. 12, validum etiam 
— ni fallor — si schema omnino reficiendum erit. 

En additamentum: « Per Magisterium, docendo, corrigendo, errores 
damnando, doctrinas nondum satis compertas saltem ad tempus vetando, 
materna sollicitudine Ecclesia pascit et regit et defendit oves sibi com- 
missas. 

« Et hoc Magisterium supreme congruit cum universo divino con- 
silio de creatione et elevatione et redemptione. 

« Siquidem Deus, qui solus bonus, qui caritas est, creans cuncta 
valde bona, praesertim hominem ad imaginem suam talem condidit qui 
egeat et valeat vivere in societatibus diversorum graduum ordinatis et 
hierarchicis: per quas omnia bona diffundantur, muniantur, a generatione 
in generationem prodantur: ita ut vires singulorum, per actuosam reci- 
procam bonitatem coniunctae, quasi excedere valeant feliciter et fecunde 
naturales suos fines. 

« Hoc erat in principio, et hoc magis necessarium itemque magis 
arduum factum est per peccatum — inoboedientiam — ; et magis felix 
et fecundum factum est per redemptionem — oboedientiam. 

« Quae omnia, vero, mirabiliter et supreme Deus statuit quoad vi- 
tam aeternam in ordinem ad ultimum finem, in Ecclesia. 

« Sicut enim qui ad Sacramenta Ecclesiae accedit, vitam recipit et 
enutrit et auget, ita qui Ecclesiae Magisterio subest non minuitur, non 
coarctatur, sed tutatur et augetur. Et respondet provido dono divinae 
caritatis eoque fruitur. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



193 



« Christus ipse nos docuit caritatem — quam qui non exercet manet 
in morte... 2 — in actum duci per oboedientiam erga Ecclesiam: nam 
" si quis diligit me, sermonem meum servabit "..., 3 quem sermonem 
Apostolis eorumque successoribus commisit; nam " qui vos audit me 
audit "... 4 ». 

Ratio additamenti patet: ut recolatur Magisterium Ecclesiae esse do- 
num divinae sapientissimae miserentis caritatis, cui subesse, est carita- 
tem habere et exercere, est vivere, est dilatare suos fines naturales, est 
securitatem attingere ad pleniorem possessionem veritatis. 

Ratio igitur, qua proponitur hoc additamentum, est sollicitudo pa- 
storalis, iuxta quam veritatem tradere et defendere est omnino necessa- 
rium; sed non sufEcit: oportet veritatem ita tradere ut cognita et per- 
specta, usque ad practica consectaria, animos moveat et deducatur ad 
vitam. Nam « etiam daemones credunt et contremiscunt » ...; 5 « Iustus ... 
ex fide vivit »...; 6 « Verba quae ego locutus sum vobis, sunt spiritus 
et vita »... 7 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Ad contemperandas saltem quasdam ex animadver- 
sionibus prolatis praesertim circa characterem plus minusve pastoralem schematis. 
2 (1 Io. 3, 14). 3 {lo. 14, 23). 4 (Luc. 10, 16). 5 (Iac. 2, 19). 6 (Hebr. 
10, 38). 7 (Io. 6, 64). 

Anitnadversiones additae: 

Ad cap. I. 

Ad n. 6: De habitudine utriusque fontis ad Magisterium; ad lin. 12 (vel op- 
portunius alibi), addere: « Magisterium, quo Ecclesia Mater pascit et regit, doctri- 
naliter et disciplinaliter, oves sibi commissas, supreme congruit universo divino 
consilio. 

« Siquidem Deus, qui " solus bonus ", qui " Caritas est ", cuncta valde bona 
creans, praesertim hominem, ad suam imaginem, ita condidit ut egeat et valeat 
vivere in societatibus, diversorum ordinum, ordinatis hierarchicis, per quas omnia 
bona prodantur a generatione in generationem: ita ut vires singulorum, per actuo- 
sam reciprocam bonitatem, iungantur, quasi ad excedendos feliciter et fecunde natu- 
rales limites cuiusvis creaturae. 

« Quae omnia, vero, mirabiliter et supreme Deus statuit quoad vitam aeternam 
in ordinem ad finem ultimum, in Ecclesia. 

« Sicut enim qui ad Sacramenta Ecclesiae accedunt, vitam recipiunt, enutriunt, 
augent, ita qui Ecclesiae Magisterio subest non minuitur, non coarctatur, sed tutatur 
et augetur; et respondet provido dono divinae Caritatis eoque fruitur. 

« Ghristus ipse nos docuit Caritatem in actum duci per oboedientiam erga Ec- 
clesiam: nam: " Si quis diligit Me, sermonem meum servabit " (Io. 14, 23), quem 
sermonem Apostolis eorumque successoribus commisit: nam " Qui vos audit, me 
audit etc. " (Luc. 10, 16) ». 

Ratio patet: ut vero spiritu pastorali, in soliditate veritatis dogmaticae innixo, 
ostendatur Magisterium Ecclesiae donum esse divinae sapientissimae et miserentis 
Caritatis, cui subesse est Caritatem habere et exercere. 



13 



194 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



14 

Exc.mus P. D. AURELIUS DEL PINO GOMEZ 

Episcopus Illerdensis 

Venerabiles Vatres, 

Si ipsum respiciamus schema, plurima fulgent in eo quae substan- 
tiam et eiusdem stylum commendant et impugnationes contra illud al- 
latas reiciunt. 

Schema docere nos intendit; iamvero docere ad « pastoralem » per- 
tinet ut clare apparet in Apostolorum missione: « Euntes ergo docete 
omnes gentes »...; 2 « Non enim misit me Christus baptizare, sed evange- 
lizare »...; 3 ipse etiam Christus Dominus misit Spiritum Sanctum ad do- 
cendum: « Paraclitus autem Spiritus Sanctus quem mittet Pater in no- 
mine meo, ille vos docebit omnia et suggeret vobis omnia quaecumque 
dixero vobis »... 4 

Quis ergo negare audeat Apostolos in exercitio docendi non praeci- 
puos animarum pastores fuisse? Quis autumet Spiritum Sanctum do- 
cendo Apostolos non sublimem pastoralem curam exercuisse? Ne oblivi- 
scamur pervenire nos posse ad veritatem tantummodo docendo et di- 
scendo, eademque via ipsum Deum assequi posse et omnia vitae super- 
naturalis mysteria. Ne obliviscamur, inquam, visionem beatam, consum- 
matum regnum Dei, teste S. Thoma, essentialiter consistere in cognitione 
intuitiva infinitae Veritatis, in cognitione scilicet intuitiva Dei, qui nos 
similes sibi efficit; similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti 
est... 5 

Prae oculis semper habeamus pastorum Ecclesiae praecipuum offi- 
cium esse ab erroribus oves penitus avertere et ad veritatem evangelicam 
ducere, ut in veritate permaneant, et ex veritate nutriantur et crescant 
et veritatem ferventer diligant; siquidem hoc feliciter perficiatur opus: 
oves vitam agent caelestem et ad beatitudinem aeternam pervenient. 
Insuper dicendum est in schemate non deesse ea quae pietatem et devo- 
tionem directe et efficaciter excitant. Sereno animo legantur quae in 
cap. V de Sacra Scriptura in Ecclesia (paragraphis de lectione Sacrae 
Scripturae apud sacerdotes et de lectione Sacrae Scripturae apud fideles) 
animo sereno haec legantur et supernaturalis delectatio cordis sponte 
surget. 

Etiam si docere pastoris est, ergo schema cum indolis doctrinalis sit, 
est quoque indolis pastoralis et Supremi Pastoris desideriis congruit. 
Praeterea, cum ipse Summus Pontifex hoc schema tradiderit, credendum 
est nihil in aperiendo ipso Concilio adversus ipsum voluisse. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



195 



Enuntiata huius schematis, ea qua pollent sobrietate, brevitate, per- 
spicuitate, etiam dignitate, esse — quod ad redactionem attinet — pror- 
sus laudanda; sic enim confusio et dubium omne tollitur, nec ansa ulla 
datur, liberrimis illis atque falsis interpretationibus quibus abundet ne- 
cesse est quaelibet artificiosae litteraturae ostentatio. In Conciliis saepe 
haec invaluit ratio, etiam illis temporibus in quibus litterarum cultus 
excellebat et definienda erant altissima mysteria. Convertite, quaeso, 
oculos ad « Credo ». Omnia in eo proprietate eminent, omnia aequa et 
perspicua sunt, verbum nullum superest. Respicite etiam Summam Divi 
Thomae, quam in aliquibus Conciliis iuxta Sacras Litteras collocaverunt, 
nec obliviscamur oportet mirum illum Exercitiorum librum S. Ignatii 
de Loyola redactum esse stylo semper simplici, vulgari, saepe et incor- 
recto; quis vero recusare audeat immensam eius pastoralem et aposto- 
licam efficacitatem? Si, ut aliqui dicunt, schema scriptum est sermone 
arido atque acri, pastores Ecclesiae, dum doctrinam schematis ipsi vel 
alii docent, curare debent ut dulciore stylo exponatur, servando ferven- 
ter integras veritates; et sic omnia inconvenientia vitantur. Animadver- 
tendum est etiam quod schemata Conciliorum generatim non leguntur 
nisi ab eis qui scientiis ecclesiasticis operam dant, a quibus stylus conci- 
sus diffuso praefertur. 

Etiamsi omnia huius schematis in libris manualibus inveniantur, in- 
veniuntur quoque in scriptis praeclarissimorum Ecclesiae scriptorum, 
immo constituunt argumenta singularium Encyclicarum Summorum Pon- 
tificum recentiorum temporum; sed ea ipsa Concilium recipiat, atque 
sollemniora reddat oportet. Doctrina schematis est laudabilis, ut in ca- 
pitum studio fulgebit. 

Nullo modo affirmare licet schema hoc fratres separatos ab Ecclesia 
catholica alienare, cum fundamentalia sacrosanctae nostrae religionis 
doceat et proclamet, eaque nobilissima et purissima caritate proclamet, 
neminem qui recte sentiat ab Ecclesia catholica alienabit. Cum in ipsa 
sit depositum atque infallibile veritatis magisterium, non potest verita- 
tem ullam vel celare vel negare quin seipsam neget. Est Ecclesiae offi- 
cium veritatem docere in abnegatione simul et caritate, « veritatem 
— autem — facientes in caritate, crescamus in illo per omnia qui est 
caput, Christus »... 6 Pro certo equidem habeo omnes qui in redigendo 
hoc schemate adlaboraverunt et omnes venerabiles Concilii Patres eodem 
abnegationis et fraterni amoris sensu abundare erga separatas Ecclesias 
et erga homines universos, pro quorum animarum salute parati sumus, 
cooperante divina gratia, non semel, sed millies, si id humana natura 
patiatur, animas effundere. 

Invito ergo impugnatores huius schematis ut id hoc animarum sensu 



196 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



respiciant: hoc enim lumine et fraterna caritate impulsi, animadvertent 
sane defectus quibus omne hominum opus inquinari necesse est, sed 
ipsos concordia corrigere statuant, bono communi prospicientes. Ipsos 
quoque, sicuti Ecclesias separatas, rogo attente legant schema « Decreti 
de Ecclesiae unitate " Ut omnes unum sint " », considerantes quam su- 
pernaturali suavitate omnia promaneant. Haud sane facile, et forsitan 
plane absurdum esset, suaviora his verba invenire, in quibus caritas, 
paternus affectus, christiana aedificatio magis splendeant. 

Venerabiles Patres conciliares, humiliter et fraterno ductus amore, 
postremum hoc addam quod primum in titulo schematis de Ecclesiae 
unitate: « Ut omnes unum sint ». Haec verba in nostris animis velut 
thronum habeant; sic profecto circa Summum Pontificem congregati, 
sincera oboedientia et caritate impulsi, poterimus efricere hoc immen- 
sum opus apostolicum et pastorale quod Ecclesia et homines universi 
a nobis exspectant. 

Enixe omnes cogitemus bonitatem et caritatem extra ambitum veri- 
tatis aut cum eiusdem damno exsistere non posse. 



In textu scripto tradito: 1 penitus. 2 {Mt. 28, 19). 3 (1 Cor. 1, 17). 
4 (Io. 14, 26). 5 (1 Io. 3, 2). 6 (Eph. 4, 15). 
Animadversiones additae: 

Licentiam loquendi petii ut, modesto meo servitio, contribuere possem ad 
positiones in congregatione feriae IV assumptas pro posse concordandas. 

Schema de fontibus revelationis mihi placuit et adhuc, saltem quoad suam sub- 
stantiam, placet. Hoc a priori non est mirandum. Elaboratum enim fuit a viris illu- 
stribus et valde doctis. 

Obiectiones contra schema, in quantum intellexi, sunt praecipue ea quae se- 
quuntur: 

1. Nimis insistit in doctrina de duabus fontibus revelationis; 

2. haec ipsa doctrina non est antiquorum theologorum neque, ut videtur, 
ipsius S. Thomae; 

3. non iuvat ad promovendum opus oecumenicum seu unionis fratrum se- 
paratorum cum Ecclesia; 

4. non est pastorale; 

5. est nimis scholasticum; 

6. est pessimisticum; 

7. est magis negativum quam positivum; 

8. repetit plura iam ab omnibus cognita; 

9. est nimis rigidum quoad doctrinam de inspiratione, cum videatur docere 
inspirationem verbalem; 

10. posset causare suspicionem de exegetis; 

11. nihil habet aptum ad remedium ponendum contra atheismum. 
Longum esset de singulis praedictis agere, et tempus non habetur ad hoc fa- 

ciendum in brevi interventu. Enumeravi undecim capita obiectionum contra schema. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



197 



Quoad octo ulteriora, si Sacrum Concilium ita de singulis desiderat, puto schema, 
posse pro quanto sit necessarium, corrigi seu modificari. 
Quoad tria puncta priora vellem nunc pauca dicere. 

Punctum magis grave quod tangebatur in disceptatione fuit illud de sacra tra- 
ditione ut altera fonte divinae revelationis. Ne nimis longe de hoc agam humillime 
notare vellem Concilium Vaticanum I se referendo ad doctrinam Concilii Tridentini, 
sic se exprimere (cap. II, Constit. dogmaticae Dei Filius de fide catholica): « Haec 
porro supernaturalis revelatio, secundum universalis Ecclesiae jidem a sancta Tri- 
dentina Synodo declaratam, continetur « in libris scriptis et sine scripto traditioni- 
bus, quae ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae, aut (ab) ipsis Apostolis Spiritu 
Sancto dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt ». 

Magisterium ordinarium Ecclesiae eodem sensu loquitur. Ita Leo XIII, in 
Encycl. Litt. Providentissimus Deus paulo post initium ait: « Quae supernaturalis 
revelatio secundum universalis Ecclesiae fidem continetur tum in sine scripto tradi- 
tionibus tum etiam in libris scriptis qui appellantur sacri et canonici eo quod Spi- 
ritu Sancto inspirante Deum habent auctorem, atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi 
sunt ». 

Sanctus Pius X in iuramento anti-modernistico ait: «... Quarto: Fidei doctri- 
nam ab Apostolis per orthodoxos Patres eodem sensu eademque semper sententia 
ad nos usque transmissam sincere recipio ». 

Pius XII in Encycl. Litt. Humani Generis ait: « ... Verum est Theologis sem- 
per redeundum esse ad divinae revelationis fontes: eorum enim est indicare qua 
ratione ea quae a vivo Magisterio docentur, in sacris Litteris et in divina " tradi- 
tione " " sive explicite sive implicite inveniantur * (Pius IX, Inter gravissimas, die 
28 oct. 1870). Accedit quod uterque doctrinae fons tot tantosque continet thesau- 
ros veritatis, ut nunquam reapse exhauriatur... ». 

Quoad antiquiores theologos et ipsum Angelicum Doctorem verum est eos non 
instituisse tractatum de Locis Theologicis, et ita non tam enucleate locutos fuisse 
de duplici fonte divinae revelationis. Haec necessitas orta est post magnam scis- 
sionem saeculi xvi. Sed quoad S. Thomam cito loca quaedam ex quibus eius mens 
in hac quaestione innotescit. In IV Sent., dist. VIII, qu. II, art. II qu. l a I, ad 1, 
loquendo de quibusdam verbis in forma Eucharistiae ait: «... ex traditione Domini 
habetur quae per Apostolos ad Ecclesiam pervenit secundum illud 1 Cor. 11, 23: 
Ego accepi a Domino quod et tradidi vobis ». In Summa Theol., III, qu. 25, art. 3, 
ad 4, ait: «... Apostoli familiari instinctu Spiritus Sancti quaedam Ecclesiis tradi- 
derunt servanda quae non reliquerunt in scriptis.... et inter huiusmodi traditiones 
est imaginum Christi adoratio... ». In III Parte, qu. 64, art. 2, c: « ... ea vero 
quae sunt de necessitate sacramenti ab ipso Christo instituta sunt qui est Deus et 
homo. Et licet non sunt omnia tradita in Scripturis, habet tamen ea Ecclesia ex 
familiari Apostolorum traditione sicut Apostolus dicit (1 Cor. 11, 34) " Cetera cum 
venero disponam " ». In qu. 83, art. 4, ad 2, ait: « ... multa sunt a Domino facta 
vel dicta quae Evangelistae non scripserunt, inter quae fuit hoc quod Dominus in 
coena oculos levavit in coelum; quod tamen Ecclesia ex traditione apostolorum 
habuit... ». Item in textu citato in calce cap. I, ubi Angelicus loquens de 2 Thess. 
2, 15, ait: « Unde patet quod multa in Ecclesia non scripta sunt ab Apostolis docta 
et ideo servanda ». 

Quoad punctum de oecumenismo puto dilectos nostros fratres separatos nihil 
ex hoc schemate timendum habere. Difficultas praecipua eorum ut aestimo potius 



198 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



respicit doctrinam nostram de Ecclesia et de eius capite in terris. Imo dicerem solu- 
tionem illius difficultatis, pro quanto nunc pendet a nobis, potius pendere a nostra 
caritate in agendo cum ipsis, in solvendo eorum dubia, in convincendo eos Ecclesiam 
Sponsam Christi et matrem omnium nostrum nihil antiquius habere quam eos 
amplecti et in sinu suo tenere, ut eos nobiscum in vitam aeternam perducat. Haec 
quoque est vox, ut ipsi bene sciunt, Capitis Ecclesiae, Christi Redemptoris in terris 
Vicarii. 

15 

Exc.mus P. D. DIONYSIUS HURLEY 

Archiepiscopus Durbanianus 

Venerabiles Patres, Fratres carissimi, 

Praesentem disceptationem summi valoris aestimo cum de re abso- 
lute fundamentali agit, de flne nempe totius Concilii. De hoc fine omnes 
concordes sumus, pro quo Deo gratias agamus. Finis secundum omnes, 
et ut omnes ex clarissimis verbis Summi Pontificis fel. regn. intelligimus, 
pastoralis est. De hoc nulla disputatio. Sed — et maximum sed 1 — de 
interpretatione istius vocabuli « pastoralis » summa exstat discordia. 
Aliqui af&rmant Concilium modo pastorali posse agere veritatem mere 
definiendo, semen Evangelii, ut ita dicam, in horreo definitionum dogma- 
ticarum in tuto collocando. 

Alii vero negant definitionem veritatis sufflcere ad finem pastoralem 
attingendum; volunt ut de veritate tali modo fiat sermo, ut ex ipso 
sermone eluceat veritatem non esse mere custodiendam sed praedican- 
dam, semen Evangelii non mere in horreo definitionum custodiendum 
sed in mundum spargendum et serendum esse. 

En discrimen inter partes: utrum Concilium pastorale esse potest 
veritatem mere definiendo ut custodiatur, an indoles pastoralis talem 
modum loquendi requirit ut qui Concilii declarationes audit vel legit, 
virtutem et suavitatem veritatis experiatur. 

Si qui sunt, qui negant Concilium posse ita loqui, propono ut im- 
mediate typis mandetur et Patribus distribuatur schema illud pulcher- 
rimum a secretariatu ad christianorum unitatem fovendam exaratum, 
cui titulus « De verbo Dei ». Schema illud sapit pulchritudinem Sacrae 
Scripturae et, ut a pluribus exc.mis Patribus 2 audivimus, nihil habetur 
quod corda hominum, sive credentium sive non credentium, plus movet 
quam sapor ille. 

Qui negant saporem illum posse in constitutiones Concilii introduci, 
ad Concilia priora appellant. Sed nescio utrum in praeterito unquam 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



199 



factum sit aliud Concilium specifice et principaliter 3 pastorale. Credo 
hoc esse primum. 

Ad differentias componendas opinionum de significatione vocabuli 
« pastoralis », sapienter proposuit rev.mus P. Abbas Christophorus But- 
ler creationem alicuius coetus, ut ita dicam, bipartiti, et in hoc fidelem 
se ostendit traditioni suae nationis, quae artem res pacifice componendi 
ad apicem perduxit — quod Sanctus Pontifex Gregorius Magnus, pro- 
phetice innuens, eos non tam Anglos quam Angelos vocandos dixit. 
Coetus bipartitus, vel etiam tripartitus si necessarius est* opportune 
propositus est, et si commissio theologica suam propriam solutionem 
proponere nequit, certe instituendus est. 

Sed illa eadem divisio circa id quod ad indolem pastoralem Conci- 
lii pertinet, limites huius disceptationis multo excedit. Certus omnino 
sum illam divisionem fere omnes disceptationes esse pervasuram. Summi 
Pontificis benigna dignatione sodalis fui commissionis centralis praepa- 
ratoriae, et quantum recordor, animadversio frequentissima de variis 
schematibus, et praesertim de schematibus fidem et mores respicientibus, 
erat de eorum indole insufficienter pastorali. Post tot animadversiones 
miratus sum igitur invenire schemata parum, et valde parum, immutata 
esse in sensu pastorali. Nunc post disceptationem harum dierum ratio- 
nem intelligo, quae nempe est quod illi quibus munus erat schemata 
emendare, vocabulum « pastoralis » non eodem modo intelligebant ac 
illi qui animadversiones faciebant. 

Sumus ergo hic in summo discrimine totius Concilii et quantum 
video, hanc eandem divisionem in disceptatione 90% schematum ex- 
periemur. Quid faciendum? In commissione centrali, uti nunc video, 
quando de indole non pastorali schematum querebamur, voces eramus 
clamantium in deserto. Nullus aderat qui ad clamorem nostrum attende- 
bat, qui de defectu laboris praeparatorii curare poterat et debebat. 
Deerat directio centralis. Deerat persona vel commissio ad finem Con- 
cilii pastoralem clare interpretandum, ad labores commissionum pecu- 
liarium ad finem statutum dirigendos et coordinandos, ad limites quoque 
statuendos materiae Concilio proponendae. En defectus fundamentalis 
totius operis praeparatorii. En peccatum, ut ita dicam, originale huius 
Concilii. 

Patres venerabiles, non possumus 10 vel 20 annos impendere in 
disceptatione schematum quae 1.000 paginas implent, eandem divisio- 
nem in unaquaque pagina experiendo de significatione vocabuli « pasto- 
ralis ». 

Utilitatem disceptationum his hebdomadibus factarum non nego, in 
lucem enim posuerunt profundum illud discrimen de interpretatione 



200 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



finis Concilii. Sed, hoc adepto, non possumus de unaquaque manife- 
statione peculiari huius discriminis in infinitum disputare. Res dirimenda 
est aut disceptatione generali et suffragatione in hac aula, aut ope com- 
missionis peculiaris a Summo Pontifice instituendae ad quaestionem in- 
ter primam et secundam Concilii sessionem tractandam. Et si talis com- 
missio instituitur, latissimum detur ei mandatum ad curandum de sche- 
matum recognitione et abbreviatione necnon de ordinis disceptationis 
reformatione. 

Solum illo vel simili modo redemptione facta a peccato originali ope- 
ris praeparatorii, ad felicem exitum perduci poterit Concilium. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 Exc. D. Stephano Leven, ep. aux. S. An- 
tonii in Texas. 3 deest. 4 deest. 

Animadversiones additae: 

Oratoribus qui iam nomine episcoporum continentis africani, Madagascar et 
Insularum locuti sunt, pauca tantum ratione doctrinae subiungere necesse esse 
videtur. 

1. Doctrina schematis primi in pluribus locis confusa est, nec satis certa quae 
iudicio Synodi praesentari possit. 

Et hic speciatim quae de Theologia dicta sunt et de eius habitudine ad S. Scrip- 
turam arguendum esse censemus. 

Ex una parte enim declaratur theologicas doctrinas universas S. Scripturam 
et Traditionem tanquam animum habere. Sed quaenam sunt « doctrinae apud Ec- 
clesiam depositae » quae subinde citantur? Suntne prius citae « universae theologi- 
cae doctrinae » quarum auctor esset ipse Deus? Et quomodo iustificatur quod legi- 
tima interpretatio S. Scripturae diiudicetur a doctrina theologica et non a Magi- 
sterio Ecclesiae, a quo universa Theologia dependet et a quo legitimam interpreta- 
tionem S. Scriptura recipit? 

2. Nullibi in schemate exponitur quomodo Ecclesia, per quam thesaurus 
S. Scripturae hominibus traditus est, ipsa se habeat ad S. Scripturam, in qua inve- 
nitur expositio Spiritu Sancto inspirante conscripta nuntii Christi, et non apparet 
quomodo S. Scriptura pro ipso Magisterio Ecclesiae sit regula fidei et doctrinae. 

3. Relatio auctoris inspirati cum Ecclesia proponitur acsi hagiographus quasi 
extraneus esset et communitati oppositus a Deo inspiratus fuerit ad scribendum 
et quasi gesta et vita communitatis civilis et religiosae in qua auctor vivebat, tantum 
ab extrinseco ad intelligendum originem et contentum libri sacri contribuere pos- 
sint. Dum e contrario et praesertim auctores librorum Novi Testamenti, cum fide 
et vita Ecclesiae sui temporis intime coniuncti erant. 

4. Item per diversos numeros loquitur schema de inerrantia S. Scripturae 
quin ubilibet indubitanter inculcetur quid sub terminis « errore » et « inerran- 
tia » intelligendum sit. 

5. Tales imperfectiones in textu schematis vix contribuere possunt doctrinae 
catholicae uberius explicandae, sicut desiderat Summus Pontifex. Sed nec magis 
contribuent ad unitatem christianorum omnium fovendam, de qua schema nostrum 
paulum curare videtur; neque in his quae de S. Scriptura dicuntur et in quibus 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



201 



facile erat fratribus obviam ire; neque de his quae dicuntur de theologia, ubi 
nequidem possibilis diversitas scholarum theologicarum indicatur, quae tamen in 
decursu historiae Ecclesiae non paucae fuerunt et tanquam signum diversitatis in 
unitate fidei fratribus iucunda esse debent et signum tolerantiae. 

Ergo non videmus quare schema hoc conservaretur, quod in forma sua quasi 
continue a mente et sollicitudine Summi Pontificis alienum esse videtur. 

Et rogandum censemus ut schema primum, quod fundamentum est totius ex- 
positionis doctrinae catholicae pro hominibus temporis nostri a S. Synodo deside- 
ratae, funditus renovetur, quia quale hic iacet omnino placere non potest. 

16 

Exc.mus P. D. IOSEPH RUOTOLO 

Episcopus Uxentinus-S. Mariae Leucadensis 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Iam nonnulli concordiam aliquo modo auspicati sunt; hanc con- 
cordiam nunc propono et invoco consiliis practicis, mea humili opinione, 
sed toto corde fiduciae pleno. 

Ex disputatione hucusque habita clarissime patet duas dari inter 
Patres oppositas sententias: prior sententia vult ut schemata proposita 
discussioni subiiciantur statim, ut emendentur et approbentur; altera 
vero tenet duo schemata theologica esse radicitus reicienda et novum 
schema conficiendum. 

Priori sententiae adhaereo. At finis mei interventus non in se est 
ut rationes iuridicas et theologicas iam ab aliis allatas repetam aut novas, 
fortasse possibiles, afferam in defensionem prioris sententiae. 

Neque id contendo ut singula argumenta alterius sententiae refel- 
lam, quod et alii fecerunt. Id tantum volo, ut, ni nimis praesumo, sug- 
geram tamquam possibile, immo et valde desiderandum, honorabile 
quoddam compromissum , quod suffragiorum unanimitatem, aut saltem 
illam obtineat maioritatem, quae in re tanti momenti, etiam in oculis 
nostrorum fidelium et fratrum, necessaria videtur. 

1 . Conficiatur praefatio vel 1 prooemium, quod praeponatur omni- 
bus schematibus theologicis, immo toti materiae a Concilio elaborandae. 

Prooemium, meo quidem iudicio, deberet esse ampla quaedam, ut ita 
dicam « panoramica », et serena recapitulatio totius divinae oeconomiae 
salutis, scilicet sapientissimi et miserentissimi Dei consilii in universa 
historia humana (creatio, redemptio, Ecclesia, sacramenta, etc), et sol- 
lemnis affirmatio eius multiplicis praesentiae in mundo. 

In hoc prooemio posset etiam Concilium, ut aliquis Pater autumavit 



202 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ad hortandos atheos saltem practicos ad conversionem, fiduciam affir- 
mare in exercitium rectum rationis humanae, qua omnes populi et maior 
pars philosophorum credunt in Deum existentem et providentem, in 
animam spiritualem et immortalem, in felicitatem perfectam in altera 
vita assequendam bonis operibus huius existentiae. 

Huic prooemio, in quo Ecclesia catholica plus Matris quam Magi- 
strae partes agit, profecto congruit character ac stylus ille pastoralis, po- 
sitivus, oecumenicus, hodiernis auribus magis aptus, quem exigunt asse- 
clae alterius sententiae. In hoc prooemio poterunt quidem et laudes, si- 
mul et cautelae proponi pro omnibus qui, in quovis campo, elucidandae 
Ecclesiae doctrinae insudant. 

Hoc prooemium erit conficiendum vel a commissione mixta inter 
theologicam et pastoralem, vel a commissione paritetica, composita ex 
Patribus, qui in aula unam vel alteram sententiam defenderunt. Prooe- 
mium, ut est evidens, quam primum discussioni conciliari proponetur. 

2. Dum prooemii confectioni adlaborabitur, fiat statim discussio 
particularis schematum nobis a Summo Pontifice propositorum. Ita 
superata dicenda erit difficultas quoad characterem ac stylum schematum. 

In subiecta materia, quae eminenter dogmatica est, et quasdam par- 
ticulares, ne dicam « technicas » quaestiones theologico-biblicas respi- 
cit, ne dedecet Ecclesiam partem Magistrae potius quam Matris agentem, 
loqui concinne, lapidarie, modo quasi frigido, positive simul et nega- 
tive, quemadmodum, in rebus dogmaticis dilucidandis 2 ac definiendis 
summopere congruere, Conciliorum praeteritorum experientia docet. 

Discussio de singulis articulis duorum priorum schematum haec non 
spernenda commoda mihi videtur habere: 

1. In lucem ponet ea plurima, quae omnibus placent, nec placere 
non possunt, cum sint fere ad verbum desumpta ex Tridentino, ex Vati- 
cano I et ex documentis pontificiis a Leone XIII usque ad Pium XII. 

Ne dicat quispiam illa, ob allatam rationem, inutilia esse; nam utiliter 
a Concilio repetuntur quae a nonnullis theologis ac exegetis in oblivio- 
nem aliquomodo amandata sunt, et documentis Magisterii ordinarii Con- 
cilium maiorem vim addet non solum per f ormalem definitionem sed etiam 
per solemniorem expositionem. 

2. In lucem ponet ea, meo quidem iudicio, pauciora puncta, quae 
sunt pomum discordiae inter oppositas sententias; etenim ex discus- 
sione generali audivimus querelas et anxietates, — profecto omnes ex 
sincera intentione — , quae Patres hinc inde praeoccupant: ex una parte 
timetur ne extenuatur vis et valor inspirationis, inerrantiae, et veritatis 
historicae Sacrae Scripturae, praesertim Evangeliorum; ex altera parte 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



203 



timetur ne aliqua definitio ex parte Concilii totam exegesim mortificet 
ac iniuste libertatem exegetis in suis laboribus adimat. 

De facto, Deo favente, res non ita se habent. Ex particulari discus- 
sione circa puncta controversa, Patres audire poterunt rationes pro et 
contra, et eas perpendere; invenire formulam quae, uti speratur, salva 
integra veritate doctrinae catholicae, anxietates hinc inde tollat. Quod 
si hanc formulam invenire non poterunt, Patres, cognita causa et praeser- 
tim Spiritu Sancto illuminante, decisionem sument in alterutro sensu, 
aut rem utpote immaturam definiendam different. 

Concludo in meam memoriam revocando expressiones devotionis 
filialis erga Summum Pontificem Ioannem XXIII feliciter regnantem ex 
parte omnium, qui locuti sunt de duabus opinionibus diversis. 

Hoc mirum et commovens est et tantum in Ecclesia Catholica veri- 
ficatur, ubi Summus Pontifex est vinculum unitatis cum repraesentet 
Dominum nostrum Iesum Christum, qui in oratione ultimae Coenae 
ait: « Pater, ut unum sint, sicut et nos unum sumus ». 

Unde vobis dico: « Sit pax Christi in regno Christi ». Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 diiudicandis. 

17 

Exc.mus P. D. ALFREDUS ANCEL 
Episcopus tit. Myrinensts, aux. Lugdunensis 

Venerabiles Patres, 

Aliquid vellem addere eis quae dicta sunt a rev.mo Butler et ab 
exc.mis Pourchet et Zoa de medio adhibendo ad obtinendam moralem 
unanimitatem Sacri Concilii. 

Audiens enim verba quae, modo generali, de hoc schemate dicta 
sunt, aliqua premor anxietate. Nescio enim qua via progredi debeamus, 
neque ullum video vere 1 apertum ostium. 

Sane non debet exaggerari dirrlcultas, neque momentum dissensio- 
num quae inter nos vigent. Forsan extraneo profundae apparerent; sed 
certo erraret, qui putaret inter Patres veri nominis oppositiones adesse. 
Omnes enim nos et in doctrina absolute fideles et in sollicitudine pasto- 
rali instantes esse volumus... 2 Attamen non obstante hac profunda uni- 
tate, qua unum in Christo efficimur, diversitas vera existit quoad modum 
doctrinam Christi praesentandi. Inutile est repetere quae de hoc dicta 
sunt et nostrae memoriae certe praesentia sunt. 



204 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Haec diversitas autem tanta est ut difficilior appareat solutio prac- 
tica. Nam ex una parte cum mente recolimus quae in aula contra hoc 
schema dicta sunt, impossibile videtur illud, etiam ordinario modo emen- 
datum, duas tertias partes votorum consequi posse. 

Ex alia parte, etiamsi a Summo Pontifice permitteretur ut novum 
schema, ab aliquibus Patribus confectum, sacro Concilio proponeretur 
nulla esset spes ut duas tertias partes votorum obtineat, quippe quod, 
tendentias plus minusve particulares manifestans, adversarios plurimos 
necessario inveniret. 

Aliqui, revera, recognitionem schematis cum introductione prooemii 
et cum sat profundis mutationibus proposuerunt. Sed multi timent ne 
renovatio textus, si fiat ab iisdem qui primum textum confecerunt, in- 
sufficiens evadat. 

Omnes hae difficultates magnae videntur, et primo aspectu insupe-. 
rabiles; sed non debemus timere. Scimus enim Christum esse nobiscum... 3 

Attamen non debemus praesumptuose miraculum expectare, sed om- 
nes eodem veritatis, pacis et unitatis amore repleti, debemus viam Do- 
mini quaerere atque solutiones proponere. 

Propterea aliquam solutionem propono, non quasi eam sufficientem 
putans, sed tamquam ab aliis meliorem expectans. 

Libenter etiam assensum meum praebeo solutioni ab exc.mo Garrone 
propositae quae ceteroquin quasi complementum meae solutionis con- 
stituit. 

Principia huius solutionis: 

1. In Concilio, specialiter quando de constitutione dogmatica agitur, 
non debent esse neque victores neque victi, sed omnino quaerendum est, 
ut morali unanimitate omnia definiantur. 

2. De facto, quasi immensus labor iam a commissione theologica 
effectus est. Pure illum reicere neque iustum neque opportunum vide- 
retur. Unde necesse est ut retineantur ex nostro textu partes quae ab 
omnibus admitti possunt. 

3. Textus efficiatur qui ex elementis quidem textus praesentis sal- 
tem partialiter constitueretur, sed ita ut respondeat diversis exigentiis, 
in primis pastoralibus, quae fortiter in aula manifestatae sunt. 

Solutio ipsa: posset peti a Summo Pontifice ut, salvo iure commis- 
sionis theologicae, novos peritos ad diversas scholas theologicas perti- 
nentes dignaretur nominare, ita ut textum exarent, qui huic Sacro Con- 
cilio denuo submitti posset et a quasi unanimitate Patrum admitti. Unde 
peto ut de hac propositione mea vel de alia meliore votum fiat, ut via 
ad solutionem unanimiter et pacifice aperiatur. Dixi. 



CONGREGATIO GENERALIS XXII 



205 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 Nonne caritas Christi urget nos, non 
tantum respectu dioecesium nostrarum, sed etiam totius Ecclesiae, immo omnium 
hominum in terra degentium? 3 Ad nos etiam spiritum suum misit, ut illuminet 
nos. Denique tandem, unanimes huc venimus cum Maria Matre Iesu. 

18 

Exc.mus P. D. PAULUS SEITZ 

E pisco pus Kontumensis 

Venerabiles Patres, 

Ad nos hodie se vertunt omnes universi homines; alii Ecclesiam aper- 
tam ac placide accipientem surgere sicut Evangelii viventis signum spe- 
rant, alii Ecclesiam illam in defensionis situm se refugientem sicut 
veteris societatis signum quiete mori exspectant. Ad fide instaurandam 
vitae eorum unitatem et ipso facto incredulos fratres illuminandos, spec- 
tant ad nos christiani ut detur clara et intelligibilis dogmatum formu- 
latio. 

Sanctissimus Ioannes XXIII ad Concilium vocavit ut facies Eccle- 
siae renovetur, ad missionem suam respondeat, sicut etiam ad populo- 
rum exspectationem. Ad hoc tendebant dioecesium, universitatum ac 
Institutorum Biblicorum vota. 

Schema autem de fontibus revelationis in hoc suo titulo exordium 
praebet ad opiniones discussas (v. g. de inerrantia, de historicitate); 
praeterea appendicem pro capite mavult (ita Vulgatam pro inspirato 
textu mavult); omnia haec enuntiantur formulatione quae coniunctione 
caret (v. g. Vetus Testamentum et Novum Testamentum inter se non 
ligantur), necessaria argumentatione indiget [ita 1 de inerrantia in re 
profana), et ambiguitatibus non deficit (... 2 aequaliter habet Sacros Li- 
bros et Ecclesiae doctrinam). 

Hoc schema opiniones damnat, quaesitorum conatus adversatur, in 
suspicionem aliquarum personarum inducit et sic laborem futurum frangit. 

Fidei unitas non salvabitur dicendo hinc et hinc « duce magisterio », 
quando nihil dicitur de relatione qua magisterium credens se subiicit 
Scripturae et Traditioni quae pro ipso etiam magisterio sunt verbum 
Dei. E contra magisterii auctoritate opiniones particulares non traditio- 
nales induere unitati obstat. 

Mens qua hoc schema conscribitur aperte revelat defensionis com- 
plexum qui Concilio Oecumenico Vaticano II dedecet et contextu histo- 
rico rationem suam non habet. Ad Concilium spectat Evangelii doctri- 
nam pro diebus nostris aperte et accurate tradere. Hodiernam et futu- 



206 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ram Ecclesiam alligare non possumus ad manuale pavidum et opinio- 
nibus peculiaribus favens. Non convenit ut Ecclesia magna idearum 
incrementa ignoret, neque ... 3 ad scientiam sic stet, ut forsan brevi postea 
se retractet. 

Ne dicaris documenti conciliaris genus postulare talem formulatio- 
nem et applicationem congruentem ad pastores pertinere in eorum re- 
gione. Ad prima Concilia appello: inveniantur textus ad vitam christia- 
nam renovandam apti. In hoc nostro tempore adsunt exspectationes om- 
nibus hominibus communes, et his congruentem textum doctrinalem 
Concilium nostrum elaborare convenit. Necesse est in hac re unitatem 
orthodoxiae tenere. 

Videtur mihi impossibile emendare tale schema. Liceat nobis, prius- 
quam in articulos peculiares transeamus, in hac re in suffragium ire. Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 v. g. 2 v. g. 3 relate. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 
20 novembris 1962 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 
20 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericle Felici, arch. tit. Samosatensis, secretarius 
generalis'. 

Praesidet hodiernae congregationi generali em.mus ac rev.mus D. 
card. Ioseph Frings, arch. Coloniensis. 

Prosequitur disceptatio de principiis generalibus schematis constitu- 
tionis dogmaticae de fontibus revelationis. 

Loqui postulaverunt exc.mi DD.: Georgius Cabana, arch. Sher- 
brookensis inCanada; Bernardinus Echeverria, ep. Ambatensis in Aequa- 
tore; Fidelis Garcia, ep. tit. Sululitanus in Hispania; Michael Klepacz, 
ep. Lodzensis in Polonia; Henricus Nicodemo, arch. Barensis in Italia; 
Antonius Quarracino, ep. S. Dominici Novem Iulii in Argentina; Geral- 
dus de Proenca Sigaud, arch. Adamantinus in Brasilia; Aloisius Carli, 
ep. Signinus in Italia; Victorius Costantini, ep. Suessanus in Italia; Ani- 
cetus Fernandez, sup. gen. O. P.; Iulius Barbetta, ep. tit. Pharanitanus 
in Italia; Ioannes Ferro, arch. Rheginensis in Italia; Franciscus Franic, 
ep. Spalatensis in Iugoslavia. 

1 

Exc.mus P. D. GEORGIUS CABANA 
Archiepiscopus Sherbrookensis 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Per triginta annos ministravi in dioecesibus ubi multi fratres sepa- 
rati commorantur. Experientia personali testificari possum illos bona 
voluntate praeditos velle cognoscere Ecclesiae Catholicae doctrinam clare 
expressam, quando loquuntur nobiscum de religione. Exspectant verita- 
tem non nebulosam et admirationem habent pro iis qui in certo modo re- 
spondent eorum quaestionibus. 

Meminisse iuvabit, in Encyclicis Litteris Humani generis Summus 
Pontifex Pius XII f. r. scripsit haec: « Caveant etiam ne limites trans- 
grediantur a nobis statutos ad veritatem fidei ac doctrinae catholicae 



14 



210 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



tuendam. In quaestiones novas, quas hodierna cultura ac progrediens 
aetas in medium protulerunt, diligentissimam suam conferant pervesti- 
gationem, sed ea, qua par est prudentia et cautela; nec denique putent 
falso " irenismo " indulgentes ad Ecclesiae sinum dissidentes et erran- 
tes feliciter reduci posse, nisi integra veritas in Ecclesia vigens, absque 
ulla corruptione detractioneque, sincere omnibus tradatur ». 

His consideratis affirmare debemus quod in schemate de fontibus 
revelationis exponitur Ecclesiae doctrina secundum normas ab illis En- 
cyclicis Litteris traditas. Meo iudicio schema illud supplet episcopis et 
sacerdotibus quod requiritur pro eorum ministerio pastorali cum ca- 
tholicis et acatholicis. 

Unde mihi illud placet et non reiciatur. Eheu, eheu!, tempus fugit, 
venerabiles Fratres. Quapropter humiliter propono ut huius schematis 
diversa capita quamprimum studenda sint. Quando necessarium erit, 
emendationes fieri possunt amabiliter, suaviter in caritate Christi. Dixi. 

2 

Exc.mus P. D. BERNARDINUS ECHEVERRIA RUIZ 

Episcopus Ambatensis 

Em.mi ac rev.mi Patres, exc.mi Fratres, 

Multa et quidem magni momenti circa quaestionem num schema 
de fontibus revelationis sit vel non reiciendum audivimus. Et tamen 
usque nunc adhuc perfecta concordia inter Patres conciliares non datur. 
Liceat aliqua facta considerare quae forsitan ad solutionem adiuvare nos 
possunt. 

1. Nobis omnibus constat istis ultimis annis multae prodiere sen- 
tentiae et opiniones circa Scripturae Sacrae interpretationem, quae sine 
dubio id docent quod Sancta Mater Ecclesia numquam docuit; e. gr. 
non pauci credunt quod textus tam Antiqui quam Novi Testamenti non 
simpliciter sensu litterali et historico, sed potius sensu quodam critico 
et pseudo-scientifico 1 interpretari debent. Secundum tales opiniones, 
facta quae usque nunc in Vetere Testamento consideravimus tamquam 
historica, proprie loquendo, non ut historica sed potius ut litteraria con- 
siderari deberent, quamvis divina revelatio non excludatur. Immo etiam 
in Novo Testamento facta quae usque nunc uti stricte historica consi- 
derabamus, iam non amplius ut talia considerari deberent. Omnes scimus 
multos esse qui, e. gr., Annunciationem ut factum historicum negant, 
non secus ac historiam Regum Magorum et multa alia huiusmodi. Se- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



211 



cundum istas modernas opiniones et sententias, ipsamet personalitas 
hagiographi disparere deberet ut potius communitas christiana loco ha- 
giographi ponatur, ad quod triplici quasi gradu progreditur: 2 nempe: 
historia facti, commentario communitatis et descriptione hagiographi, 
ita ut, fine finaliter, non scientia dogmati accommodari debeat sed, e 
contra, dogma accommodandum sit scientiae. 

2. Tales sententiae et opiniones praesertim apud theologos non ca- 
tholicos vulgantur, qui id acceptare autumant quia cum critica historica 
et cum modernis investigationibus magis consentaneum credunt. Sed non 
est dubium quod tales opiniones et sententiae non solum ab acatholicis 
propugnantur. Multi inter catholicos proni sunt ad tales opiniones ac- 
ceptandas, ad hoc ducti quidem sanctis, nobilibus et pastoralibus inten- 
tionibus. Attamen, quomodocumque catholicorum aptitudo explicetur, 
sive admittant sive non admittant tales theorias, verum absolute et evi- 
dens est 3 tales sententias et opiniones, quae revera vera non sunt, pericu- 
lum praebere contagionis et facile propagari posse. 

3. Talibus in adiunctis, ut bene notat monitum S. Ofiicii 21 iunii 
1961, tales sententiae et opiniones anxios faciunt et pastores et christi- 
fideles. Haec anxietas maior est si consideratur quod tales sententiae 
et opiniones non solum personas particulares dividunt, sed ipsas insti- 
tutiones. Omnes scimus quanta et qualia ... 4 etiam nobis praesentibus 
producantur etiam inter Almae Urbis instituta principaliora, ita ut non 
absonum a veritate erit si dicamus quod ... 5 unitatem cum fratribus 
separatis quaerimus, nostram propriam unitatem internam rumpimus. 
Exemplum classicum habemus omnes. 6 

4. Concilium indictum est, et, semel indicto, commissiones a peri- 
tis selectis ab ipsomet Summo Pontifice compositae laborare coeperunt. 
Commissio theologica sicut et aliae commissiones prae oculis habebant 
necessitates hodiernas pro quibus remedia invenire satagebant. Commis- 
sio theologica indubitanter tam memoratos errores quam anxietates ... 7 
christifidelium et 8 pastorum tam scandala inter diversa instituta prae 
oculis habebat/ et ut medicina pro praesentibus malis paretur, schema 
confecit... 10 

5. Concilio incoepto, omnium ubique terrarum Patrum praesentia, 
iam non commissionis sed Patrum est munus praesentibus malis reme- 
dia parare. Munus igitur nostrum irrenunciabile, gravissimum, est erro- 
ribus aditus claudere, anxietates tam pastorum quam christifidelium quie- 
tari, definitiones et declarationes non secus ac cetera omnia alia Con- 
cilia facere; uno verbo, depositum fidei ante omnia et super omnia in- 
tegrum servare et custodire. Si mediantibus claris, distinctis, certis defi- 
nitionibus anxietates de medio non tollimus, erroribus portas non clau- 



212 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



dimus, et scandala non vitamus, forsitan 11 supervacanea nostra prae- 
sentia... 12 

6. Quomodo id facere debemus? Attendendo ad Ecclesiae magiste- 
rium, attendendo ad Summorum Pontificum doctrinam. Memores esse 
debemus 13 aliam viam sumere non posse nisi eam quam semper tenuit 
Ecclesia, aliud iter sumere non posse nisi illud quod a Vicariis Christi 
monstratur. Illa via determinata est iam a Pio XII, sarictae memoriae, 
quando non multum post temporis a promulgatione sapientissimae Di- 
vino aflante Spiritu, a circumstantiis compulsus, 14 aliam Encyclicam 
scribere coactus est, nempe Humani generis, in qua abusus peractos 
condemnat et de illa nimis liberiore opinione conqueritur quae verita- 
tem historicam et obiectivam Veteris Testamenti evertere praetendit. 
Illa via determinata est etiam a Sanctissimo Patre nostro Ioanne, quando 
in sua laudatoria allocutione, occasione quinquagesimi anniversarii fun- 
dationis Instituti Biblici, ab eruditis in studiis biblicis « prudentiam et 
sobrietatem » exigit, ne ut conclusiones definitivas praesentent ea quae 
nihil aliud sunt quam hypothesis laboris. Via ista tandem determinata 
est a Congregatione S. Officii cuius caput supremum ipsemet Summus 
Pontifex est. In monito iam memorato mensis iunii 1961, ut periculo- 
sae signantur illae sententiae et opiniones quae in discrimen adducunt 
germanam veritatem historicam et obiectivam Scripturae Sacrae, non 
modo Veteris Testamenti, verum etiam Novi, etiam quoad dicta et facta 
Christi. 

7. Commissio theologica praeparatoria Concilii nihil aliud prae 
oculis habuit nisi hoc: sententias nempe et opiniones falsas, periculum 
propagationis erroris, doctrinam quam semper magisterium Ecclesiae 
docuit et Summi Pontifices confirmaverunt. Et itaque tanto morbo me- 
dicinam parantes, aditum erroribus cum prudentia claudentes, doctri- 
nam quam usque nunc Ecclesia tenuit, in schemate praesentavit. Nihil 
novi in schemate inveniri iam aliqui asseruerunt, et de facto nihil novi 
in schemate offertur. Una solum novitas, 15 una solum actualitas, illic 
invenitur, relatio nempe et habitudo... 16 

Praeses card. Frings: Excusas me, Pater, tempus finitum est. 



In textu scripto tradito: 1 scientifico et critico. 2 gressu progrediendo. 

3 sive implicite sive explicite illis assentiant, unum est absolute verum et evidens. 

4 scandala. 5 dum. 6 in hac propria nostra aula conciliari habemus, in 
qua circa quaestionem de qua agimus criteria tam diversa sunt, ita ut valde timen- 
dum sit ne unitas sensus finaliter inveniatur. 7 tam. 8 quam. 9 ha- 
bere debuit. 10 Periti theologi qui in commissione adlaboraverunt, id solum 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



213 



intenderunt, ut malis hodiernis medicina paretur. 11 deest. 12 A primo 
Concilio Hierosolymitano usque ad ultimum Vaticanum, semper in Ecclesia mos 
fuit, conscientias ad tranquillitatem inducere per veritatum affirmationem et per 
principiorum declarationem. Id etiam nos in praesens facere debemus. 13 ta- 
men simus nos etiam. 14 deest. 15 deest. 16 aeternae veritatis ad mo- 
dernas sententias et opiniones. Et si ita res se habent, nihil aliud nobis suppetit 
nisi schema, in quantum a commissione praeparatoria praesentatum, immediate 
examini subiiciamus, et quae sunt approbanda approbemus, et quae reiicienda 
reiiciamus; istud est nostrum ius, nostrumque munus id est. Pro bono pacis et 
ad unitatem inter nosipsos fovendam, consentiente sanctissimo Patre nostro Ioanne, 
observationes, spoliationes, correctiones et vota ad commissionem mixtam tradan- 
tur, ut tandem textus definitivus pro nostra approbatione paretur. 

3 

Exc.mus P. D. FIDELIS GARCIA MARTINEZ 

Episcopus tit. Sululitanus 

Em.me Praeses, venerabiles Fratres Conciliares, 

Ex his quae aucUvimus in praecedentibus congregationibus gene- 
ralibus et in hac hodierna, patet inter Patres Conciliares duas ortas esse 
positiones contrarias circa schema in genere de fontibus revelationis. 
Multis Patribus schema simpliciter non placet, licet explicite fateantur 
uberem et veram in eo doctrinam theologicam contineri. Aliis vero 
schema simpliciter placet, licet ipsi quoque non pauca, immo et maioris 
momenti in eo vel supprimenda vel addenda vel emendanda esse con- 
cedant, ita ut haec supprimenda vel addenda vel emendanda, ea ipsa 
esse videantur, saltem plerumque, quae fundamentum contrariae posi- 
tioni praebeant, ut suum non placet pronuntient. 

Diximus « saltem plerumque », quia alia origo discrepantiae datur, 
quaeque non consistit in suppressione vel additione vel emendatione 
alicuius propositionis vel paragraphi determinatae, sed in universo te- 
nore vel forma litteraria schematis, quod, iuxta plures Patres, formam 
scholasticam nimis sapit, potius quam documentum pastorale, quamvis 
dogmaticum, ad populum christianum, maxime vero ad homines nostri 
temporis, accommodatum. 

Neque deest his 2 opinantibus grave fundamentum, nempe auctori- 
tas ipsius Summi Pontificis Ioannis XXIII," qui in ipsa oratione inaugu- 
rali huius Sacrosancti Concilii, postquam dixit « neque opus nostrum, 
quasi ad finem primarium, eo spectat ut de quibusdam capitibus prae- 
cipuis doctrinae ecclesiasticae disceptetur, atque adeo fusius repetantur 



214 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ea, quae Patres ac theologi veteres et recentiores tradiderunt... Etenim, 
ad huiusmodi tantum disputationes non opus erat ut Concilium Oecume- 
nicum indiceretur ». Post haec — inquam — verba, haec alia subicit: 
« Est enim aliud ipsum depositum fidei, seu veritates, quae veneranda 
doctrina nostra continentur, aliud modus, quo eaedem enuntiantur, 
eodem tamen sensu eademque sententia. Huic quippe modo plurimum 
tribuendum erit et patienter, si opus fuerit, in eo elaborandum; scilicet 
hae inducendae erunt rationes res exponendi, quae cum magisterio, 
cuius indoles praesertim pastoralis est, magis congruant ». Unde iuxta 
haec Pontificis verba non sufficit ad hoc magisterium pastorale ut doc- 
trina tradita sit vera, etsi haec veritas fundamentum primum sit omnis 
authentici magisterii, sed requiritur insuper ut modus tradendi vere pa- 
storalis sit, seu magis aptus ad animos captandos et efficaciter movendos. 

Id postremo notandum venit: omnes Patres cuiuslibet positionis in 
eo convenire ut universam doctrinam hucusque ab Ecclesia definitam 
vel certe catholicam, indubitanter recipiant et profiteantur. Unde di- 
screpantia tantummodo dari potest vel circa res inter theologos catho- 
licos adhuc libere disputatas, vel circa illum tenorem seu formam litte- 
rariam pastoralem aut minus pastoralem. 

Nunc vero, suntne hae causae sufficientes iudicandae talium positio- 
num contrariarum, quae huius Sacrosancti Concilii laborem impediant 
vel impossibilem reddant illam unanimitatem, saltem moralem, qua 
possit offerre populo christiano complexum doctrinalem, sine ullo ve- 
ritatis catholicae detrimento, ab omnibus admissum, condicionibus et 
mentalitati hominis nostri temporis plenius respondentem, et in quo 
nullae non necessariae difficultates suscitentur aspirationibus oecumeni- 
cis, quae tam in corde sunt tum Romano Pontifici tum omnibus qui chri- 
stiano nomine gloriantur? 

Minime, putamus. Unde ad hoc ut longam et difficilem discussionem 
uniuscuiusque capitis et uniuscuiusque paragraphi schematis, prout ia- 
cet, et ratione habita diversarum positionum Patrum, de quibus supra, 
vitemus, hanc reverenter subicio propositionem: ut commissio effor- 
metur em.morum cardinalium cum exc.mis episcopis et aliis Patribus 
Conciliaribus, non valde numerosa sed vere repraesentativa diversarum 
positionum, qui novam redactionem peragant schematis, auditis, si opus 
fuerit, commissione de fide et moribus et secretariatu pro unione eccle- 
siarum, ea intentione ut ad maximam, quam possint, perveniant con- 
cordiam, eamque redactionem Concilio offerant. Non certe hac ratione 
omnes evanescent difficultates, sed valde minuentur. Ac interim, dum 
haec nova redactio perficitur, Sacrosanctum Concilium examini alicuius 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



215 



schematis iam parati vacare poterit, v. gr. schematis de Ecclesiae unitate, 
cuius obiectum valde connexum est cum his omnibus schematibus dog- 
maticis. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 duabus. 2 id. 

4 

Exc.mus P. D. MICHAEL KLEPACZ 

Episcopus Lodzensis 

Venerabiles Patres, 

Independenter a decisione venerabilium Patrum, utrum scilicet hoc 
an aliud schema prae oculis habendum sit, volo observationes aliquas 
facere, quae utiles esse possint pro actuali vel aliquo futuro — nescio 
an meliore — schemate. 

Concilium Oecumenicum Vaticanum II scopum habet praesertim 
pastoralem; innititur tamen fidei veritatibus, sine quibus praxis funda- 
mento careret. 

Praeterea Concilium omnibus viribus eo tendere vult ut omnes in 
Christum credentes, qui scilicet Scripturarum Sacrarum originem divi- 
nam omnes agnoscunt, sub uno pastore sese congregent unumque a 
Christo praedictum ovile denuo constituant. 

Ideo profundiore modo proponenda sunt — quod utique a pluri- 
mis eximiis theologis et scientiarum biblicarum peritis factum est — 
tum quaedam fidei veritates adeo magni momenti pro homine moderno, 
tum etiam principia pro hodierna cura pastorali, quae dogmate innixa ad 
nostrae aetatis necessitates melius accommodari ideoque lingua hodie 
vere intellegibili et apta ad convincendum hominem hodiernum uti debet. 

Haec omnia melius in prooemio ad fontes revelationis, instar sche- 
matis liturgici, modo ampliori tractari possunt. Ibi et methodus agendi 
cum hodierno mundo amplius suggeri posset. 1 Deinde 2 quoad titulum 
totius schematis eiusque cap. I quaestio ponenda est, utrum Traditioni 
eiusque privilegiatae in Sacra Scriptura expressioni nomen « fontis reve- 
lationis » recte tribuatur, cum « fons » revelationis omnis sit ipse Deus, 
dum Traditio et Scriptura non sunt nisi fontes cognitionis nostrae, de 
revelatione divina. Quare potius loquendum esset de « revelationis de- 
posito et testimonio » vel quid simile. 

In specie vero, relate ad materiam cap. I schematis actualis, prae 



216 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



oculis habendum esset Sacram Scripturam — maxime Evangelia — , ex 
una quidem parte in praedicatione orali Ecclesiae aevi apostolici radicari, 
ex altera vero prioritatem quandam respectu Traditionis post-biblicae 
habere, cum haec etiam ex verbo Dei scripto suam inspirationem haurire 
et in evolutione sua ad Scripturam sese referre debet, ut in proprio 
suo progressu ab ipsa vivificetur, necnon ideas in Sacra Pagina contentas 
evolvat et in lucem edat. 

Quamvis cap. I de magisterio Ecclesiae iam mentionem facit, peru- 
tile tamen videtur aliquomodo magis efferre, quod Sacra Scriptura le- 
genda est « in Ecclesia » quae, utpote « columna et firmamentum veri- 
tatis », ... 3 vivum Traditionis organon constituit et in vera stat conti- 
nuitate cum verbo Dei ab apostolis praedicato et sub inspiratione di- 
vina scriptis mandato. 

Non caret etiam momento sublineare in quaestione de inspiratione 
influxum divinum non solum in mentem auctoris humani exerceri, sed 
etiam in alias facultates humanas, uti sunt memoria, phantasia, etc. quae 
praesertim in operibus poeticis maiores partes habent, cum imago poe- 
tica non sit mera vestis cuiusdam ideae conceptualis. 

Extollenda etiam videtur efficacitas salutaris verbi Dei in Sacra 
Scriptura expressi, quae efficacitas primarius inspirationis effectus esse 
videtur magnumque pastorale momentum habet: « vivus est enim sermo 
Dei et efficax » ... 4 , est « insitum verbum, quod potest salvare animas 
vestras » ... 5 Verbum Dei vim vero suam salvificam exercere valet sive 
in praedicatione, sive in lectione et meditatione Librorum Sacrorum, 
sive etiam in eorum auditione per medium radiophonicum. Quae omnia 
utique sub exegetica Ecclesiae tutela fieri debent, ut errores vitentur, 
a quibus fratres nostri dispersi sese hodie avertunt. 

Quoad efficaciam florentis hodie « motus biblici » notare hic etiam 
iuvat non solum scientiarum biblicarum peritos sed etiam plures scripto- 
res catholicos perpulchras nobis de Sacrae Scripturae textibus et factis 
praebere disquisitiones et reflexiones quae in hodierni hominis animam 
tam felicem et vere salutiferum influxum habent. Ita ex. gr. suavissima 
de agri floribus caelorumque volucribus parabola necnon narratio de 
Martha et Maria prae oculis ponuntur hominis hodierni, qui in labore 
impenso pro vita sustentanda et opibus acquirendis totus immergitur, 
ita ut tandem — et non raro — nausea, animae depressio, immo pessi- 
mismus exinde oriatur. In Sacris vero Evangeliis Christus splendidum 
nobis ostendit proponitque aequilibrium in corporis et animi requisi- 
tis; effert enim momentum in vita hominis respectus sinceri versus 
omnem valorem vere humanum. Ipse quoque inculcat nobis principium 
vitale de excessibus vitandis. Proh dolor, egregia quandoquidem opera 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



217 



litteraria unilateralitatem quandam prae se ferunt, cum aut excessivam 
indolem dramaticam habent, aut in vulgarem naturalismum cadunt. Quam 
superius et magis humanum exemplar nobis afferunt verba Christi in 
Scriptura relata! Perutile esset proinde annuere explicitius ad efficaci- 
tatem salutarem verbi Dei in Scriptura, cum verbum illud, ut dicit 
Apostolus, vere « operatur in vobis qui credidistis »... 6 

Quoad alium inspirationis effectum, scilicet inerrantiam, animad- 
vertere oportet parvas discrepantias, ex. gr. inter quatuor evangelia, 
quae discrepantiae veracitatem traditionis evangelicae potius extollunt 
simulque patefaciunt unumquemque evangelistarum primo suam ex- 
pressisse personalitatem in litteraria Evangelii compositione, et praeser- 
tim sibi tamquam finem proprium proposuisse vitam Iesu narrare non 
ut historiam mere chronisticam, sed ut historiam salutis. Quare com- 
mendanda videtur accurata indagatio intentionis auctoris inspirati ge- 
nerisque litterarii ab ipso adhibiti, quo principio posito plures fidelium 
difEcultates facilius solvi possunt atque permagnum emolumentum pa- 
storale habetur. Clarius etiam afErmanda videtur independentia indolis 
inspiratae alicuius libri sacri a quaestione de identitate auctoris humani, 
quae quaestio potius litteraria est et non tangit valorem divinum libri. 

Quamvis Vetus Testamentum sit etiam fons cognitionis nostrae de 
revelatione a Deo nobis facta, problema de Novo Testamento maioris 
est momenti pro aetate nostra, quia illud umbra tantum fuit revelatio- 
nis divinae in Novo Foedere expressae et praeparatio solum ad Christi 
missionem. 

Hodie vero oppugnatur ab aliquibus veracitas Novi Testamenti. Sed 
multum hic affert exegesis hodierna, quae veracitatem historicam tradi- 
tionis evangelicae demonstrat simulque ostendit Evangelia efformata 
esse « in Ecclesia », ideo a Christo condita, ut custos et praedicatrix sit 
fldei et veritatis. Ipsi enim Christus promisit « Spiritum veritatis qui 
docebit vos omnem veritatem » ... 7 et « suggeret vobis omnia quaecum- 
que dixero vobis »... 8 Ideo attendendum est, ne in formulationibus 
Concilii Evangelia separari viderentur a fide et praedicatione Ecclesiae 
aevi apostolici. 

Tandem addere hic iuvat Ecclesiam latinam maximi facere traditio- 
nes Ecclesiarum Orientis, cum nullus dubitet Graecos et Orientales Ec- 
clesiae Patres maximas habuisse partes in progressu Traditionis chri- 
stianae omnesque concedere debeant textus originales Librorum Sacro- 
rum, lingua graeca, hebraica et aramica' exaratos, eorumque antiquis- 
simas versiones ab ipsis apostolis, ut in Septuagintae casu, vel a primae- 
vis Orientis Ecclesiis adhibitas nulli parem valorem habere. Quare fun- 
damento carere videtur... 



218 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Praeses: Carissime Frater, tempus finitum est! 

Orator: Iam finio! Quare fundamento carere videtur assertio Eccle- 
siam latinam parvipendere traditiones Orientis christiani, quae reapse 
nobis omnibus percarae sunt. Dixi! 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 Quare imprimis. 3 (1 Tim. 3, 15). 
4 (Hebr. 4, 12). 5 (Iac. 1, 21). 6 (1 Thess. 2, 13). 7 (Io. 16, 13). 
8 (Io. 14, 26). 

5 

Exc.mus P. D. HENRICUS NICODEMO 
Archiepiscopus Barensis 

Venerabiles Patres, 

Quoad duas praecipuas quaestiones, quae in disceptationibus hucus- 
que habitis positae sunt quaeque solvendae veniunt, liceat et mihi, ratio- 
nibus hinc inde allatis attente perpensis, haec quae sequuntur animad- 
vertere. 

Ad primam quod attinet nempe utrum schema propositum sit a nobis 
discutiendum an reiciendum, hoc dicendum censeo. Certo, uti habet 
Ordo Concilii Oecumenici Vaticani II celebrandi, art. 33, par. 1: « qui- 
vis Pater verba facere potest de unoquoque proposito schemate vel ad- 
mittendo vel reiciendo vel emendando ». Attamen, praeterquam iter 
ab ipso Ordine statutum sequi necesse est, reiectio schematis, cum haud 
dubie gravis sit sententia, et prudens propterea ac iusta quam maxime 
esse debet. Iamvero ut reiectio alicuius schematis sententia prudens 
ac iusta quam maxime dici posset, supponendum esset, meo iudicio, 
schema ipsum essentialiter erroneum esse, sicut in iudicialibus — ut 
exemplum a similibus afferam — libellus respuitur quando caret fumo 
boni iuris. Sane omnes, etiam illi qui schema propositum reprobaverunt, 
consentiunt in admittendo idem schema essentialiter erroneum non esse, 
excipientes tantum in eo contineri veritates iam a Concilio Tridentino 
et a Concilio Vaticano I definitas atque deesse earumdem veritatum ex- 
plicitationem et praesentationem ad modernam mentem accommodatas. 
Ergo non datur in casu locus reiectioni, sed tantum, si opus fuerit, emen- 
dationi schematis. 

Insuper, ut scitis, diffusum est inter Patres Conciliares schema ex 
novo exaratum quod proponitur — ut in capite eiusdem legitur — « prout 
fundamentum disceptationis ». Nunc autem maxima cum reverentia erga 
eos qui illud schema conscriberunt, si illis hoc liceret et ceteris Patribus 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



219 



idem aequo iure licere admittendum esset, cum evidenti periculo Con- 
cilium praeter modum protrahendi, quin dicam de magna difficultate ex 
parte Patrum aliquod novum schema mature examinandi, praesertim si 
de materia summi momenti agitur. Quod ultimum valeret etiam pro sche- 
mate a competenti commissione apparato — in casu a commissione theo- 
logica, audita commissione biblica, uti propositum est — ; praeterea re- 
medium istud difficultates non solveret cum commissiones Spiritus Sancti 
assistentia non gaudeant, uti hesterna die dictum est. 

Videtur igitur schema nobis propositum minime esse reiciendum, 
sed discutiendum, ita ut nos per nosmetipsos difficultates solvamus. 

Ad secundam — id est, quomodo schema, si opus fuerit, emendari 
possit et debeat — haec mihi videntur adnotanda. Cum variae gravesque 
motae fuerint exceptiones sive generales sive particulares, amplissima 
detur Patribus facultas — ut ceterum, inde a Concilii initio factum 
est — ea omnia proponendi, adiungendi, corrigendi, coarctandi, quae 
non solum necessaria, sed etiam utilia cuique coram Domino videntur. 
Id tamen sollemne sit quod progressus veritatis minime consistit in eius- 
dem mutatione. Per progressum res eadem augetur, — ut verbis utar 
Vincentii Lerini quae his diebus mihi occurrerunt, in italicam linguam 
translata, in articulo ephemeridis " L'Osservatore Romano * — per 
progressum res eadem augetur, 1 per mutationem res fit altera. Accre- 
scat igitur veritatis intelligentia, (penetratio quoque ac enucleatio), sed 
in eodem genere, in eodem sensu, in eadem doctrina. Hic enim est labor 
noster, hoc opus in Concilio perficiendum sub Spiritus Sancti assisten- 
tia. Sub Spiritus Sancti assistentia — insto — , quia profecto omnes nos 
theologica ac exegetica studia laudibus sincere cumulamus atque nos 
ipsi, qua par est reverentia, accipimus et prosequimur; attamen Magister 
noster unus est, Christus, qui apostolis ac nobis, apostolorum succes- 
soribus, mandatum committens docendi omnes gentes, Spiritus Sancti 
assistentiam in fidei deposito servando et administrando nobis promisit 
usque ad consummationem saeculorum. Doctores igitur colimus, sed in 
Spiritum Sanctum credimus. Quare theologorum ac exegetarum studia 
attente a nobis erunt consideranda, sed veritas a Spiritu Sancto nobis 
erit suggerenda, dummodo tamen, nostris humanis industriis parum 
fidentes, in meditatione et oratione instantes erimus. 

De cetero animadversiones particulares aliis locis relinquens, unum 
tantum humillime observabo. Quidquid de dispositione materiae, de 
forma, de proportionibus et de amplitudine tractationis dici velit, hoc 
sane verum est quod in conscientia tum laicorum tum etiam nostrorum 
sacerdotum profunda hodie 2 agitatur crisis circa novam praesentationem 
veritatum fidei nostrae. Unde exigentia urget ut veritates clare et sine 



220 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ulla aequivocatione omnibus innotescant, sive qui in Ecclesia sive qui 
extra Ecclesiam sunt. Huic exigentiae plene respondens Concilium Oecu- 
menicum Vaticanum II munus enixe pastorale adimplebit et omnibus 
ostendet « Ecclesiam Christi lumen gentium ». Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 

Praeses: Audiant omnes! Exc.mus secretarius generalis nunc leget 
propositum magni momenti, quod consilium praesidentiae cepit. 

Secretarius generalis: Post exhaustam disceptationem in universum, 
circa schema de fontibus revelationis, progrediendum esset ad discepta- 
tionem de singulis schematis capitibus. Sed, quia adsunt Patres qui 
id existimant opportunum non esse, consilio praesidentiae visum est 
omnium Patrum conciliarium suffragium exquirere. Proinde Patrum 
conciliarium suffragationi subiicitur dubium quod sequitur: « An di- 
sceptatio de schemate constitutionis dogmaticae de fontibus revelationis 
interrumpenda sit ». Qui stat pro interruptione signet in schedula Placet. 
Qui, e contra, vult continuationem, signet Non placet. 

Repeto dubium quod est maximi ponderis. Audiant bene omnes. 
Dubium hoc est: « An disceptatio de schemate constitutionis dogmati- 
cae de fontibus revelationis interrumpenda sit ». Qui stat pro interrup- 
tione signet in schedula Placet, qui, e contra, vult continuationem, signet 
Non placet. 

Nunc distribuentur schedulae sufTragationis. Interea continuabitur 
disceptatio de principiis generalibus usque ad finem; et repetitur hoc 
variis linguis. 

Praeses: Venerabiles Fratres, huic propositioni, quamvis non in om- 
nibus satisfaciat desideriis nostris, ego personaliter ex toto corde ac- 
cedo, quia mihi videtur solutio optima, pacifica, Ecclesiae honorifica, 
itaque undequaque convenientissima. Nunc interpretes dicent variis 
linguis. 

Versio gattica 
(Exc.mus P. D. Ioannes Villot, subsecretarius) 

Lorsque la discussion sur 1'ensemble du schema de fontibus revelationis 
va etre epuisee, il y aurait lieu de passer a la discussion de chaque chapitre. 
Mais puisqu'il y a des Peres qui estiment inopportune la poursuite de cette 
discussion, le conseil de la presidence a cru devoir solliciter a ce sujet le 
suffrage de tous les Peres conciliaires. En consequence, le doute suivant 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



221 



(dubium) est soumis au vote des Peres conciliaires: « La discussion du 
schema dogmatique de fontibus revelationis doit-elle etre interrompue? ». 
Celui qui est favorable a 1'interruption doit exprimer son vote par Placet; 
celui qui est oppose a 1'interruption, c'est-a-dire celui qui veut que la dis- 
cussion se poursuive, doit exprimer son vote par Non placet. 

Je repete. Le doute suivant est soumis au vote des Peres conciliaires: 
« La discussion du schema dogmatique de fontibus revelationis doit-elle 
etre interrompue? ». Celui qui est favorable a 1'interruption doit exprimer 
son vote par Placet; celui qui est oppose a 1'interruption, c'est-a-dire celui 
qui veut que la discussion se poursuive, doit exprimer son vote par Non 
placet. 

Versio hispanica 
(Exc.mus P. D. Casimirus Morcillo, subsecretarius) 

Terminada la discusion del esquema de fontibus revelationis en general, 
deberla comenzarse el estudio de cada uno de sus capftulos. Pero como 
un cierto numero de Padres Conciliares no lo estiman conveniente, el con- 
sejo de presidencia ha creido oportuno pedir el sufragio de todos los Padres 
aqui presentes. En consecuencia se pone al voto de los mismos la siguiente 
cuestion: « Si debe interrumpirse la discusion del esquema de la constitu- 
cion dogmatica de fontibus revelationis? ». Quienquiera que desee que se 
interrumpa la discusion del esquema, senale la casilla del Placet. Los que 
deseen la continuacion de las deliberaciones sobre el mismo esquema senalen 
la casilla del Non placet. 

Repito la ultima parte: Quienquiera que desee que se interrumpa la dis- 
cusion del esquema, es decir que rechaze el esquema, senale la casilla del 
Placet. Los que deseen la continuacion de las deliberaciones sobre el mismo 
esquema senalen la casilla del Non placet. 

Versio anglica 
(Exc.mus P. D. Ioannes Krol, subsecretarius) 

May I have your attention, please! 

Having completed the discussion in general on the schema of the fonts 
of Revelation, it is in order to proceed to the discussion of the individual 
chapters of the schema. However, since some of the Fathers consider it 
inopportune to proceed with the discussion of the present schema, the Coun- 
cil of Presidency has decided to seek an expression of the desire of the Coun- 
cil Fathers in this matter. Wherefore, the following question is being sub- 
mitted to your vote. The question is: " Should the discussion on the schema, 
on the dogmatic Constitution de fontibus revelationis be discontinued, ter- 
minated? " Those favoring discontinuance, should so signify by marking 



222 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



their ballot in the Placet square. Those opposed to the discontinuance, should 
so indicate by marking the ballot in the Non placet square. 

I repeat. The question is: " Should the discussion of the present schema 
be discontinued? " Those favoring discontinuance, mark their ballots in the 
Placet square. Those opposed to the discontinuance, mark their ballots in 
the Non placet square. Thank you. 

Versio germanica 
(Exc.mus P. D. Villelmus Kempf, subsecretarius) 

Da die Debatte iiber das gesamte Schema de fontibus revelationis abge- 
schlossen ist, miisste sich eigentlich die Erbrterung der einzelnen Kapitel 
des Schemas anschliessen. Jedoch beziiglich der Konzilsvater, welche dies 
nicht fiir opportun halten, erscheint dem Prasidium eine Abstimmung aller 
Konzilsvater fiir angebracht. Da wiirde den Konzilsvatern folgendes Du- 
bium anheimgestellt, nahmlich: " Ob eine weitere Diskussion des Schemas 
der Dogmatischen Konstitution iiber de fontibus revelationis abgebrochen 
werden soll? ". Wer fiir den Abbruch einer weiteren Erorterung ist, moge 
auf seinen Stimmzettel Placet signieren. Wer dagegen eine weitere Behandlung 
wiinscht, moge Non placet signieren. 

Versio arabica 
(Exc.mus P. D. Philippus Nabaa, subsecretarius) 

I^iLJ» J>\ ^J^cJ' o* J-j V ^J* j jU.yjju j i.U> LiiU» 

Lr lj-i- LoLJ» ILtiLJt <JjJb Qjji V 'L^^>jl UJ qSSj • t*^y>-^ J^a» q» JS" J^LiJl 

t * * L*J I (_a5j jl^j J-s> j ,J L\l I J »*j— J ' f>-^Jt £*^J ' ' Js~**~*j 0 ' V ^i^-W - <s 1j 

^ mcJi j ' £ 'j^i "il I iijj ^J* t_^.".?C> li <Lii LJ I ijij ^j» v-Jsfc t>*» * ^y» J I j J Lv. ^ fs^J f JkSuJ I £«j-iJ 1 ,y 
^jZi V iij» ^ls ijLil ^«-J» i-iitJ' (Jij, ^iw*^ V^jj ( Placet) iJf ,J*£^ VI iij^ ^Jc 2jL:» 

^ ( Non Placet) *JS' ^J* 

Secretarius generalis: Audiant omnes! Repeto latine dubium quod 
propositum est: « An disceptatio de schemate constitutionis dogmaticae 
de fontibus revelationis interrumpenda sit ». Quapropter qui votat Placet 
censet esse disputationem interrumpendam; qui vero suffragium fert 
Non placet, censet disceptationem esse continuandam. Igitur, qui dicit 
Placet, censet esse interrumpendam discussionem, qui dicit Non placet, 
censet esse continuandam. Qui, ob errorem scripsit Placet vel Non placet, 
potest petere aliam schedulam ut corrigat. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



223 



Praeses card. Frings: Em.mus card. RufEni vult loqui. 

Em.mus D. card. Ernestus Ruffini: Aliis verbis « interrumpa- 
tur » significat « renovetur », « reficiatur ». Hic est sensus, nempe: si 
dicitur Placet, significat de hoc schemate numquam verbum esse... in 
futuro, de isto eodem schemate. « Interrumpitur » non est ad tempus, 
sed significat de renovatione schematis. Non agitur de differenda discus- 
sione, circa idem schema, sed agitur de schemate reformando. 

Propterea quaeritur an interrumpenda sit disceptatio ut reficiatur 
schema quia nonnulli putant nos tempus terere si continuatur disceptatio 
de schemate nobis proposito. 

Puto nunc dubitationem esse claram. Propterea qui dicunt Placet, 
volunt dicere non est loquendum amplius de hoc schemate eodem; sed 
reficiatur secundum criteria iam data a multis. Qui dicunt Non placet, 
volunt continuationem disceptationis de hoc eodem schemate, transeundo 
ad singula capita ut de iis disceptetur. Interrumpetur nempe donec reco- 
gnoscatur et renovetur; hoc significat interrumptio, nempe: debet refici 
schema, debet renovari. Propterea, interrumpitur (secundum eos qui- 
bus placet), interrumpitur, propterea, disceptatio de hoc schemate. 

[Intervallum 11 momentorum]. 

Secretarius generalis: Audiant omnes! Cum multi Patres postulent 
ulteriores explicationes, repeto iterum atque iterum: suffragium Placet 
significare interruptionem discussionis totius schematis, interruptionem 
sine die. E contra votum Non placet significat continuationem discussio- 
nis. Repeto iterum: qui dat suffragium Placet, vult ut interrumpatur 
discussio totius schematis et etiam quaestionum peculiarium ipsius sche- 
matis. Qui vero dat votum Non placet, vult ut continuetur disceptatio. 

Patres qui forte erraverunt in schedula conficienda, ne eam dilace- 
rent, sed tradant assignatoribus ut novam schedulam recipiant. Dixi, 
spero, clare! 

[Intervallum 3 momentorum]. 

Praeses: Venerabiles Fratres, nunc resumitur disceptatio generalis. 
Interdum vota tolluntur. 

Accedat ad microphonium exc.mus D. Antonius Quarracino, ep. 
S. Dominici in Argentina. Accedat ad microphonium exc.mus Geraldus 
de Proenca Sigaud, arch. Adamantinus in Brasilia. 

[Intervallum 1 momenti]. 

Loquatur exc.mus Quarracino! 
[Intervallum 1 momenti]. 



224 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Videtur quod non adsit. Loquatur proximus, exc.mus Geraldus de 
Proenca Sigaud, arch. Adamantinus in Brasilia et accedat ad micropho- 
nium exc.mus Aloisius Carli, ep. Signinus in Italia. 

6 

Exc.mus P. D. GERALDUS DE PROENQA SIGAUD 
Archiepiscopus Adamantinus 

Venerabiles Patres, 

De schemate constitutionis apostolicae de duplici fonte in genere erit 
mea oratio. 

Secundum meum humile iudicium: schema placet, et retinendum est 
ad emendationes recipiendas quibus perficiatur. 

1. Placet quia est valde et clarum et concisum et completum. Facile 
perficietur tam sub aspectu formulationis quam sub aspectu pastorali. 

2. Placet quia actuale et opportunum. De eius actualitate et op- 
portunitate, immo, de eius urgente necessitate erit sermo. 

A) Nemo qui vitam et condicionem actualem Ecclesiae Catholicae 
cognoscit ignorare potest adesse magnam confusionem et serpere gra- 
vissimos errores in rebus fundamentalibus... 1 

Hodie enim negantur quaedam fundamentalia in Ecclesia. De hac 
re tristes experientias habemus in patria mea 2 in Brasilia. Fons tamen 
et causa non est in patria mea, sed in aliquibus partibus Europae. Nos 
consequentias funestas patimur. Nam multi episcopi alumnos suos in 
quasdam partes Europae miserunt, iuvenes quidem 3 pios, oboedientes, 
plenos fidei et amoris erga sanctam Ecclesiam eiusque traditiones. Post 
aliquos annos redierunt ordinati quidem sacerdotes, sed pleni idearum 
perniciosarum, pleni spiritus socialismi, rationalismi, et modernismi. 
Haec est causa cur multi optimi episcopi brasilienses alumnos suos in 
Europam amplius mittere nolunt. Haec res gravissima est. 

Quaenam est ratio? Eny errores gravissimi, quos Pius XII in Ency- 
clica Humani Generis denuntiavit et condemnavit, non sunt mortui. 
Adhuc serpunt, cum maximo vigore venenum suum propagant et Ec- 
clesiam iam inficierunt. 5 

Hoc a nobis, Patribus Conciliaribus, ignorari vel negari non licet, 
quin a munere nostro graviter deficiamus. ... 6 Agitur de quaestione vitae 
vel interitus Ecclesiae Catholicae, immo ipsius christianitatis. 7 

Hac de causa, meo humili iudicio, res esset incredibilis, si congrega- 
retur in alma Urbe Concilium Oecumenicum, et dum Ecclesia Catholica 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



225 



de his gravissimis rebus agitatur, in quibus res est de eius vita et morte, 
Concilium neque de tam gravi re occuparetur neque rem consideraret, 
neque decideret, neque fidelibus et clero verbum clarum, definitum di- 
ceret, quasi hae res non existerent, quasi Ecclesia undis et vorticibus 
non agitaretur. 

Certe abhinc duodecim annis hi errores serpebant et Summum Pon- 
tificem anxietudine premebant dicentem: « Humani generis in rebus 
religiosis et moralibus discordia et aberratio a veritate probis omnibus, 
imprimisque fidelibus sincerisque Ecclesiae filiis, vehementissimi dolo- 
ris fons et causa semper fuerunt... 8 ». 

Sed quod Summum Pontificem maximo afficit dolore, est existentia 
talium errorum apud catholicos theologos, qui, ut ait Pontifex: « Uti- 
que, proh dolor, rerum novarum studiosi, a scholasticae theologiae con- 
temptu, ad negligendum, ac vel etiam ad despiciendum facile transeunt 
ipsum magisterium Ecclesiae ». 

Hi errores adhuc serpunt in Ecclesia; speciali modo serpunt, prae- 
ter errores de rebus socialibus et moralibus, errores de Sacra Scriptura 
et Traditione, seu de duplici fonte revelationis. 

Re vera, in campo biblico, agitur, apud multos catholicos, de prac- 
tica negatione valoris historici fere totius Sacrae Scripturae. 

Negatur valor historicus totius Pentateuchi, qui, ita dicunt, nullo 
modo, Moysen habet auctorem. Creatio hominis, peccatum in paradiso, 
electio Abrahae, diluvium, ad fabulas et legendas reducuntur. Historia 
populi hebraici in deserto, patriarcharum, Moysi, iudicum, consideran- 
tur merae epopeae, in genere quod dicitur « chansons de gestes » et com- 
parari debent aliis gestis, v. g. « Nibelungenlied », « Chansons de Ro- 
land », vel « Cid, el campeador ». David est figura eiusdem generis fere 
sicut Siegfried... 9 Historiae Iudith, Esther, Ruth, Tobiae, cum risu 
commiserationis, ad genus novellarum piarum et phantasticarum redu- 
cuntur, nulla ratione habita magisterii Ecclesiae, Sanctorum Patrum 
et Traditionis. Historia Ionae prophetae gestu magno ad fabulas man- 
datur. In prophetis iam nihil historici invenitur. 

In hoc immenso naufragio forsitan salvantur, ut historica, chronica 
Salomonis et Nehemiae. 

Si de Novo Testamento agatur, etiam nihil fere historicum rema- 
net. Capita S. Lucae de visione Zachariae, de Annuntiatione, Visita- 
tione, Nativitate Christi pia et phantastica carmina dicuntur. Angelus 
Gabriel nunquam physice praesens fuit in domo Mariae in urbe Naza- 
reth. Hae piae narrationes sunt. Ea, quae S. Matthaeus narrat de con- 
ceptione Christi et de Magis, meliorem sortem non merentur. Magi ex 
Oriente nunquam Bethlehem venerunt neque Puerum invenerunt cum 



15 



226 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Maria, Matre eius. Scena illa pro fide catholica omnino fundamentalis 
confessionis S. Petri in partibus Caesareae Philippi totis in punctis creata 
est ad primatum Petri explicandum. Resurrectio Christi ad modum apo- 
theoseos hellenisticae consideranda dicitur. 

Haec non a doctoribus acatholicis tantum docentur. Haec nostris mo- 
nialibus in conferentiis et congressibus praedicantur. Haec seminaristis 
nostris ut veram exegesim traduntur. Haec in periodicis catholicis fide- 
libus praesentantur. Haec in ipsa hac alma Urbe nobis episcopis affir- 
mantur, tanquam ultimae segetes verae hermeneuticae. 

Haec est realitas quam ignorare fas non est. Haec demonstrant ur- 
gentem necessitatem alicuius acti magisterialis Concilii qui finem ponat 
tam ingenti et nefastae confusioni doctrinae et animarum. 

B) Non tantum actuale, tamen 10 opportunum et necessarium est 
schema, sed etiam desideratum. 

Schema hoc res tractat quorum solutio ardenter petitur a multis 
optimis exegetis catholicis... 11 Ipsi materiam quasi 12 explosivam prae 
manibus habent. Sed Ecclesia eos ab hac misera condicione liberare 
potest. Numerus enim rerum periculosarum in Sacra Scriptura non est 
magnus, et nos episcopi, non exegetae, sed nos episcopi, tanquam apo- 
stoli simul et doctores, una cum Romano Pontifice, tanquam testes fidei, 
custodes et praecones vivae Traditionis has res decidere possumus et 
debemus. 

Si Concilium historicitatem aliquorum capitum Veteris et Novi Te- 
stamenti librorum authentice declaraverit, exegeta pius et fidelis allevia- 
tus respirabit, et novo animo. Ait enim Summus Pontifex Pius XII f . m. 
in Litteris Encyclicis Divino aflante Spiritu: « Multa igitur remanent, 
eaque gravissima, in quibus edisserendis et explanandis catholicorum 
interpretum acumen ac ingenium libere exerceri potest et debet ». 

C) Tales res cum magno damno fidei agitatas decidere Concilii est. 
Per se res disciplinares, liturgicae, iuridicae, pastorales, per se ad 

Concilium Oecumenicum non pertinent. 13 Potest quidem Romanus Pon- 
tifex Concilium Oecumenicum convocare ad res tales tractandas et fe- 
cit. 14: Sed Concilium ad has res per se non est necessarium. Et in his 
tractandis non adest illa formalissima nota quae Concilium Oecumeni- 
cum fulgore intensissimo ornat, nempe infallibilitatis collectivae. Ratio 
nempe quasi interna et formalissima Concilii, quae hanc institutionem 
toto caelo distinctam facit a congressibus et synodis est infallibilitas. 

Infallibilitas tamen solummodo habetur quando Concilium decer- 
nit et decidit de quaestionibus doctrinalibus de fide et moribus. Nunc 
vero, meo humili iudicio et iudicio populi catholici, ni fallor, 15 non in- 
telligitur quomodo fieri potest ut in tempore in quo res fundamentalis- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



227 



simae agitantur et negantur in doctrina de fide et moribus, Concilium 
de ipsis non agat, de ipsis sileat. 

D) Nemo obiiciat: Summus Pontifex nolit tractationem rerum dog- 
maticarum, sed tantum rerum pastoralium... 16 

Duobus verbis in constitutione apostolica " Humanae salutis Repa- 
rator " , qua Romam convocavit totum orbem catholicum episcoporum, 17 
Pontifex Summus totum itinerarium et finem Concilii indicat duobus 
verbis: « Quaestiones sive ad fidei doctrinam sive ad actionem vitae 
spectantes » tractare. Quaero: historicitas, inspiratio, inerrantia Sacrae 
Scripturae non sunt quaestiones fundamentalissimae « ad fidei doctri- 
nam spectantes »?... 18 

E) Neque dicendum est, sicut dictum est de schemate, Concilium 
in longum trahi, si schema hoc discutiatur. Si in hoc Concilio pacem 
animarum et stabilitatem fidei obtinuerimus, satis esset, et in hunc finem 
menses et annos sacrificare convenit. Si mentem meam aperire licet, di- 
cam oportere Concilium hoc breve non esse. En ratio. Quando in Eccle- 
sia Catholica tanta confusio idearum exsistit sicut hodie, Concilium 
videtur dicendum fere 19 necessarium, et, generatim, in talibus adiunctis 
a Romano Pontifice convocatur. Infallibilitas personalis Pontificis suffi- 
ciens quidem est ut quaelibet quaestio doctrinalis de fide et moribus 
definitive decidatur. Sed quando in universa Ecclesia inimicus homo 
semen zizaniarum et confusionis seminaverit, Pater familias ad Conci- 
lium confugit, Concilium nempe permagna gratia est quam Christus Ec- 
clesiae concessit, qua duo verba eius in rem ducuntur: « Ecce ego vobis- 
cum sum usque ad consummationem saeculi »... 20 et « Spiritus Sanctus, 
quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia et suggeret 
vobis omnia quaecumque dixero vobis »... 21 

In hac aula Spiritus Sanctus docet nos, et suggerit nobis quae Chri- 
stus revelavit. Docet et suggerit. Ad admirabilem dynamismum Con- 
cilii pertinet processus quidem laboriosus, saepe saepius dolorosus, quo 
« multifariis multisque modis loquens » nobis, Spiritus Sanctus intel- 
lectibus nostris lumen iniiciens, ut ideas et opiniones nostras paulatim, 
si oportet, mutemus, corda nostra emulciens, facit ut, quasi partu quo- 
dam doloroso, illa harmonia idearum et concordia doctrinarum... 

Praeses: Carissime Frater, tempus finitum est. 
Orator: Finiam: ... quae ab omnibus nobis exoptatur, exoriatur... 22 
Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 In Ecclesia semper fuerunt discussiones et dispu- 
tationes, nam est viva et libera Ecclesia. Si disputationes sunt de rebus de quibus 
disputare licet, fiant disputationes etiam nunc, nam ex eis lux oritur. 2 deest. 



228 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3 deest. 4 Ratio est haec. 5 inficiuntur. 6 Dicere possumus de Eccle- 
sia, nostris diebus: « Mors et vita duello conflixere mirando ». 7 christianismi. 
8 praesertim vero hodie, cum ipsa culturae christianae principia undique offensa 
cernimus. Haud mirum quidem huiusmodi discordiam et aberrationem extra ovile 
Christi semper viguisse... ». 9 Saul est alter Hagen. 10 deest. 11 In 
praesenti condicione exegeta catholicus comparari potest illis viris peritis qui post 
immane bellum ingenia bellica periculosissima a parte detonante liberare debebant. 
Laborabant cum magno periculo vitae, quia unoquoque momento ab explodente in- 
genio occidi poterant. Sic exegeta catholicus. 12 Materiam. 13 vel a sacris 
Romanis Dicasteriis vel a congressibus pastoralibus, catecheticis, iuridicis, quae 
doctrinam de fide et moribus non tangunt, tractandae sunt. Ad has quaestiones 
tractandas, per se, opus non est Concilii Oecumenici. 14 deest. 15 deest. 
16 Nihil dicam de hoc miro modo considerandi theologiam pastoralem, quia de 
his iam fuit sermo. Videamus utrum verum sit quod de Summo Pontifice dicitur. 
Documentum fundamentale de finalitate Concilii Oecumenici Vaticani II est Con- 
stitutio Apostolica recentissima Humanae salutis Reparator diei 25 decembris, 
Nativitatis Domini anni 1961, qua nos convocavit in Concilum Oecumenicum. Iam- 
vero, quid nos intimat Pontifex? Postquam varios fructus Concilii indicaverit, 
inter quos unio christianorum separatorum in sinum Matris Ecclesiae, quae « im- 
pensiore studio flagrat fidem suam novis viribus roborandis », finem specificum 
Concilii, et quasi itinerarium determinat his verbis: « Sed quomodo fructus, 
quos tam vehementer ex Oecumenica Synodo exspectamus, de quibus saepe liben- 
terque locuti sumus, postulant sane ut in hoc parandum magni momenti opus con- 
silia, studia, labores impendantur. Proponuntur propterea quaestiones sive ad 
fidei doctrinam, sive ad actionem vitae spectantes; atque idcirco proponuntur 
ut christiana instituta et praecepta absolutissime cum multiformi vitae usu con- 
veniant, et ad unitatem conducant Corporis Mystici Christi, eiusque sacri muneris, 
quod ad supremum ordinem pertinet. Haec omnia profecto attingunt divinas lit- 
teras, sacram traditionem, Ecclesiae sacramenta et preces, disciplinam morum, opera 
quibus caritas exercetur et consulitur egenis, laicorum apostolatum, missionalia 
incepta ». 17 deest. 18 Sit hic per transennam dictum Summum Pontificem 
loqui de iis quae attingunt « divinas litteras, sacram traditionem ». 19 deest. 
20 (Matth. 28, 20). 21 (Io. 14, 26). 22 Processus tamen hic, non ad mo- 
dum illuminationis Sauli in Paulum fit, sed ad modum illius apostoli: « Filioli mei 
quos iterum parturio » (Gal. 4, 19). Haec concordia idearum et opinionum in 
essentialibus, duro, arduo et longo labore Dei aflante Spiritu in intellectibus et 
cordibus et linguis nostris producitur, vi illius collectivae infallibilitatis qua gau- 
demus cum, a Romano Pontifice convocati in Concilium, de rebus doctrinalibus 
fidei et moribus decidimus, Pontifice duce. 

Nostris temporibus Ecclesia magnis fluctibus agitatur, ita ut mihi in mentem 
veniant verba illa Domini Nostri dicta in nocte qua tradebatur: « Ait autem Do- 
minus: Simon, Simon, ecce satanas expectavit vos ut cribraret sicut triticum: ego 
autem rogavi pro te ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus, confirma 
fratres tuos » (Lc. 22, 31 et 32). Sicut Paulus qui « post annos tres, inquit, veni 
Hierosolymam videre Petrum » ... « deinde post annos quatuordecim, iterum 
ascendi Hierosolymam... secundum revelationem... et contuli cum illis Evangelium 
quod praedico Gentibus, seorsum autem iis qui videbantur aliquid esse: ne forte 
in vacuum currerem aut cucurrissem » (Gal. 1, 18; 2, 1-2), sic et nos Romae 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



229 



sumus ad conferendum Evangelium nostrum cum Petro. Simon Petre hodierne, 
confirma fratres tuos. 

F) Neque dicant exercitium magisterii conciliaris circa quaestiones fundamen- 
tales historicitatis Sacrae Scripturae christianos a sinu Ecclesiae Catholicae separa- 
tos deterrere. Ad hoc duo mihi respondendum videntur. 

1 . Fratres separati magni habent historicitatem plurimorum capitum Veteris Te- 
stamenti necnon totius Novi Testamenti. Si Ecclesia catholica permitteret hanc 
historicitatem impune a suis sacerdotibus et fidelibus negari, nunquam christianos 
istos ad se attraheret. 

2. Fratres illi qui redibunt, ideo ad Ecclesiam catholicam venient quia in ea 
cupiunt invenire portum tranquillum doctrinae. Dolore maximo enim afficiuntur illa 
incertitudine et agitatione doctrinarum quae in pluribus Ecclesiis ad iurgia, bella et 
dissentiones duxerunt et. ducunt. Pacem spiritus quaerunt in veritate catholica. Quo- 
modo poterit catholica Ecclesia eos in sinum suum attrahere, si apud nos confusio 
idearum in rebus fundamentalibus speciem praebeat pelagi undis et ventis undique 
agitati? 

G) Ultimo rationem liceat mihi adiicere cur putem schema propositum esse 
adhibendum uti fundamentum discussionum et studiorum nostrorum. En ratio. Sche- 
ma a praesidibus afiquarum commissionum episcoporum Europae, salva reverentia 
debita tam illustribus Patribus, mihi placere non potest. Plurimi episcopi qui ad 
has conferentias nullatenus pertinent illud prae manibus habent. Ego quoque illud 
recepi ab archiepiscopo non Europaeo, sed asiatico. Schema cum magna veneratione 
et debita cum attentione perlegi. 

Salva reverentia et amicitia, iudicium meum fraterna et apostolica cum liber- 
tate pandam. 

Est potius poema quam constitutio doctrinalis. Et quidem poema romanticum, 
ideoque nebulosum et obscurum. Confunditur, ut videtur, ordo naturalis et super- 
naturalis. Quaedam pantheismum redolent, quaedam sapiunt gnosticismum, et 
tantummodo magno labore catholico sensu explicari possunt. Termini videntur sen- 
sum peculiarem habere, nobis ignotum, ita ut schema legens putet se prae manibus 
habere documentum fere hermeticum vel esothericum. Quaedam mihi in mentem 
revocaverunt ea quae in conferentiis Patris Teilhard de Chardin legi. Ita ut ad in- 
tellegendum et explicandum textum schematis novi, integrum fibrum hermeneuticum 
Concilium scribere deberet. Quod peius est, quaestionem vitalem actualissimam de 
historico valore S. Scripturae silet. Quare placere non potest. 

En, venerabiles Patres, graves rationes quae me inducunt ad dicendum schema 
commissionis theologicae esse optimum et actuale, immo necessarium: schema autem 
substitutivum quod diffusum est, non esse accipiendum. 

In eo spiritu haec omnia quae dixi, accipite, venerabiles Patres, quo ea dixi, 
spiritu nempe Augustini dicentis: « In necessariis, unitas! In dubiis, libertas! In 
omnibus, caritas! ». Necessaria et fundamentalia, ad normam sensus Ecclesiae, doc- 
trinae Patrum, analogiae fidei, sensus fidefium, tanquam custodes et testes depositi 
fidei decidamus. In reliquis, sub iisdem criteriis, non necessariis, sit libertas. 

Praeses: Accedat nunc ad loquendum exc.mus Quarracino, qui non 
aderat, sed reversus est. Quoad interruptionem disceptationis, dicere 
liceat mihi quod haec interruptio vult dicere non amplius disputabitur 
de hoc schemate donec novum schema de eadem re proponatur. 



230 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



7 

Exc.mus P. D. ANTONIUS QUARRACINO 

Episcopus S. Dominici Novem lulii 

Em.me Praeses, venerabiles Patres, 

Forsitan nunc vox mea sonet extra chorum, sed tradam etiam vobis 
mentem meam. Adhaereo omnibus Patribus, quibus 1 schema hoc non 
placet. Rationes, scripto secretariae generali traditae, ne vestra abutar 
patientia, sic synthetice enucleantur: 1) Redolet tritam formam ma- 
nualis scholae; 2) caret spiritu oecumenico et pastorali proiectione; 
3) claudit exegetis et theologis possibilitatem ulterius et fideliter pene- 
trandi verbum Dei in historia salutis. 

Sed liceat nunc mihi breviter proponere, maxima cum reverentia 
et humilitate , 2 temperamentum quo forsitan ad felicem exitum huius 
« status quo » pervenire possimus, quem statum heri exc.mus Ancel, 
clarissimis verbis nobis patefecit. Nemo est qui non videat nullam ex 
extremis, ut ita dicam, positionibus maioritate suffragiorum gaudere 
posse. Neque meliorem putamus fortunam pro viis intermediis; nec 
inclusio novorum peritorum, vel novarum commissionum 3 viam solu- 
tionis pandet, quia esset, videtur* mera translatio huius interminabilis 
et difficilis discussionis. 

Liceat, igitur, mihi hoc proponere: edat tantummodo Concilium ex- 
positionem dogmatico-scripturisticam, « de fundamentali et privilegiato 
loco Sacrae Scripturae in Ecclesia », quae sit, natura sua biblica, patri- 
stica et liturgica, velut salutare praeconium hominibus hodiernis. Haec 
expositio continere posset, inter alia, haec tria: 

1. Retineantur verba Tridentini et Vaticani I affirmantium fontem 
revelationis esse Evangelium, a prophetis in Scripturis Sanctis promis- 
sum, ab ipso Christo promulgatum, et ab apostolis omni creaturae 
praedicatum. 

2. Proclametur necessitas ut sacerdotes et fideles magis magisque 
redeant ad contactum vitalem atque amore plenum cum verbo Dei in 
Scriptura Sancta. 

3. Positive animentur labores eorum qui tempus, vires atque intel- 
ligentiam praebent profundiori ac difficili studio quaestionum biblica- 
rum, simul istis 5 commendando et serietatem scientificam in investiga- 
tione et serenitatem ac prudentiam in expositione. 

Hoc quidem et vere dogmaticum et profunde pastorale et sincere 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



231 



oecumenicum et bene menti Summi Pontiftcis exacte concordans 6 fore 
puto. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 

5 ipsis. 6 deest. 

8 

Exc.mus P. D. ALOISIUS CARLI 

Episcopus Signinus 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Adhaereo sententiae quae tenet schemata, nobis a Summo Pontifice 
proposita, esse statim particulari disceptationi subiicienda, ut emen- 
dentur, et, quatenus opus sit, in unum redigantur. Et adhaereo com- 
promisso, hesterna die proposito ab exc.mo Ruotolo. Rationes ab aliis 
iam allatas non repetam. 

Velim potius rationem aliquam iuridicam illustrare. Attamen post 
ea, quae subitaneo in hac aula mox evenerunt, anceps sum utrum adhuc 
superata sint necne. 

1. Certum est unumquemque Patrem, iuxta art. 33 Ordinis Conci- 
lii celebrandi, posse verba facere de unoquoque schemate reiciendo. Opi- 
nor tamen id minime praeiudicare particularem de schematibus ipsis 
disceptationem. 

Etenim: a) Sicut approbatio, de qua in eodem art. 33, fit appro- 
bando per Placet unumquemque articulum, ita, a pari, ne dicam a for- 
tiori, reprobatio fieri debet reprobando unumquemque articulum per 
Non placet; quod profecto praesupponit particularem disceptationem. 

b) In art. 31 Ordinis Concilii celebrandi describitur et praescri- 
bitur iter examinis schematum, et indicantur varii gradus eiusdem exa- 
minis. Iamvero ibi omnino siletur de illo gradu, qui est approbatio vel 
reiectio praeliminaris totius schematis, globatim sumpti, qui gradus 
omnino ponendus esset, 1 et quidem primo loco, quippe qui, cum sit 
praeiudicialis, inutilem reddat disceptationem particularem. 

2. Art. 33 § 1 citati Ordinis omnino silet de reiectione praelimi- 
nari totius schematis. Iamvero silere non deberet, quia agitur de re valde 
momentosa ob consectaria inde manantia. Ergo retinere debemus illam 
reiectionem schematum fieri posse nonnisi per reiectionem singulorum 
articulorum, ut quisque in suffragationem venerit. 

3. In subordinata hypothesi, suffragatio de reiectione nonnisi hac 
formula fieri deberet: « An schema reiciendum sit »; minime vero al- 



232 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



tera formula: « An procedendum sit ad discussionem singulorum arti- 
culorum ». Ratio evidens est; schema enim, nobis a Summo Pontifice pro- 
positum, est in possessione, iuridice loquor, est in possessione, 2 quia 
provenit et proponitur disceptandum ab eo qui, iuxta can. 222, pote- 
statem unus habet res in Concilio tractandas ordinemque constituendi 
ac designandi. Ergo si quis vult ut de schemate non disceptetur, scilicet 
ut reiciatur, 3 debet ipse invenire maioritatem absolutam suffragiorum pro 
sua sententia. Si non inveniat, ipso facto et ipso iure transeundum erit 
ad discussionem particularem. 

Opportunum erit adnotare quod, si suffragatio proponeretur sub 
formula « An procedendum sit ad discussionem singulorum articulo- 
rum », meo iudicio procedura esset illegitima et suffragatio nulla, et 
quivis Pater quovis momento posset proponere querelam per modum 
exceptionis... 4 coram tribunali administrativo Concilii, de quo in art. 8 
Ordinis. 

4 et ultimo. In extrema denique hypothesi, si schema propositum 
reiiceretur, non eo ipso aliud schema substitutivum in disceptationem 
venire posset, quod prius non esset, ad normam art. 7... 5 examini subiec- 
tum secretariatus de Concilii negotiis extraordinariis, immo, cum res id 
omnino postularet, ipsi Summo Pontifici delatum. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 erat. 2 deest. 3 deest. 4 (can. 1892). 
5 S 2 Ordinis. 

Animadversiones additae: 

Ex disceptatione hucusque habita in aula super duo priora schemata theolo- 
gica clarissime patet duas dari inter Patres oppositas sententias : prior sententia vult 
ut illa schemata discussioni subiiciantur statim, ut emendentur et approbentur; 
altera vero tenet duo schemata esse radicitus reicienda et unum novum schema con- 
ficiendum. 

Priori sententiae adhaereo. At finis mei interventus non in eo est ut rationes 
iuridicas et theologicas iam ab aliis allatas repetam, aut novas, fortasse possibiles, 
afferam in defensionem prioris sententiae. Neque id contendo ut singula argumenta 
alterius sententiae refellam, quod iam alii fecerunt et adhuc fortius ac stringentius, 
ni fallor, fieri potest. Id unum volo, ut, ni nimis praesumo, suggeram tamquam pos- 
sibile, immo et valde desiderandum, honorabile quoddam compromissum, quod suf- 
fragiorum unanimitatem, aut saltem illam obtineat maioritatem quae in re tanti 
momenti, etiam in oculis nostrorum fidelium et fratrum, necessaria videtur. 

1. Conficiatur prooemium, quod praeponatur omnibus schematibus dogmaticis, 
immo, et forsan melius, toti materiae a Concilio elaborandae. Prooemium, meo qui- 
dem iudicio, deberet esse ampla quaedam, ne dicam « panoramica », et serena 
recapitulatio totius Divinae Oeconomiae salutis, scilicet sapientissimi et miseren- 
tissimi consilii Dei in universa historia humana (creatio, redemptio, Ecclesia, Sa- 
cramenta, eschatologia, etc), et sollemnis afflrmatio eius multiplicis praesentiae in 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



233 



mundo. Hunc vero in finem plura desumi poterunt, quoad substantiam, ex illo 
novo schemate quod quasi furtim circumfertur ab asseclis alterius sententiae; prae- 
termissa tamen terminologia quae nimis discrepat a communi loquendi modo ma- 
gisterii ordinarii, quaeque nimis redolet particularem scholam vel potius « ten- 
dentiam ». 

Huic prooemio, in qua Ecclesia catholica plus matris quam magistrae partes 
agit, profecto congruit character ac stylus ille pastoralis, positivus, oecumenicus, 
hodiernis auribus magis aptus, quem exigunt asseclae alterius sententiae. In hoc 
prooemio poterunt quidem et laudes, simul et cautelae proponi pro omnibus 
qui, in quovis campo, elucidandae Ecclesiae doctrinae, insudant. 

Prooemium erit conficiendum vel a commissione mixta inter theologicam et 
pastoralem, vel a commissione paritetica composita ex Patribus qui in aula utras- 
que sententias defenderunt. Prooemium, ut est obvium, quam primum discussioni 
conciliari proponetur. 

2. Dum prooemii confectioni adlaborabitur, fiat statim discussio particularis 
schematum nobis a Summo Pontifice propositorum. Iam superata dicenda erit diffi- 
cultas quoad characterem ac stylum schematum. In subiecta materia, quae emi- 
nenter dogmatica est et quasdam particulares, ne dicam « technicas », quaestiones 
theologico-biblicas respicit, non dedecet Ecclesiam, partes magistrae potius quam 
matris agentem, loqui concinne, lapidarie, modo quasi frigido, positivo simul ac 
negativo, quemadmodum in rebus dogmaticis diiudicandis ac definiendis sum- 
mopere congruere experientia conciliorum praeteritorum docet. 

Discussio de singulis articulis duorum priorum schematum haec non spernenda 
commoda mihi videtur habere: 

a) in lucem ponet ea plurima quae omnibus placent, nec placere non pos- 
sunt, cum sint fere ad verbum desumpta ex Tridentino, ex Vaticano I et ex do- 
cumentis pontificiis a Leone XIII usque ad Pium XII. Neque dicat quispiam illa, 
ob allatam rationem, inutilia esse; nam utiliter a Concilio repetuntur quae a 
quibusdam theologis ac exegetis catholicis in oblivionem fere amandata sunt, 
et documentis magisterii ordinari Concilium maiorem vim addet non solum per 
formalem definitionem, sed etiam per sollemniorem propositionem; 

b) in lucem ponet ea, meo quidem iudicio pauciora, puncta quae sunt pomum 
discordiae inter oppositas sententias. Etenim ex discussione generali audivimus que- 
relas et anxietates — profecto omnes ex sincera intentione — quae Patres hinc 
inde praeoccupant: ex una parte timetur ne extenuetur vis et valor inspirationis, 
inerrantiae, et veritatis historicae S. Scripturae, praesertim evangeliorum; ex altera 
timetur ne aliqua definitio ex parte Concilii totam exegesim mortificet ac iniuste 
libertatem exegetis in suis laboribus adimat. 

De facto, Deo favente, res non ita se habent. Ex particulari discussione circa 
puncta controversa, Patres audire poterunt rationes pro et contra, eas perpendere, 
invenire formulam quae, uti speratur, salva integra veritate doctrinae catholicae, 
anxietates hinc inde tollat. Quod si hanc formulam invenire non poterunt, Patres, 
cognita causa et praesertim Spiritu Sancto illuminante, decisionem sument in 
alterutro sensu, aut rem, utpote immaturam, definiendam different. 

His expositis, em.mo consilio praesidentiae audeo proponere: 

1. ut mandatum det pro conficiendo prooemio in sensu supra allato; 

2. simulque declaret clausam discussionem generalem super priora duo 
schemata dogmatica, et incipiat discussionem particularem. 



234 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



9 

Exc.mus P. D. VICTORIUS M. COSTANTINI 
Episcopus Suessanus 

Em.me Praeses, venerabiles Patres, 

Cum innumera iam dicta sint, multa relinquam et tradam secreta- 
rio. Aliqua tamen pauca vellem dicere. 

Relate ad errores iam optima dicta sunt. 1 5. Ceterum triplici modo 
errores possunt compesci: directe, cum damnatione aut reprobatione 
formali; indirecte, tum negative, admonendo scilicet fideles ut ab iisdem 
caveant; tum positive, in nova et clariore luce 2 ponendo doctrinam 
catholicam, quae ipsis erroribus adversatur. 

Aliud est opportunam methodum ad errores repellendos invenire 
et exquirere, aliud est errores dissimulare. Apta media seligere pruden- 
tis est; nihil dicere, contra munus pastorale est. 

Pastoralis muneris in primis et ante omnia est: fideles ab erroribus 
et periculis in fide immunes servare; illos firmare in fide catholica; deinde 
ipsum hoc apostolicum munus se extendit ad oves ceteras, ad unicum 
ovile revocandas vel vocandas... 3 

6. Cur timeamus, venerabiles Patres, quali ratione pastorali vel oecu- 
menica non debeamus in Concilio christifideles de erroneis opinionibus 
praemonere, aut in memoriam solemniter revocare certa et inconcussa 
principia semper in Ecclesia tradita et inculcata, ex. gr. de inspiratione, 
de inerrantia S. Scripturae, ... 4 de historica veritate Evangeliorum et 
aliorum librorum? 

7. Nec per clarificationem veritatis, aut immutabilitatem doctrinae 
in fundamentalibus principiis, impeditur studiosis continuare scientificas 
investigationes praesertim quoad immensam provinciam de re biblica; 
quae inquisitiones valde fructuosae extitisse comprobantur et tantam at- 
tulerunt lucem, praesertim recentiori aetate, ad pleniorem intelligentiam 
Sacrae Scripturae. Sed laudabilia studia investigationis scientificae et 
iustae, immo et necessariae libertatis exigentia nequeunt veritatem ab 
Ecclesiae magisterio, sive ordinario, sive extraordinario iam propositas 
labefactare, vel in dubium, aut examen rursus revocare... 5 

Et pergo ad conclusionem* Quia verum praecipuum dissensionis 
punctum, in hac conciliari aula, versatur circa formulationem doctrinae 
de revelatione, quaerere velim an omnino impossibile sit certam basim, 
communi consensione, invenire et retinere, super quam proficua et con- 
structiva discussio cito institui possit de particularibus punctis quaestio- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



235 



nis: an retinenda, an emendanda, an ad maturiora tempora quaedam 
differenda sint, ut adinveniatur aliqua concreta et acceptabilis ab omni- 
bus solutionis via, prouti omnium Patrum enixe in votis est. Quid ex 
mea humili parte in re tam gravi proponere audeam? Haec sunt: 7 

Revelatio divina una est et perenniter vivens, quae centrum et cul- 
men habet Iesum Christum Salvatorem mundi. In hoc omnes nos aperte 
et unanimi voce consentimus. 

Cum vero multis non placeat denominatio scholastica de fontibus 
revelationis, ... 8 eo minus de duplici distincto fonte, auferatur a consti- 
tutione ista denominatio, multis ingrata. Et sermo fiat de unica divina 
revelatione in Christi doctrina et opere perfecta, per duos rivulos seu 
tramites ad nos perveniens, prouti edixit em.mus card. Frings* 

Ubi vero de Scriptura agitur, necessaria et fundamentalia principia 
definiantur vel saltem declarentur; cetera quae nondum matura existi- 
mantur, remittantur ad Concilium Vaticanum III... forsan discutienda. 
Ita, mutatis vocabulis et servata veritate, sub hac concordi basi, pos- 
semus cito de singulis capitulis schematis examen instituere. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Circa propositum constitutionis schema, post ea 
multa quae dicta sunt, haec proferre liceat. 

1. Schema ipsum, etsi laudibus a multis Patribus cumulatum, ob suam clari- 
tatem, perspicuitatem et opportunitatem, potest adhuc perfici in generali suo pro- 
spectu, et in eius partibus, potest corrigi, emendari, ampliari vel decurtari, iuxta 
placita Patrum. 

Attamen non videtur sufEciens ratio ut schema ipsum tamquam basis discus- 
sionis non admittatur. 

Etenim quoad substantiam omnes conveniunt, ut audivimus, doctrinam ibi 
enunciatam vel de fide esse, vel communiter per magisterium Ecclesiae doceri. 

Ergo, uti etiam in hac aula audivimus, quaestio est de modo seu methodo doc- 
trinam, aliunde ad omnibus admissam, proponendi. Hinc modus schematis sat 
aptus videtur quamvis, theorice, meliorem quis certe adinvenire possit. 

2. Ad rem tanti momenti, semper prae mente habendum est: constitutionem 
Concilii non esse simplex catechismi promptuarium, sed propositionem doctrina- 
lem claram et solidam, quae fit fons et norma pro catechesi, praedicatione, et 
institutionibus cuiusque generis. 

Theologia habet sua vocabula « technica », sicut habent omnes scientiae, et 
hac ratione, aequivocationes vitantur, et praebetur fundamentum ad ulteriora stu- 
dia et ad progressum in cognitione doctrinae revelatae. 

3. Ipsa ratio proponendae veritatis in schemate, videtur esse eminenter pa- 
storalis. 

Pastores enim anxietatibus premuntur ob confusionem idearum quae ortae 
sunt novissimis temporibus, non a severis ac vere scientificis studiis, sed arbitra- 
riis deductionibus aliquorum, qui haud pauca in Evangeliis enarrata, levi calamo 
negant, in dubium revocant; facta, sermones et miracula Christi Domini adeo 
extenuant ut eorum historica veritas non parum labefactetur. 



236 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



4. Hinc contra abusus et pericula, quaedam fidei principia revocare non nocet, 
imo expedit. Quaedam quae a theologis catholicis imo et ab ordinario Ecclesiae 
magisterio, a saeculis communiter docentur, in constitutione referre perutile et ne- 
cessarium videtur, cum pericula, non pauca, realiter exsistant, quae pastores igno- 
rare aut velo tegere nequeunt. 2 novam et clariorem lucem. 3 Idem Chri- 
stus Dominus ad ovem deperditam revocandam iter instituit, postquam in tuta 
securitate nonaginta novem constituerat (cf. Io. 10 et Mt. 18, 12). 4 (omnibus 
argumentis praetermissis quae adhuc disputari possent). 5 8. Viri docti munus 
habent: a) illustrandi etiam novis studiis quae iam definita sunt; et habetur pro- 
gressus fidelis in fide; b) libere inquirendi, examinandi, disceptandi, quae ab 
Ecclesiae magisterio infallibili definita non sunt, prudentia semper adhibita; c) no- 
vas inquisitiones instituere, firmis tamen et intactis iis quae iam de fide sunt aut 
ab Ecclesiae magisterio clare inculcata sunt. 9. Saepe invocatur character pastoralis 
Concilii. Sunt decem capita rerum tractandarum in Concilio. Multa de catechetica 
institutione, de modo populis enucleandi fidem, tradentur postea, et de his discep- 
tabitur cum agendum erit praesertim de cura animarum, et de modo congrediendi 
cum fratribus nostris christianis. Ibi de methodo catechetica, de praedicatione etc. 
sermo erit; hic vero expostulatur clara, simplici, perspicua enuntiatione quarun- 
dam veritatum fidei, principiorum fundamentalium de ipsa divina revelatione. 
6 10. 7 deest. 8 (inde advenientibus). 9 deest. 

10 

Rev.mus P. D. ANICETUS FERNANDEZ 
Magister generalis O. P. 

Venerabiles Patres, 

Post decisionem consilii praesidentiae nihil dicam de quibusdam 
quae volebam dicere circa liceitatem, necessitatem et possibilitatem to- 
talis reiectionis schematis de fontibus revelationis. Pauca dicam de cha- 
ractere pastorali et oecumenico in Concilio. 

Ratio est cur omnes iucundemur de intentu et conamine omnium 
Patrum Conciliarium, illorum scilicet quibus schema non placuit, atque 
illorum quibus placet, in conficiendo schemate indolis pastoralis. Hoc 
enim omnes, pastores cum simus, in visceribus habemus. 

At unanimitas evanescit cum de explicatione et applicatione verbi 
« pastorale » agitur. Crediderim rem esse magni momenti. Et vellem 
in memoriam iterum revocare conceptus hic ab em.mo card. Santos ele- 
ganti sermone explicatos. 

1. Verbum « pastorale » adiectivum est. Et nec intelligi nec expli- 
cari potest nisi per ordinem ad substantivum. Substantivum ergo hoc in 
casu duplex agnoscitur, et ne unum pro alio sumatur oportet; a) vel agi- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



237 



tur de substantivo, quod est pascua et cibus; b) vel agitur de substan- 
tivo, quod est methodus administrandi cibum et pascua. 

2. Iamvero munus pastorale Concilii principaliter ad substantivum, 
quod est pascua vel cibum, refertur. Concilium enim veritatem tuetur, 
veritatem proponit. Veritas clara, perspicua, est id quod ab ipso spec- 
tatur. 

Munus pastorale uniuscuiusque nostrum, principaliter, ad substanti- 
vum refertur, quod est methodus. Pastorum est doctrinam conciliarem, 
cibum sanum, omnibus ministrare attentibus conditionibus loci, tempo- 
ris et personae. Rudis, rude; sapienter, sapientibus. Gaudiose et iucunde 
si ita expedit in casu. Cordialiter vel conceptualiter prout in adiunctis 
videatur. Fratribus separatis ad modum dialogi et verbis magnae com- 
prehensionis et benevolentiae. In Concilio, modo conciliari. 

Doctrina conciliaris, non est doctrina unius diei nec proposita homi- 
nibus unius aetatis tantum, melius exprimitur verbis, quae sapiunt diu- 
turnitatem, quam verbis quae mane florescunt et ad vesperum evanescunt. 

Stylus pastoralis saepe ordinatur potius ad sensus excitandos quam 
ad argumenta vel veritatem afferenda, quod proprium Concilii minime 
est. Sine dubio munus principale Concilii est docere, exponere verita- 
tem claram, genuinam, et ad tale sublime munus obtinendum debemus 
procedere animo puro et magnanimo, nulli factioni addicto, eligendo 
semper illas formulas et verba quae sint aptiora ad veritatem docendam 
et exprimendam, sive sint pastoralia, sive oecumenica sive scholastica. 
A priori non debemus excludere absolute nullam methodum et nulla 
verba. In singulis casibus debemus eligere quae sint meliora absque 
ullo timore vel praeiudicio. Mihi valde placet ut in Concilio prae oculis 
habeamus indolem pastoralem et oecumenicam et quatenus sit possi- 
bilis, hunc characterem imprimamus; sed non debemus exaggerare quia 
exaggerationes provocant reactiones contrarias. Non ita debemus indo- 
lem pastoralem quaerere ut sit obtinenda etiam cum detrimento veritatis. 
Unde si inter duas formulas, una magis pastoralis sed minus clara et 
exacta et alia minus pastoralis sed magis clara et exacta, sine dubio in 
Concilio haec secunda est praeferenda. In praxi pastorali eligatur prima; 
in munere pastorali saepe est sacrificandus modus exactus et proprius 
et accuratus ut veritas exponatur modo intelligibili captui fidelium. In 
his omnibus sit summa libertas cum caritate et summa caritas cum liber- 
tate. Dixi. 



Textus scripto traditus: 

In gravissimis rebus quae disputantur, duae quaestiones sunt clare distin- 
guendae: 



238 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1. Utrum ante omnia liceat Patribus Conciliaribus totum schema de fontibus 
revelationis, sive placeat sive non, sine discussione per singulas partes totum reiice- 
re et aliud in suo loco ponere in Concilio discutiendo? 

Responsio negativa pro me est evidentissima. Hoc non est licitum nec neces- 
sarium, nec possibile. Non licitum quia tempus Concilii praeparationis iam finitum 
est et hoc est schema quod SS. Dominus noster Ioannes Papa XXIII statuere di- 
gnatus est in Concilio Vaticano II discutiendo et ad Patres Conciliares mittendo. 
Unde sine consensu Summi Pontificis nobis licitum non est illud reiicere ut in 
discussione per aliud substituatur. 

Non est necessarium quia si non placet ex parte vel ex toto, possumus partia- 
liter vel substantialiter mutare ut postea dicam. 

Non est possibile nisi schema de fontibus revelationis tempore indefinito 
differtur, quia si schema actuale reiicimus non credo quod nemo audeat statim 
aliud, neque a Patribus neque a Summo Pontifice cognito proponere loco illius 
reiecti. Ergo si actuale reiicitur, tractatio et disputatio de fontibus revelationis 
tempore indefinito differenda est. 

2. Utrum liceat schema nobis propositum non solum accidentaliter sed sub- 
stantialiter vel quasi totaliter post discussionem mutare. 

Responsio etiam est aifirmativa. Non est nobis licitum schema actuale sine 
discussione illud reiicere, sed nobis licitum est illud totum discutere et omnia 
quae in eo continentur partialiter vel accidentaliter tantum mutare vel etiam 
substantialiter et quasi totaliter, si Patribus post discussionem singularum partium 
ita placuerit, Ratio est quia Summus Pontifex nobis illud non ut totum vel partem 
approbemus, sed ut sit fundamentum discussionis et post eam approbemus vel 
reiiciamus ut nobis et Spiritui Sancto visum sit. Unde cuique licet dicere si placet 
vel non placet totaliter vel ex parte mutare totaliter vel ex parte mutetur vel reii- 
ciatur. 

De fine pastorali Concilii. 

Mihi videtur etiam necessarium aliquid dicere de fine pastorali Concilii. Mihi 
valde placet ut Patres Conciliares semper prae oculis fines et necessitates pasto- 
rales habeamus et modo specialissimo in hoc Concilio et etiam in hoc schemate 
de fontibus revelationis . Tamen finis principalis Concilii, saltem in hoc schemate, 
nullo potest esse pastoralis, nisi per munus pastoralis intelligatur quodlibet munus 
docendi doctrinam revelatam. Sed tunc iam non est quaestio et iam dici non 
potest ut talis indoles pastoralis non sit in schemate etsi modo scholastico exposi- 
tum sit. 

Si autem verbum pastorale intelligitur in suo sensu proprio et stricto, quod 
ego non volo nec possum hic definire, tunc sine dubio finis principalis Concilii est 
exponere, animo sereno et mente tranquilla cum claritate et sollicitudine et exacti- 
tudine veritatem catholicam ab omnibus tenendam. Et ad hoc debet adhibere 
illa verba quae ad talem finem sint aptiora sive sint pastoralia sive non. Certo, si 
sine damno claritatis et exactitudinis veritatis indoles expositionis esse eminenter 
pastoralis non est possibilis, sine detrimento claritatis et exactitudinis veritatis mi- 
nime est eligenda. 

Unde inter duas formulas quarum una sit magis pastoralis sed minus exacta 
et clara et solida et alia sit minus pastoralis, sed magis clara et exacta et solida, 
sine dubio in Concilio haec secunda est praeferenda. In pastoralia vero est praefe- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



239 



renda seeunda quia facile intelligitur quod rigor exactitudinis sacrificandus est 
saepe cum ad fideles loquimur. 

Hic locutum fuit de munere iudicis et de munere pastoris in Concilio, sed 
est etiam aliud munus, nempe muneris magistri, et hoc munus est magis proprium 
Concilii. 

De mentditate hodierna. 

Non est necessarium dicere quod modus expositionis veritatis sive in loquendo 
sive in scribendo debet variari et accommodari ad homines ad quos dirigatur. Et 
hoc est munus pastoris. Forsan hodie non difficilius quam fuit pro antiquioribus pa- 
storibus. 

Mentalitas hodierna non est magis remota ab expositione scholastica quam 
mentalitas hominis qui in America et Oceania pastores missionarii debeant in sae- 
culis praeteritis evangelizare. Et hi pastores non habuerunt difficultatem vel si 
habuerunt consecuti sunt eam superare ad veritatem christianam talibus homi- 
nibus exponendam, et hoc fecerunt cum tanto fructu in totam Americam et Ocea- 
niam ad fidem conversi sunt. 

Animadversiones additae: 

Observationes ad cap. I de fontibus revelationis. 

Par. 1 cap. I mihi apparet valde deficiens eo quod relate ad revelationem 
quasi in eodem gradu ponit Iesum Christum cum prophetis et apostolis. Nullum 
est dubium auctorem bene cognoscere differentiam maximam inter Christum et 
alios. Sed dolendum est quod talis supereminentia Christi non clare in textu appa- 
reat. Verum est quod communiter in oblivione tenetur. Sed mihi placeret ut in hoc 
capite clare appareret. 

Haec supereminentia Christi in duobus principaliter mihi videtur consistere: 

1. Est evidens quod Christus, cum nobis aliqua manifestat per verba seu lo- 
quendo, non eodem modo se habet ac prophetae et apostoli, quia, cum sit Deus, 
loquitur auctoritate et infallibilitate propria et revelationem sumit ex propriis. 

2. Secundum, et quidem principalius, in quo supereminet Christus, est quod 
ipsa Verbi Incarnatio est suprema Dei revelatio. Per Incarnationem Verbum 
quod erat in principio apud Deum et erat Deus, sed invisibilis, intangibilis, quasi, 
factus est homo visibilis, tangibilis, quasi Unigenitus a Patre. Itaque ipse Iesus 
Christus Deus et homo, est prima et suprema revelatio divina. Omnia in illo, 
facta et verba, sunt revelationes divinae. Videndo Christum Iesum, videmus 
Deum et audiendo Christum Iesum, audimus Deum. 

Et S. Thomas optime hanc doctrinam exponit et confirmat: « Christus, ait, 
per Humanitatem suam voluit manifestare Divinitatem. Et ideo, conversando 
cum hominibus, quod est proprium hominis, manifestavit omnibus suam Divi- 
nitatem, praedicando et miracula faciendo et innocenter et iuste inter homines 
conversando » (S. Theol. III, 40, I ad 1), et ibidem ad 3: « actio Christi fuit no- 
stra instructio ». 

Tota ergo vita Christi est revelatio divina. Hanc conditionem specialissi- 
mam suae naturae ipse Dominus apertissime et diversimode nos declarat, e. g.: 
« Qui videt me videt et Patrem meum » {Io. 14, 10), « Ego sum via, veritas et 
vita », « Nemo vadit ad Patrem nisi per me » (Io. 17, 25), « Audistis quia dictum 
est antiquis... sed ego dico vobis »... Ego, non solum tamquam Deus, sed Ego 
Deus homo, Ego Iesus Christus, Verbum Dei factum homo, « Pater est in me 



240 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



et ego in Patre » (Io. 10, 14; 15, 28), « Omnia quae habet Pater mea sunt » 
(ib. 16, 15). 

Hanc sublimem revelationem optime et maximo cum gaudio discipulus prae- 
dilectus exponit in prooemio sui Evangelii et in prooemio suae primae episto- 
lae: « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod 
perspeximus, et manus nostrae contrectaverunt de verbo vitae: et vita manife- 
stata est, et vidimus et testamur, et annuntiamus vobis vitam aeternam, quae 
erat apud Patrem, et apparuit nobis: quod vidimus et audivimus annuntiamus 
vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre, 
et cum Filio eius Iesu Christo. Et haec scribimus vobis ut gaudeatis, et gaudium 
vestrum sit plenum » (1 Io. 1, 1-4). 

Haec infinita excellentia Christi relate ad alios, clarius apparet si illum com- 
paramus cum aliquo possibili angelo a Deo misso et homine facto, si possibile 
esset. Hic angelus etiamsi esset angelus-homo loqui non poterat ex propriis, neque 
cum auctoritate propria, et, quod principalius est, eius humana facta et vita 
non essent Revelatio Dei. 

Et hanc eminentem conditionem Christus etiam conservat non solum relate 
ad eos qui suo tempore vixerunt et cum eo conversari potuerunt, sed etiam re- 
late ad omnes homines cuiuslibet temporis et loci, quia in ipsa vita divina- 
humana Christi in Evangeliis narrata et mentibus nostris, quae sine imagine 
sensibili naturaliter nihil cognoscere possunt, accommodata, principaliter Deum 
videmus. Unde pro omnibus Filius Dei factus homo est Suprema Revelatio. 

Revelatio per apostolos et prophetas facta etiam est divina et Deum habet 
ut auctorem, sed modo omnino diverso. 

Itaque in lin. 8, pag. 9, haec addantur: Per Filium autem quia, cum sit 
Deus, nobis loquebatur ex propriis quae ipse cognoscebat et auctoritate et infal- 
libilitate propria; et praesertim quia ipse Filius Dei homo factus (Io. 1, 14) in 
terris visus est et cum hominibus conversatus (Baruch, 3, 17) ac per omnia nobis 
similis factus, excepto peccato (Heb. 2, 17), tota vita, passione et morte sua et 
resurrectione, saluberrimum nobis reliquit exemplum ut sequamur vestigia eius 
(1 Pet. 2, 24), atque perenne documentum nobis tradidit divinae veritatis sal- 
vificae. Itaque Iesus Christus per suam Incarnationem est suprema revelatio, 
quatenus Ipsum Verbum invisibile quod erat apud Deum et erat Deus, factum 
est homo visibilis et tangibilis quasi Unigenitus a Patre, plenus gratiae et veri- 
tatis. Unde videndo Christum, videmus Deum et audiendo Christum, audimus 
Deum. Omnia ergo in illo, verba et facta, sunt revelationes Dei. 

Hanc specialissimam conditionem suae naturae et suae missionis qua infi- 
nite superexcedit alios omnes, per quos nobis transmissa est Divina Revelatio, 
optime exprimitur in prooemio Evangelii S. Ioannis et ipsemet Christus saepe 
nobis declarat: e. g. « Qui videt me, videt et Patrem meum » (Io. 14, 10), 
« Ego sum via, veritas et vita », « Audistis quia dictum est antiquis... sed ego 
dico vobis... » (Matth. 5, 18, 22), « Pater est in me et ego in Patre » (Io. 16, 15). 

De duobus fontibus revelationis. 

Par. 4, pag. 10, vel in alia paragrapho, sequentia mihi exponere placet. 

Christus veritatem docuit verbo et exemplo (coepit facere et docere, Act. 
1, 1), non litteris. Tanta enim est excellentia doctrinae eius, ait S. Thomas, quod 
« litteris comprehendi non potest » (Summa Theol. III, 42, 40). 

In Novo ergo Testamento Revelatio facta est primo e principaliter per verba, 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



241 



deinde per litteras. Itaque traditio oralis divinae Revelationis primatum tenet, 
non solum temporis et amplitudinis, quia non omnia oretenus tradita et praedicata 
fuerunt litteris consignata. Plures namque apostoli praedicaverunt quam scripse- 
runt; et illimet qui scripserunt, plus et plura praedicaverunt quam scriptis tradi- 
derunt. 

Unus est fons revelationis divinae, scilicet Verbum Dei; et duo rivuli vel modi, 
quibus ad nos usque pervenit: verbo orali et verbo scripto, sive viva voce et 
scriptura. 

11 

Exc.mus P. D. IULIUS BARBETTA 

Episcopus tit. Pharanitanus 

Venerabiles Vatres, 

Nolite timere; breviter loquar. Satis cognitum est nos, agentes de 
rebus biblicis, versari in materia quae hodie etiam in hac Urbe facile ita 
provocet animi excitationem ut iam perdat debitum aequilibrium. Quare 
abstinendum ab omni exaggeratione. 

Facile dicitur hoc schema sequi scholam aliquam determinatam. 
Quod si autem videmus membra et consultores antiquae commissionis 
theologicae, hoc videtur iam a priori impossibile. Et haec impossibilitas 
adhuc clarius apparet, si audimus quomodo hoc schema in multis sit 
correptum ob animadversiones in commissione centrali factas. 

Nemo est qui ignoret non solum esse qui rigiditatem et severitatem 
huius schematis vituperent, sed etiam esse qui in capp. IV et V huius 
constitutionis inveniant amplam portam aperiri exegetis et amplam 
fiduciam poni in progressu exegeseos. Talis autem annotatio necessario 
excitat spem; nempe, hoc schemate, novo in historia Conciliorum, ini- 
tum esse viam tutam mediam. 

Quomodo tandem stare potest accusatio partialitatis, ut aiunt, si 
ex alia parte asseritur in hoc schemate non adesse nisi communia quae 
inveniuntur in manualibus? 

Iam saepius audivimus minus placere titulum de duobus fontibus. 
Estne reapse res tanti momenti? Si volumus reservare vocem « fontis » 
ipsi Deo, faciamus; et dicamus Deum sese duplici modo manifestasse 
et illam revelationem duplici modo ad nos pervenire. Fieri autem potest 
ut quaerentes novum dicendi modum, experiamur modum dicendi qui 
nunc est in schemate etiam sua habere commoda. Quod autem attinet ad 
doctrinam de veritatibus non contentis in Sacra Scriptura, quis catho- 
licus est qui de hac veritate dubitare possit? Nam praeter constitutio- 
nem canonis Sacrae Scripturae quam non habemus completam nisi in 



1« 



242 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Traditione, doctrina catholica absolute certa est, v. g. Iudaeum et 
paganum valide conferre posse baptismum ideoque alios dare gratiam 
sanctificantem et incorporare Ecclesiae quae est Corpus Christi. Item 
quod episcopus publicus apostata etiam malae fidei possit vere confi- 
cere Corpus Christi et valide consecrare sacerdotes. S. Augustinus ea 
frustra quaesivit in Sacra Scriptura et nos cum eo. Et si talia volumus 
deducere ex Sacris Litteris, nos frustra conamur. « Multa — ita S. Au- 
gustinus — quae non inveniuntur in litteris eorum (id est apostolo- 
rum) neque in Conciliis posteriorum et tamen quia per universam custo- 
diuntur Ecclesiam, non nisi ab ipsis (apostolis) tradita et commendata 
dicuntur » {De Baptismo, cap. II, a versiculo 7 usque ad 12. .. x ). Et 
haec sufficiant: si schema defectibus laboret, corrigentur. Igitur, in suo 
complexu schema placet. 



ln textu scripto tradito: 1 Ench. Patrum n. 1623. 

12 

Exc.mus P. D. IOANNES FERRO 
Archiepiscopus Rheginensis 

Venerabiles Patres, 

Mentem meam, adhuc post ea quae hac mane evenerunt, cum fidu- 
cia vobis pando. 1 

Hoc schema, nonnullis additis emendationibus, adprobandum cen- 
seo, cum prooemio apte confecto in quo fusius exprimantur ardentia 
vota pastorum Ecclesiae pro omnibus hominibus. 

Veritates autem quae in eodem schemate amplissimo coetui Patrum 
conciliarium perpendendae proponuntur, hisce nostris diebus, tot gras- 
santibus erroribus, alte solemniterque declarandae erunt ac praedican- 
dae super tecta, ne « erubescere Evangelium » videamur. Etenim, doc- 
trinam de Dei revelatione explicite profiteri ac docere tenemur, ut in 
« Sancta Sanctorum » supernaturalis templi, non manufacti, mysterii sa- 
lutis per Christum et cum Christo summa, qua par est, pietate ac sacer- 
dotali integritate ingrediamur omnesque homines, veritatis immutabilis 
vitaeque aeternae fame pereuntes, fideliter adducamus. 

Nulla hac 2 pastoralis missio nobis urgentior, uti vobis compertum 
est. Omnibus enim, « sapientibus ac insipientibus », iis qui prope sunt 
et iis qui longe, debitores sumus. Nam pastorale nostrum officium est 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



243 



mentes hominum imprimis ad veritatis pascua sollicita assiduaque cari- 
tate adducere. 

In hoc est veri nominis nota pastoralis ut veritas summe diligatur 
quae a Deo est et ad Deum ducit, et oves diligantur, quae pastoribus 
pascendae a Deo commissae sunt. At quomodo pascendae nisi solida 
doctrina veritatis? 

Mundo materiae carnisque servituti obnoxio ac superbiae vitae, om- 
nem Dei veritatem integre testari ac docere debemus, ut pastorum mu- 
nere digne ac fideliter fungamur in Ecclesia: omnem Dei veritatem, in- 
quam, quam e duplici fonte revelationis ad omnium salutem promanare 
semper docuit Ecclesia... 3 

Qua deficiente, nullum exstat pastoralis muneris obiectum, nullum 
liturgicorum rituum fundamentum, nullum ecclesiasticae hierarchiae 
regimen, ... 4 nullum missionum ad longinquos populos ius, nullus di- 
vinarum humanarumque legum locus, nullum tandem universalis cari- 
tatis fulcrum, siquidem « fides est quae per caritatem operatur »... 5 

Meminisse iuvabit, venerabiles Patres, quod scite et luculenter do- 
cuit Summus Pontifex, feliciter regnans, inde a suis primis Encyclicis 
Litteris Ad Petri Cathedram, concinne affirmando omnimodum primatum 
veritatis, cum, neglecta vel postposita veritate, neque unitas neque pax 
hominibus umquam adesse possit, uti pressius quidem in recentioribus 
Litteris Aeterna Dei Sapientia idem Summus Pontifex declaravit. 

Si quis de opportunitate tempori parcendi quaestionem moveat, re- 
perire fortasse poterit quaestiones minoris momenti quae postea penitus 
determinentur a peritorum commissionibus, aut implicita relinquantur, 
postquam necessaria certaque principia fidei et morum « in aedificatio- 
nem Corporis Christi, quod est Ecclesia » firmiter, perspicue, integre ab 
hoc Sacro Concilio proposita sint. 

Forsan 6 dicat aliquis: de religiosis veritatibus parce agamus, ne 
quidam forte recedant, illud obiicientes: « durus est hic sermo »; vel, 
cum opus pacis suppeditare debeamus, cavendae controversiae... 7 Sed 
hoc, venerabiles Patres, minime convenire videtur gravitati ac sanctitati 
huius sacerdotalis oecumenici coetus eiusque sacri magisterii. Pius XII, 
veneratissimae memoriae, in Encyclicis Litteris Humani Generis huius- 
modi irenismum fortiter damnavit. Etenim, si cum errantibus maxima 
caritas semper est adhibenda, errores tamen omnino reiciendi sunt a 
pastore qui sincere oves diligit. 

Mirabili sane consensu omnium Vatrum arctissimo caritatis vinculo 
inter se cum Christi vicario coniunctorum, indoles, seu nota oecumenica, 
huius Sacrosancti Concilii iure meritoque urgetur ad unitatem promo- 
vendam christianorum , quos ardentissimo amore complectimur omnes. 



244 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Sed huius unitatis nullum firmum dari potest fundamentum in caritate 
cum veritatis detrimento.* 

Sunt quaedam nova schemata quae circumferuntur; ea potius piae 
sunt meditationes de salute omnium hominum, subtiliores et difficilio- 
res intellectu, apologeticam methodum et oratoriam abundantiam redo- 
lent, non autem sobriam ac densam temperiem, quae una ecclesiastici 
universalis magisterii auctoritatem et maiestatem deceat. Mystici enim 
affectus secundum temporum locorumque discrimina multoties varian- 
tur, immo et subiectiva cuiusque indole in oppositas partes trahi possunt, 
veritas autem Domini manet in aeternum. 

Venerabiles Patres, servitio Dei mancipati ad dandam scientiam sa- 
lutis plebi eius, animo ne deficiamus, sed totis viribus incumbamus ad 
schemata constitutionis perfectiora reddenda, ut veritas fulgentiore luce 
clarescat omnibus hominibus. 

En, ad hoc, oratio fit pro nobis ab universa Christi Ecclesia ut, Deo 
adiuvante atque per nos loquente, qui humillime cum Petro et sub 
Petro pro Christo legatione fungimur, pretiosissimum doctrinae depo- 
situm fideliter custodiamus, splendidius in dies per saecula integrum 
praedicandum omnibus creaturis. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 in Concilio Tridentino et 
Vaticano I. 4 nullum regale sacerdotium. 5 (Gal. 5,6). 6 Neque. 
7 cum eis qui non credunt. 8 deest. 

13 

Exc.mus P. D. FRANCISCUS FRANIC 
Episcopus Spalatensis et Macarscensis 

Em.mi Principes, Fratres carissimi, 

Spero me defendere vivum schema, non mortuum! 1 Schema etenim 2 
propositum placet mihi iuxta modum, id est cum correctionibus et addi« 
tionibus necessariis ad inveniendam mediam viam qua omnes tuto et 
libenter procedere possimus, sed salvis remanentibus substantia et stylo 
schematis. 

1. Dictum est non esse opportunum hodie, ob rationes oecumenicas, 
reprobare explicite errores, sed sufficere positive exponere, modo aliquo 
pastorali, veritates in schematibus conciliaribus. Audivimus quoque hisce 
ultimis temporibus exstare 3 psychologicam methodum dialogi oecume- 
nici... 4 Mihi tamen videtur, submisse loquendo, in obiectionibus quae 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



245 



fiunt nomine istius oecumenismi pastoralis latere quamdam 5 aequivoca- 
tionem. 

Haec aequivocatio consistit in eo quod hoc Concilium non est Con- 
cilium unionis, sed Concilium internae nostrae reformationis, quae 
constituere deberet praeambulum cuiusdam futuri Concilii unionis, in 
quo convocandi essent fratres separati cum libertate loquendi. In tali 
Concilio nos deberemus uti methodo dialogi oecumenici, moderate ta- 
men; non autem in hoc Concilio, in quo colloquimur imprimis cum no- 
stris fidelibus* Ast sapientis est non solum « functionarii », uti di- 
cunt, 7 sed et patris et matris errores filiis clare indicare, ne decipiantur 
et in laqueum incidant diaboli. Si ergo 8 quidam de facto, proh dolor!, 
auctoritati magisterii ordinarii Ecclesiae plene non videntur subiici, 9 
summa auctoritas in Ecclesia, i. e. Concilium Oecumenicum, tandem ali- 
quando finem ponere debet, in veritate quidem et caritate, erroribus 
qui certo, non dubie, errores sunt. Hoc praecipue oves nostrae tamquam 
a suis bonis pastoribus magno cum angore animi a nobis expostulant. 

2. Dictum est quoque magis opportunum esse, pro catholicis qui sub 
dicione materialismi dialectici vivunt, dare ipsis sanam doctrinam sine 
reprobatione errorum. Sed mihi videtur maxime necessarium praecise 
pro istis fidelibus, quorum fides quotidie in magnis difficultatibus versa- 
tur, non solum doctrinam sanam et integram dare, sed et indicare erro- 
res ut sciant quas veritates profiteri debeant, quosque errores fugere etiam 
cum periculo vitae. Nam in illis regionibus, Fratres carissimi, et fideli- 
bus et sacerdotibus imminet magnum periculum cadendi in sinum sic 
dictae Ecclesiae patrioticae seu popularis, quae seminarium est errorum; 
quod quibusdam Ecclesiis iam acciderat in maiori vel minori gradu. 

Dictum est alienum esse schema a mentalitate theologiae orienta- 
lis, ... 10 sed hoc non esse verum censeo. 11 Septem illa nempe Sacratis- 
sima Concilia quae in Oriente celebrata sunt, condemnabant errores 
illorum temporum et quidem fortissimis verbis. 

Ob brevitatem adduco exemplum tantummodo Concilii III Constan- 
tinopolitani, qui condemnaverat errores Sergii, patriarchae Constantino- 
politani, de unica operatione et voluntate Christi. Immo istud Concilium 
reprobavit silentium Papae Honorii qui in epistola ad eumdem Sergium 
scripserat: « Nobis non esse curandum de una vel duabus voluntatibus 
vel operationibus in Christo; relinquamus hoc grammaticis. Nos autem 
praedicemus quod certum est, i. e. duas in Christo esse naturas ». 

Utrum ergo nos quoque nostris « gramrnaticis » relinquere debemus 
dirimendos errores de S. Gabriele annunciante Mariae, errores de Evan- 
gelio Infantiae, de Traditione, de inerrantia et inspiratione Sacrae Scrip- 
turae, de munere magisterii ordinarii Ecclesiae authentice interpretandi 



246 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Sacram Scripturam, etc, ac si nos essemus Ecclesia discens non vero 
docens, vel ac si pertineamus nos ipsi ad Ecclesiam silentii 12 ? ... 13 

Quoad ameliorationes, propono ut conficiatur prooemium pasto- 
rale a commissione quadam composita, in sinu commissionis conciliaris 
de fide et moribus, ab illustrissimis viris qui opponuntur schemati ... 14 
nobis proposito, et ab aliis qui illi favent. Aliae correctiones vel addi- 
tiones occasione discussionum de singulis capitibus scripto vel oraliter 
proponi poterunt. Nam omne opus humanum imperfectum est, et im- 
possibile est omnibus placere in hac lacrimarum valle. Gratias! 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 nobis. 3 excogitatam esse. 

4 quem Patres occasione suffragationis prae oculis habere deberent. Certe iste 
oecumenismus pastoralis praecipuus adversarius schematis propositi exhibetur et 
praecipua causa huius discussionis tantum protractae. 5 deest. 6 decreta con- 
dimus pro nostris fidelibus, saltem primarie. 7 deest. 8 vero. 9 subiiciun- 
tur. 10 imo et africanae. 11 ad quam obiectionem breviter respondeo. 
12 deest. 13 Secundo dico Concilia illa orientalia usa esse verbis scholasticis in 
exponenda doctrina catholica, verbis dico, uti sunt « ousia, physis, hypostasis, pro- 
sopon » et similibus. Cur ergo exaggeratur in inculcandis differentiis inter theolo- 
giam conciliarem orientalem et theologiam nostri schematis? Schema de fontibus 
revelationis nobis propositum quoad expositionem positivae doctrinae et quoad re- 
probationem errorum omnino in eadem linea invenitur ac Concilia orientalia inve- 
niuntur, etsi in reprobatione errorum utitur verbis valde mitigatis. Ex adverso, quae- 
dam schemata quae circumferuntur, toto caelo differunt a stylo omnium Conciliorum 
orientalium et occidentalium et nituntur introducere in Concilium Vaticanum II, 
fere dicerem revolutionario modo, theologiam novam, quae analysim theologicam 
sustinere nequit. Dictum est schema nimis separare S. Scripturam et Traditionem, 
quod placeret fratribus separatis et unitis in Oriente vel in ipsa Africa. Hanc obiec- 
tionem, salva reverentia exc.mi episcopi qui eam protulit, exaggerationem esse duco. 
Exc. ep. Butorac, sabbato elapso, proposuerat ut conficeretur totum caput de S. Tra- 
ditione. Cur? propter fratres orthodoxos qui nobiscum in Iugoslavia vivunt, et qui 
maximi S. Traditionem pendent. Dum ego in meo seminario theologico theologiam 
orientalem explicabam, libenter prae manibus habebam varia manualia scholastica 
nostrorum orthodoxorum. In istis manualibus, ni fallor, disputatur cum fratribus 
protestantibus de theologia sacramentaria et de S. Traditione, quam nostri Serbi 
orthodoxi secundum fontem revelationis post S. Scripturam reputant. Forsitan 
exc.mi episcopi orientales, saltem quidam, non possunt, ob ignorantiam linguae 
latinae, bene sequi nostram discussionem et ideo putant nos nimis separare S. Scrip- 
turam et S. Traditionem; quod verum non est. Candide fateor me multum praeoc- 
cupatum esse de reprobandis erroribus modernis. In hac re bonum exemplum in 
Concilio Vaticano I inveni. In schemate istius Concilii de Fide, propositum erat 
ut condemnarentur errores quorundam auctorum Germaniae, sic dictorum semi- 
rationalistarum. Huic proposito sese opposuerunt multi Patres (inter quos noster 
episcopus Strosmayer, ceteroquin valde benemeritus pro natione nostra et magnus 
orator Conc. Vat. I). Isti Patres flocci pendebant aberrationes illorum, uti ipsi 
aiebant, professorum germanicorum et continuo postulabant, ut Concilium discu- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



247 



teret de potestate episcoporum loco de illis doctrinis scholasticis. Sed Concilium 
illa proposita excipere noluit, bene sciens omnem deviationismum in campo ideo- 
logico esse millies perniciosium quam in campo disciplinari. 14 romano. 
Animadversiones additae: 

1. Ad art. 1, lin. 3. Bene adhibitum est verbum Foedus loco Testamentum; 
ita enim ambiguitas quaedam evitata est: quatenus verbum Testamentum plerum- 
que adhibetur pro Scriptura Veteris et Novi Testamenti et Traditio in eo inclu- 
dere non videtur. 

2. Ad art. 2, lin. 10 ss. Nos pastorales, sit venia verbo, agere intendimus. Po- 
pulus noster plerumque nescit hanc longitudinem transcendentiae N. Testamenti 
prae Vetere, ideoque suppliciter rogaverim, ut paucis indicaretur verbis ratio illius 
transcendentiae. 

3. Ad art. 4. Candide sentio terminologiam in hoc articulo adhibitam esse 
clarissimam atque utilissimam ad praecavendam quorumdam ambiguitatem aucto- 
rum modernorum in hac re quae nobis est maximi momenti in colloquio cum fra- 
tribus protestantibus. Quidam enim extenuare videntur, ob oecumenismum quen- 
dam immoderatum, verum conceptum Traditionis, quem vero conceptum nec nos 
nec protestantes quidem accipere possunt. 

Ut autem via quaedam media inter sententias oppositas reperiatur, loco « Du- 
plex fons », censeo « Duplex via » vel similiter adhiberi posse, sed doctrina de tra- 
ditione in articulo et in capite hoc optime exposita semper eadem maneat. 

4. Ad art. 5, lin. 1 sq. Aliquid adfirmari videtur nimis restrictive: asseritur enim, 
quod « Scripturae sensus nonnisi Traditione apostolica certe et plene intelligi vel 
etiam exponi potest ». 

Si hoc esset verum, tunc quaedam veritates, et quidem fundamentales in 
theologia fundamentali, quae reapse et certe et plene ex Sacra Scriptura hauriun- 
tur et quidem nondum sub luce Traditionis (quia ad eas methodo pervenimus apo- 
logetica, ergo Traditionis auctoritate logice nondum supposita), absque Traditione 
nec certe nec plene intelligeremus. Quod autem adfirmari non posse videtur. 

Puta e. gr. indefectibilem institutionem Ecclesiae eiusque infallibilitatem, fun- 
dationem Ecclesiae eiusque hierarchicam constitutionem. 

Quapropter humiliter rogo, ut citata formula in hunc modum vel similiter 
mutetur: Scripturae « sensus plerumque nonnisi Traditione apostolica certe et plene 
intelligi vel etiam exponi potest ». 

5. Ad art. 6. Articulus enim nimis spiritu exclusivistico scriptus esse videtur 
respectu fidelium et exegetarum. In eo enim unice describitur munus magisterii vivi 
in custodiendo, tuendo et interpretando depositum fidei. 

Agnoscimus vere solius magisterii esse tueri ac authentice depositum interpre- 
tari, seu simpliciter tueri pertinere quoque tum ad munus fidelium tum vero exe- 
getarum. De cetero, ut omittamus exegetas, nonne contingit, ut in regionibus 
a gubernatione athea oppressis depositum fidei in familiis christianis, quae in ec- 
clesias adire prohibentur, bene custodiatur? 

Etiam de munere « enucleandi » depositum fidei a parte fidelium et exegetarum 
hic non esse silendum puto. Nonne fideles et exegetae in progressu dogmatico non 
parvam decursu saeculorum partem habuerunt? 

Ideoque humiliter propono, ut articulus integer in sensu indicato melius con- 
ficiatur ac denuo redigatur. 

Propono ulterius, ut explicite (quamvis ex se necesse non est, quia magisterium 



248 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



infallibile necessario scire debet limites suae infallibilitatis) aliquid addatur de om- 
nimoda subiectione magisterii ecclesiastici veritatibus revelatis, ut cuidam oecu- 
menismo sano indulgeatur atque obiectionibus Patrum praeveniatur. 

Secretarius generalis: Exitus suffragationis communicabitur crasti- 
na ... et, si necessarium erit, ad secundam suffragationem procedetur. 
Interea prosequitur, quia est in possessione, discussio de schemate de 
fontibus revelationis, et praecise de cap. I. 

Communico omnibus Patribus quod, si forte mutandum sit schema 
iuxta exitum suffragationis, novum schema, discutiendum a feria VI 
proxima, erit de instrumentis communicationis socialis. 

De cap. I loqui postulaverunt em.mi ac rev.mi DD. cardd. Eugenius 
Tisserant; Ernestus RufEni, arch. Panormitanus in Italia; Paulus Leger, 
arch. Marianopolitanus in Canada; Vincentius Jacono, ep. tit. Patarensis 
in Italia; Aemilius Guano, ep. Liburnensis in Italia; Christophorus But- 
ler, superior generalis Congregationis Anglicae O.S.B.; Eduardus Mar- 
tinez, ep. Zamorensis in Hispania; Vitus Chang, ep. tit. Cyanitanus in 
Germania; Maximus Hermaniuk, arch. Vinnipegensis in Canada; Ioseph 
D'Avack, arch. Camerinensis in Italia; Ioannes Rupp, ep. Monoecensis 
in Monaco. 

14 

Em.mus P. D. EUGENIUS card. TISSERANT 

Non deest confusio in cap. I. Etenim, tituli ipsi confusionem gene- 
rant. Quomodo loquitur schema de duplici fonte revelationis post 
nn. 2 et 3, qui tractant de transmissione revelationis? Primum revelatio 
facienda est, deinde transmittenda. 

In n. 1, apostoli habentur ut fontes revelationis faciendae, cum di- 
citur: « Deus ... thesauros sapientiae et scientiae suae toti humano 
generi per ipsum Filium suum eiusque apostolos effudit ». Sed in n. 4 
alio modo describitur hoc apostolorum munus, qui, sive ab ore Christi, 
sive suggerente Spiritu, acceperunt. Duplex ergo origo doctrinae apo- 
stolorum et declarandum est quid fuit eorum munus a) in revelatione 
impertienda, b) in revelatione transmittenda. 

In n. 3, episcopi apostolis assimilantur, cum dicitur: « sicut apo- 
stoli tradiderunt quae a Christo acceperant... sic episcopi, qui in Eccle- 
sia locum apostolorum per successionem obtinent, eorum doctrinam sem- 
per praedicatione tradiderunt et cum auctoritate interpretati sunt ». Iu- 
stane est ista assimilatio? 

Episcopi sunt « testes et interpretes ». Non dicitur quod apostoli 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



249 



etiam interpretes fuerunt. Suntne episcopis inferiores? Quare non dici 
possunt « interpretes » ii duo evangelistae, qui apostoli fuerunt, Mat- 
thaeus et Ioannes, simul « fontes revelationis » et eiusdem « interpre- 
tes », quando mentem suam referunt suggerente Spiritu Sancto? 

In n. 3 dicitur: « Ministerium... verbi, quod Christus et apostoli 
inceperunt, semper in Ecclesia servatum est ». Sed ministerium aliquid 
dicit activum. Christus fuit fons, apostoli fontes et testes. Estne Eccle- 
sia etiam fons vel tantum testis authenticus? 

In n. 4 dubitari licet utrum felix sit modus loquendi « tanquam 
in duplici fonte », quae verba desunt in constitutione dogmatica de fide, 
cap. II, Concilii Vaticani ad quam remittitur. Praeterea ibidem sermo 
est « de traditionibus », non de « Traditione ». 

In n. 5 dicitur: « Traditio, eaque sola via est qua quaedam verita- 
tes revelatae clarescunt et Ecclesiae innotescunt » et mentio fit de inspi- 
ratione, canonicitate et integritate sacrorum librorum. Sed multum iam 
de eisdem e Novi Testamenti libris erui potest. Itaque non traditio sola 
est via. 1 

In n. 6, quae est habitudo inter « Traditionem » et « vivum Eccle- 
siae magisterium »? Suntne res omni ex parte distinctae? Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 

15 

Em.mus P. D. ERNESTUS card. RUFFINI 
Archiepiscopus Panormitanus 

Em.mi, exc.mi, rev.mi Patres Conciliares, 

Humiliter fateor quod sentio. Nescio — non intellego saltem 1 — 
cur antequam de fontibus revelationis dicatur, non declaretur quid sit 
revelatio de qua agitur, ... 2 quae vis vere proprieque nomini revelationis 
subsit, et quale sit momentum eius pro hominibus etiam nostrae aetatis. 
Perperam enim, ut opinor, de re praecipua non initio, sed post abso- 
lutum cap. III tractatur. 

Ceterum considerans cap. I, ut id sub oculis nunc habemus, non- 
nulla videntur mihi parum accurata. Iam inde ab initio capitis, pag. 9, 
lin. 3, quid significant verba haec coniuncta: « Revelatio ... nobis ad- 
venit Veteris et Novi Foederis oeconomia »? Num revelatio ipsa facta 
est oeconomia Veteris et Novi Testamenti? vel, ut clarius quaeram: 
oeconomia Veteris et Novi Testamenti valetne idem ac revelatio? Nemo 



250 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



sane est qui hoc scite afiirmare possit! Oeconomia Veteris et Novi Te- 
stamenti complectitur — saltem secundum communem acceptionem — , 
universam historiam utriusque Foederis, in qua eminet quidem revela- 
tio divina, sed ab hac distinguitur, etsi historiae illi singularis Provi- 
dentia praefuerit: quin tamen haec historia proprie appellari possit 
— sicut aliqui appellare non dubitant — , revelatio realis, distincta a 
revelatione quam vocant verbalem. 

Eadem pag. 9, linn. 9-11, legimus: « Haec Novi Foederis revelatio, 
quae Veteris Foederis revelationem longe trascendit... ». Non ita dixe- 
rim! Revelatio sive in Veteri sive in Novo Testamento, cum sit pariter 
locutio Dei ad homines, qua talis aequali dignitate excellit. Placuit Deo, 
infinitae sapientiae et bonitatis, veritates supernaturales paulatim mani- 
festare, ita ut revelatio, inchoata initio generis humani et per saecula in 
Veteri Testamento continuata, tandem compleretur per Iesum Christum 
in Novo Testamento, iuxta pulcherrimum S. Augustini efiatum: « No- 
vum Testamentum in Veteri latet, Vetus in Novo patet ». 

Pag. 10, n. 4: de duplici fonte revelationis . Existimo non esse diu 
insistendum, nisi verbis ludere velimus, in refutatione sententiae illo- 
rum Patrum, qui contendunt a sacrosancto Concilio Tridentino unum 
tantum fontem revelationis agnosci, nempe Evangelium, cum aperte af- 
firmet Iesum Christum Dei Filium per suos apostolos iussisse « Evan- 
gelium praedicari omni creaturae tamquam fontem omnis salutaris veri- 
tatis et morum disciplinae ». Aliud enim est dicere revelationem esse 
fontem unicum salutaris veritatis et morum disciplinae, aliud est afiir- 
mare revelationem ipsam ad nos pervenire duplici tramite seu, quod 
idem est, duplici scaturigine. Evidenter illud celeberrimum Concilium 
nomini Evangelii subiecit vim totius revelationis, nam statim adiecit: 
« ...hanc veritatem et disciplinam (quas supra vocabulo Evangelii com- 
prehendit) contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus ». Iam- 
vero, si revelatio continetur tum in Sacra Scriptura tum in Traditioni- 
bus — quae simul sumptae Traditio in singulari recte appellantur — 
nos utrimque revelationem haurire possumus, quod quidem, etiam se- 
cundum normas grammaticas, idem est omnino ac dicere divinam revela- 
tionem ad nos pervenire ex duplici scaturigine, sicut dixi iam, 3 seu ex 
duobus fontibus sicut docetur in scholis theologicis catholicis inde a 
pluribus saeculis. 

Pag. 10, nn. 4 et 5. Non ostenditur satis perspicue, ut reor, quid in- 
tersit inter Sacram Scripturam et Traditionem. Propterea haec, plus mi- 
nusve, adiici velim: Traditio est fons revelationis antiquior, amplior, cla- 
rior fonte scripto, qui Sacra Scriptura vocatur. Etenim, Traditio tum in 
Veteri tum in Novo Testamento, antecessit aetate libris sacris; omnes sci- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



251 



mus, exempli gratia, apostolos accepisse a Christo mandatum docendi 
omnes gentes, et post descensum Spiritus Sancti praedicasse universam 
revelationem antequam libri Novi Testamenti scriberentur. Porro, dum 
Sacra Scriptura non omnes veritates de fide credendae contineantur, 
omnes sunt in Traditione, ad quam insuper recurrendum saepe est ut 
loci Sacrae Scripturae obscuri ac difficiles intellectu explanentur et 
quae ad singulorum librorum sacrorum genuinitatem, integritatem, di- 
vinam inspirationem pertinent, plene certeque pro omnibus 4 clare- 
scant... 5 Uterque fons continet verbum Dei, id est proprie vereque locu- 
tionem Dei ad homines, sed in seipsis considerati, sunt regula fidei re- 
mota; regula fidei proxima cui nempe directe et immediate assensum 
fidei exhibemus, est vivum et perenne magisterium tum ordinarium cum 
extraordinarium Ecclesiae, quod per continuam Spiritus Sancti adsi- 
stentiam est infallibile. Proinde, Ecclesiae magisterium est regula regu- 
lans fidei, et non regula regulata a Sacra Scriptura, ut nonnulli malunt 
dicere, quamquam idem magisterium ita Spiritu Sancto dirigitur, ut 
nihil umquam proponat credendum tamquam divinitus revelatum, quod 
non contineatur in fontibus seu in deposito revelationis, eidem Eccle- 
siae a Deo concredito ut depositum ipsum custodiat, tueatur, explicet. 
Peropportune in hunc locum cadunt verba S. Augustini contra Mani- 
chaeos: « Ego Evangelio non crederem nisi me catholicae Ecclesiae 
commoveret auctoritas ». 

Pag. 11, lin. 16 sqq. Haud recte, ut opinor, Ecclesiae eadem tri- 
buitur auctoritas — sine ulla distinctione — in libris Sacrae Scrip- 
turae interpretandis et in perpendendis documentis et monumentis 
« quibus temporis decursu Traditio consignata est et manifestata ». Sa- 
cra enim Scriptura, utpote a Deo inspirata in singulis suis partibus, est 
in seipsa divina, documenta autem et monumenta christiana, vel anti- 
quissima, sunt instrumenta (seu organa) simpliciter humana, quibus usum 
est magisterium vivum Ecclesiae ad veritates revelatas fidei et morum 
in diversis aetatibus exprimendas, vel iis usus est populus christianus 
ad fidem suam secundum doctrinam a magisterio vivo Ecclesiae sibi 
traditam, manifestandam et celebrandam. Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 deest. 
asseritur in schemate. 



2 seu. 3 deest. 4 deest. 5 ut 



252 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



16 

Exc.mus P. D. VINCENTIUS JACONO 
Episcopus tit. Patarensis 

Em.me Princeps, venerabiles Fratres, 

Unum tantum punctum aliquomodo tangam de Traditione aposto- 
lica et interpretatione Sacrae Scripturae. 1 

Quae habentur in pag. 10, cap. I, n. 5, lin. 37 et sqq., et in pag. 21. .. 3 
optima ratione habentur 3 et peropportune dicuntur; peropportune, in- 
quam: sufficit recolere quae « Humani generis » habet, ut hesterna die 
audivimus, seu:^ « (nonnulli) nullam habere volunt rationem analogiae 
fidei ac " traditionis " Ecclesiae »... 5 Quapropter opportunissime videtur, 
mea humili sententia, sacrosanctam Vaticanam Synodum II confirmare 
et inculcare statutum Vaticani I: « Nos ... declaramus mentem Concilii 
Tridentini, 6 ut in rebus fidei et morum ad aedificationem doctrinae chri- 
stianae pertinentium is pro vero sensu Sacrae Scripturae habendus sit, 
quem tenuit ac tenet Sancta Mater Ecclesia, cuius est iudicare de vero 
sensu et interpretatione Scripturarum Sacrarum; atque ideo nemini li- 
cere contra hunc sensum aut contra unanimem consensum Patrum ipsam 
Scripturam Sacram interpretari ». Haec verba 7 in plena et recta expli- 
catione, etiam a Summis Pontificibus data, sunt sumenda 6 

Hoc modo doctrinam et methodum Pii XII, piae recordationis, nos 
sequemur; Pius XII est ille, % cui omnes doctores in re biblica pergrati 
semper erunt pro magna charta exegesis catholicae, hac nostra aetate; 
ipse dixit: 10 « ... ut sacrorum interpretes ad sanas illas catholicae exege- 
seos leges revocaremus, quas Sancti Patres et Ecclesiae Doctores et Sum- 
mi ipsi Pontifices tradiderunt ». Est votum, ni fallor, 11 em.mi card. Meyer. 

luvabit quaedam recolere istius magnae chartae exegeseos. 12 

In secunda parte, in Litteris Encyclicis Divino afflante Spiritu, Sum- 
mus Pontifex 13 ostendit « quae agenda restent, et qua mente exegetae 
catholico tantum ac excelsum munus hodie aggrediendum sit, utpote 
operariis in vinea Domini sedulo laborantibus, novos stimulos novum- 
que animum addamus »..., 14 quod revera a nobis omnibus libenter ad- 
mittendum. 

Agit dein Pontifex de linguarum biblicarum ac ceterorum quoque 
orientalium sermonum peritia comparanda, de archaeologia, de arte cri- 
tica textuali et de critica litteraria « ut germanam ipsam SS. Librorum 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



253 



sententiam reperiat atque exponat », addens: « singulari vero studio id 
agant, et non tantum — id quod in quibusdam commentariis fieri do- 
lemus {sunt verba Pontificis 15 ) — eas res exponant, quae ad histo- 
riam ... spectent; sed opportune ostendant librorum et textuum quae sit 
theologica doctrina, etc. ». Addit: 16 « Cognitis quoque accurateque aesti- 
matis antiquorum loquendi scribendique modis et artibus, multa dis- 
solvi poterunt, quae contra Divinarum Litterarum 17 veritatem fidem- 
que historicam opponuntur; neque minus apte eiusmodi studium ad sa- 
cri auctoris mentem plenius illustriusque perspiciendam conducet ». 18 

Ergo veritas imprimis et fides historica sunt prae oculis habendae. 
Fides historica sive Veteris sive Novi Testamenti {de fide historica Ve- 
teris Testamenti conferri potest quae dicit n. 558 Enchiridii Biblici), 
et praesertim Novi Testamenti, ut depositum fidei integre et sancte cu- 
stodiatur. 1 * Proinde si agitur de genere litterario « Dei sanctitati et ve- 
ritati » repugnante — ut videtur dicendum de « midrash haggadico » 
quod fabula ab ipso Wellhausen fuerit appellatum — hoc genus est 
respuendum in libris sacris. 20 

De veritate in Divino afflante Spiritu legimus: « Hanc igitur quam 
Decessor Noster Leo XIII tanta cum gravitate doctrinam exposuit, Nos 
quoque auctoritate Nostra proponimus et, ut ab omnibus religiose te- 
neatur, inculcamus »... 21 

Ergo non videtur, mea humili sententia 22 amplius de « obiter dic- 
tis » loqui potest. De mente Pii XII quoad epistolam ad card. Suhard 
in Litteris Encyclicis " Humani generis " habentur explicita quae con- 
ferri possunt. 23 

Haec et similia optime componuntur cum principio a Concilio Va- 
ticano I statuto. Nulla quoque difficultas adesse videtur admittendi 
licere exegetae narrationem libri sacri methodice investigare, abstra- 
hendo scilicet ab inspiratione et inerrantia, ut fit quandoque a sequen- 
tibus methodum « Formgeschichte », quae tamen, ut notum est, 2A vile- 
scit apud ipsos heterodoxos. Tamen ubi et quando constat hagiographum, 
v. g. synopticum, aliquod enuntiare ut revera historicum, in sensu pro- 
prio, exegetae etiam in quantum apologetae, non quidem licere affir- 
mare: hagiographus certe errat. Patribus enim omnibus, verbum tradi- 
tum referentibus... 25 , et doctoribus persuasum fuit divinas Litteras, qua- 
les ab hagiographis editae sunt, ab omni errore esse immunes, uti dixi- 
mus. Caute revera agendum ubi de hypothesibus quibus doctrina in sa- 
cris libris et in Traditione contenta attingitur: « Quodsi tales coniectu- 
rales opiniones — habemus in Encyclicis Litteris Humani generis — 
doctrinae a Deo revelatae directe et indirecte adversentur, tum huius- 



254 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



modi postulatum nullo modo admitti posse »... 26 In universum magna 
cautela et prudentia necessariae sunt interpreti: quod magistri saepe 
proposuerunt discipulis 27 

Conclusio: Sacrae Scripturae, divino afflante Spiritu exaratae, ab in- 
terprete catholico ergo tam integre et accurate explicentur ut f elix et 
fecunda recentiorum, maioris eruditionis et provectioris artis, cum Tra- 
ditione apbstolica necnon Ecclesiae magisterio habeatur coniunctio, et 
omnes thesauri sapientiae et prudentiae, quae in divinis litteris haben- 
tur, in lucem facilius et rectius proferentur. Hac secura via vel methodo 
interpres sacer trepidus et intrepidus — ut verbis Ioannis XXIII Summi 
Pontificis utar, verbis in oratione diei 24 septembris huius anni ad ma- 
gistros Sacrae Scripturae in Italia 28 — accedat ad Sacram Scripturam 
universam cognoscendam et interpretandam. Erit ille bene meritus de 
sacro deposito, Ecclesiae magisterio tradito ut custodiatur et interpretetur. 

Certus sum, venerabiles Patres, omnes nos firmiter tenere velle iura- 
mentum ante sacram consecrationem episcopalem emissum: « Sacram 
Scripturam interpretabor iuxta sensum quem tenuit et tenet Sancta 
Mater Ecclesia ». Votum ergo humiliter submitto: confirmetur et in- 
stanter inculcetur principium Vaticani I... 29 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 lin. 13-16. 3 deest. 4 cf. Hu- 
mani generis. 5 (EB 612). 6 deest. 7 etc. 8 deest. 9 deest. 
10 cf. EB 538 et 541. 11 iuxta. 12 doctrinam et methodum quam iuvat 
recolere breviter. 13 Pius XII. 14 (EB 546). 15 deest. 16 cf. EB 
550-560, ubi expresse. 17 ... 18 deest. 19 Fides historica et V. T. (cf. 
EB 558) et praesertim N. T. omnino curanda ergo et depositum fidei integre et 
sancte custodiendum. 20 appellant — genus huiusmodi respuendum est (cf. EB 
559). 21 (EB 539). 22 deest. 23 cf. Humani generis (EB 618), episto- 
las enc. maximi momenti, quae plura de re biblica habet et in schemate prae 
oculis habentur cum ceteris S. Scripturis. 24 deest. 25 (EB 111). 26 (EB 
615. 27 Em.mus card. Bea magistris S. Scripturae in Italia commendavit a. 
1950. 28 deest. 29 « in rebus fidei et morum etc. ». 

Praeses card. Frings: Nunc secretarius generalis annuntiabit exitum 
votationis factae. 

Secretarius generalis: Audiant omnes! Cum, praeter spem, habitus 
sit exitus suffragationis, hic idem exitus communicatur statim ex man- 
dato em.mi praesidis. 

Praesentes votantes: 2209. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIII 



255 



Tulerunt votum Placet: quod significat esse interrumpendam discus- 
sionem totius schematis: 1368. 

Tulerunt votum Non placet: scilicet esse continuandam discussio- 
nem: 822. 

Vota nulla: 19. 

Maioritas quae requirebatur, maioritas 2/3 partium, erat 1473. 
Cum igitur Placet non attigerit hanc maioritatem, non potest possidere; 
quapropter, de mandato praesidis, continuabitur discussio de schemate 
revelationis. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 
21 novembris 1962 



17 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 
21 novembris 1962 



Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secreta- 
rius generalis: 

Praeest hodiernae congregationi generali em.mus ac rev.mus D. card. 
Ernestus Ruffini, arch. Panormitanus. 

Nunc, de mandato em.mi card. a publicis Ecclesiae negotiis, haec 
communico: « Scrutinium, hesterno die habitum, visum est quasdam sol- 
licitudinis causas praebuisse. Id enim sufficienti modo indicativum, sed 
non definitivum fuit ad Concilii Ordinis praescripta. Praeterea, attentis 
disceptationibus superioribus diebus factis, atque rationibus a Concilii 
Patribus allatis, praevidentur in disceptatione, etsi primum valde ad 
argumentum illustrandum contulit, diversae rationes haud facile con- 
sentire posse. Quam ob rem necessarium videtur, propositum schema 
iis defectibus expoliendum esse, de quibus solemnis hic coetus discep- 
tare pergit, quin ad optatam conclusionem deveniat. Augustus Pontifex, 
ratione habita harum sollicitudinis causarum, atque plurium optatis an- 
nuens, benigne statuit rem speciali commissioni examinandam commit- 
tere, quam component quidam em.mi Patres cardinales atque sodales sive 
commissionis theologicae sive secretariatus ad unitatem christianorum 
fovendam. Huius vero commissionis munus erit schema emendare, idem- 
que brevius reddere atque magis apte perficere, principiis praesertim ge- 
neralioribus instando. Ceteroquin, omnes bene sciunt eamdem hanc doc- 
trinam a Conciliis Tridentino ac Vaticano I iam expositam fuisse. Schema 
ita simul consideratum ab ipsis diversae sententiae partibus, Patrum 
Conciliarium iudicio dein iterum proponetur, ut suum suffragium ferant. 
Itaque haec agendo, optata utilitas Patribus praebebitur, alia quoque 
schemata considerandi vel saltem delibandi, paucos hos per dies, qui in 
hac prima Concilii sessione adhuc manent; iidemque hoc aequum sola- 
cium inde hauriant antequam ad suam quisque dioecesim revertatur ». 

Ad mentem huius nuntii, hodie prosequetur disceptatio de cap. I 
schematis de fontibus revelationis, et feria VI proxima initium habebit 
relatio et disceptatio de schemate constitutionis de instrumentis commu- 
nicationis socialis, ut heri iam praenuntiatum est. 

Nunc lego nomina eorum qui circa cap. I schematis de fontibus re- 
velationis loqui postulaverunt exc.mi DD. Aemilius Guano, ep. Libur- 



260 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



nensis in Italia; Eduardus Martinez, ep. Zamorensis in Hispania; Christo- 
phorus Butler, sup. gen. Congregationis Anglicae O.S.B.; Vitus Chang, 
ep. tit. Cyanitanus in Germania; Maximus Hermaniuk, arch. Vinnipe- 
gensis in Canada; Ioannes Rupp, ep. Monoecensis in Monaco; Franci- 
scus Marty, arch. Rhemensis in Gallia; Aloisius Henriquez, ep. aux. 
Caracensis in Venetiola; Petrus Cantero, ep. Huelvensis in Hispania; 
Franciscus Seper, arch. Zagrabiensis in Iugoslavia; Petrus Veuillot, arch. 
coadiutor Parisiensis in Gallia; Laurentius Jager, arch. Paderbornensis 
in Germania; Eduardus Doody, ep. Armidalensis in Australia; Raphael 
Moralejo, ep. aux. Valentinus in Hispania; Constantinus Barneschi, ep. 
Manziniensis in Italia; Carolus Wojtyla, vic. cap. Cracoviensis in Polo- 
nia; Marcus McGrath, ep. aux. Panamensis; Ubaldus Cibrian, ep. Co- 
rocorensis in Bolivia. 

Et explicit disceptatio circa cap. I. 

1 

Exc.mus P. D. AEMILIUS GUANO 
Episcopus Liburnensis 

Venerabiles et dilectissimi Patres et Fratres, 

Mea proposito est ut in ipso exordio schematis fusius recolantur et 
in maiorem evidentiam ponantur sequentia puncta, quae aliunde aliquo- 
modo saltem partim in cap. I iacent et quae fundamentum praebent pro 
tota materia schematis, ad quae, immo, tota materia ordinatur. 

1. Deus hominibus loquitur per suum Verbum, praesertim per Ver- 
bum caro factum in Spiritu Sancto amoris sui. 

2. Christus Verbum caro factum, est imago et via 1 et vox Patris, 
unicus Magister et via ad Patrem. Ipse hominibus loquitur imprimis per 
sua dicta, sed etiam, ut, ni fallor, S. Gregorius Papa eloquitur, per sua 
facta et gesta, immo per suam ipsam personam, inter homines ex mo- 
mento Incarnationis degentem. 

3. Deus Verbum suum loqui vult non aliquibus et singulis homini- 
bus solummodo sed toti humanae familiae. Verbum autem suum tradit 
prophetis et Ecclesiae iam inde a Vetere Testamento ut deinde Ecclesia 
ipsum omnibus hominibus tradat. 

4. Haec traditio verbi Dei plurimis modis fit: per vocem prophe- 
tarum et per magisterium Ecclesiae, per totam immo 2 vitam Ecclesiae. 
Sed, inter plurimos hos modos, privilegiatum et principem locum obti- 
net Sacra Scriptura, quippe quae, Spiritu Sancto inspirante, Deum habet 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



261 



auctorem. Quamvis autem in Scriptura Sacra non necessario et expli- 
cite omnia particularia contineantur quae in revelatione continentur, in 
ipsa tamen apertissime patet consilium Dei in sua revelatione. 

5. Hoc autem consilium est: hominibus patefacere historiam salutis 
et viam liberationis a peccato et a malis, nec non viam vitae, pacis et ami- 
citiae cum Deo per Christum. Per historiam vero salutis et per viam 
vitae, quam Deus ostendit in sua revelatione, per suum denique verbum, 
homo vocatur et introducitur ad agnitionem suiipsius tamquam ... 3 pec- 
catoris et 4 filii Dei, super omnia autem ... s ad communicandam vitam 
divinam, in agnitione et amore Patris, per Filium in Spiritu Sancto. 

6. Tota vita christiana, tota vita 6 Ecclesiae de verbo Dei vivunt, 1 
quod continuo hauriunt 8 a flumine Traditionis, praesertim autem ab ipsa 
Scriptura Sacra. Tota vita christiana, tota vita Ecclesiae in servitium 
verbi positae sunt, ut ipsum magis magisque audiatur et resonet in corde 
hominum. 

7. a) Hinc munus episcoporum, qui, quatenus magistri, sed non 
solum quatenus magistri, ad ministerium verbi Dei addicti sunt; b) hinc 
praestantissimum et difficillimum munus exegetarum et theologorum in 
servitium ipsius 9 verbi Dei; hinc necessitas ut theologi et exegetae conti- 
nuo mutuo cooperentur ... 10 sub ductu et disciplina Ecclesiae; c) hinc 
reverentia, gaudium, sollicitudo christifidelium, immo omnium hominum, 
erga verbum Dei, Traditionem, Scripturam, magisterium Ecclesiae, erga 
Ecclesiam... 11 Gratias. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 creaturae Dei. 4 deest. 
5 introducitur. 6 sive singulorum christianorum sive totius. 7 vivit. 8 hau- 
rit. 9 deest. 10 in tali servitio. 11 Verbi Incarnati. 

2 

Exc.mus P. D. EDUARDUS MARTINEZ GONZALES 

Episcopus Zamorensis 

Em.me Praeses, em.mi, exc.mi ac rev.mi Patres Conciliares, 

Merito nos omnes vehementer cupimus schema, in quantum fieri 
possit, undequaque perfectum elaborare. Liceat igitur mihi, cum omni 
modestia, nonnullas proponere observationes ad cap. I schematis con- 
stitutionis dogmaticae de fontibus reveldtionis, quae forte venerabili 
Concilio existimationis dignae possint iudicari. Respiciunt introductio- 
nem, inscriptionem et nn. 1-2. 

1. Quaedam abs dubio introductio generalis desideratur, qua omnes 



262 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



constitutiones dogmaticae praenuntientur, propositum Concilii enun- 
tiando, cur de certis quaestionibus doctrinalibus agere intendat, et mo- 
mentum pastorale huius Concilii determinando, ut scl. iuxta monita 
Summi Pontificis Ioannis XXIII in allocutione inaugurali expressa, Ec- 
clesia, quin oculos a sacro veritatis patrimonio avertat, simul « praesen- 
tia quoque aspiciat tempora ». Talis introductionis ordinatio commissioni 
commendanda videtur. 1 Videtur autem haec duo consideranda esse: 

a) Concilium alloquitur homines nostri temporis, fidei proposi- 
tionem aptando eorum conditioni religiosae cum suis peculiaribus ne- 
cessitatibus et desideriis. Ecclesia enim, licet magistra, vere etiam mater 
est, quae magnam hominum partem inter se dissociari conspicit, sive 
nihil ordini supernaturali prospiciendo a negotiis temporalibus absorpti, 
sive diffidendo forte ut cum Deo communicari possit. Ecclesia igitur ut 
testem inter eos sese praebet, et ut medium huius ostensionis historiae 
amoris Dei erga homines. 

b) Oportet etiam ut in introductione valor magisterii conciliaris 
in constitutionibus dogmaticis declaretur modo perspicuo. Videntur enim 
complecti aliqua quae credenda proponuntur, alia vero quae minori offi- 
cio tenenda docentur. Et, quamvis distinctio ex ipso tenore locutionis 
elucere possit, forsitan non inutile erit criterium exprimere quo omnis 
ambiguitas tollatur. 

2. Titulus ipse capitis de duplici fonte revelationis non videtur ap- 
prime aptus: primo enim quia non adaequate comprehendit integram 
capitis materiam, cum, praeter quam de sic dictis fontibus, sermo sit 
etiam de revelationis origine et de eius ad magisterium relatione. Secundo 
quia formula praedicta, licet terminologia sit iam in catholicis scholis 
communiter admissa, immo etiam in Encyclica Humani generis Pii XII 
g. r. et in aliis documentis pontificiis, tamen in terminologia conciliari 
significatione plurali non invenitur. Ipsum enim Tridentinum docet: 
« perspiciensque hanc veritatem et disciplinam contineri in libris et sine 
scripto traditionibus... » (sic in sess. IV). Ex quo consequitur 2 Sacram 
Scripturam et Traditiones non fontes, sed potius deposita vocari in 
quibus divina revelatio continetur, quam quidem nos ex ipsis haurimus. 
Qua inter se relatione haec deposita aut rivuli, uti dicunt, 3 devinciantur, 
est alia quaestio ad n. 5 amandanda. 

Insuper huiusmodi expressio forte laedat tamquam offendiculum ad 
finem oecumenicum et pastoralem melius obiiciendum, quem tantum de- 
sideramus^ Unde inscriptio proponitur, aut simpliciter de revelatione 
sicut Vaticanum I inscripsit, aut de revelatione eiusque transmissione. 

3. Quum de facto revelationis schema hoc initium sumat, praemit- 
tenda videtur notio revelationis, ut hic iam dictum est, 5 quae efferat non 



I 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 263 

tantum eius aspectum doctrinalem, sed ipsam quoque communicationem 
personalem Dei cum hominibus in historia salutis. Talis notio desumi 
potest ex cap, IV schematis de deposito fidei, n. 17. 

4. Quae in n. 1 de ipso facto revelationis dicuntur, vividiori for- 
mula essent exprimenda. Modus quo caput inchoatur: « Revelatio nobis 
advenit Veteris et Novi Foederis oeconomia », nimis abstractus videtur. 
Licet constitutionum tenor gravitatem et stylum proprium Conciliorum 
servare debeat, nec indolem redolere homiliae aut exhortationis pasto- 
ralis, potest tamen et oportet perfundi suavitate quadam hodiernos ho- 
mines 6 digne alliciente. Quodam itaque modo significanda esset natura 
et indoles tum Veteris cum Novi Foederis. Praeterea duplex hoc stadium 
revelationis exprimatur loco integro ex epistula ad Hebraeos, I, 1-2, 
usque ad verba « in Filio ». Tandem opportune adderetur mentio Spi- 
ritus Sancti operantis in apostolis in ordine revelationis. Textus ergo 
n. 1 sic vel similiter redigi posset: « Revelatio, qua Deus in sapientia 
et bonitate sua semetipsum et mysteria salutis hominibus manifestare 
dignatus est, nobis advenit Veteris et novi Testamenti oeconomia. Deus 
enim non tantum loquitur ad docendum, sed et Salvator adstat homini- 
bus in decursu historiae. Prius quidem multifariam multisque modis 
locutus est Patribus in prophetis, novissime vero locutus est nobis 
in Filio, ... 7 qui etiam apostolos suos, Spiritu Sancto edoctos, testes 
mortis et resurrectionis suae atque regni Dei praecones misit in uni- 
versum mundum... 8 ». 

5. N. 2 pulchre ostendit primam diffusionem Novi Testamenti 
revelationem factam esse per apostolorum praedicationem, quae et 
ipsa erat verbum Dei, ut S. Apostolus 9 Paulus edixit in epistula ad 
Thess. Sed propositio inserta in linn. 21-26, incipiens « Quia igitur 
apostoli... » et desinens: « vere sit sermo Dei », aliqua habet quae 
minus concinna videntur. In locis enim citatis in schemate, « verbum 
Dei » et « verbum Domini » sensum possessivum non habent, scl. 
verbum quod Deus pronuntiat, sed explicativum, id est verbum de Deo 
factum. Quum aliunde haec oratio sit innecessaria, quia nihil addit his 
quae sequuntur, melius forsan 10 deleretur, et sic lectio efformaretur: 

« Quia igitur apostoli Evangelium Christi, et quidem eius nomine 
praedicant, ideo eorum praedicatio vere dici potest " verbum Dei " per 
eos ad homines missum, secundum illud apostoli ad Thessalonicenses... ». 
Dixi. 



ln textu scripto tradito: 1 est. 2 sequitur. 3 deest. 4 obtinendum. 
5 deest. 6 deest. 7 (cf. Hebr. 1, 1-2). 8 (cf. Io. 14, 26; 16, 14; Mc. 
16, 15; Act. 1, 8). 9 deest. 10 deest. 



264 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3 

Rev.mus P. D. CHRISTOPHORUS BUTLER 

Praeses Congregationis Anglicae O.S.B. 

Venerabiles Patres, 

Cum sors ita evenerit ut ius habeam tam praemature loquendi ite- 
rum, indulgentiam praestetis mihi ut proponam emendationes aliquas 
in cap. I schematis, quae mihi utiles fore videntur, etiam si revisio aliqua 
maior iam fiat. 

Primum autem, assentior eis quae dicta sunt heri ab em.mo praeside 
nostro, card. Ruffini, de praeponenda huic schemati declaratione super 
revelatione ipsa antequam ad nostrum modum accessus ad revelationem 
veniatur; et ex toto corde accipio quae de hac re paulo fusius iam hodie 
dicta sunt. 

Ratio generalis sub qua ea quae sequuntur commendo vobis est 
haec: forsan satis obvium est, mihi quidem obvium est, forsan ex discep- 
tatione generali hoc aliis etiam elucescit, hoc schema, multorum sen- 
tentia, non adaequate reddere consensum scholarum catholicarum; sed 
magis, dum uni scholae placet, alteri scholae vel aliis scholis, plene or- 
thodoxis et catholicis, non placet. Et praeterea parum rationis habet 
petitionis orientalium ecclesiarum. Et non est, mea sententia, quaestio 
tantum de aliquibus propositionibus, nec tantum de aliqua suavitate lo- 
quendi velut pastorali, sed est quaestio de toto scopo et toto tenore 
schematis. Et meo quidem iudicio, spero quoque quod iudicio etiam 
permultorum Patrum Conciliarium, schema tangit quaestiones legitime 
disputatas et non adhuc maturas ad determinandum. Igitur forsitan op- 
portunum erit ut excludamus per emendationes ex schemate omnia quae 
restringunt legitimam libertatem scholarum in rebus adhuc indetermina- 
tis, et mea et aliorum sententia nondum determinandis. Sic debemus 
agere, non ut substituamus sententias alicuius alterius scholae pro 
sententiis in schemate ut iacet expositis, sed potius ut omnes scholae 
possint consentire in textum sic emendatum vel amelioratum. Medio 
tutissimus ibis. 

Igitur tradam commissioni emendationes, de quibus hic solum iam 
vellem dicere: 

1. Titulus constitutionis mutetur, et pro titulo de fontibus revelatio- 
nis, substituatur, ex. gr., sicut iam audivimus: de revelatione et transmis- 
sione eius. Et similiter, in capite nostro, pro titulo typis impresso sub- 
stituatur: de Traditione et Sacra Scriptura. Ratio est, ut evitetur modus 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



265 



loquendi qui, ut videtur, aliquibus scholis non valde placet. Et tales 
emendationes ad evitandum hunc modum loquendi repetentur in sche- 
dula mearum emendationum. 

2. Est aliud quid, pag. 9, par. 4, lin. 14 ss. usque ad verbum « ma- 
nifestavit ». Substituatur pro textu sequens forma verborum: « Christus 
siquidem Dominus in vita sua filiis Israel arcana regni caelorum viva 
voce et per vitam ipsam suam historicam manifestavit ». 

Ratio est quia summa, mea sententia, doctrinae Novi Testamenti de 
Evangelio, de revelatione Dei, est in verbis IV Evangelii: « Verbum 
caro factum est ». Christus incarnatus non mere loquitur verba Dei, sed 
est Verbum Dei. 

Alia hic omittam, sed unum, si faveatis mihi, adderem. 

Aliqua dicta sunt in hac aula heri de exegetis catholicis; mea quidem 
sententia, erant valde iniuriosa, velut suspicionem ingerentia de fideli- 
tate horum exegetarum, ne dicam de sana doctrina et fide eorum. De 
his, Patres venerabiles, valde indignor. Et cum in mentem venit mihi 
de illustrissimis exegetis Instituti Pontificii Biblici, de redactore ephe- 
meridis « Revue Biblique » et de aliis Dominicani Ordinis patribus qui 
huic ephemeridi contribuunt, necnon de multis aliis magistris meis, uti- 
nam dicere possim amicis meis, tunc veniam... 

Praeses: Displicet mihi, rev.me Pater, te rogare ut concludas, quia 
tempus concessum iam effluxit. 

Orator: Dixi. 



Textus scripto traditus: 

Maluissem equidem differre ea quae dicere habeo de hoc capite donec alios 
audivissemus. Sed cum sors ita evenerit ut ius habeam tam praemature loquendi, 
velim proponere emendationes quae mihi utiles videntur, ne forte ab alils omnino 
praetermittantur. 

Ratio generalis sub qua ea quae sequuntur commendo vobis est haec: 
Quidquid in praeparatione huius schematis evenerit, satis obvium mihi qui- 
dem est, et forsan ex disceptatione generali praehabita hoc et aliis elucescit, hoc 
schema non adaequate reddere consensum scholarum catholicarum; sed magis, 
cum uni scholae placeat, alteri vel aliis scholis, plene orthodoxis et catholicis, non 
placere. Et non est mera quaestio de aliquibus propositionibus, nec tantum de 
aliqua suavitate loquendi veluti pastorali, sed est quaestio de toto scopo et de 
toto tenore schematis. Meo quidem iudicio, et spero quod etiam iudicio permul- 
torum Patrum Conciliarium, schema tangit quaestiones legitime disputatas et 
non adhuc maturas ad determinandum. Sed, nisi Concilii praesidentia velit uti 
iure suo non quidem reiciendi schematis sed diflerendi in diem pro tempore 
indeterminatum ulteriorem disceptationem eius (pro quo iure conferatis Ordinem 
Concilii Celebrandi seu sic dictum Regolamento, pag. 17 linn. 2-4), sed si prae- 
sides hoc iure nolint uti, tunc ad singularia debemus nos vertere. Igitur oppor- 



266 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



tunum mihi videtur ut excludamus per emendationes ex schemate omnia quae 
restringunt legitimam libertatem scholarum in rebus adhuc indeterminatis et mea 
et aliorum sententia nondum determinandis. Sic debemus agere, non ut substitua- 
mus sententias alicuius alterius scholae pro sententiis in schemate ut iacet expo- 
sitis, sed potius ut omnes scholae possint consentire in textum sic emendatum 
vel amelioratum. Igitur: 

1. Titulus constitutionis. Pro titulo de fontibus revelationis substituatur, e. g., 
de transmissione revelationis . Et similiter, in capite nostro, pro titulo de duplici 
fonte revelationis substituatur titulus: de Scriptura et sacra Traditione (melius, 
vice versa). Ratio est, ut evitetur modus loquendi qui, ut patet, aliquibus scholis 
non placet. 

2. Pag. 9, par. 2, lin. 14 et sequentes usque ad verbum « manifestavit ». Sub- 
stituatur pro textu sequens forma verborum: « Christus siquidem Dominus in 
vita sua filiis Israel arcana regni caelorum viva voce et per vitam ipsam suam 
historicam manifestavit ». 

Ratio: Ut clarius eluceat Christum non modo verbum attulisse, sed ipsum 
esse Verbum revelationis, Verbum Dei carnem factum. Revera fons et origo reve- 
lationis christianae non est solum sermones Christi, sed ipse Iesus Christus — qui 
tamen non habetur sine sermonibus suis; ideo propono « et viva voce et per vitam 
ipsam etc. ». 

3. Pag. 10, par. 4, linn. 22 et 23. Pro verbis « non in sola Scriptura sed in 
Scriptura et Traditione », omissis verbis « tanquam ex etc. », et substituendo « so- 
lum in Scriptura » pro « in sola Scriptura ». 

Ratio: ut evitetur modus loquendi de quo supra, et ut ratio habeatur morum 
catholicorum theologorum qui, ut videtur, tenent totam revelationem esse in 
Scriptura saltem aliquo implicito modo, quamvis non negent revelationem esse 
etiam in Traditione, neque negent Scripturam non plene et certe intelligi posse 
sine Traditione. 

4. Ibidem, lin. 33. Pro « non ex libris » scribatur « non tantum ex libris ». 
Ratio obvia est: ex quo tempore libri Scripturae in Ecclesia recepti sunt, 

Traditio haurit etiam ex libris his. 

5. Pag. 11, par. 5, linn. 2-6. Omittantur. Quia si non omittantur, excludetur 
sententia eorum de quibus cf. 3. supra. Sed si haec omissio non placeat Concilio, 
tunc pro « eae imprimis » substituatur « eae saltem »; ut assertio possit restringi 
ad veritates in textu enumeratas. 

6. Pag. 11, par. 6, lin. 19. Pro « utroque fonte » scribatur « sive in Scrip- 
tura sive in Traditione ». Ratio patet ex supradictis. 

Praeterea, assentior eis quae dicta sunt heri ab em.mo card. Ruffini de prae- 
ponenda huic schemati declaratione super revelatione ipsa, antequam veniatur ad 
modum nostri accessus ad revelationem. 

Unum hoc adderem. Aliqua dicta sunt heri in hac aula de exegetis catholicis, 
mea quidem sententia valde iniuriosa, velut suspicionem ingerentia de fidelitate 
eorum ne dicam de sana doctrina et fide eorum. De his valde indignor. Et cum 
in mentem venit de illustrissimis exegetis Instituti Pontificii Biblici, de redactore 
periodici Revue Biblique et aliis Dominicani Ordinis patribus qui huic periodico 
contribuunt, nec non de aliis multis magistris meis, utinam dicere possim amicis 
meis, tunc veniam peto si omnino respuam has suggestiones et suspiciones et si 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



267 



enixe orem vos, Patres venerabiles, ne quid in constitutionibus vestris statueritis 
quod possit impedire operam pro Ecclesia talium virorum tam praeclarorum et 
Matri Ecclesiae tam devotorum. 

4 

Exc.mus P. D. VITUS CHANG TSO-HUAN 
Episcopus tit. Cyanitanus 

Em.mi Praesides, veneratissimi Patres Concilii, Observatores di- 
lectissimi, 

Mihi consolationi est quod causa mea nullum schema aggreditur, sed 
positive pertinet ad unumquodque schema. Nobis enim 1 loquentibus 
de fontibus veritatum revelatarum plane praetermittendum non esse vi- 
detur mentionem facere et de revelatione originali vel protorevelatione! 
Sic optime iam animadvertit 2 exc.mus D. arch. Berolinensis Bengsch: 
Quomodo vivebant homines bonae voluntatis ante Abraham? Ideo desi- 
deratur, ut saltem quaedam notula de protorevelatione in tractatu de 
fontibus revelationis inveniatur his vel similibus verbis: « Ecclesia agno- 
scit etiam Deum, Conditorem omnium et Patrem universalem totius 
humani generis, omnibus gentibus, Vetus et Novum Testamenta igno- 
rantibus, 3 ope protorevelationis semper adfuisse ac suam eos salvandi 
pietatem actualiter ostendisse ». 

Ratio petitionis est: Ut genus humanum protolapsu affectum est 
totum, sic et pientissima Dei caritas totum genus humanum redemptio- 
nis spe relevasse consentanee omnino credendum est; ecquidem ope pro- 
torevelationis. Nulla igitur est natio, quae privata sit oporteat gratia 
illa protorevelationis, cum nulla sit natio, quae non iisdem protoparenti- 
bus, Adam et Eva, gaudeat. Nec ipsa electio Abrahae, quae multo qui- 
dem post tempore facta est, effectus protorevelationis iamiam in aliis 
nationibus vigentes delere oportuit, cum et ipse Abraham ante suam elec- 
tionem sicut et ceteri* posteri Adami ope revelationis originalis Deum 
colere tantum oportuerit. 5 Specialis igitur dilectio Dei Abrahae facta 
certe non fundatur damnis aliarum gentium, cum Deus semper manse- 
rit Conditor omnium, quia creata sua odisse nunquam possit. Eodem igi- 
tur tempore, quo Deus suo praedilecto populo iudaico ope Veteris Te- 
stamenti specialiter fovebat, paternam suam curam erga alias nationes 
neutiquam neglegebat. Immo existentia Veteris Testamenti, Iudaeis ante 
adventum Christi facti, necessitatem existentiae efncacis protorevelatio- 
nis probat in reliquis nationibus. Alioquin immanem iniuriam ac absur- 
ditatem Deo nostro Optimo Maximo ac Patri amantissimo imputare vi- 



268 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



deretur, si quis dicat: Electo Abraha eiusque posteris Vetere Testamen- 
to donato, salutem reliquarum gentium parvipendisse aut neglexisse 
Deum. 

Ut igitur Vetus Testamentum gentem iudaicam adventui Christi Re- 
demptoris praeparabat, sic reliquas nationes praeparabat traditio proto- 
relevationis. Unde non expedire videtur, Ecclesiam Christi de veritate 
hac divinam caritatem perfecte referentem tacere, quae Mater sit omnium 
Christi sanguine redemptarum animarum! 

Rev.mi Patres Concilii* uti exemplum libenter proferre dum inten- 
do, peto veniam, ne me arguatis meam gentem praeferentem. Mihi 
enim deest notio de cultura aliarum nationum. Quod autem 7 de nostra 
Sinica cultura paululum 8 cognosco, hoc 9 me persuadet, ut credam: ope 
protorevelationis nos possidere thesaurum ex veritatibus tum de Deo ipso 
disserentibus, tum de religione ipsi Deo praestanda tractantibus necnon 
et de principiis vitam rite instituendis tam abundantem, ut invidiae 
aut murmurationi erga Deum Patrem nostrum locus nusquam inveniri 
queat, cum iisdem veritatibus Christo futuro 10 optimum populum prae- 
parari liquide ac faciliter valere pateat. 

Venerabiles Patres Concilii, principes Ecclesiae et apostolorum suc- 
cessores, quibus Ecclesia Christi est commissa, estis etiam testes Christi 
ac veritatum! Vos humiliter rogare intendo, ne sinatis veritatem istam 
inquam salutiferam longius latere! Ecclesia utique non indiget proto- 
revelatione, sed quis vel qua ratione protorevelationem « Providentia » 
inquam « divina » factam ignorare audeat vel ignorari desideratur? 
Nonne quo plures veritates christianae fidei nostrae consentientes in 
aliquo populo inveniantur, eo propior sit iste populus Ecclesiae Christi 
credendum est? 11 Non propter Iudaismum ab Ecclesia reiectum est Ve- 
tus Testamentum, cur reiiciendus sit thesaurus protorevelationis propter 
« paganismum », dummodo ibi inveniatur? « Multifariam multisque mo- 
dis olim locutus est Deus », explanatione S. Pauli applicatum esse vi- 
detur dictum citatum ad Vetus Testamentum. Sed nemo iuste negare 
potest, etiam protorevelatione Deum sese manifestare potuisse. 

Quadringentis saltem ante annis fides christiana indesinenter... 12 

Praeses: Exc.me Domine, velis concludere, quia puto a nemine ne- 
gari protorevelationem. 

Orator: Unde humiliter peto vos, testes Christi ac veritatum simul 
et ministri redemptionis gratiarum, ut attentionem vestram vertere ad 
gratiam vel valorem protorevelationis dignemini. Specialiter pro gente 
mea peto gratiam, ut mandet sacrosanctum hoc Concilium speciale 
quoddam Institutum cuidam Universitati catholicae adiunctum insti- 
tui, ubi inquiratur, utrum revera sint ibi « principia multis mixta erro- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



269 



ribus », an perfecta afflnitas inveniatur fidei nostrae proxima, ut de- 
sinat tandem sententia Ecclesiae, supra dicta, impedimentum esse Si- 
nensibus veritates diligentibus paganis! Gratias. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Nobis. 2 pronuntiavit. 3 nescientibus. 
4 alii. 5 poterat. 6 deest. 7 deest. 8 deest. 9 deest. 10 ven- 
turo. 11 credendus. 12 propagabatur in terris Sinarum; non tamen satis 
attenta praeparatione, forte protorevelatione tot per saecula iam vigente, effecta 
ita, ut paucis adhuc antea decenniis ab Ecclesia nostra decretum sit: « Confucius 
vero Mencius etc. ne contemnentur. Non uti dii habendi, sed uti philosophi ante 
Christum nati, qui quaedam bona principia moralia professi sunt, multis mixta 
erroribus » (Conc. Plen. Sinense a. 1926 in Shanghai habitum; decr. 709). Quis 
quaeso, culturam sinicam rite cognoscentium valeat tali sententiae favere? Ipse 
enim Confucius claris verbis confessus est, se non suam profiteri doctrinam, sed 
doctrinam fideli antiquorum investigatione traditioneque obtentam tradere; quam 
quidem libenter credo protorevelationis ope derivatam! 

5 

Exc.mus P. D. MAXIMUS HERMANIUK 

Archiepiscopus Vinnipegensis Ucrainorum 

Venerabiles Patres Conciliares, 

... x Ad clariorem expositionem doctrinae catholicae circa revelatio- 
nem divinam et ad vitandam omnem confusionem circa hanc rem, 2 ali- 
quas emendationes humiliter proponere vellem circa cap. I schematis 
constitutionis dogmaticae de fontihus revelationis. 3 

1. Ipse titulus istius capitis: de duplici fonte revelationis, non 
placet, quia indicat tantum duplicem viam transmissionis et conserva- 
tionis revelationis divinae, sed nihil dicit clare 4 de unico auctore istius 
revelationis, nempe de Deo, qui in Vetere Foedere multifariam multis- 
que modis patribus locutus est in prophetis, ... 5 in Novo autem the- 
sauros sapientiae et scientiae suae toti humano generi per ipsum Fi- 
lium suum eiusque apostolos effudit... 6 Hoc sensu, unicus auctor et 
unicus fons revelationis divinae est Deus. Propterea, loco generalis 
tituli istius capitis: de duplici fonte revelationis , proponere vellem 7 
titulum generalem: de revelatione divina. Et per modum prooemii, de- 
beret ibi clare exponi ipsa notio revelationis divinae in genere. 8 

2. In n. 3, lin. 17 istius capitis, pag. 10, loquitur de vivo prae- 
conio apostolorum ac opposito praeconio eorum, divino afflante Spi- 
ritu, litteris mandato. Quod partim verum est, sed non omnino, quia 



270 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



praeconium hoc apostolorum, antequam fuerit litteris mandatum, erat 
etiam praeconium vivum. Propterea, ad vitandam omnem confusionem, 
proponerem post verba: « vivum apostolorum praeconium », in lin. 17, 
n. 3, pag. 10, verba: « ibi non expresse consignatum ». Tunc ultima 
verba lin. 17, tota lin. 18 et lin. 19 istius n. 3 sic legeretur: « Illis autem 
scriptis vivum apostolorum praeconium, ibi non expresse consignatum, 
nec abrogatum nec imminutum, sed potius roboratum, securius conser- 
vatum et authentice explanatum est ». 

3. Ad lin. 31, n. 4, pag. 10, loco verborum: « ut in eadem per prae- 
dicationem ecclesiasticam transmitterentur », proponerem verba: « ad 
fideliter custodiendum et authentice interpretandum ». Ratio: quia ve- 
ritates Traditionis divinae transmittuntur, conservantur non solum per 
praedicationem ecclesiasticam, ut talem? sed etiam aliis mediis, puta: 
monumentis, scriptis, vita Ecclesiae, quod ceterum sat clare 10 in n. 6, 
linn. 17 et 18 istius capitis, in pag. 11, indicatur, ubi loquitur de docu- 
mentis et monumentis quibus temporis decursu Traditio consignata est 
et manifestata. 

4. Lin. 3, in pag. 11, verba « eaque sola » quae referuntur ad Tra- 
ditionem, 11 supprimantur, quia per illam expressionem Traditio prae- 
sentatur ac nimis separata a Scriptura Sacra, sed non possumus conclu- 
dere ex facto quod Traditio est transmissa duplici via, quod propterea 
est omnino separata, est quodammodo una etsi transmissa duplici via, 
duplici modo quod vocatur duplici fonte. 12 

5. Finaliter, optatum esset, ut, claritatis causa, in futurum, si ex- 
pressio 13 « duplex fons revelationis » admittitur 1 * semper addenda sit 
determinatio de quonam fonte revelationis agitur, de duplici nempe fonte, 
quo revelatio divina fuit transmissa et quo in Ecclesia servatur, sed non 
de duplici fonte originis, ex qua revelatio illa proveniret. Quia ratione 
originis, ut iam dictum est 15 unicus est fons revelationis divinae — Deus. 
Ratione autem transmissionis et conservationis, ille fons est duplex, nem- 
pe: Scriptura Sacra et Traditio. Propterea, in usu locutionis « duplex 
fons revelationis » in sensu duplici modus transmissionis et conserva- 
tionis clarior expressio esset: « Duplex fons transmissionis et conserva- 
tionis 16 revelationis divinae 17 ». Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Cap. 1 schematis constitutionis dogmaticae de fon- 
tibus revelationis in genere placet. Sed. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 
5 (cf. Hebr. 1, 1). 6 (cf. Io. 14, 26 et 16, 14; Hebr. 1, 2). 7 proponerem. 
8 deest. 9 deest. 10 deest. 11 deest. 12 deest. 13 ad expres- 
sionem. 14 deest. 15 deest. 16 deest. 17 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



271 



6 

Exc.mus P. D. IOANNES RUPP 
Episcopus Monoecensis 

Em.mi Principes et Beatitudines, venerabiles Fratres, 

Confiteor quod nomine proprio loquor, nec ullo munere fungens 
pro episcopatu Principatus Monoecensis. 
Tria praesertim in cap. I placent: 

1. Clare distinguitur inter Traditionem et magisterium ecclesiasti- 
cum. Multae aequivocationes sic evitantur. 

2. Clare ponitur, non solum inter organa magisterii ordinarii sed 
etiam inter elementa quae continent Traditionem, praxis Ecclesiae, quam 
haud feliciter multi hodierni etiam theologi sat parum curant. 

3. Placet praesertim quod textus de quo in redactione nohis propo- 
sita rationem hahet genuinae naturae theologiae. Theologia est enim scien- 
tia. De hoc scripserunt etiam distincti et recentiores inter modernos. 
Verha divi Thomae semper in memoriam revocanda sunt: « Intellectus 
humanus procedit componendo et dividendo ». Pastores animarum — sum 
et ego — egent normis praecisis tam in re doctrinali quam praesertim 
morali. Libertas animarum iniuste laederetur si onus eis imponeretur 
ultra mensuram legis et hoc accidit. Ad mensuram hanc perfecte cogno- 
scendam praecisae normae et distinctiones requiruntur. 1 

His laudatis, non pauca remanent plus minusve emendanda. 

Modus loquendi, gallice « le style », 2 salva reverentia, longe differt 
a pleno ac virili sermone quo Tridentinum et Vaticanum I utuntur. 

Aliqua asserta etiam videntur minus certa, ex. gr. pag. 10, par. 3, 
linn. 13-14, dicitur quod « Episcopi ... doctrinam apostolorum semper 
praedicatione tradiderunt et cum auctoritate interpretati sunt ». Ni fal- 
lor, multi episcopi, decursu saeculorum, erraverunt in fide, nec doctrinam 
apostolorum praedicatione tradiderunt. Verba eiusdem Clementis Ro- 
mani, de quo supra in textu, iterum atque iterum cogitanda sunt. « Hu- 
miles ergo mente simus, fratres, non glorietur sapiens in sapientia sua ». 

Haec tamen relinquens, duplicem tantum emendationem proponere 
cupio. Prima tangit par. 4, lin. 23; secunda eamdem paragraphum, lin. 32 
et sequentibus. 

Ad primam emendationem quod attinet, legitur in textu: « ...inte- 
gram revelationem, non in sola Scriptura, sed in Scriptura et Tradi- 
tione, tamquam in duplici fonte contineri ». Si Erasmus Roterodamen- 
sis hunc textum legisset f orsan adhuc nobis haec dixisset quae saepe 



272 



ACTA C0NC. VATICANI II - PERIODUS I 



saepius passim scripsit: « Quae in Scriptura habentur, hac in terra suf- 
ficiunt, alia in caelo videbimus ». Utinam videat! 

Sed res non ita se habent. Scriptura, si sensu non mere litterali sed 
plenario intelligitur (ac non 3 hac littera quae « occidit »), ergo, si sensu 
plenario intelligitur, 4 radicem fere omnium praebet quae in Traditione 
divina habentur. Sed valde distinguendum est inter Traditionem divi- 
nam et mere humanam, etiam ecclesiasticam. Sic Melchior Cano, in 
libro III, cap. IV: « Non enim sumus ii qui pharisaeorum instar tradi- 
tiones nostras velimus quasi divinas et apostolicas vindicare sed ubique 
gentium cupimus ut vera a falsis, ita ab humanis divina secernere, eo 
vero in loco maxime ubi de dogmatibus fidei catholicae agitur ». 

Propter omnes has rationes, hanc emendationem propono: loco eorum 
quae pag. 10, lin. 23 habentur, legatur: non « in Scriptura et Traditio- 
ne », sed « in Scriptura et Traditione divina ab humana caute distincta ». 

Secunda emendatio tangit ultimas tres lineas paragraphi. Hic etiam 
prudentia commendatur. Traditio non constituitur tantum, uti dicitur, 5 
Ecclesiae praeconio, fidelium fide et Ecclesiae praxi, omni consideratione 
de tempore omissa; sed requiritur assertio diuturna veritatis cuiusdam. 
Obnubilatio fidei non est praetermittenda. Cogitemus episcopos saeculi IV 
et Patres Concilii Constantiensis. 

Aliquid e canone Lirinensi videtur in textu inserendum (non quia 
Vincentius prope dioecesim meam vixit), sed propter gravissimas ratio- 
nes. Loco textus qui ultimas lineas par. 4 occupat, legatur: « Quare 
quae divina Traditio ratione sui nos docet non ex libris hauriuntur, sed 
ex his quae vivum in Ecclesia praeconium, fidelium fides et Ecclesiae 
praxis continent, id est quae " omnes ubique et semper " implicite sal- 
tem pro revelatis habuerunt et habent ». 6 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Schema de fontibus revelationis momentum ha- 
bet oecumenieum, sensu quo hodie plurimi hoc verbum intelligunt. Cum magna 
prudentia, ad mentem Summi Pontificis, ergo tangendum est. Elementa praebere 
potest fecundi progressus theologici tam pro catholicis quam pro dilectis fratribus 
separatis. Duo praesertim laudo in schemate: 1. Rythmus, ut ita dicam, expositio- 
nis doctrinalis clarior fit quam in aliis textibus. Theologia quae vere pastorem 
iuvat non debet esse nimis synthetica vel prophetica. « Intellectus humanus, iuxta 
divum Thomam, procedit componendo et dividendo ». Celeberrimus episcopus 
Galliae solebat dicere: « Qui non distinguit, confundit ». Theologia parum articu- 
lata fovet, magis quam fusionem cordium, confusionem mentium. 2. Quoad par- 
ticularia valde placet quod in textu Traditio clare contradistinguitur a magisterio 
ecclesiastico. Hoc saepe non accidit in manualibus theologicis. Haec distinctio 
constituit verum progressum etiam in ordine oecumenico. 2 Stylus. 3 deest. 
4 deest. 5 deest. 6 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



273 



7 

Exc.mus P. D. FRANCISCUS MARTY 

Archiepiscopus Remensis 

Venerabiles Patres, 

Propono quasdam animadversiones ad cap. I retractandum, 1 specia- 
liter circa nn. 4, 5 et 6 huius capitis. 

Notiones Scripturae, Traditionis et Magisterii, in schemate, etiam- 
que habitudines earum inter se sufflcienter clarae non sunt. Lumen fieret 
si tota materia huius capitis in mysterio Ecclesiae poneretur. 

Ad 1. Sicut dixit Bossuet, « L'Eglise, c'est Jesus-Christ repandu et 
communique ». Sic mysterium Ecclesiae est essentialiter mysterium « Tra- 
ditionis » aut « transmissionis » Salvatoris nostri Iesu Christi omnibus 
hominibus. Ideo, Ecclesia, ut mysterium Traditionis, non solum doctri- 
nam Christi, sed etiam tradit ipsum Christum, semper viventem « heri, 
hodie et in saecula » (ex epistola apud Hebraeos 2 ). Hic sensus Traditio- 
nis primarius ac semper actualis videtur. Missio Ecclesiae est enim 
« transmissio Christi ». 

Ad 2. Christus, hodie traditus hominibus ab Ecclesia, idem est ac 
Christus olim traditus ab apostolis, qui sunt fundamentum Ecclesiae. 
Huius apostolicae Traditionis, Sacra Scriptura permanet unicum testi- 
monium obiectivum. Alia testimonia ... 3 Traditionis, saepe dictae « tra- 
ditiones », in Ecclesia recepta sunt virtute conformitatis suae cum testi- 
monio Scripturae. 

Ad 3. Traditio Christi, sic definita, est, sub motione Spiritus Sancti, 
actus totius Ecclesiae, hierarchiae ac fidelium. Magisterii Ecclesiae pro- 
prium est normativam facere hanc Traditionem Christi, quae fundatur 
super Scripturam et traditiones authenticas. Ecclesia enim non tradit 
Christum per se ipsam, sed Christus ipse se tradit per Ecclesiam. Quod 
supponit interventionem ministerialem apostolorum ac eorum succes- 
sorum. 

Duae sunt conclusiones nostrae. 

1. Haec praesentatio materiae cap. I intra mysterium Ecclesiae 
maxime prodest rei oecumenicae, quia, ex una parte, privilegium Scrip- 
turae recognoscit, et, ex alia parte, ponit discussionem oecumenicam 
in proprio ac vero loco, scl. mysterio Ecclesiae. 

2. Haec praesentatio manifestat pastorale momentum nostrae di- 
scussionis. Etenim, Traditio Christi omnibus hominibus vere videtur 
obligatio prima ac fundamentale munus pastoris in Ecclesia. 



X8 



274 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Consequenter, peto fortiter 4 totam retractationem huius capitis se- 
cundum mentem interventionis nostrae. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 {Hebr. 13, 8). 3 omnia. 4 ve- 
hementer. 

8 

Exc.mus P. D. ALOISIUS HENRIQUEZ JIMENEZ 

Episcopus tit. Lamdiensis, aux. Caracensis 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Quia totum schema retractabitur et reformabitur, haec tantum de 
cap. I breviter dicam. 

1 . Iam ab initio titulus capituli de duplici fonte revelationis non pla- 
cet. Substituatur titulo de fonte revelationis . Non de duplici fonte, sed 
revera de duplici testimonio unius revelationis, de duplici modo quo re- 
velatio usque ad nos pervenit: fons unicus est Evangelium, ut docetur 
ab ipso Concilio Tridentino. Ex Evangelio dimanant testimonia Scrip- 
turae et Traditionis, ut etiam in Vaticano et in Humani Generis docetur. 

2. Ad n. 3. Propono mutationem ordinis ipsius numeri, quia videtur 
logice. Sic: « Ministerium autem verbi, quod Christus et apostoli ince- 
perunt, volventibus saeculis semper in Ecclesia servatum est. Nam sicut 
apostoli tradiderunt quae a Christo acceperant, etc... ». Ponatur primus: 
« Quidam ex apostolis vel apostolicis viris revelationem divino afflante 
Spiritu, litteris quoque mandaverunt; illis autem scriptis vivum aposto- 
lorum praeconium nec abrogatum, neque imminutum, sed potius robo- 
ratum, securius conservatum et authentice explanatum est », ponatur 
primo; et post: « Nam sicut apostoli tradiderunt quae a Christo accepe- 
rant et successoribus suis custodienda commiserunt, sic episcopi, qui in 
Ecclesia... etc. ». 

3. Ad n. 4. Haec dicenda videntur de duplici fonte revelationis. 

a) De genuina mente Tridentini hodie inter catholicos doctores dispu- 
tatur. Concilii non est quaestiones disputatas dirimere et potissime si 
periculum nullum contra fidem in his quaestionibus inveniatur. 

b) Doctrina, cui omnes firmissime assentimus, eo modo explanari et 
doceri debet in Vaticano II, non simpliciter repetendo ea quae in Tri- 
dentino vel Vaticano I iam dicta sunt, sed ita ut omnes fratres in Christo 
credentes ad unitatem Ecclesiae allicere possit. Thema de duplici fonte 
ut hic exponitur confirmaret praeiudicia eorum qui tenent Ecclesiam 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



275 



pro suo libito posse proponere auctoritative dogmata quae in Scriptura 
nullo modo inveniri possint. 

c) In schemate videtur docere dari veritates ad salutem necessarias, 
praeter eas in Scriptura contentas, quae solummodo in traditionibus 
oralibus contineantur. Attamen documenta magisterii, v. g. in defini- 
tione dogmatis Assumptionis, semper ad Sacram Scripturam se re- 
ferunt. 

d) Schema etiam supponit revelationem nihil aliud esse nisi commu- 
nicationem conceptualem veritatum; sed e contra quae Traditio ratione 
sui continet, ex fonte apostolico et vivo Ecclesiae praeconio, fide fide- 
lium et praxi ipsius Ecclesiae hauriuntur. 

e) Revelatio integra « depositum fidei » constituit, quod simul Scrip- 
turam et totam vivam realitatem primitivo-apostolicae Ecclesiae cum sua 
essentiali structura, suo magisterio, ministerio et suis sacramentis com- 
plectitur. Haec realitas utpote viva, sub impulsione Spiritus Sancti, cre- 
scere debet usque dum perveniatur ad plenitudinem Christi. 

Ad n. 5: De habitudine unius fontis ad alterum: modo clariore ex- 
ponatur ita ut acatholicos non offendat. 

Ad n. 6: De habitudine utriusque fontis ad magisterium. In sche- 
mate, magisterium videtur proponi ut regula mere regulans; sed est 
simul regula regulans et regulata, ideo regulata quia magisterium reve- 
renter suscipit et Scripturam et Traditionem apostolicam. 

Loquatur lingua quam omnes, etiam non-catholici, intelligere pos- 
sint, ita ut omnes sciant ex doctrina catholica ab Ecclesia proposita non 
solum eruitur verus sensus Sacrae Scripturae, sed etiam viceversa, Ec- 
clesia hodierna, ut iam antiqua fecit, ex diligenti et amoroso studio et 
consideratione Scripturae, profundius penetrat et clarius percipit et 
proponit sensum ipsius doctrinae catholicae. Dixi. 



Textus scripto traditus: 

Quia schema retractabitur et reformabitur haec tantum breviter dicam de 
cap. I. 

1. Ipsum titulum capituli non placet, nempe de duplici fonte revelationis, 
substituatur titulo: de revelatione eiusque fonte. Ut iam saepe et multum dictum 
est, non de duplici fonte, sed revera agitur de duplici testimonio unius revelatio- 
nis, de duplici modo, quo revelatio usque ad nos pervenit: fons unicus est Evan- 
gelium, ut docet Tridentinum in sess. IV (« ... hoc sibi perpetuo ante oculos pro- 
ponens, ut sublatis erroribus puritas ipsa Evangelii in Ecclesia conservetur, quod 
promissum ante per prophetas in Scripturis sanctis Dominus Noster Iesus Chri- 
stus Dei Filius proprio ore primum promulgavit, deinde per suos apostolos tam- 
quam fontem omnis et salutaris veritatis et morum disciplinae omni creaturae 
praedicari iussit (Mt. 28 19 sq.; D. B. 783); ex Evangelio autem testimonia 
Scripturae et Traditionis dimanant (cf. ibidem). 



276 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



2. Ad n. 3. Mutetur ordo numeri ut logice procedat. Sic proponitur: « (De 
transmissione revelationis Novi Foederis). Ministerium autem verbi, quod Chri- 
stus et apostoli inceperunt volventibus saeculis semper in Ecclesia servatum est. 
Quidam ex apostolis vel apostolicis viris revelationem divino afflante Spiritu, lit- 
teris quoque mandaverunt; illis autem scriptis vivum apostolorum praeconium nec 
abrogatum, neque inminutum, sed potius roboratum, securius conservatum et 
authentice explanatum est. Et sicut apostoli tradiderunt quae a Christo accepe- 
rant (cf. 1 Tim. 6, 20; 2 Tim. 1, 14) sic episcopi, qui in Ecclesia locum aposto- 
lorum per successionem obtinent, eorum doctrinam semper praedicatione tradi- 
derunt et cum auctoritate interpretati sunt ». 

3. Ad n. 4 haec brevissime dicenda videntur. 

a) De genuina mente Tridentini circa duplicem fontem revelationis hodie 
inter catholicos doctores disputatur. Concilii non est quaestiones disputatas diri- 
mere, praesertim si periculum nullum contra fidem in his quaestionibus inve- 
niatur. 

b) Doctrinam, cui omnes firmissime assentimus, eo modo explanari et do- 
ceri debetur in Vaticano II, ut attento progressu theologico ultimis saeculis 
evento, ita proponatur ut omnes fratres in Christo credentes ad unitatem Eccle- 
siae allicere possint. 

Doctrina de duplici fonte ut hic exponitur praeiudicia confirmabit eorum 
qui cogitant Ecclesiam pro suo libito auctoritative proponere posse dogmata nova 
quae in Scripturis nullo modo inveniri possint. 

c) Etiam in schemate docere videtur dare veritates ad salutem necessarias, 
praeter eas in Scripturis contentas, quae solummodo in Traditionibus oralibus 
contineantur. Hoc, etiam inter catholicos, disputatur; et magisterium ipsum Ec- 
clesiae, exempli gratia in definitione dogmatica Assumptionis B. M. V., ad Sa- 
cram Scripturam se refert. 

d) Schema etiam praesupponit revelationem nihil aliud esse nisi commu- 
nicationem conceptualem veritatum; sed e contra, quae Traditio, ratione sui con- 
tinet, ex fonte apostolico, vivo Ecclesiae praeconio, fide fidelium et praxi ipsius 
Ecclesiae hauriuntur. 

e) Revelatio integra « depositum fidei » constituit, quod simul complec- 
titur Scripturam et totam vivam realitatem Ecclesiae primitivo-apostolicae cum 
eius essentiali structura, magisterio, ministerio et sacramentis. Haec realitas, ut- 
pote viva, sub impulsu Sancti Spiritus, crescere debet usque dum perveniatur ad 
mensuram plenitudinis Christi. 

Ad n. 5: « De habitudine unius fontis ad alterum »: modo clariori expo- 
natur, ita etiam ut acatholicos non offendat. 

Ad n. 6: « De habitudine utriusque fontis ad magisterium ». In schemate 
magisterium videtur proponi tantum ut regula mere regulans; sed revera est 
regula simul regulans, et regulata, ideo regulata quia magisterium reverenter et 
amorose suscipit et Scripturam et Traditionem apostolicam. Loquatur lingua, quam 
omnes, etiam non catholici, intelligere possint; ita ut omnes sciant ex doctrina 
catholica ab Ecclesia proposita non solum eruitur verus sensus Sacrae Scripturae, 
sed etiam viceversa, Ecclesia hodierna, ut et antiqua, diligenti et amoroso studio 
et consideratione Scripturarum profundius penetrat et clarius percipit sensum ipsius 
doctrinae catholicae. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



277 



9 

Exc.mus P. D. PETRUS CANTERO CUADRADO 

Episcopus Huelvensis 

Liceat mihi aliquas observationes a) circa contextum generalem, 
b) circa quasdam expressiones adhibitas in diversis paragraphis huius 
capitis de duplici fonte revelationis, venerabilibus Patribus reverenter 
exponere. 

1. Circa contextum generalem. Tria haec humiliter exponam: 

a) Prae oculis semper habentes non tantum statum actualem 
quaestionis tractandae sed etiam proiectionem et progressum eiusdem 
in futuro, puto quod in hoc schemate forte contineantur, cum quaestio- 
nibus iam definitis, aliae quaestiones hodie polemice agitatae et adhuc 
theologice immaturae. Ideo, etsi catholica veritas integre, concrete, 
praecise, 1 absque ambiguitate proclamanda sit, tamen, habita ratione 
pastorali huius Concilii Oecumenici Vaticani II, opportunum forte 
esset tali modo in argumentatione et expositione veritatis catholicae 
uti et sanciri adaequata qualificatione theologica ut, ex una parte, viam 
diniciliorem reddere nequeant dialogo cum fratribus nunc ab Ecclesia 
catholica separatis, et ex altera parte, sicut aiebat Summus Pontifex 
Ioannes XXIII feliciter regnans in sua oratione inaugurali huius Sanctae 
Synodi, « ea ratione pervestigentur et exponantur quam tempora postu- 
lant nostra ». 

b) Cum proferuntur textus dogmatici alicuius Concilii melius 
esse videtur, conservata materia, conservari et verba. Quodsi nova in- 
troducantur vel substituantur, ex progressu alicuius ideae, praeferen- 
dum videtur ut clare uno vel alio modo indicetur. 

c) Quaeri posset utrum generetur aliqua confusio e diversis 
verbis quasi indifferenter adhibitis « Traditionem » exprimentibus. 
E. g. praedicatio, praeconium vivum, traditio, traditio divina, traditio 
apostolica, habentne eamdem semper concretam significationem? 

2. Circa quasdam expressiones adhibitas in hoc capite. 

a) In par. 1, statuta comparatione inter revelationem Veteris et 
Novi Foederis, de prima dicitur, lin. 4, « patribus »; de altera autem, 
lin. 6, « toti humano generi ». Nunc vero affirmatio praecipue innititur 
verbis epistolae ad Hebr. I, 1-2; ubi tamen non habetur binomium 
« patribus — toti humano generi », sed « patribus — nobis ». Videtur 
igitur haec 2 citatio biblica aliquantulum libera et forte interpretatio 
minus exacta. Nam si de facto per apostolos revelatio Novi Foederis 



278 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



« toti humano generi » destinatur, etiam revelatio Veteris Foederis 
« per patres » respicit totum Israel, et nationale et messianicum. Ita 
magis apparet mysterium Christi ut centrum historiae salutis. Mandandi 
ergo melius textus illi biblici (sicut et alii, nisi directe ad probandam 
doctrinam adhibeantur) ad calcem, vel exacta illorum interpretatio fiat. 

b) In altera paragrapho, lin. 9, legitur: « Haec Novi Foederis 
revelatio, quae Veteris Foederis revelationem longe transcendit eamque 
consummavit, Deo ita disponente, potissimum per praedicationem spar- 
sa est et auditu recepta... etc. »; duo liceat notare: 

1. Verbum « potissimum » forte melius substitueretur locutione 
« primis temporibus », vel alia simili, ut aptius responderet et titulo 
par. 2 (de prima diffusione revelationis Novi Foederis) et sensui testi- 
monii S. Clementis Romani, quod quidem ad calcem ponendum melius 
quam in ipso textu mihi videtur. 

2. Sine dubio prima praedicatio praecessit libro scripto; aut post 
scripta Evangelii, etc, nonne primorum Patrum praedicatio haurieba- 
tur potissimum ex illis scriptis Evangeliis, quae quoad eorum vim et 
momentum forte in schemate apparent restricta ac Traditioni non 
aequalia et parallela sed inferiora... 3 ? 

Hoc forte clarescit magis in par. 3 (linn. 15 usque ad 19) et 4, 
in qua ultima ita « modus » diversus (Scripturae et Traditionis) in ra- 
tione fontis exponitur ut, citatis Vaticano et Tridentino, mutetur ver- 
bum « dictante » in « suggerente » (pro Traditione) et videatur intro- 
duci velle aliqua quaestio in scholis hodie 4 disputata, de Traditione ut 
fonte revelationis, superante vel non superante, hoc vel alio sensu, 
Scripturam. Quaeritur: subiacet quaestio magis polemica quam dog- 
matica? 

Post haec tamen in par. 5, lin. 35, pervenitur ad aequilibrium in- 
ter Traditionem et Scripturam ut fontes revelationis, quod in Triden- 
tino et in Vaticano I adest et effulget. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 et. 3 et subiecta. 4 deest. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



279 



10 

Exc.mus P. D. FRANCISCUS SEPER 

Archiepiscopus Zagrabiensis 

Venerabiles Patres Conciliares, 

Quamquam laborem peritorum schema praesens componentium re- 
vereor, nihilominus propter Oecumenicae huius Synodi auctoritatem 
proferre debeo: Cap. I uti iacet non placet atque ex integro rescri- 
bendum est. 

Praecipua ratio in eo est quod descriptio Traditionis hic proposita 
nimis angusto conceptu praedicationis innititur: sumitur nempe in 
sensu praedicationis mere et exclusive oralis... 1 Schema procedit adeo 
ut quis concludere possit potestatem docendi a Christo apostolis eorum- 
que successoribus traditam, ... 2 restrictam esse ad solos actus docendi 
viva voce, alios vero modos et media, quibus verbum Dei annuntiari 
etiam potest, praerogativa auctoritatis a Christo proveniente carere... 8 
Quapropter haec a nobis nude approbanda non sunt, ne incaute confu- 
sionibus disputationibusque superfluis, aut etiam erroribus, viam ape- 
riamus... 4 

Fundamento hoc nimis arcto fretum, schema pervenit ad assertio- 
nem: «... quae divina Traditio ratione sui continet, non ex libris, sed 
ex vivo in Ecclesia praeconio, fide fidelium et Ecclesiae praxi hau- 
riuntur »... s 

Praetereamus nunc conceptum « Ecclesiae praxis », ceteroquin am- 
biguum et aequivocum, praecisiore determinatione indigentem. Consi- 
deremus, quaeso, illud: « non ex libris, sed ex vivo in Ecclesia prae- 
conio ». 

Dicamus imprimis, nullam existere rationem veram, quae probaret 
mandatum mundi evangelizandi restrictum esse a Christo ad solam 
praedicationem vivae vocis... 6 Apostoli revera viva voce verbum Dei 
praedicabant, sed quo iure inde concludamus, aeque essentiale esse illud 
« viva voce » ac illud « verbum Dei »? Cur limitati essent ad medium 
vivae vocis, aliis mediis veritatis communicandae exclusis?... 7 

Praeterea apostoli inde ab initio in annuntiatione Evangelii adiu- 
mento habebant librum scriptum, nempe Scripturas Veteris Testamenti, 
quibus venerationem ut verbo Dei exhibefe debebant, dicente Domino: 
« Non veni solvere sed adimplere »... 8 Ergo non recte docet, qui docu- 
menta scripta ex praedicatione primitiva apostolica amovere vult... 9 

Praetergrediamur nunc libros inspiratos Novi Testamenti. 



280 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Tempore apostolico nondum plene absoluto, S. Clemens Papa 
scribit epistulam ad Corinthios, in schemate alioquin citatam... 10 Quis 
negabit eam fuisse et adhuc esse instrumentum insigne verbi Dei an- 
nuntiandi: unum igitur ex locis praecipuis unde divina Traditio hau- 
rienda sit? Et tamen non agitur de praeconio vivo, sed de scriptione, 
i. e. de libro... 11 Qua ergo ratione, quaeso, schema vult ut credamus 
et definiamus ea, quae Traditio ratione sui contineat, non ex libris 
haurienda esse? 

Numerosissima sunt exempla decursu saeculorum, ubi Pontifices 
Romani aut episcopi doctrinam Christi annuntiabant non per locu- 
tionem proprie dictam sed ope scriptionis... 12 Etiam hodie, et quidem 
merito, maiorem auctoritatem doctrinalem tribuimus Litteris Encycli- 
cis Papae quam simplicibus homiliis et allocutionibus. Patet igitur me- 
dia potentiora quibus Traditio divina et apostolica ad nos usque per- 
venit esse proprie libros; eapropter, hoc cap. I fundamentaliter emen- 
dandum est. 

Siquidem quaeri potest: quinam in schemate intelliguntur tamquam 
haurientes ea quae Traditio ratione sui contineat? Utrum fideles, qui 
quaerunt quae sint amplectenda et observanda, an theologi, qui scien- 
tificae elaborationi doctrinae christianae student? Sed quis nostrum af- 
firmaret, utrosque veram doctrinam Christi haurire posse exclusive ex 
praedicatione vivae vocis in nostris ecclesiis, ex fide propria atque alio- 
rum fidelium, ex praxi hic et nunc in Ecclesia 13 vigente, uti dicitur in 
schemate, 14 et nulla ratione: illos ex. gr. etiam ex quodam libro precum 
aut alio ab Ecclesia approbato, hos (/. e. theologos 15 ) etiam ex variis 
documentis decursu saeculorum in Ecclesia conscriptis? 

Vel denique schema in mente habet potius ipsum Magisterium Ec- 
clesiae, ut sensus sit, Pontificem Romanum et episcopos, ecce, hoc Sanc- 
tum Concilium, non posse ea quae Traditio ratione sui contineat, hau- 
rire ex libris sed ex sola praedicatione vivae vocis sua propria aut alio- 
rum Pontificum, ex fide sua propria aliorumque fidelium, ex actuali praxi 
Ecclesiae 16 ? 

Sed in hoc casu duae solae possibilitates dari videntur: 
Aut 1: ea quae Traditio ratione sui continet hauriri possunt ex solo 
ultimo iudicio Magisterii de vero sensu Scripturae... 17 Sed hac via prorsus 
perit thesis de Traditione ut altero fonte, a Scriptura independente, quae 
in schemate fortiter sustinetur. Supposita enim veritate, in Ecclesia agni- 
ta, revelationem publicam completam esse cum morte ultimi apostoli, 
nulla nova veritas obiective sumpta in isto iudicio concreto inveniri potest, 
ohiective sumpta. Et nunc 18 et semper sententia haec mira videtur, 
cum manifeste supponat inspirationem divinam concretam in unoquoque 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



281 



casu, si Traditio ita intellecta qualicumque ratione « divina » vocari 
velit. 

Aut 2: forsan schema supponit adhuc hodie exstare quasdam reve- 
latas veritates quae nondum ullo modo conscriptae sint, sed inde a 
tempore apostolico usque ad nos nonnisi viva voce pervenerint. Sed haec 
suppositio parum mihi credibilis videtur. Et quis ex nobis hic praesen- 
tibus affirmare possit, se in sua mente reconditam habere aliquam ve- 
ritatem a Deo revelatam quae in nullo libro christiano ullo modo scripta 
iaceret, sed ex sola praedicatione in Ecclesia accepta sit?... 19 

Denique, quidquid sit de ista quaestione difficili, utrum et quonam 
sensu existant aut existere possint, hodie et usque ad finem mundi, quae- 
dam veritates revelatae — obiective sumptae — in praedicatione Eccle- 
siae ordinaria viva, et quae nondum conscriptae sint nec conscribi pos- 
sint, duo tandem hic et nunc ajfirmamus in fine: 20 

1. Obscuram hanc ultimam quaestionem a nostro Concilio modo 
peremptorio et definitivo resolvendam non esse. 

2. Traditionem obiective sumptam etiam ex libris hauriri posse... 21 
Nescio cur in schemate, tum in hoc cap. I, tum in aliis, prae- 

termittatur « unanimis consensus Patrum », qui ut regula in interpreta- 
tione Sacrae Scripturae necessario observanda declaratur a Tridentino... 22 
et repetitur a Vaticano I... 23 Satis. 



In textu scripto tradito: 1 SufBcit etiam superficialis lectio nn. 2-4, ut expe- 
riatur, quam intime in schemate coniuncti sunt conceptus traditionis cum conceptu 
praedicationis vivae vocis. Notio traditionis ibi excrescit ex praedicatione et prae- 
dicatione complectitur. Nn. 2-4 sciunt duos solos modos annuntiationis verbi Dei 
in Novo Foedere: 1. Praedicationem vivae vocis et 2. Scripta aliquorum ex apo- 
stolis et apostolicis viris, divino tamen afflante Spiritu conscripta, i. e. speciali 
modo a Deo causata. Praedicatio est modus potissimus, manifeste relate ad Scrip- 
turam N. T. (n. 2). Ut pateat agi de praedicatione vivae vocis, adiungitur receptam 
esse auditu (ibi). Christus in vita sua (adiungendum: terrestri) viva voce arcana 
regni caelorum manifestabat, et idem praecepit apostolis. Hi praedicabant, solum- 
modo nonnulli scripserunt, at hoc erat afflante Spiritu Sancto, et praeconium vivum 
inde non est imminutum (n. 3). Haec praedicatio vocatur ministerium verbi, quod 
incipitur a Christo et apostolis et servatur in Ecclesia. Episcopi doctrinam aposto- 
lorum semper praedicatione tradiderunt (n. 3). Unde concluditur traditionem vere 
divinam esse illam, quae ab apostolis Ecclesiae quasi per manus tradita est, ut per 
praedicationem ecclesiasticam transmitteretur (ac si praesupponatur apostolos ita 
Ecclesiae mandavisse, ut certae veritates non scriberentur?). Unde genuina traditio 
hauriri potest ex solo vivo praeconio, non ex libris. Facile perspicitur, qua ratione 
in talem conceptum traditionis intrat fides fidelium (quae correspondet praedica- 
tioni vivae vocis). Non ita patet, quomodo in systema sic clausum intrat praxis 
Ecclesiae, quae tamen omnino in ambitum traditionis pertinet, quoniam secundum 
sensum Tridentini inter traditiones non numerantur solummodo veritates sed etiam 



282 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



facta et instituta. Secundum nostrum schema manifeste a Christo originem ducit 
sola praedicatio vivae vocis reduplicative sumpta. Nulla scriptio agnoscitur ut 
possibilis, praeter Scripturas N. T. inspiratas, quae proinde speciali modo et ra- 
tione, praeter ordinarium rerum cursum, a Deo ipso exoriuntur. 2 (Matth. 28, 
18-20). 3 Conclusio ista facile imponitur, cum schema tam nervose insistat 
in praedicatione vivae vocis, quae sola fundamentum praebet, ut doctrina, ea me- 
diante tradita, characterem traditionis divinae habere possit (n. 4). Si schema docet 
Christum explicite voluisse et praecepisse praedicationem vivae vocis qua talem, 
et solam illam doctrinam quae tali modo ad nos pervenit habere characterem doc- 
trinae a Christo provenientis, exceptis utique scriptis a Deo prorsus specialiter 
causatis quorum Deus ipse auctor est, quid mirum si concludamus alias omnes 
scriptiones praeter Scripturas canonicas currere extra viam a Christo explicite vo- 
litam et designatam? 4 Non est parvipendenda ista conclusio, quamvis a redac- 
toribus schematis non advertatur. Non intendimus eos inculpare: dicimus solum- 
modo in schemate praemissas positas esse, quae facile ad conclusionem funestam 
ducerent. Redactores nimis systema creare cupiebant! 5 (n. 4). 6 Verbum 
kerysso, quod apud Marc. 16, 15 legitur, primarie quidem exprimit praeconium 
sollemne orale. Verumtamen ne plus iusto serviamus litterae; praesertim cum lo- 
cus parallelus apud s. Matthaeum afferat verba sub isto respectu magis gene- 
rica: matheteusate et didaskontes: discipulos facite, docentes; Mt. 28, 18-20. 
7 Schema utique non dicit alia media esse exclusa aut prohibita, at ex schemate 
sequi videtur mandatum Christi referri ad solam praedicationem vivae vocis, quod 
vero practice dicit, alia media, excepta Scriptura a Deo ipso inspirata, ut vehiculum 
verbi Dei inservire non posse. 8 Mat. 5, 17-18: « Nolite putare quoniam ve- 
ni solvere legem aut prophetas; non veni solvere sed adimplere. Amen quippe dico 
vobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit 
a lege, donec omnia fiant ». Ipse Dominus aperuit eis sensum ut intelligerent 
Scripturas, Lc. 24, 45. Ita apostoli, evangelica luce illustrati, Scripturam Veteris 
Testamenti authentice interpretari potuerunt et re vera interpretati sunt: possiden- 
tes clavem Scripturarum a Christo traditam, aliis etiam aditum ad thesauros re- 
velationis divinae in Lege et Prophetis reconditos aperiebant. Non semel annun- 
tiatio apostolica incipiebat a lectione Scripturarum (cf. collocutionem Philippi dia- 
coni cum Eunucho, Act. 8, 35), et semper apostoli Scripturis usi sunt tamquam 
medio potenti et valido ad Evangelium Iesu Christi hominibus tradendum. Immo 
aliis lectionem Scripturarum in luce fidei Iesu Christi commendabant (Paulus lau- 
dat Timotheum « quia ab infantia sacras litteras nosti », 2 Tim. 3, 15 sq.). Rela- 
tionem Novi Foederis ad Vetus sic describit s. Leo Magnus Papa: « Dispensa- 
tiones misericordiae Dei, quas Salvator noster pro humani generis reparatione. su- 
scepit, ita sunt, dilectissimi, divinitus ordinatae, ut Evangelium gratiae velamen 
legis tolleret, non instituta destrueret. Unde custodienda nobis est Dominica illa 
sententia, qua dixit se non venire legem solvere, sed implere, ut nos quoque huic 
regulae, quantum donante Deo possumus, serviamus, scientes nihil esse de Veteris 
Testamenti constitutionibus negligendum, si vigilanter studeamus agnoscere quid 
ibi transitura obumhratione velatum, quid permansura actione sit conditum. Nam 
discretio ciborum et hostiarum, circumcisio carnis, differentia baptismatum, et 
observatio baptismorum, non adhuc sub figuratis significationibus sunt agenda, 
quae etiam sunt rebus ipsis quae significabantur impleta; mandata vero et prae- 
cepta moralia sicut sunt edita perseverant, quia non aliud insinuant quam loquun- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



283 



tur et apud christianam devotionem augmento crescunt, non cessatione deficiunt. 
Diligere itaque Deum et proximum, honorare patrem et matrem, non adorare deos 
alienos, et cetera, quae aut terribiliter sunt prohibita, aut salubriter imperata, 
non aliter ex legalibus institutis quam ex evangelicis veneramus edictis, ut quam- 
vis multa accesserint ex novitate gratiae, nihil tamen imminutum sit de antiquitate 
iustitiae » (Sermo XX, 1; PL 54, 188-189). 9 et mandatum Christi ad praedi- 
cationem vivae vocis exclusive restringit. 10 (n. 2). 11 Papa non praedi- 
cabat viva voce Corinthiis, sed documentum scriptum confecit misitque Corin- 
thum! 12 Unum notemus: 13 Ecclesiis. 14 deest. 15 vero. 

16 ecclesiastica. 17 (viva voce prolato?). 18 deest. 19 Immo, in 

schemate supponi videtur omnes veritates a Christo revelatas, obiective seu ma- 
terialiter sumptas, numquam conscriptas esse posse. Huic enim Synodo ad defi- 
niendum proponitur: ea quae traditio ratione sui contineat ex libris hauriri omnino 
non posse. Definitio autem conciliaris non profertur ad tempus, sed pro semper. 
Iamvero, ex dictis apparet, ipsum conceptum revelationis divinae hic in causa esse, 
quem vero conceptum commissio praeparatoria ad aliud schema remisit! 20 af- 
firmanda sunt. 21 Patet utique, ultimum iudicium de contentu et vero sensu 
traditionis pertinere ad magisterium, quae quidem valent etiam pro Sacra Scrip- 
tura. Tamen magisterium potest istud iudicium exprimere etiam scripto, non 
necessario et exclusive per praedicationem vivae vocis. De cetero, etiam redac- 
tores schematis, modo inconscio saltem, de hac secunda constatatione convinctos 
fuisse apparet ex capitis huius n. 6, ubi loquuntur de « documentis et monu- 
mentis quibus temporis decursu Traditio consignata est et manifestata », quod 
contradicit n. 2: « non ex libris ». Dicet forsan aliquis, illud « non ex libris » 
in nostro schemate idem esse ac « sine scripto traditionibus » Concilii Triden- 
tini (sess. IV, Denz. 783). Sed in Tridentino, uti ex contextu patet, « libri 
scripti » a quibusdam distinguuntur « sine scripto traditiones », manifeste intelli- 
guntur libri Sacrae Scripturae. Econtra in nostro schemate, illud « non ex libris » 
manifeste designat libros quoscumque et opponitur « vivo in Ecclesia praeco- 
nio, fidelium fidei et Ecclesiae praxi ». Merito igitur dicimus, caput hoc funda- 
mentali quadam incohaerentia laborare et obscuritate: unde omnino rescribendum 
et retractandum esse iudicamus. Sed nunc quaestio dirimenda advenit, ex quibus 
libris sive documentis traditio obiective sumpta haurienda sit et quo modo? Ut 
quam praecisius haec in constitutione determinetur, enixe cupio. 22 (Denz. 
786). 28 (Denz. 1788), et qui exinde tenendus est manifeste pro regula verae 
traditionis. Sanctae Synodo insuper proponere velim, ut conceptus « consensus 
Patrum » amplificetur eo ut sonet: « consensus Patrum et theologorum in Eccle- 
sia » vel « universalis et constans consensus catholicorum » (cf. Denz. 1683 et 
1684), aut similiter. Patres quidem prae aliis theologis catholicis eminent anti- 
quitate et diuturna in Ecclesia receptione, differentia tamen non videtur essen- 
tialis, dummodo auctoritas in omni casu recte et debitis cum respectibus aesti- 
metur. Si methodus scientifica ad hunc consensum semper facile et clare stabi- 
liendum nondum elaborata est, ipse conceptus et formula, in Ecclesia iam per 
saecula in venerabili usu et a Conciliis confirmata, nullo modo respuenda est. 
Tandem necessarium iudico, ut haec S. Synodus aperte et sincere proferat, Magi- 
sterium ecclesiasticum non esse tantum proximam et universalem normam cre- 
dendi (n. 6), sed etiam ipsum Magisterium regulari verbo Dei scripto et tradito, 
cui humilem oboedientiam moralem et religiosam praestare debet. Dico: oboe- 



284 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



dientiam moralem et religiosam, ut distinguatur ab oboedientia in sensu stricte 
iuridico, quae quidem etiam adest si agitur de organis magisterii inferioribus, 
non vero si agitur de Magisterio Supremo, scil. de Summo Pontifice, quia Prima 
Sedes a nemine iudicatur nisi a solo Deo! Declarationem istam necessariam 
teneo eo fine ut tollatur et evitetur scandalum non paucorum in fide pusillorum, 
et praecipue illorum ab Ecclesia separatorum, qui confunduntur — non bene 
iudicantes — quasi magisterium ecclesiasticum potestate quadam omnino abso- 
luta et puro arbitrio humano vim in conscientias fidelium exerceret. Quoniam 
haec oboedientia Verbo Dei scripto et tradito a magisterio revera debetur, omni- 
bus nobis consentientibus, nescio quae prohibeant, quominus haec in constitu- 
tione explicite scribantur, dicente apostolo: « Itaque quae pacis sunt sectemur: 
et quae aedificationis sunt, in invicem custodiamus » (Rom. 14, 19). Et iterum: 
« Debemus autem nos firmiores, imbecillitates infirmorum sustinere » (Rom. 
15, 1). S. Leo Magnus: « Apostolicae traditionis... instituta servantes, ... osten- 
dentes apud nos auctoritatem Patrum vivere, eorumque doctrinam in nostra obe- 
dientia permanere » (Sermo X, 1; PL 54, 164). « In quo opere auxiliante Christo 
fideliter exequendo necesse est me perseverantem exhibere famulatum , quoniam 
dispensatio mihi credita est et ad meum tendit reatum, si paternarum regulae 
sanctionum quae in synodo Nicaena ad totius Ecclesiae regimen Spiritu Dei in- 
struente sunt conditae, me quod absit connivente violentur, et maior sit apud me 
unius fratris voluntas, quam universae domus Domini communis utilitas ». Epist. 
104 (ed. Ballerini); Silva-Tarouca, Epistulae II, 95, linn. 64-70. Perperam citaret 
quis verba S. Augustini ex libro Contra epistulam Manichaei quam vocant Funda- 
menti, c. 4, 6: « Ego Evangelio non crederem nisi me catholicae Ecclesiae com- 
moveret auctoritas » (PL 42, 176), si inde vellet demonstrare magisterium Ec- 
clesiae non debere oboediens esse Evangelio. Nullatenus enim probari potest Au- 
gustinum hic sub nomine Ecclesiae intelligere solum magisterium. In textu enim 
verba citata praecedenti (c. 4, 5 PL 42, 175) Augustinus describit Ecclesiam, ex 
qua descriptione clare perspicitur sub nomine Ecclesiae ab eo non intelligi solum 
magisterium, sed universam Ecclesiam et quidem ita descriptam ut appareat 
Augustinum hic prae oculis habuisse illud quod nos nunc vocamus traditionem. 
Ita sensus verborum supramemoratorum esset: Ego Evangelio non crederem nisi 
ex traditione ecclesiastica saperem agi de verbo Dei. De cetero videas quomodo 
haec verba Augustini explicaverat Driedo, theologus concilii Tridentini: « Et con- 
sideratione huius, inquit Augustinus, ego evangelio non crederem, nisi me eccle- 
siae commoneret authoritas: ecclesiam intelligens, non particularem hanc vel 
illam, sed universalem et catholicam, quae una et eadem est secundum membro- 
rum suorum incrementa, de qua in libro contra Faustum manichaeum: Palam 
est, inquit, quantum in re dubia ad fidem et certitudinem valeat catholicae Ec- 
clesiae authoritas, quae ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorum usque in 
hodiernum diem, succedentibus sibimet episcopis secundum seriem successionis, 
et tot populorum consensione firmatur ». Hoc sensu nedum infirmatur sed con- 
firmatur magisterium ecclesiasticum oboedire debere verbo Dei scripto et tradito. 
Etenim si nos Scripturam ut verbum Dei accipimus ideo quod ex manibus ma- 
gisterii eam recipimus, hoc fit ideo quod magisterium Scripturam nobis porrigit 
ut verbum Dei cui ipsum magisterium credit et oboeditur, non quod nos ad 
credendum et oboediendum obligaret, ipsum vero magisterium non crederet! Prae- 
terea, quando dicimus magisterium Scripturae oboedientem esse debere, eo ipso 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



285 



non dicimus magisterium non posse proferre et proponere veritatem quae modo 
manifesto ex Scriptura deduci non possit. Haec oboedientia (est conceptus oboe- 
dientiae!) significat solummodo magisterium non posse contradicere veritati quae 
manifeste et aperte in Scriptura docetur simul ac magisterium obligatum esse 
ut Scripturam diligentem scrutaret priusquam aliquam veritatem proponeret. Et 
quis est qui hoc negare possit? De cetero manifesta est fides Ecclesiae magiste- 
rium non posse annullare definitiones conciliorum et Pontificum anteriorum nec 
non manifesta testimonia Scripturae, et quid est hoc nisi oboedientiam exhibere 
verbo Dei scripto et tradito? Cum ergo pateat talem obligationem re vera existere, 
non est cur non scriberetur aperte in hac constitutione! 

11 

Exc.mus P. D. PETRUS VEUILLOT 

Archiepiscopus tit. Constantiensis in Thracia, coad. c.i.s. Parisiensis 

Venerabiles Fratres, 

In par. 1 cap. I, pag. 9, 1 aliquid dicitur, modo iusto sed brevissimo, 
de revelatione Veteris et Novi Testamenti. Sed mihi videtur necessarium 
amplius tractari, in initio schematis nostri, de hac revelatione. Hoc 
votum iam a pluribus Patribus factum est in disceptatione generali; 
tantum volo emendationem praecisam proponere, ac rationes eius dare 
ita ut primae paragrapho substituatur quoddam prooemium seu novum 
caput de verho Dei et revelatione. 

Tres sunt rationes talis emendationis. 

1. Valde conveniens apparet, sicut iam dictum est, 2 de revelatione 
loqui, priusquam de transmissione revelationis tractetur. Etenim melius 
ita elucet quomodo Scriptura et Traditio media sunt quibus una et ea- 
dem divina revelatio communicetur. Insuper quoddam prooemium de 
verbo Dei et revelatione est apta introductio ad omnia schemata de fide 
et doctrina, quae nihil aliud sunt nisi authentica explanatio huius reve- 
lationis. 

2. Adhaesio ad revelationem et verbum Dei est quasi communis 
radix fidei omnium qui nomine Christi adornantur. Ad hanc radicem al- 
ludere, priusquam de quaestionibus disputatis disceptandum sit, valde 
conveniens videtur ad oecumenicum scopum huius Sacrae Synodi. 

3. Quaestio est gravis sub aspectu pastorali. Pastorum enim pro- 
prium munus est de doctrina tractare: sed non de doctrinis quae adhuc 3 
disputantur inter theologos sed de iis quae maioris 4 momenti sunt pro 
hominibus huius aetatis, 5 sive quia specialibus difficultatibus occurrunt, 
sive quia propriis necessitatibus conveniunt. 

Multi autem sunt, specialiter inter iuvenes et doctos nostrae civitatis 



286 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Parisiensis, qui falsa notione religionis seducti et veram naturam divinae 
revelationis ignorantes, intelligere non possunt cur doctrina christiana 6 
est divina veritas ab omnibus credenda et non figmentum humanae men- 
tis, ut sunt diversae religiones. Necesse est ergo ut hodie emineat fir- 
mumque maneat verbum illud quod Deus ... 7 « locutus est nobis in Fi- 
lio », ... 8 in quo Pater perfecte semetipsum manifestavit. Nihil aptius 
est ad transcendentiam christianae religionis manifestandam, contra om- 
nes falsas theorias historicismi aut relativismi aut evolutionismi, quam 
genuina notio revelationis in qua apparet auctoritas verbi Dei quod est 
fons omnis veritatis et principium omnis sanctitatis. 

Sed fortasse aliquis dicet unam paragraphum in initio capitis nostri 
ad hanc quaestionem sufficere, quia in cap. II schematis de fidei deposito 
de hac fusius tractandum est. Certo non est utile de eadem quaestione 
bis tractare. Atqui evidens est quod locus proprius ubi de revelatione 
tractare conveniat, est initium schematis de fontibus revelationis. 

Ergo mea propositio est huic quaestioni de revelatione et verbo 
Dei novum caput seu prooemium dedicare in initio nostri schematis. 

Ratione brevitatis 9 exc.mo secretario committo compendium sin- 
gularum quaestionum quae in hoc capite tractari possint. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 quae 
magni. 5 temporis. 6 christianismus. 7 « multifariam multisque 

modis olim loquens Patribus in Prophetis, novissime diebus istis. 8 (Hebr. 
1,1). 9 deest. 

Animadversiones additae: 

Schema novi capitis seu prooemii « De revelatione et verbo Dei » (in initio 
schematis de fontibus revelationis ponendum). 

1. Deus omnipotens, sapientissimus et amantissimus in sua infinita bonitate 
dignatus est hominibus illud impertiri praeclarum donum revelationis quo patefa- 
ceret eis et mysterium rationis conatibus inaccessibile ipsius subsistentiae in tribus 
Personis et Sacramentum absconditum a saeculis in Deo (Eph., 3, 9) hominum 
gratuitae vocationis ad divinam naturam per gratiam et gloriam participandam. 
Haec revelatio non innititur « in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, sed 
in ostensione spiritus et virtutis » (1 Cor., 2, 4). Etenim etsi possunt homines 
per vias rationis suae quaerere Deum, « si forte attrectant eum » (Act., 17, 27) et 
aliquid de sua existentia et natura attingant, non possunt invenire illum, sicuti 
est, et vias eius investigabiles perscrutare, nisi Ipse quaerat eos. 

2. Haec revelatio nobis a Deo in Christo communicata est. Ipse est Agnus 
qui aperit librum, in quo continentur secreta divini consilii, et solvit signacula 
eius. Qui, ut Salvator, opus humanae redemptionis adimplet, ipse, ut Revelator, 
salutis intelligentiam nobis dat, bonum nuntium annuntians. In ipso, Deo et ho- 
mine, vero Deo et vero homine nobis revelatur veritas Dei et veritas hominis. Re- 
velatur quis sit Deus, id est Pater qui dilexit nos, Filius qui quaesivit nos, Spiri- 
tus qui vivificat nos. Revelatur qui sint homines, electi ante constitutionem mun- 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



287 



di in adoptionem filiorum Dei in Christo in laudem gloriae gratiae suae (Eph. 
1, 4-6). Sic in ipso in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae, tota reve- 
latio continetur. 

3. Iam ab origine humani generis omnibus gentibus non sine testimonio 
Deus semetipsum reliquit (Act. 14, 16), ita ut homines salvari possint. Etenim, 
testante Scriptura, fide Abel, Henoch, Noe placuerunt Deo, credentes quia est 
et inquirentibus se remunerator sit (Hebr., 11, 6). In Vetere Testamento revelatio 
Novi Testamenti adumbratur et praeparatur per manifestationem Dei sancti et vi- 
ventis, qui populum liberat, qui in templo habitat, qui foedus sancit, et per annun- 
tiationem novissimorum temporum in quibus gloria Dei veniat. 

4. In Christo revelatio ultima et completa datur. In ipso, qui est Verbum 
Dei, Pater perfecte seipsum manifestavit. Ita Christus est omnium temporum finis, 
in medio temporis iam praesens. Nulla nova revelatio dari potest, sicut nulla alia 
salus, quippe quia in Christo iam adimplentur perfecta gloriatio Dei et divinisatio 
humanae naturae, quae sunt ultimae fines totius divini propositi. Damnatur ergo 
omnis conceptio, quae christianismum faceret tantum aetatem religiosae historiae 
humanitatis, cum sit ultima aetas istius historiae. 

5. Revelatio Dei in Vetere et Novo Testamento simul efficitur per locutionem 
Dei ad homines et per opera ipsius historiae salutis. Speciali modo in Novo Te- 
stamento Christus divinitatem suam manifestat non tantum per verba quibus di- 
vinas praerogativas sibi vindicat, sed etiam per actus in quibus divinam suam 
auctoritatem et potentiam testatur, legem novam instituens, dominum sabbati 
et templi se declarans, aegrotos sanans. Ita per opera auctoritas testimonii Christi 
confirmatur et per verba mysterium in operibus contentum manifestatur. 

6. Directe agitur in revelatione de veritatibus et eventibus qui mysterium 
supernaturalis participationis hominum ad Dei vitam complectuntur. Sed revelatio 
non potest has veritates manifestare quin affirmet veritates naturales quae sint 
eis connexae. Hoc modo in revelatione continentur multae veritates quas per 
seipsam humana ratio attingere potuisset, sed de facto non attigit, nisi in lumine 
revelationis, v. g. notio Dei personalis, distinctio Dei et creationis, dignitas homi- 
nis. Ita revelatio non tantum vias ad supernaturalem finem consequendam aperit, 
sed etiam veram indolem vitae temporalis hominum illustrat. 

7. Revelatio obiectiva est manifestatio externa per actiones et per verba my- 
steriorum Dei et hominis in Christo. Sed verbum Dei revelans non est tantum 
propositionum enuntiatio, sed virtus divina, « efficax et penetrabilior omni gladio 
ancipiti » (Hebr., 4, 12), quae potens est ad cor convertendum et suaviter attrahen- 
dum. Internum testimonium Spiritus externis testimoniis sermonis adiungitur ad 
suscitandum fidei actum. Quae actio Spiritus fidem etiam perficit per caritatem et 
dona ad semper meliorem revelationis intelligentiam. 



288 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



12 

Exc.mus P. D. LAURENTIUS JAEGER 
Archiepiscopus Paderbornensis 

Venerabiles Fratres, 

De cap. I constitutionis de fontibus revelationis loquens, accedo 
sententiis de nn. 1, 2 et 3 heri in hac aula prolatis. De nn. 4, 5 et 6, 
liceat mihi, retento schemate in quantum fieri potest, uti exemplum 
textum emendatum proponere quia non agitur de singulis verbis mutan- 
dis, sed de modo theologico loquendi. Forsan hoc exemplo demonstrari 
potest quomodo concorditer votis omnium fere Vatrum satisfieri possit. 1 

N. 4, pag. 10, ita recognoscatur: « De Scriptura et Traditione. 
Christi itaque et apostolorum mandatis et exemplis edocta, Sancta Ma- 
ter Ecclesia semper credidit et credit integram revelationem non so- 
lummodo in Scriptura, sed in Scriptura et Traditione divino-apostolica 
contineri. Etenim puritas Evangelii, quod Iesus Christus per suos apo- 
stolos tanquam unicum fontem omnis et salutaris veritatis et morum 
disciplinae Ecclesiae tradidit, ... 2 duobus modis in Ecclesia conservatur 
et quasi duplici rivulo nobis transmittitur, qui etiam duplex fons quoad 
nos dici potest. Libri enim Veteris et Novi Testamenti, praeterquam 
quod revelata continent, insuper Spiritu Sancto inspirante conscripta 
sunt, ita ut Deum habeant auctorem. Traditio autem apostolica et 
vere divina, a Spiritu Sancto continua successione in Ecclesia conser- 
vata, in rebus fidei et morum ea continet omnia, quae apostoli, sive ab 
ore Christi sive suggerente Spiritu Sancto, acceperunt atque Ecclesiae 
quasi per manus tradiderunt, ut in eadem per praedicationem ecclesia- 
sticam et per fidem credentium transmitterentur. Quare quae divina 
Traditio ratione sui continet, non ex solis libris — etiamsi decursu 
temporum omnia fere scriptis mandata sint — sed proxime cognoscun- 
tur ex vivi magisterii Ecclesiae praeconio Sacra Scriptura continuo nu- 
trito et manifestantur in Ecclesiae universalis praxi et liturgia, ut legem 
credendi lex statuat supplicandi ... 3 et in totius populi Dei fidei testimo- 
niis et documentis ». 

N. 5 in hanc formam mutetur: « De habitudine mutua inter Scrip- 
turam et Traditionem. Ecclesia ergo verbum Dei scriptum et traditum 
pari pietatis affectu ac reverentia suscipit et veneratur ... 4 quamvis 
Sacra Scriptura, cum sit divinitus inspirata, in enuntiandis et illu- 
strandis salutis mysteriis speciali quadam gaudet praerogativa. Ni- 
hilominus eius sensus certe et plene nec potest intelligi nec exponi 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



289 



nisi divina illa et apostolica Traditione, quae sola est via, qua quaedam 
veritates revelatae Ecclesiae clarescunt. Scriptura sacra et Traditio 
divino-apostolica sunt enim media coordinata et ita intime unita sese- 
que adiuvantia, ut post completum revelationis depositum revelatae 
veritates omnes in sacra Scriptura aliquo modo vel continentur vel 
insinuantur vel ipsi Scripturae innituntur..., 5 quae quidem veritates 
simul per traditionem conservantur et explicantur ». 

N. 6, pag. 11, in hanc formam mutetur: « De habitudine Scrip- 
turae et Traditionis ad magisterium. Ut autem Scriptura et Traditio, 
quas providus Dominus tanquam unum fidei depositum Ecclesiae ... 6 
dilectae tradidit, concorditer et efficacius ad salutem hominum con- 
current, 7 hoc salutare Evangelium pure custodiendum et authentice 
interpretandum tradidit soli vivo Ecclesiae magisterio, quo ducente 
omnes fideles non parvam habent partem in conservandis et transmit- 
tendis fidei veritatibus. 

Ecclesiae magisterium in revelati verbi Dei fideli custodia et authen- 
tica interpretatione fidelibus proximam et universalem praebens credendi 
normam, verbo Dei non dominatur, sed illi potius inserviens et credendo 
obediens verbo Dei dirigitur et sic sub verbo Dei est constituta »... 8 Sic. 



In textu scripto tradito: 1 Liceat mihi proponere textum emendatum nn. 4-6 
uti exemplum quomodo votis Patrum, quo fere omnes recognitionem postulave- 
runt, satisfieri possit. Non enim agitur de singulis verbis mutandis, sed de modo 
theologico loquendi. Faveatis, venerabiles Patres, textum originale ante oculos 
habere. 2 (cf. Conc. Trid., sess. IV; Denz. 783). 3 (De gratia Dei « In- 
diculus », Denz. 139). 4 (Conc. Trid., 1. c, Denz. 783). 5 Pius XII in 
Const. Apost. Munificentissimus Deus declarat de Assumptione B. M. V. in cae- 
lum: « quae veritas Sacris Litteris innititur » (Denz. 2332). Quod supra propo- 
nitur de intimo nexu inter Scripturam et Traditionem videtur optime consonare 
tam doctrinae Patrum quam Scholasticorum, et imprimis ipsius Thomae Aquin. et 
etiam theologi celeberrimi Matthiae Ioseph Scheeben, qui adhuc magis quendam 
primatum Scripturae affirmat dicens : « Non ergo Scriptura deposito orali subor- 
dinatur, ... sed aliquo modo potius illo deposito proponitur, inquantum depositum 
scriptum est originalis et firma et permanens forma verbi Dei, quae utiliter re- 
spicienda est tanquam fundamentum et norma traditionis ecclesiasticae depositi 
fidei. Traditio ita Scripturae adiungitur ac si schola haberetur de textu proposito » 
(M. J. Scheeben, Dogmatik, lib. 1, pars 1, n. 292, pag. 147, ed. Friburgi Brisgo- 
viae, apud Herder). 6 suae. 7 concurrerent. 8 (ita J. B. Franzelin, 
Tractatus de divina Traditione et Scriptura, Romae, 1896, pag. 210). 



19 



290 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



13 

Exc.mus P. D. RAPHAEL GONZALEZ MORALEJO 
Episcopus tit. Dardanius, aux. Valentinus 

Venerabiles Patres, 

Quamvis pro multis ex Patribus Concilii, verba nostra in aula quasi 
praedicatio in deserto sint, tamen reverenter et grato animo vobis adstan- 
tibus omnibus haec circa cap. I proponam: 1 

1. Libenter adhaereo eis qui titulum ipsum " de duplici fonte reve- 
lationis " mutare volunt, 2 simpliciter dicendo v. g. de deposito revela- 
tionis, tum quia nullatenus necessarium videtur de duplici fonte loqui, 
tum quia e contra inconveniens apparet et quidem ob rationes de quibus 
postea uberius locuturus sum. 

2. Desideratur prologus in quo..., 3 mea quidem sententia, tria tan- 
genda essent: a) necessitas, quae modernum quoque mundum urget, 
tutam et ultimam veritatem viamque certam salutis agnoscendi;&) Dei 
misericordia, qui homines omnium temporum, potissime per Christum 
eius Filium, alloqui dignatus est; c) character eminenter salvificus huius 
revelationis divinae. 

3. Exponenda prius videtur mihi sicut et aliis 4 notio ipsa revela- 
tionis. Id fit in schemate de « deposito fidei... 5 », cap. 4, nn. 17-20. 
Sed aptior, ni fallor, hic locus fiet. 

4. Sub n. 1, in linn. 5-6 cum de revelatione in Novo Testamento 
per Filium agatur, opportunius videretur citationem textus ex epistola 
ad Hebraeos adducti in linn. 4-5, protrahere usque ad verba « novissime 
diebus istis locutus est nobis in Filio ». 

5. In lin. vero 7 huius n. 1, clare indicetur subordinatio revelatio- 
nis per apostolos ad revelationem per Filium. Ceteroquin, textus ex 
Evangelio S. Ioannis minime demonstrant revelationem per apostolos 
factam esse, sed potius revelationem per Filium ab apostolis compre- 
hensam iri post eius Resurrectionem, docente, suggerente et annun- 
tiante Spiritu Sancto. 

6. In n. 2, paragraphus, incipiens lin. 21, mutetur, ita ut citatio- 
nes ad « Verbum Dei » vel « Verbum Domini » sese referentes delean- 
tur. Etenim expressiones « Verbum Dei » vel « Verbum Domini » non 
idem semper significant in Sacra Scriptura, ne in locis quidem in sche- 
mate adductis. Immo genitivus casus « Dei » vel « Domini » in his 
locis sensum subiectivum non habet, quasi « verbum quod Deus pro- 
nuntiat », sed obiectivum, quasi « verbum circa Deum ». 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



291 



Praeterea cum cognitum habeamus apostolos non tantum doctri- 
nam Christi praedicavisse, sed ipsum Christum, eius resurrectionem, 
eius opera, pro dictione « doctrinam » res melius exponeretur ope verbi 
« Evangelium », quod non solum est praedicatio eloquii Christi sed 
etiam annunciatio factorum salutarium. Oportet enim ut conceptus Re- 
velationis non restringatur ad meram locutionem doctrinalem, sed simul 
comprehendat facta, quibus Deus Ipse cum hominibus in historia salutis 
sese communicat... 6 

7. Cum in n. 3 schematis, linn. 14-15, quaedam expressiones refe- 
rantur ad magisterium Ecclesiae, de quo nondum agitur, verba « et cum 
auctoritate interpretati sunt » auferantur, nam de magisterio sermo est 
in fine huius capitis, sub n. 6. 

8. Cum titulum totius capitis reformandum censui, easdem ob cau- 
sas funditus reformandae mihi videntur par. 4 et 5, de duplici fonte 
revelationis loquentes, 7 tum quia nulla necessitate premimur progre- 
diendi ultra quam progressa sunt duo Concilia superiora, tum quia 
videremur velle dirimere quaestionem libere inter theologos catholicos 
disputatam neque sat hucusque maturam, tum denique quia impedi- 
menta sine necessitate cumularemus illi fratrum unioni, cui praecipue 
consulere constituimus. 

Ad haec capita reformanda subcommissio quaedam efformetur, in 
qua locum habeant Patres aliquot delecti ex commissionibus de fide et 
moribus et de Ecclesiis orientalibus, nec non ex ipso secretariatu pro 
unione christianorum. 

9. In n. 6, ut confusiones evanescant, mutare expediret verbum 
« tradidit ». Alio enim sensu adhibitum est per totum schema. Hac 
de causa melius dici posset aut « commisit » aut « concredidit », sicut 
ipsum schema facit aliis in locis eamdem ideam exprimentibus... 8 Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 Circa cap. 1 schematis haec habui proponenda. 
2 Titulus ipse de duplici fonte revelationis mutetur. 3 ratio reddatur cur de 
hac re his temporibus agendum visum sit. In quo prologo. 4 deest. 5 pure 
custodiendo. 6 (cf. De deposito Fidei pure custodiendo, cap. 4, nn. 17-20). 
7 scil. 8 (cf. pag. 25, lin. 7; pag. 20, lin. 31). 10 et ultimum. Integra par. 2 
huius n. 6 aptius est supprimenda. Nam: In aliis schematibus consulto de magi- 
sterio ecclesiastico agitur; bona fortasse explicatio scholae est, Concilio non item; 
non plane sensus patet vocabulorum « directe, indirecte, implicite, obscure »; nimis 
saepe eadem iterantur per haec schemata. 



292 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



14 

Exc.mus P, D. CONSTANTINUS BARNESCHI 
Episcopus Manziniensis 

Venerandi Patres, 

Si breviter vos alloqui expetivi, intentio non fuit ut humili meo 
sermone solutionem peculiarem proponerem difficillimae quaestioni, 
quae animos omnium Patrum vehementer exagitat, sed praesertim ut 
sensus grati animi exprimerem erga Summum Pontificem qui paterna 
pastorali sollicitudine nos undique advocavit ad problemata solvenda, 
quae hodie vitam universae Ecclesiae intime tangunt. 

Pauca dicam, sed unum in primis volo palam et coram omnibus 
iterum edicere: gratias ex corde agere debemus Summo Ecclesiae Pa- 
stori qui erga omnes filios, etiam errantes, immenso amore ducitur. 

Una debet esse hodie omnium voluntas: ut ipsi Pontifici mente, 
corde, et oratione arcte coniuncti in dilectione fratrum nostrorum cum 
ipso alacriter adlaboremus ut quam primum « fiat unum ovile et unus 
Pastor ». 

Inter pauca quae dicam haec sunt: 1 

1. Clare determinetur sensus vocis « fons revelationis ». Nam pro- 
prie Deus est fons revelationis qui « multifariam multisque modis... » 
sicut omnes pluries audistis? 

Ecclesia autem a Christo Domino plenitudinem revelationis accepit 
ut sancte custodiret et uberius exponeret (Concilium Vaticanum I). Scrip- 
tura vero et divino-apostolicae traditiones fontes sunt sed ab ipsa Eccle- 
sia dependent quoad rectam intelligentiam ac interpretationem, secun- 
dum monitum S. Augustini: « Ego vero Evangelio non crederem, nisi 
me catholicae Ecclesiae commoveret auctoritas »... 3 

2. Ideo, meo humili iudicio, imprimis clare proponenda est doctrina 
de magisterio Ecclesiae, sive solemni, sive ordinario et universali sive sim- 
pliciter ordinario. 

Saepe saepius enim non tantum inter simplices fideles sed et inter 
ipsos theologos dubia oriuntur et oppositae proferuntur sententiae. Om- 
nibus clare patet quod non tantum ea quae habentur in Vetere Testa- 
mento (cf. schema, cap. III, n. 17, pag. 16) sed et quae habentur in 
Novo Testamento nec non in Traditione « rite submittenda sunt Ecclesiae 
vivo magisterio, hoc est illorum iudicio « qui cum episcopatus succes- 
sione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt » 
(textus Irenaei ibidem in schemate). 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



293 



3. Clarius proponatur doctrina circa Traditionem (cap. I, n. 4 et 
n. 5, pag. 10). Nam vox Traditio duplici sensu sumi potest: sensu gene- 
raliori prout dicit totam doctrinam ab apostolis praedicatam, et hoc 
sensu comprehendit etiam ea doctrinae capita quae habentur in Scrip- 
turis sanctis, et sensu particulari prout exprimit illas quas Concilium 
Tridentinum vocat « sine scripto traditiones, quae ab ipsius Christi ore 
ab apostolis acceptae, aut ab ipsis apostolis Spiritu Sancto dictante quasi 
per manus traditae ad nos usque pervenerunt » (Conc. Trid. sess. IV). 
Quare proinde, Concilii Tridentini doctrinae inhaerendo, nos affirmamus 
quod revelatio continetur in Scripturis Sacris et in traditionibus divino- 
apostolicis. 

Hoc modo enim aufertur ambiguitas termini Traditio et clare appa- 
ret quod traditiones divino-apostolicae una cum sacris Scripturis explent 
Traditionem sensu pleno intellectam. 

4. Consequenter ad ea quae diximus, dilucide proponantur et in- 
dicentur documenta in quibus continentur traditiones divino-apostolicae. 
Nam formula schematis n. 4 non est completa; dicit enim: « ... quae di- 
vina Traditio ratione sui continet, non ex libris, sed ex vivo Ecclesiae 
praeconio, fidelium fide et Ecclesiae praxi hauriuntur ». Quid de Patri- 
bus et scriptoribus ecclesiasticis, de Doctoribus, de Liturgia, de monu- 
mentis archeologicis? 

5. Valde desiderandum censeo ut Concilium in unum conferens 
generosos conatus qui hinc inde in Ecclesia perspiciuntur, commissionem 
internationalem eligat cui competat et versiones Sacrae Scripturae in va- 
rias linguas curare ac pulchriores paginas sacri textus inter fideles dif- 
fundere minimo pretio ita ut ab omnibus etiam pauperibus verbum 
salutis facile cognoscatur. 

6. Ad cap. II, par. 11 (pag. 13), quomodo intelligenda sunt verba: 
« ... consequitur omnes et singulas sacrorum librorum partes, etiam exi- 
guas, esse inspiratas »? De textu originali? De textu massoretico? De 
Vulgata versione quidem? Nam cum de Vulgata sermo est (cf. cap. V... 4 ). 

Praeses: Rogo te, exc.me Pater, ne transeas ad cap. II, sistas in 
cap. I; ceterum, ut audisti, finem habebit haec nostra disceptatio. 
Orator: Dixi! 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 loquens Patribus in Prophetis, novis- 
sime... locutus est nobis in Filio » (Hebr. 1, 1-2)-. 3 (PL 42, 176). 4 (par. 
25, pag. 19), haee verba non adducuntur. 7. Ad cap. 3, par. 18 (pag. 16), quamvis 
authentia librorum Veteris Testamenti « per se et directe » non tangat dogma de 
eorum divina inspiratione, desiderium exprimitur ut mutetur forma expressionis 
sequentis: « catholici interpretes sancte teneant quidquid certi hac de re in 



294 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



utroque revelationis fonte invenitur ». Nam, quomodo haec certitudo statuenda est? 
8. Ad cap. 5, par. 25 (pag. 19), quaeritur utrum aliqua ratio habeatur cur, relate 
ad Vulgatam versionem, non repetantur verba Concilii Tridentini (Decr. de Cano- 
nicis Scripturis): « Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis parti- 
bus, prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina edi- 
tione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit etc. ». 

15 

Exc.mus P. D. CAROLUS WOJTYLA 
Episcopus tit. Ombitanus, vic. cap. Cracoviensis 

Patres venerabiles, 

Vellem paucissima dicere de ipso titulo et praesertim de verbo 
« fons », in plurali « fontes »/ sub aspectu semantico. 

Fontem dicimus sensu proprio ipsam originem aquae potabilis et tan- 
dem secundario et sensu improprio etiam illam cisternam vel puteum, 
ex quo aqua hauriri potest. Cum ergo verbum « fons » in nostra quae- 
stione modo analogico — secundum analogiam nempe attributionis — 
utitur, tunc illa quae in schemate et praesertim in titulo I capitis 2 
dicuntur « fontes », fontes sensu proprio non sunt. 

Origo enim revelationis non est in Traditione vel Scriptura, sed 
solummodo in Deo loquente. Tunc Traditio et Scriptura, quae saltem 
sensu improprio et secundario constituunt fontes revelationis, melius 
« fontes » non sunt dicendae. Notio « fontis » accipiatur pro sensu suo 
proprio et primario, pro sensu autem secundario et improprio arceatur, 
ne confundantur media, quibus revelatio nobis subministratur, cum 
ipsa eius origine. 

Si ergo schema recognosceretur, tunc mea humili sententia oportet 
a) mutare titulum, et b) cum titulo etiam mutare indolem, ne illa con- 
fusio semantica, quam verbum « fons revelationis » inducit, in schemate 
amplius remaneat. Dixi. 



In textu scripto tradito: 1 deest. 2 eius. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



295 



16 

Exc.mus P. D. UBALDUS CIBRlAN FERNANDEZ 
Episcopus tit. Bidensis, prael. null. Corocorensis 

Venerabiles Patres, 

Quae dicturus sum 1 punctum 4 et 5 schematis respiciunt, 2 ubi de 
duplici fonte revelationis, Traditionis praesertim, ac de habitudine unius 
fontis ad alterum agitur. 

Ex discussionibus hic iam praehabitis, unum ab omnibus quoad Tra- 
ditionem sine dubio admittitur: eam nempe revera exsistere et ab om- 
nibus catholicis agnosci ut fontem revelationis, simul cum Scriptura, 
vi definitionum Tridentini et Vaticani. 

Non ergo de exsistentia Traditionis est quaestio, sed de eius natura 
et significatione. Dicenda revera est Traditio sicut dicitur Scriptura fons 
revelationis, ita ut ab ipsa Scriptura distinguatur non tantum ratione 
medii seu modi dicendi, scilicet quia oraliter dicit ea quae in Scriptura 
iam continentur, sed etiam ratione obiecti, id est quia et veritates enun- 
tiat in Scriptura non consignatas et sola Traditione conservatas et nobis 
ab Ecclesia propositas? 

Ni fallor, plures sunt qui nullimode Traditioni vim constitutivam 
depositi revelati tribuere volunt. Suo iudicio nonnisi clavis vel commen- 
tarium Scripturae dicenda est, nequaquam vero fons aut locus ubi veri- 
tates inveniri possint, quae in Scripturis non inveniantur. Aliis verbis, 
traditiones inhaesivas et declarativas agnoscunt, non vero constitutivas. 
Respuunt ergo ea omnia quae in schemate habentur faventia thesi con- 
trariae, v. g. ea quae sic sonat: « Sancta Mater Ecclesia semper credidit 
et credit integram revelationem, non in sola Scriptura, sed in Scriptura 
et Traditione, tamquam in duplici fonte contineri, alio tamen ac alio 
modo »... 3 « Immo Traditio, eaque sola, via est qua quaedam veritates 
revelatae, eae imprimis quae ad inspirationem, canonicitatem et inte- 
gritatem omnium et singulorum sacrorum librorum spectant, clarescunt 
et Ecclesiae innotescunt ». 

Pro defensione doctrinae in schemate propositae contra negantes 
Traditionem esse fontem constitutivum revelationis, dummodo fons 
recte intelligatur, per modum potius rivuli seu canalis, quia omnes 
tenemus fontem verum nonnisi Evangelium aut verbum Dei esse, liceat 
mihi dicere clare... 4 : haec opinio, a quibusdam recentioris temporis 
theologis (non quidem maioris momenti et nominis... 5 ) anno circiter 



296 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



1935 plus minusve incepta, meo iudicio arbitraria omnino est, proinde- 
que spernenda. 
En argumenta: 

1. Caret fundamento historico. Nova lectio decreti tridentini ab his 
auctoribus proposita non tantum contra se habet novitatem in tradi- 
tione theologica universali, tridentina et post-tridentina, quod quidem 
valde cogitandum est, sed caret etiam omni vi qua iure praevaleat, tum 
historice tum dogmatice. Si aliter nunc leguntur et exponuntur placita 
Tridentini..., 6 hoc mihi magis fructus videtur bonae cuiusdam intentio- 
nis unionisticae vel oecumenicae, quam omnes et miramur et nostram 
facimus, quam attenta et sedula veritatis investigatio... 7 

2. Caret fundamento theologico. Quae denique rationes vis theolo- 
gicae adsunt novi theologi ut huic universae traditioni repugnent? En, 
ut opinor, defectus maximus novae opinionis. Mera elucubratio ratio- 
nalis est interpretandi causa Tridentini et Vaticani, ut possimus supe- 
rare lugendam diversitatem... 8 scissionis et disiunctionis christianae. Sed 
in theologia quod tantum ratione commendatur parvi ponderis est, iuxta 
illud divi Thomae a Cano adlatum: locus ab auctoritate nixus ratione 
humana, minimum in theologia, et parum valet; sed qui fundatur in re- 
velatione divina eiusque testimoniis est efficacissimus. 

Iam vero, nec loci Scripturae, qui doctrinam divino-apostolicam tra- 
ditam dicunt, tum verbis tum scriptis, nec loci Patrum praeclarorum 
quorum recensionem non sum hic facturus, nec obvius et apertus sensus 
definitionum Conciliorum, nec theologica unanimis traditio post haec 
Concilia favent novae sententiae. 

Qua de causa rationem non video ut sententia traditionalis praeter- 
mittatur et schema huius I capitis non redigatur ea substantialiter 
retinendo quae in illo de Traditione docentur etiamque respectus eius 
cum Scriptura. 

Scire etiam velim, si sola Scriptura est fons constitutivus revelatio- 
nis, quomodo nobis explicant fidem vel melius conservationem et noti- 
tiam totius depositi revelati in Ecclesia primitiva, antequam fixus veni- 
ret canon completus librorum sacrorum? Forsan post fixationem vel de- 
terminationem, depositum crevit aliquid addendo quod iam in Tradi- 
tione non haberetur? 

Sed iam satis est. Sustineatur ergo doctrina huius capitis de Tradi- 
tione, verae caritatis cultum exhibendo, quin veritati aliquid detrahamus. 
His firmiter stabilitis, redactio capitis perfectius et castigatius fieri po- 
test, ita ut omnibus in veritate placeat, dictiones quasdam auferendo 
aut emendando quae veritati non nocent, caritati autem favent. 



CONGREGATIO GENERALIS XXIV 



297 



In textu scripto tradito: 1 dicere intendo. 2 tangunt. 3 Quare quae 
divina Traditio ratione sui continet, non ex libris etc. hauriuntur ». Vel etiam 
ista. 4 et alte. 5 ut quidam in hac aula nimis fidenter diebus istis 

nobis dixit, nisi meritum et pondus theologorum mensuretur potius clamore 
et strepitu novitatis quam scientia et doctrina veritatis). 6 et Vaticani. 

7 Nam, cur post Concilium Tridentinum theologi omnes, quorum clarissimi 
quique ut Cano et Perez de Ayala, ipsi Concilio interfuerunt, et ex professo 
materiam tractarunt, ita rem intellexerunt ut adaequate distinguerent Traditio- 
nem a Scriptura, non tam modo quam rebus quae annuntiantur? « Multa perti- 
nere — ait Cano — ad christianorum doctrinam vel fidem, quae nec aperte nec 
obscure in Sacris Litteris continentur » (De locis, III, cap. 3), cui fere omnes 
indisturbatim secuti sunt usque ad a. 1935! Cur denuo, etsi deletum est illud 
« partim-partim », ut particula « et » sufficeretur, quam novi auctores ad arguen- 
dum arripiunt, plerique Conciliares, fere omnes, conclamaverunt, et ipsa vox « hae- 
reticus » personuit, cum episcoporum aliquis asserere ausus est posse catholice 
defendi omne revelatum in Scriptura contineri, proindeque solam Scripturam suf- 
ficere? Qui tandem tum ex Litteris Legatorum tum ex coaevo teste historico 
Pallavicini, tum quoque ex ipso Sarpii silentio aliud nihil eruitur, nisi voluisse 
Concilium illo decreto adaequatum dare responsum effatui protestantium: « La 
tal cosa non si trova nella Scrittura, adunque non e vera », ita enim scripserat 
Legatus ad Farnesium. 8 perniciosum exemplum ab omnibus deploratum, 

nostrae. 

Praeses card. Ruffini: Iam omnes qui petierant facultatem lo- 
quendi de cap. I schematis de fontibus revelationis locuti sunt; et sic 
clauditur disceptatio de schemate circa fontes revelationis. Et repona- 
tur proinde nunc Evangelium. 

Secretarius generalis: Proxima congregatio generalis: feria sexta 
proxima, hora nona. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTO EXHIBITAE 

QUOAD SCHEMA DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 



ANIMADVERSIONES SCRIPTO EXHIBITAE 

QUOAD SCHEMA DE FONTIBUS REVELATIONIS * 



1 

Exc.mus P. D. IOSEPH ATTIPETTY 

Archiepiscopus V erapolitanus 

Qrca schema de fontibus revelationis meum humile iudicium his paucis 
patefacio. 

1. Non oportet schema penitus reiicere, cum paucis emendationibus opti- 
me possit salvari, eo magis quod tantus labor a tam illustris theologis et 
scripturistis in eo exarando fuerit impensus. In eodem emendando vero, di- 
versarum scholarum scripturistae collaborent oportet. 

2. Obiectio contra duplicem fontem revelationis prodit, ut mihi videtur, 
quamdam confusionem terminorum. Arguere quod Evangelium vel verbum 
Dei est fons revelationis non videtur sat exactum: illud non est fons revela- 
tionis sed ipsa revelatio. Per fontes intelligimus loca in quibus thesaurus re- 
velationis reconditus invenitur, et haec sunt Sacra Scriptura et Sacra Tra- 
ditio. 

3. Indoles pastoralis Concilii Vaticani II non debet intelligi sensu nimis 
exaggerato. Concilii verba non sunt omnia exhortationes ad populum, sed 
maiore ex parte sunt directivae ad pastores et hoc sensu sunt pastoralia me- 
diate. In materia doctrinali, hic finis pastoralis efficacius attingitur, non 
populari sermone, sed clara et inaequivoca enuntiatione dogmatum terminis, 
si opus est, scholasticis, unde pastores secure doctrinam intelligant et fide- 
libus exponant. 

4. Cum haec nostra aetate appareat apud exegetas, aliquos etiam catho- 
licos, tendentia quaedam periculosa nimis diluendi, ut ita dicam, conceptum 
totalis inspirationis et omnimodae inerrantiae Sacrarum Scripturarum, om- 
nino necessarium censeo illas fundamentales veritates clare et sine ambigui- 
tate asserere, uti revera factum est in schemate proposito. 

5. Verumtamen, considerando peculiares circumstantias quae discrepa- 
tioni huius schematis quamdam asperitatem attulerunt, opportunum cre- 
derem, ad pacandos animos, omittere nn. 19, 28 et 29 eiusdem schematis, 
qui ceterum non sunt omnino necessarii ad fidei catholicae tuitionem. 



* Huiusmodi textus lecti non sunt quia Patres vel, scripto exhibito, loqui 
non petierunt, vel iuri loquendi renuntiaverunt vel demum disceptatio clausa est. 



302 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



2 

Exc.mus P. D. SALVATOR BALDASSARRI 

Archiepiscopus Ravennatensis et Cerviensis 

Quia non interfui congregationibus generalibus quae tractaverunt de 
fide et moribus, et hoc ob pastorales rationes quas tu scis, puto utile in re 
tanti momenti tradere tibi aliquas observationes. Si tu credis me eas expo- 
nere in congregatione generali tibi gratias ago; si non credis easdem gratias 
ago. 

De schemate: quamvis schema optima continet, tamen in se est totaliter 
reficiendus ob sequentes rationes. 

1. Traditio conciliaris quam puto oblivisci nequit in hoc Concilio oecu- 
menico: omnia oecumenica Concilia, speciatim ubi de fide et moribus, tantum 
tractaverunt ea quae erant vera necessaria illo tempore: e. g. Concilium Ni- 
caenum tractavit in re dogmatica de consubstantialitate Verbi; Concilium 
Tridentinum tractavit doctrinam illius particularis momenti. Quae videri 
possunt in omnibus Conciliis etiam particularibus. Cum in hoc Concilio Va- 
ticano II schema, generatim loquendo, tractat de omnibus rebus et de qui- 
busdam aliis, ut possit dici: tractatus de universa theologia, vel ut dictum 
vere fuit « Encyclopedia catholica »? 

2. Rationes pastorales: ratio pastoralis exigit ut tractentur res vere ne- 
cessariae quin repetantur quae ab aliis Conciliis dicta sunt. E. g. res veri 
momenti in hoc tempore sunt quaestiones de Deo connexae cum materia- 
lismo et laicismo et in re morali quaestiones de edonismo, dum in nostro 
schemate aliae et aliae reperiuntur. 

Eadem ratio pastoralis vult ut nos non intremus in quaestiones non 
adhuc maturas et quae potius dici possunt quaestiones disputatae, et hoc 
saltem si Concilium non vult tractare quaestiones disputatas, quod mihi 
videtur ex natura pastorali ipsius Concilii. Si vere utique aliqua quaestio di- 
sputata vult tractari, hoc Concilium nobis clare et expresse dicat. 

3. Circa S. Scripturam pauca addam: S. S. Pius XII s. m. cum sua me- 
morabili Divino afflante Spiritu nobis, ut ita dicam, portam sanctam ape- 
ruit in studiis biblicis, quae reserari non potest, e. g. « dei generi letterari », 
et tunc S. Concilium illas portas apertas relinquat. Certum periculosa est 
interpretatio subiectiva, sed remedium est magisterium Ecclesiae quae stat 
in S. Sede, in prudentia etiam singulorum episcoporum, in iudiciis universi- 
tatum ecclesiasticarum quae, dum disceptant, debent prae se ferre primo 
veritatem et etiam primo etiam caritatem, alioquin disceptationes sunt inu- 
tiles et damnosae; et hoc proprie ratio pastoralis Concilii non vult. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 303 



3 

Exc.mus P. D. CAROLUS BALDINI 

Episcopus Clusinus et Pientinus 

Qui prior responsum dedi ad litteras ab em.mo D. Dominico Tardini 
missas in Concilii Vaticani convocatione, nunc audeo humiliter submittere 
iudicio em.morum Patrum praesidentiae votum, duabus propositionibus ex- 
pressum, et scripto secretario generali tradendum, ad concordiam adsequen- 
dam super primo et secundo schemate de fontibus revelationis et de fide, 
ne dies terantur pretiosi in discussionibus, quae dissensum manifestant in- 
sanabilem. 

Post enim disceptationem plurium dierum clare patet adesse quaedam 
praeiudicia fundamentalia, prae primis ordinis pastoralis, quae difficilem, ne 
dicam impossibilem, reddent discussionem — si quae erit — circa textum. 
Dico « si quae erit » — nam si schema uti iacet votis poneretur, timeo ne 
reiciatur. 

In disceptationibus non est tam quaestio de veritatibus, quam potius 
de methodo qua veritates praesentantur. Schema propositum sequitur ordi- 
nem theologicum iuxta traditionem dogmaticam et scholasticam, at materia 
in articulis adfirmata, quaedam assertiones de rebus adhuc in scholis dispu- 
tatae si excipiantur, ab omnibus admittitur. E contra quidam eamdem ma- 
teriam methodo historica praesentare cupiunt. Nec parvi facienda sunt eo- 
rum argumenta, utpote psychologice loquendo et, ratione habita huius no- 
strae aetatis rationalis et criticae, menti hominum magis accommodata. 

Merito dictum est « Sacramenta propter homines »; sed et veritates sunt 
propter homines, vel saltem ad homines. Nonne optandum est ita proponan- 
tur ut animos alliciant, mentes illuminent et a cordibus iucunde acceptentur? 

Elementum psychologicum pastoribus non est spernendum, Christo et 
S. Paulo hac de re exempla praebentibus luculentia. 

Omnes, igitur, veritates propositas admittunt, quaestionem praecipue po- 
nentes de methodo: pastores sumus, cibum praebere debemus stomaco et 
dentibus ovium aptatum. 

Post supra dicta en duo asserta quae proponere audeo. 

1. Materia, a commissione parata et in libro Patribus discutienda in pri- 
mo et secundo schemate proposita, integra remaneat ut discussionis obiectum; 
at ei praemittatur prooemium ab iis, quibus priora schemata non placent, exa- 
randum iuxta methodum psychologicam et pastoralem. Hoc prooemium con- 
gregationis examini subiciendum erit. 

2. Capp. I et II schematis in unum ordinentur secundum novam me- 
thodum, ita ut prius sermo fiat de Deo Creatore, de facto historico revela- 
tionis et de peccato originali; dein de Christo Revelatore et Magistro, de 
redemptione et de fine ultimo ab hominibus adsequendum; tandem de fon- 
tibus revelationis. 



304 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Hoc modo meo humili iudicio videtur bene componi posse quae ab adser- 
toribus utriusque sententiae adfirmantur et novum schema melius proponi 
poterit in instructionibus catecheticis fidelibus, quin veritas catholica detri- 
mentum capiat. 

4 

Exc.mus P. D. AEGIDIUS BARTHE 

Episcopus Foroiuliensis-Tolonensis 

De schemate constitutionis de fontibus revelationis observationes quas- 
dam proponere vellem, quae non tam ad doctrinam pertinent, quam ad for- 
mam et modum dicendi. Hoc enim schema, meo quidem iudicio, non videtur 
consentaneum fini, nempe pastorali, quem Summus Pontifex huic Sacrae Sy- 
nodo iterum iterumque proposuit. 

Contra formam schematis tria haec afferam argumenta: Forma illa nimis 
est scholastica, nimis est polemica, non congruit cum sermone Concilii nostri. 

1. Forma nimis est scholastica. Non est Concilii oecumenici ad quaestio- 
nes particulares descendere, quae inter doctos in scholis disputantur, neque 
uti verbis technicis (ut fit, verbi gratia, in art. 13). 

Non sumus hic quasi professores scholam discipulis dantes, sed ante omnia 
pastores, doctores quia pastores, non neglegentes doctrinam, sed quaeren- 
tes sicut in hac aula dixit Summus Pontifex, « doctrinam certam et immu- 
tabilem ea ratione exponere quam tempora postulant nostra ». Volumus 
testes esse Christi, qui est Veritas, non solum illuminantes intellectus, sed 
etiam refoventes corda in veritate. Hoc mihi videtur primum nostrum mu- 
nus esse. 

2. Forma schematis est polemica. Plus sapit per partes pugnacitatem, 
quam desiderium porrigendi veram lucem hominibus. Videte, verbi gratia, 
cap. IV, in artt. 21-22: semper veniunt verba huiusmodi: « ut damnat 
errores »; « errores perniciosiores ». Mallem affirmare modo simplici et pa- 
cifico: « haec est germana veritas », et tunc, postea, error exploditur « men- 
tibus serenis et pacatis », sicut dixit rursus Summus Pontifex. 

Sane, dubitare nolo, quin quaestiones de revelatione, de Sacra Scriptura, 
vel de Traditione, maximi sint momenti, nostris praesertim temporibus. Sed 
si necesse est fideles contra errores praemunire, hoc magis pertinet ad magi- 
sterium ordinarium, sicut iam fecit recenter Papa Pius XII, in litteris ency- 
clicis Divino afflante Spiritu et Humani generis, ad quas fere verbatim sese 
refert praesens schema. Caveamus autem, ne fideles contra errores praemu- 
niendo, videamus auctores indiscriminatim condemnare, qui vere catholici 
sunt, et Ecclesiae filii devotissimi, et portam claudere ipsorum prudenti et 
humili investigationi. 

3. Forma schematis non congruit cum sermone Concilii. Si nos praesen- 
tes textus conferamus cum decretis et constitutionibus Concilii Tridentini et 



ANIMADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 305 

Vaticani I, magna statim apparebit differentk. Non est hic locus deveniendi 
ad singula et particularia, sed patet stylum et modum dicendi illorum prae- 
teritorum Conciliorum enitere simplicitate, gravitate et etiam maiestate vere 
romana, quae vix reperiuntur in hoc schemate. 

Et ut sententiam meam apertissime dicam, optarem ut in textu nostro 
aliquomodo spiret ille halitus qui flabat in sermone S. Pauli apostoli ad Athe- 
nienses loquentis: « Praeteriens enim et videns simulacra vestra inveni et 
aram in qua scriptum erat: " Ignoto Deo Quod ergo ignorantes colitis, hoc 
ego annuntio vobis... Quaerere Deum si forte attrectent eum, aut inveniant 
quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum. In ipso enim vivimus et mo- 
vemur et sumus » (Act. 17, 23-27, passim). 

Quae cum ita sint, forma dicendi huius schematis corrigi et meliorari 
debet. Estne possibile ut hoc fiat, quin totum schema funditus et de novo 
conscribatur? Hanc quaestionem prudenti Patrum iudicio relinquo. 

E mente autem quam labori nostro perficiendo enixe suasit Summus Pon- 
tifex, spes ingens apud fideles et etiam apud alios orta est; quanta ergo 
esset nostra responsabilitas coram Deo et coram hominibus, si spem illam 
deciperemus? 

5 

Exc.mus P. D. VITALIS BONIFATIUS BERTOLI 

Episcopus tit. Attaeatanus, vic. ap. Tripolitanus 

Nihil novi, sed aliqua, modo simplici, dioam: non sum ut aquila quae 
se iactet in solem sed neque pono me in sinu phantasiae. Peregrinus sum 
qui indiget duce ac sustentationis baculo. 

En mea valutatio dicti schematis. 
1. Schema nostrum est « Petra angularis », « Fundamentum elarum totius 
aedificii religionis catholicae ». 

Qua de causa et ratione fidei iuratae in prima congregatione generali et 
amore cohaerentiae necnon et disciplinae acceptandum est sine glossa. Substi- 
tuendum non est, adhuc si emendationes sunt aliquo modo necessariae. 

2. Schema nostrum est « fructus patientis indaginis ac laboriosae elabo- 
rationis peritorum-theologorum etc. », cum visione aperta super progressum 
evolutionis humanae societatis. 

Qua de causa dignum est omni elogio. 

3. Animadvertendum: Si adest qui audet amplius dicere et novas res, 
novitate compulsus, libere dicat et adiungat modo se contineat et iter faciat 
in binario veritatis, scilicet, in binario schematis. 

Aliquis dicit « Caritas facienda est in veritate » verum est. Sed caritas non 
datur nisi in veritate et tantummodo in veritate, non autem in compromessi. 

« Qui habet aures audiendi, audiat ». Ergo: Renuntiare veritati, aut ac- 
commodare veritatem ne fratribus separatis displiceamus, absurdum est. 



20 



306 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



4. ... Est Ecclesia... sunt Sancti Patres, Doctores, inventiones archeolo- 
gicae sunt, est commissio biblica, quid requiritur amplius ad duplicem fon- 
tem revelationis quod attinet...? Quid de inspiratione...? Quid de inerran- 
tia...? Forsan indigemus novis magistris, prurientibus auribus, ut N. T., post 
multa saecula, reducatur ad trutinam? Adhortamur oppositores ut ponant pe- 
des super fundamentum solidum, certum, et non vagent in nubibus, scilicet 
in elucubrationibus brumosis et inintelligibilibus. 

N. B. Sumus an non in veritate...? Hic, in Concilio Oecumenico Vatica- 
no II sumus ut, pro nostro studio, pro nostra scientia, veritas elucescat. Ergo... 
Non novitatem inquirimus sed ut magis magisque veritatem enucleemus et 
ut tanquam fragmenta panis ad nostros ostendamus fideles. 

5. Pastoralis, quae oritur ex toto schemate mihi videtur sat clara esse, 
praecisa, perlucida. 

Si in ipso schemate sunt umbrae, ne dilatent oppositores, sed totis viribus 
et acie intellectus, ut in materia competentes, dissipent eas (umbras). 

Schema constitutionis dogmaticae de fontibus revelationis mihi placet. 

6 

Exc.mus P. D. PETRUS BOILLON 

Episcopus tit. Mainensis, coad. c.i.s. Virodunensis 

Par. 6. Linn. 18 et 19. 

In par. 6, dicitur esse magisterii iudicare... de sensu et interpretatione 
Sacrae Scripturae et Traditionis, quod omnes concedunt. 

Sed additur magisterii esse quoque illustrare et enucleare quae in utroque 
fonte obscure vel implicite continentur. Quod videtur esse valde incompletum 
nonnullis episcopis gallicis. 

Quid enim significat: magisterii est, nisi: « Hoc est proprium magiste- 
rii »? 

Certe magisterium et ius et aptitudinem habet illustrandi et enucleandi. 
Quod fecerunt saepe Pontifices, v. g.: Pius X de communione frequenti et 
puerorum, Pius XII de officio missionario totius Ecclesiae in Fidei donum. 
Attamen non solum ad magisterium pertinet enucleare et illustrare. Pertinet 
etiam ad theologos, ut videtur n. 29, pag. 21, lin. 26. Nonne etiam dici 
potest hoc esse officium proprium theologorum? Quid est enim illustrare 
nisi manifestare quae obscura sunt, diversa ex diversis libris comparare, hi- 
storiam fodere, exempla offerre? Quid vero enucleare nisi aeternam veri- 
tatem ex humano cortice trahere et ad principia reducere? Quae omnia ex 
officio faciunt theologi ut labor proprius. Quis negare auderet Aquinatem per- 
multa illustravisse et enucleavisse? Talia fecerunt qui de Mystico Corpore 
ita laboraverunt ut magisterium litteram encyclicam promulgare posset. Talia 
Schola Socialis Friburgensis e quorum laboribus Encyclica Rerum Novarum 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 307 

nata est. Talia tandem illustrissimus P. Lagrange. Talia et felicissime quidem 
tot exegetae ex Instituto Biblico Pontificali aut ex illa Schola Biblica Hieroso- 
lymitana e quorum laboribus Pius XII Litteram Encyclicam iucundissimam 
Divino aflante promulgavit. Quibus, ut fecundius laborent, oportet et in 
Ecclesia missionem recognosci in revelatione illustranda, et idoneam ad la- 
borandum, ad scribendum, ad colloquendum, quamvis sub magisterii disci- 
plina, libertatem. 

Attamen, non tantum theologorum, sed etiam omnis Ecclesiae, id est 
omnis populi christiani, regalis sacerdotii, est illustrare et enucleare quae 
sunt implicita in Evangelio. Quid enim faciunt Sancti, nisi optimam illustra- 
tionem? Quid pauper diaconus Franciscus, quid Theresia Abulensis, quid 
Theresia de Iesu Infante, quid de Fouoauld? 

Item per saecula manifestarunt fideles viam consiliorum evangelicorum, 
primo in monachismo, secundo in religionibus, et tandem in saeculo, prius- 
quam magisterium ea in leges ecclesiasticas introduxit. 

Laici ipsi illustrant: sunt quidem episcopi permulti qui, lumine tam vitae 
quam animadversionum laicorum qui in Actione Catholica aut sociali labo- 
rant, clarius intellexerunt qua sub ratione Evangelium societatem hodiernam 
informare debet. 

Quid tandem dicam de illis in scientiis physicis naturalibusque et in ho- 
dierna philosophia peritis qui, aegre quidem sed iucunde, adlaborant ut fidei 
catholicae cum scientificis explorationibus et hodierna mente concordiam in- 
veniant, et qui a Concilio expectant ut sibi in Ecclesia locus daretur et missio 
recognoscatur ad Evangelium hominibus vigesimi saeculi manifestandum. 

Quae conveniunt cum saeculari Ecclesiae doctrina. Ait enim S. Paulinus 
Nolanus: « De omnium ore pendeamus, quia in omnem fidelem Spiritus Dei 
spirat » {Epist. XXIII, n. 25, PL 61, 281). Persaepe ad totius Ecclesiae 
consensum appellant Patres, et Tridentinum de universali Eucharistiae sensu 
(Sess. XIII C. I; Denz. 874), « contra universum Ecclesiae sensum detor- 
quent ». Ita tandem temporibus recentibus, Romani Pontifices, de Maria 
Virgine diversa definientes, ad universi populi christiani sensum appellave- 
runt. 

Denique fidelium quoque est, sub magisterii quidem auctoritate, sed ut 
ofiScium grave, depositum servare et tradere. Quod esse parentum erga filios 
saepe magisterium proclamat. Quod fecerunt, mirabile dictu, per duo saecula 
feliciter parentes in Iaponia, absque magisterii auxilio. Quod faciunt hodie 
nec sine fructu parentes in nationibus religiosa libertate orbatis. Quod ut 
faciant, persaepe hortatur hierarchia qui in Actione Catholica militant, aut 
in scholis catholicis adulescentes docent aut ad catechesim participant. 

De quibus iam rebus consentiunt Patres. Ita Augustinus ad populum: 
« Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus, sed sub illo uno magisterio 
in hac schola vobiscum condiscipuli sumus » {Enarrationes in psalmos: Ps. 
126, n. 3, PL 37, 1669). Ita S. Hilarius docet fidem in Ecclesia Romana ser- 
vari « ab his qui sunt undique fideles » {Adversus Haereses, III 3, 2, PG 



308 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



7, 749). Ita Vaticanum I « Romani Pontifices, nunc convocatis oecumenicis 
Conciliis aut explorata Ecclesiae per orbem dispersae sententia » (Denz. 1836). 

Conclusio: Optamus ut, in novo schemate, de Evangelio custodiendo, 
tradendo, illustrando et enucleando, locus detur et theologis ipsis, et uni- 
verso populo christiano. 

7 

Exc.mus P. D. FELIX BONOMINI 

Episcopus Comensis 

Liceat et mihi animum meum per scriptum aperire circa schema de fon- 
tibus revelationis. 

In epistula diei 23 iulii currentis anni, qua em.mus card. a Secretis Sta- 
tus exemplaria schematum ad Patres Conciliares mittebat, clare dicebatur: 
« ... meum est tibi nuntiare, Beatissimo Patri magnopere cordi esse, te hisce 
litteris adiecta exemplaria accurate considerare studio, antequam scilicet Con- 
cilium incipiat, ut eius labores omni quo par est ordine faciliusque expedian- 
tur. Quibus in condendis exemplaribus, et iis praesertim ad ecclesiasticam 
disciplinam pertinentibus, visum est singulorum argumentorum momentum 
exponere, quod magis ad pastorales rationes spectaret, ut ipse legendo coges. 
Dum de hisce rebus in Concilio agetur, scias te pleno interpellandi iure frui- 
turum esse. Si autem quaedam iam animadvertenda esse censes, potissimum 
in generalibus quaestionibus, mentem tuam, quaeso, de iisdem rebus ante 
medium mensem septembrem lucide, distincte ac definite declarare velis ». 

Hisce praehabitis, mirum mihi fuit audire in aula conciliari sententiam 
aliquorum Patrum qui schema de fontibus revelationis reiciendum et quidem 
per aliud substituendum aestimaverunt, utpote pastoralitate carens. Si id fa- 
ciendum aestimarunt curnam suam sententiam radicitus negativam ad secre- 
tariam generalem Concilii suo tempore non significaverunt ? 

Meo humili iudicio schema de quo agitur videtur neque reiciendum, ne- 
que substituendum, sive reverentia debita iis qui per tot menses ad schema 
exarandum adlaboraverunt, et ipsi Summo Pontifici qui certe schema prae 
manibus habuit, sive etiam quia videtur non adesse carentia pastoralitatis, 
ut quidam oppositores adfirmant. 

Admittatur ergo ad disceptationem Patrum venerabilium, qui, suis illu- 
minatis animadversionibus, ipsum schema magis pastorale reddent. 



ANIMAD VER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 309 



8 

Exc.mus P. D. ALOISIUS CAROLUS BORROMEO 
Episcopus Pisaurensis 

Cum plures contra schema de fontibus revelationis dixerint officiosum 
puto quid sentiam et ego aperire. 

Schema de fontibus revelationis , prouti nobis est propositum, omnino 
retinendum censeo. Hisce de rationibus: 

1. Damnationis sententia a Beato Pio X de Modernistarum erroribus 
lata quibusdam in regionibus et quibusdam in coetibus nondum est ex corde 
acceptata; et sic errores illi, etiamnunc, mutatis verbis, serpere pergunt; quin- 
immo, novae scientiae nomine fucati, iuvenes non paucos alliciunt et deci- 
piunt. 

Optime ergo fecerit Concilium Oecumenicum si principia et praecepta 
in Decreto Lamentabili praesertim et in Encyclica Pascendi aliisque in pon- 
tificiis constitutionibus statuta, de Sacra Scriptura, de inspiratione, de iner- 
rantia etc, pacata ac serena expositione in omnium mentes revocaverit. 

2. Multa dicuntur vel potius ostentantur de novissimis scientiae biblicae 
adinventionibus, elucubrationibus, conclusionibus; at quid veri, quid solidi, 
quid utile tot in ostentationibus? Scientiam veri nominis deprimere nefas 
putamus, at scientiae conclusiones diligenter perpendere gravissimum officium 
nostrum censemus. 

Aliquas hypotheses, quae sine flne repetitae, eo ipso pro thesibus acci- 
piuntur; theoriae aliquae sine certo et perspicuo fundamento, sed tenuissimis 
tantum vestigiis innixae; ampliflcationes quibus nullae rationes suffragantur; 
transitus habilissimi a possibilitate ad realitatem, quasi in historia possibilia 
realia necessario fiant; negatio audax, quando de Scripturis, et praesertim 
de Evangeliis agatur, de iis quae quotidiana experientia constant; haec si 
non totam, haud parvam partem novae scientiae biblicae constituunt. Nonne 
ergo opportunum est ut Sacrosanctum Concilium omnes ad prudentiam, ad 
vigilantiam, ad ponderationem hortetur? Cur hoc animos virorum biblicis 
Studiis incumbentium offendere deberet? « Scientia inflat » Paulus dicit; et 
nos prae oculis non semper, at saepe sane habemus scientiam quae inflata 
« inflat ». Verba veritatis ergo dicere omnino necessarium videtur. 

3. Quia verendum est ne pastoralis notio omnino corrumpatur, aut sal- 
tem obnubiletur. 

Hoc Concilium debet esse ad pastoralem totum intentum. Ergo definitio- 
nes praecisae sunt omittendae; veritates nimis nitidae non sunt dicendae; 
lingua qua Ecclesia semper usa est in Sacrificio offerendo, in Sacramentis 
administrandis est abiicienda; vestes sacrae sunt dimittendae vel reducendae; 
vita functi ad sepulcrum per viam breviorem alleluiando sunt deducendi; 
Breviarium, uti impedimentum pastorali activitati est demoliendum; anulos 



310 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



pastorales et cruces episcopales venumdari debent; et hoe Concilio vix inito. 
Cum Concilium ad exitum pervenerit, quid adhuc stabit aut nobis remanebit? 
Et omnia haec pastoralem constituunt? Et undenam ista pastoralis tam tae- 
tra, tam deleteria, tam « purgativa »? 

Ista pastoralis desertum facit et oves in desertum ducit non ad vescendum 
sed ad oscitandum. 

Pastoralis quae dicenda, quae doeenda, quae facienda sunt bene dicere, 
bene docere, bene facere debet, at non ipsa definire, sed a revelatione, a 
dogmatica, a theologia morali, a iure, a liturgia accipere. Praeterea, nullum 
schema pastor evadit; pastores nos sumus, qui si officio recte et sancte functi 
erimus, fructuose quovis schemate utemur. 

Pastores ne dubitemus ergo ovibus nostris integram et sanam veritatem 
proponere, et habeamus omnes in auribus quae Princeps Pastorum, abnuenti- 
bus et obsistentibus, pastoraliter sane dixit: Qui non est mecum contra me 
est et qui non colligit mecum dispergit; certo ad docendum nos et indul- 
gentiam pastorum fines habere quos praeterire non liceat. 

9 

Exc.mus P. D. HIERONYMUS BARTHOLOMAEUS BORTIGNON 

Episcopus Vatavinus 

Nota generalis. 

Deest omnino sectio particularis « de Traditione ». Verum est circa 
S. Scripturam ampliorem iam exstare seriem documentorum S. Sedis, et co- 
piosiorem virorum in scientia biblica peritorum bibliographiam, ita ut magis 
necessarium et simul facile videri possit opus recollectionis et syntheseos ex 
parte Concilii. Attamen et problema Traditionis hodie proprium habet mo- 
mentum, cum exempli gratia, fervet studium doctrinae patristicae ex textibus 
genuinis eruendae, incipiat vero historica inquisitio circa documenta magi- 
sterii ecclesiastici etiam non solemnis, ut sunt ipsi sermones et litterae Sum- 
morum Pontificum et ipsorum episcoporum epistolae; at simul aetas schola- 
stica a quibusdam historicis et theologis prope despiciatur vel saltem non 
coaptetur aetati Patristicae ut eiusdem evolutio et quodammodo perfectio. 

Necessaria videtur saltem aliqualis tractatio de principiis directivis pro 
cultoribus theologiae sic dictae positivae: de natura Traditionis, de distinc- 
tionibus inter Traditionem divinam-apostolicam et mere ecclesiasticam (vel 
huiusmodi), de valore testimoniorum Patrum, de relatione inter Patres et 
magisterium ecclesiasticum, de munere et functione scholasticae praesertim 
in relatione cum aetate patristica, de munere et functione theologorum et 
« fidelium sensus » etc. 

Pag. 9, lin. 7: auferantur verba « eiusque apostolos ». Nam comparatio 
instituitur inter Vetus et Novum Foedus ad urgendam excellentiam Novi, 
ut patet ex textu citato S. Pauli; et ideo, pressius inhaerendo ipsi textui 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 311 



S. Pauli, remittatur quaevis adnotatio de munere apostolorum paragraphis 
sequentibus ut primo clare affirmetur singularis et transcendens novitas re- 
velationis Dei in Christo peractae. 

Pag. 11, lin. 2: adverbia « certe et plene » mutentur in « certius et ple- 
nius », vel periodus sic sonet: «... nonnisi traditione apostolica plene intel- 
legi ideoque etiam certius exponi potest ». 

Videtur enim nimis absoluta negatio seu exclusio significata per propo- 
sitionem prout iacet; quasi sola Traditio semper et in omnibus praebeat theo- 
logiae non solum plenitudinem veritatis, sed reapse certitudinem ipsam. 

Pag. 12, lin. 2: post « apostolorum » inseratur « in primis Christi Verbi 
Dei Incarnati »; ne iterum silentium fiat circa potiores partes Christi in hi- 
storia revelationis. 

Pag. 13, lin. 3: loco « habuit » melius et sapientius legatur « potuit ha- 
bere ». 

Pag. 18, linn. 2 et 3: delendum « plerumque », ne pateat erlugium 
errori. 

10 

Exc.mus P. D. VINCENTIUS BRIZGYS 

Episcopus tit. Bosanensis, aux. Kaunensis 

Sum unus ex multis Patribus Concilii, qui nolumus dare nomen alicui 
scholae, coetui nationali vel regionali episcoporum, sed existimamus antepo- 
nere omnibus his autonomiam debitam Patribus Concilii et sequi conscientiam 
potiusquam opinionem unius vel alterius scholae. 

Ratio scribendi. Ultimis diebus in nostris disceptationibus de schematibus 
constitutionis dogmaticae multi Patres loquentes iam non argumenta intel- 
lectibus proponunt sed ad sensus appellant. Hoc aliquo modo dignitatem 
ipsius Concilii tangit et, si longius continuabitur, in publicum scandalum 
vergere potest. 

Auditis argumentis ex utraque parte vix aliquid novi expectari potest. 

Mentio ab aliquibus Patribus fuit cuiusdam alterius schematis. Si tale 
datur, permulti Patres non noscunt nec auctores, nec modum quo illud con- 
fectum fuit. 

Cum tota reverentia erga omnes et humiliter audeo proponere: finis im- 
ponatur disceptationibus. Schemata nobis proposita et, alia si talia dantur, 
simul cum observationibus hucusque factis, ad commissionem theologicam 
mittantur, cuius iudicio relinquendum puto an et in quantum erit adiutorii 
ceterarum commissionum. 

Cavendum tamen ab opinione non catholicos expectare a Concilio non 
claram definitam doctrinam, sed aliquid ambigui, quod omnibus placere pos- 
set. Et catholici et non catholici expectant a Concilio viam tutam, claram 
et firmam credendi et agendi. 



312 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



11 

Beat.mus P. D. PAULUS II CHEIKHO 

Patriarca Babylonensis Chaldaeorum 

Meum humile votum est ut in n. 25 mentio fiat de versione Syriaca, quae 
Pshitta vocatur. Digna est mentione haec versio propter eius claritatem, anti- 
quitatem, propinquitatem textui originali hebraico. (Circa schema constitu- 
tionis dogmaticae de fontibus revelationis, cap. V, De Sacra Scriptura in Ec- 
clesia, n. 25, pag. 19). 

12 

Exc.mus P. D. ANTONIUS DE CASTRO MAYER 
Episcopus Camposinus 

Liceat mihi ad commissionem theologicam quasdam animadversiones mit- 
tere circa nonnulla quae in aula conciliari de schemate de fontibus revelatio- 
nis dicta sunt. 

1. Non videtur quomodo affirmari possit hoc schema nonnisi remote ad 
vitam christianam renovandam conferre, cum fundamentum totius vitae chri- 
stianae in fidei professione consistat, schema autem clare et perspicue istius 
fidei fundamentum exponat. 

2. Non videtur cur mirandum sit, cum schema eamdem doctrinam expo- 
nat quae in manualibus scholaribus invenitur. Numquid alia debet esse doc- 
trina ab Ecclesia in Conciliis docenda, alia quae in scholis exponenda? Ad 
modum quod attinet, expositio schematis videtur perspicua, sicut decet in 
definitione conciliari quae ab omnibus facile intelligi possit, utpote imme- 
diate intentionem pastoralem habeat. 

3. Expositio schematis dicitur non accommodari hominibus nostri tem- 
poris. Triplici modo, ut videtur, posset schema veritatem catholicam accep- 
tabilem reddere hominibus nostri temporis: vel veritatem christianam expo- 
nendo iam cum omnibus explicationibus necessariis ut homines nostri tem- 
poris illam intelligerent et acceptarent; vel veritatem christianam exponendo 
ita ut quaestionibus, quae modo homines magis agitant, respondeat; vel, tertio, 
ita veritatem christianam exponeret ut iam nulla appareret distinctio inter 
christianismum et placita quae actualis generatio magis aestimat. 

Iamvero, non videtur opus Concilii veritatem exponere modo apologe- 
tico vel homiletico, cum explanare veritatem christianam potius ad praedica- 
tores pertineat quam ad definitiones conciliares; non etiam videtur possibile 
Concilium veritatem christianam exponere modo quo iam non amplius ap- 
pareat distinctio, quae necessario viget inter placita saeculi cuiuscumque tem- 
poris et genuinam Christi doctrinam; schema, autem, bene videtur attendere 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 313 

ad exigentias hominum nostri temporis, qui positivam doctrinae expositio- 
nem postulant ut quiescant animos fluctuationibus doctrinarum hodie nimis 
agitatos; attendit etiam ad necessitates nostri temporis cum a viis quae ad ex- 
tenuandum exstinguendumque fundamentum totius religionis avertit. 

4. Nulla invenitur in schemate mentio cuiuscumque auctoris errorum qui 
damnantur. Si autem non videtur adesse ratio sufficiens damnandi, dicatur 
et schema emendetur. Quod non videtur admittendum est principium, sci- 
licet quod Concilium ab erroribus damnandis se abstinere debet, pastoralis 
similisve causa, cum ex errorum damnatione ipsa veritas clarescat, eiusque 
positiva expositio firmetur. 

5. Non apparet cur schema difficultates ad unionem seu conversionem fra- 
trum separatorum creet. Etenim, fratres separati, bona ducti fide, gratia 
divina praeveniente, ab integrae Christi doctrinae expositione ad veritatem 
ducendi sunt. Huiusmodi expositio nullum obstaculum creare potest, cum 
veritas, utpote obiectum proprium humani intellectus, bene dispositos a 
semetipsa alliciat. Quodsi tali bona dispositione adhuc praediti non sunt, ro- 
gandum est Dominum ut eorum corda tangat, et disponat ad veritatem am- 
plectendam; quae dispositio omnino necessaria, a nulla irenistica veritatis 
expositione suppleri potest. 

6. Reprobatio autem schematis eo quod de duobus fontibus revelatio- 
nis loquatur, quasi de novo aliquo a Tridentino, et Vaticano, necnon a tradi- 
tione alieno, nullo videtur fulciri fundamento. Schema, enim, sicut Triden- 
tinum et Vaticanum, loquitur de « integra revelatione » quae « continetur in 
libris scriptis et sine scripto traditionibus ». Loci, ergo, ubi illa integra reve- 
latio — illa « fides supernaturalis », prout loquitur Vaticanum, vel « puritas 
Evangelii », sicut ait Tridentinum — quaerenda est, sunt de facto duo: libri 
scripti, et sine scripto traditiones. Locutio, proinde, de duobus fontibus re- 
velationis non ut innovatio quaedam reprobanda est, sed potius ut enucleata 
Tridentini et Vaticani expositio habenda. 

7. Quoad valorem historicum Evangeliorum, schema prae oculis certe 
habuit errores Modernistarum, quorum semina adhuc remanent, qui ita exte- 
nuant obiectivam historicitatem Evangeliorum, ut fides fundamento revera 
destituatur. Nihil in schemate habetur quod investigationes circa modum 
loquendi componendique evangelistarum veri periti faciunt, dummodo huius- 
modi investigationes non tendant ad extenuandam veritatem obiectivam evan- 
geliorum; tales enim investigationes a via veritatis deficiunt, modernismoque 
accedunt. Iuste ergo talis naturae investigationes damnantur. 

8. Accessio autem plurium hodiernorum, qui originem et historicitatem 
evangeliorum aliorumque sacrorum librorum investigant, ad placita moderni- 
starum, exigit ut hominibus huius saeculi saepe repetatur Sacram Scripturam 
legendam esse duce magisterio ecclesiastico cui unice Dominus assistentiam 
promisit ut semper errores devitaret. 

Non video, ergo, cur praesens schema simpliciter reiici debeat, cum sub- 
stantialiter bonum sit, disceptationibus perfici possit. 



314 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



13 

Exc.mus P. D. ABILIUS DEL CAMPO Y DE LA BARCENA 

Episcopus Calaguritanus et Calceatensis 

De schemate constitutionis dogmaticae de fontibus revelationis multa, 
diversi quidem coloris, inter Patres conciliares, ultimis diebus, dicta sunt. 
Sedulo perpensis, quae in aula conciliari omnes nos audivimus, fortasse haud 
temerarium sit affirmare « cardinem » quaestionis esse in admittendo vel 
reiiciendo schemate Patribus proposito. Et dum alii pro admissione, utique 
ad disceptandum, alii pro exelusione, ut alio substituatur, locuti sunt. Quae- 
stio, igitur, de praeliminaribus, praevia et quadantenus provisoria, de ratione 
et modo procedendi mota est, quaeque, meo iudicio, utilitatis practicae et 
boni communis gratia, cito citius, iam hodiedum solvi debet. 

Quod ut facilius assequatur, duo, meo iudicio, notare et distinguere iu- 
vabit: An 1) schema, prout iacet, Ecclesiae et fidelibus proponi possit, et 
2) an Patribus conciliaribus offerri queat ut argumentum disceptationis. Quae- 
sita, ni fallor, diversi generis sunt et diversa illis dari possunt responsa. 

Ad 1 quod attinet: si a nobis quaereretur utrum schema, prout iacet, 
fidelibus possit offerri, tanquam constitutio dogmatica perfecta de fontibus 
revelationis, negativum responsum dare deberemus. At, ut opinor, de hoc 
nunc non agitur. Constitutio dogmatica, tempore opportuno, fidelibus pro- 
ponenda, forma stylo et colore etiam pastorali illis accommodato, fructus esse 
debet studii et laboris totius Concilii — et hoc opus, hic labor — necnon 
et ministerii pastoralis uniuscuiusque pastorum, ad applicationem et vulga- 
tionem quod attinet, attentis peculiaribus circumstantiis propriae suae dioe- 
ceseos, regionis vel nationis. 

Si vero, ad 2, quaeritur an schema propositum Patribus conciliaribus 
offerri queat tanquam fundamentum disceptationis, pro constitutione dog- 
matica de fontibus revelationis , humanae hodiernae aetatis culturae aptata et 
communi omnium in Concilio labore conficienda, aliter et aliter fortasse erit 
respondendum. Et haec est, ni fallor, quaestio praevia nunc solvenda. 

Non desunt in schemate, quae inconcinne dicta videntur; nonnulla aptiori 
modo erunt explicanda et aliqua fortasse penitus excludenda. At nihil veri 
et boni et iusti in illo continetur, ut absque disceptatione, statim ab initio, 
una voce illud reiiciamus?... Schema, prout iacet, non placet? Nihil mirum, 
nullaque in concedendo difficultas. Prout iacet, mihi etiam displicet. Quid 
inde? In disceptando schemate de sacra Liturgia, haud semel audivimus « non 
placet », et, post disceptationem, verbo ad verbum, per integrum fere mensem 
patienter productam, Patres conciliares, suffragio quasi unanimi, ad mentem 
et quoad modum, illud approbarunt. 

Nec desunt, quae in schemate bona, utilia est laude digna sint. Notare 
liceat, inter alia, claritatem in loquendo et in disponendis quaestionibus, uti- 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 315 



que fundamentaribus, ordinem traditionalem. Quae saltem duo si deessent, 
quod quidem nimis durum est asserere, hoc adhuc unum sufficeret memo- 
rare: schema nobis offerre instrumentum disceptationis concretum certoque 
stabilitum, simulque viam aperire et indicare, qua in labore nostro immediate 
et sine mora, si velimus, progredi valeamus, quod quidem certissime non 
daretur, si, actuali excluso et reiecto, novum nunc improviso in Concilio in- 
duceretur. 

Schema non est de « elucubrationibus » scholasticis, nec de pia aliqua 
exhortatione, nec de aesthetico possibili argumento aut de diffusa quadam et 
obscura cogitatus catholici expositione, ut alicubi fieri solet, sed clarum, prae- 
cisum et concretum nobis exhibet indicem quaestionum, quae in constitu- 
tione dogmatica de Scriptura et Traditione, nostris hisce temporibus, neces- 
sario erunt tractandae et, quoad fieri possit, a Concilio determinandae. 

Plura utique, eaque optima, de huiusmodi argumentis et in Tridentino 
et in Vaticano I et in documentis ecclesiasticis, a Leone XIII ad nostros usque 
dies, accurate dicta sunt. Attamen tot tantaque, in re tanti momenti, hodie 
convolvuntur argumenta; tot tantaeque, etiam inter nos, proclamantur sen- 
tentiae, ut Concilium haec omnia ignorare nequeat et de his omnibus neces- 
sario loqui teneatur. Professores S. Scripturae, sacerdotes omnes et fideles 
anxietatibus, dubiis et angoribus anguntur, eisdemque tranquillitatem et lu- 
cem, quam doctores privati nunquam dabunt, sed nec dare possunt, Vatica- 
num II, pro suo docendi munere, in promptu afferre debet. 

Nunc autem, in schemate huiusmodi problemata directo tanguntur et de 
illis non pauca, etsi perficienda, utique meritoria sine dubio dicuntur. Quin 
analysim minutam peragere nunc velimus, liceat quaedam concreta summa- 
tim indicare: 

1. Quod attinet ad Traditionem, si in aliquibus ambiguitate laborat, in 
aliis clare tradit doctrinam traditionalem, fundamentalem melius dicam, de 
Traditionis theologicae natura deque illius existentia et valore pro divina 
revelatione certo cognoscenda. Alia tanguntur problemata — de Traditio- 
nis relatione ad Scripturam, de proposito et intentione Tridentini et Vati- 
cani I — quae, certa ab incertis separando, accuratius erunt determinanda. 
Materia, tamen, pro studio et labore nobis proponitur optima. 

2. Quatuor de Scriptura inseruntur capita. In illis tanguntur problemata 
biblica maximi momenti, quae, si ita loqui fas est, « actualizanda » sunt, 
quae nullatenus substrahi possunt studio Concilii quaeque in ipso serio erunt 
ponderanda et, pro bono exegeseos et docentiae catholicae, quoad fieri possit, 
solvenda. Nonnulla quidem, fortasse multa, in capitibus de Scriptura, quae, 
medio iudicio, infirmiora sunt, erunt corrigenda. At non desunt positiva, 
bona et utilia, etiam sub aspectu pastorali (cf. cap. V), in schemate reti- 
nenda. 

Conclusio. Omnibus his sedulo perpensis, duo mihi occurrunt conclu- 
denda: 

1. Schema validum nobis offert argumentum ad disceptandum. Retinea- 



316 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



tur ergo, etsi perficiendum. Ne tamen discussio haec praevia in infinitum 
protrahatur, utque via aperiatur apta ad ulterius progrediendum in discep- 
tando diversa schematis capita, de ipsius pastoralis rationis exigentia, ne, 
ultra quod iustum est, de nostra hac in re divisione homines mirentur, urget 
instrumentum quoddam arbitrari practicum, quo, pro bono communi, ex hoc 
circulo vitioso exire valeamus. 

2. Neque necessarium puto novum quoddam instrumentum creare. Adest 
nobis commissio conciliaris de doctrina fidei et morum, e theologis et exe- 
getis iuste iureque constituta. Huius ergo commissionis sit, attentis et « at- 
mosphera » psychologica prae, in et para-conciliari et rationibus hinc et hinc 
in aula prolatis, cum zelo et diligentia, in veritate et caritate, totis viribus, 
in breviando, redigendo et reformando schemate, dum Concilium alia consti- 
tutionis capita considerat, alacriter adlaborare. 

14 

Exc.mus P. D. IOSEPH DESCUFFI 

Archiepiscopus Smyrnensis 

Cum post declarationem factam in sessione generali feriae IV, 20 die 
vero novembris, si schema reiectum foret, sine die reiceretur, nec nova di- 
sceptatio super novo schemate recognito et a maioritate relativa optato non 
amplius haberetur, multi Patres decepti sunt, quia sicut in aliis Conciliis 
oecumenicis iam habitis, in hoc etiam Vaticano II, schema dogmaticum, de 
professione fidei, solemniter declarari oportet, ne si deesset, Ecclesia mater 
et magistra, pro suo posse, ad denuntiandos et confutandos errores nostri 
temporis, imparata esse et a munere suo proprio scilicet defensionis ac prae- 
conii veritatis ex timore defecisse videretur. 

Itaque, votatione nuper facta, cum disceptatio continuare potest, hac 
inopinata occasione nisus, vobis, venerabiles Patres, propono ut: 

In pag. 10, n. 4, lin. 3, abolitis verbis « Non in sola Scriptura, sed... in 
duplici fonte... et seq. », iis substituantur verba Concilii Vaticani I, cap. II 
contenta (Herder 1962, p. 782, lin. 23). Haec porro supernaturalis revela- 
tio, secundum universalis Ecclesiae fidem a sancta Tridentina synodo decla- 
ratam, continetur in libris scriptis et sine scripto traditionibus, quae ipsius 
Christi ore ab apostolis acceptae, aut ipsis apostolis Spiritu Sancto dictante 
quasi per manus traditae, ad nos usque pervenerunt. 

(Et postea) lin. 39... Nos (cum Patribus Concilii Tridentini) declaramus 
de interpretatione divinae Scripturae, ... hanc illius mentem esse declaramus 
ut in rebus fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinen- 
tium, is pro vero sensu Sacrae Scripturae habendus sit, quem tenuit ac tenet 
sancta mater Ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione 
Scripturarum Sanctarum atque ideo nemini licere contra hunc sensum, aut 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 317 



etiam contra unanimem consensum Patrum ipsam Scripturam Sacram inter- 
pretari. 

Post hanc adiunctionem — pag. 10, par. 4 a media lin. 24 — ... Nam 
libri Veteris et Novi Testamenti... etc. (textus schematis citari potest). 

Pag. 11, n. 6, ut redundantia solemnis remanere (si libet) potest, sed 
n. 5 et n. 6 breviores sint et in unum reducendi sunt. 

Cum hac emendatione, hunc textum fratribus dissidentibus Orientis et 
Occidentis, sine irenismi erroris timore, magis aeceptum fore puto. 

15 

Exc.mus P. D. STEPHANUS DESMAZIERES 
Episcopus tit. Bybliensis, aux. Burdigalensis 

Regula vere aurea est: Non multa, sed multum. Unum tantum dicam, 
sed, mea humili sententia, magni momenti. Videtur cap. I de fontibus reve- 
lationis indigere aliqua sententia de Traditione ut Traditione viva. Explano 
mentem meam. Traditio mihi videtur nimis considerari in nostro schemate 
ac si ageretur de aliqua re mortua, mechanice transmittenda: quum revera 
non possit existere nisi de vivente ad viventem transmissa, nec subsistere 
nisi in subiecto vivente. Implicat enim conceptus ipse Traditionis actum tra- 
dentis ad recipientem, atque adeo subiectum viventem. Subiectum hoc est 
Ecclesia, quae viva cum sit gratia Dei eam inhabitantis, non desinit quin, 
conservando depositum evangelicum, omnia fideliter conferat in corde suo, 
exemplo Beatae Virginis Mariae, quae quasi typus perfectus exstat Eccle- 
siae. Decursu saeculorum meditatur Ecclesia, tam verba Domini quam dona 
gratiae a Deo recepta; experientia quoque discit, fideliter et amanter vivendo, 
et sic paulatim ingreditur in profundum mysterii christiani unde vivit. Ex. gr.: 
celebrando sacram Eucharistiam, Corpori Dominico communicando, melius 
profundiusque necnon latius percipit Ecclesia quid sit praesentia eucharistica 
Domini. Vel orando Beatam Virginem Mariam, auxilium eius experiendo, 
melius percipit Ecclesia locum Matris Dei in Oeconomia salutis. Et sic de aliis. 
Haec est Traditio viva. 

Certum est quod in hac viva Traditione sua, Ecclesia multa pure humana 
vel ecclesiastica miscet cum Traditione stricte divino-apostolica, cui soli con- 
venit character absolutae normae fidei. Magisterio competit iudicare de devo- 
tionibus vel doctrinis in vita Ecclesiae, evolventibus saeculis, sese patefa- 
cientibus, ad normam depositi apostolici, cuius Scripturae sacrae testimo- 
nium sunt eximium. Sed magni facit Ecclesia sensum fidelium, vel, ut exactius 
loquar, sensum fidei in tota ecclesiastica communitate vigentem, sicut nuper- 
rime comperimus occasione definitionis Assumptionis Beatae Virginis Mariae. 

Quae, ut exprimantur opto, inseri possint in par. 3, pag. 10, linn. 10 et 
sequentibus. Sed fateri debeo textum, cum sit in redactione sua alienus a con- 



318 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



sideratione quam exprimere intendo, difficile se praebere ad eam exprimen- 
dam: ita ut aliter rescribi deberet si commissio theologica existimaret ideam a 
me prolatam retinendam esse. 

16 

Exc.mus P. D. ALBERTUS DEVOTO 

Episcopus Goyanensis 

Animadversiones a quodam coetu Vatrum Americae Latinae propositae. 

Haec duo schemata, prout iacent, contradicunt: 1) muneri huius Concilii; 
2) progressui studiorum, theologiae et sacrae Scripturae; 3) sano oecumeni- 
smo actuali; 4) claritati doctrinae. 

1. Munus Concilii. Hoc munus clare patet, in primis, ex inaugurali ser- 
mone Sanctissimi Domini Ioannis XXIII, die 11 elapsi mensis octobris: « No- 
strum non est praetiosum hunc thesaurum (doctrinae catholicae) solum custo- 
dire, quasi uni antiquitati studeamus, sed alacres, sine timore, operi quod 
nostra exigit aetas, nunc insistamus, iter pergentes quod Ecclesia a viginti 
fere saeculis fecit. Neque opus nostrum, qiiasi ad finem primarium, eo spec- 
tat, ut de quibusdam capitibus praecipuis doctrinae ecclesiasticae disceptetur, 
atque adeo fusius repetantur ea quae Patres ac theologi veteres et recentio- 
res tradiderunt, et quae a vobis non ignorari sed in mentibus vestris inhaerere 
merito putamus. Etenim ad huiusmodi tantum disputationes habendas non 
opus erat ut Concilium Oecumenicum indiceretur. Verumtamen in praesenti 
oportet ut universa doctrina christiana, nulla parte inde detracta, his tempo- 
ribus nostris ab omnibus accipiatur novo studio; ... oportet ut haec doctrina 
certa et immutabilis, cui fidele obsequium est praestandum, ea ratione per- 
vestigetur et exponatur quam tempora postulant nostra. Est enim aliud ipsum 
depositum fidei, seu veritates quae veneranda doctrina nostra continentur, 
aliud modus, quo eaedem enuntiantur, eodem tamen sensu eademque sen- 
tentia. Huic quippe modo plurimum tribuendum erit et patienter, si opus 
fuerit, in eo elaborandum; scilicet eae inducendae erunt rationes exponendi, 
quae cum magisterio, cuius indoles praesertim pastoralis, magis congruant » 
(UOsservatore Romano, 12-X-62; cf. textum italicum utile). 

Attamen, in his schematibus: a) plurimae adsunt repetitiones rerum ab 
aliis Conciliis, Summis Pontificibus et theologis prolatarum; b) insuper repe- 
titiones fiunt modo ac stylo libri manualis scholaris simili; c) quae ibi legun- 
tur nonnisi remotissime indoli pastorali magisterii Ecclesiae respondent. 

2. Progressus theologiae ac sacrae Scripturae. Doctrina horum schema- 
tum: a) nimis sistit in ordine veritatum mere naturalium; b) nequaquam vi- 
detur exhauriri ex biblico fonte et doctrina Patrum, sed valde sapit ratio- 
nalismum conceptualisticum et abstractum; c) non est christologica, nam 
mysterium Christi non proponitur ut centrum et compendium totius historiae 
salutis, sed ut merum instrumentum revelationis verbalis; d) caret dimensione 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 319 

eschatologica, quae in casu practice reducitur ad individualem finem unius- 
cuiusque hominis, quin Christi adventum gloriosum necnon nostri corporis 
resurrectionem ac universi mundi transformationem manifeste exprimat. 

3. Oecumenismus actualis. In his schematibus: a) parvi fiunt fundamen- 
ta biblica et patristica doctrinae theologicae, quae magno favore gaudent 
apud fratres separatos; b) nulla ratio habetur magni thesauri ac modi lo- 
quendi theologiae Orientis; c) nimis apparet « apologetismus » iam obso- 
letus. 

4. Exspectatio mundi hodierni. In his schematibus: a) problemata mundi 
hodierni, eiusque adspirationes ac pervestigationes, fere omnino ignorantur; 
b) mundus hodiernus potius negative aspicitur, quin eius valores positivi scien- 
tifici ac culturales agnoscantur; c) modus loquendi est mentibus nostrae aeta- 
tis valde alienus. 

5. Claritas doctrinae. Haec schemata: a) laborant impraecisione, praeser- 
tim cum de traditione, inspiratione et historicitate librorum sacrorum lo- 
quuntur; b) potius quam ad doctrinam clarificandam erroresque aperte dam- 
nandos, ad confusionem quandam videntur perducere. 

Conclusio. Ex dictis patet haec duo schemata non inservire necessita- 
tibus hodiernis, tum theologicis, tum pastoralibus Ecclesiae. 

Proinde, ex integro rescribantur ad sensum harum animadversionum 
proponimus. 

\_Subsignati\ Felipe Santiago Benitez, ob. aux. de Asuncion (Paraguay); 
Manuel Marengo, ob. de Azul; Enrique Rau, ep. Marisplatensis; Antonius 
M. Aguirre, ep. S. Isidori in Argentina; Carlos Ponce de Leon, ep. tit. Ro- 
dosto; Vicente Zazpe, ob. Rafaela; Luis Baccino, ob. de San Jose de Mayo; 
Ramon Bogarin Argana, ob. de S. Juan Bta de las Misiones; Ismael Rolon, 
prel. n. de Caacupe (Paraguay); Anibal Maricevich, ob. coad. Villarica 
(Paraguay); Roberto Caceres, ob. de Melo (Uruguay); Ildefonso M. San- 
sierra, ob. tit. de Oreo (Argentina); M. Blanchoud, ob. de Rio Cuarto; 
Jorge Kemerer, ep. Posadensis. 

17 

Exc.mus P. D. EDUARDUS IOANNES DOODY 

Episcopus Armidalensis 

Pauca omnino dicenda habeo. A longinquo et ab extremis terrae ve- 
niens, voce pastoris gregis Christi me locuturum spero. 

1. Discere vellem quonam pacto partes traditionis ecclesiasticae in re- 
velatione divina patefacienda minui possent, vel a loco suo turbari. Nonne 
Christus Dominus apostolis suis mandavit: « Euntes in mundum universum 
praedicate Evangelium omni creaturae » {Marc. 16, 15), atque ipse pro- 
misit ut Paraclitus quem missurus erat eis doceret omnia (Io. 14, 26). 

Re quidem vera, dum apostolis auctoritatem dedit docendi nec ipse ali- 



320 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



quid scripsit, nisi digito in terra aliquid incognitum, nec apostoli Evangelia 
aut epistulas scripserunt tanquam imperio eius necessario oboedientes. Sed 
annis multis docuerunt ut pastores greges eis commissos et, tempore oppor- 
tuno, duo tantum Evangelia scripserunt atque alii tres epistulas, quae uti 
verbum Dei scriptum rite et recte in ecclesiis legebantur et interpretabantur. 

Omnia autem nobis a Deo revelata in Sacris Scripturis non continentur, 
ni fallor. Dici autem quit ut omnia quae in Sacris inveniuntur Scripturis in 
Traditione continentur. 

Age nunc, Traditio, quae est vox viva Ecclesiae pastorum, vox illa est 
Petri et apostolorum quae hodie per Ioannem, Summum Pontificem, et epi- 
scopos loquitur. Ipsa vox Ecclesiae viva, quae est vox Dei, et auctoritas in 
Ecclesia est et medium quo agnoscitur canon Sacrae Scripturae maxime et 
verbi Dei scripti inspiratio. Traditio igitur in revelatione divina minorem 
partem tenere vix dici potest. 

Si in Concilio Vaticano I Sacra Scriptura et Traditio ut duplex fons 
revelationis habeantur, quomodo nunc nos poterimus Traditionem parvi- 
pendere? Nec veritatem mutare valemus, nec fratribus dissidentibus in regio- 
nibus nostris occasionem dare debemus opinandi nos veritatem, quam sem- 
per tenuimus, obscurasse ut eos sine mutatione vera fidei dogmatum allice- 
remus. Inquirunt enim veritatem et unionem ecclesiarum quae Christi Do- 
mini nomine censentur, et corde sperant Ecclesiam Romanam super petram 
aedificatam stabilitate frui, quae nusquam alioqui inveniri valet. Si petra 
vacillare videtur, occasio praeberetur dubitandi ne nos veritatem non ha- 
bere ipsi vereamur. 

2. Proinde, agnoscere debemus pericula inhaerentia in eis cogitationis 
et expressionis systematibus, quae Traditionis momentum minui viderentur. 
Systemata illa, quae veritatem Christi Domini obscurare possint, viam pan- 
dent liberalismo qui scindere valet vestem Christi inconsutilem, ita ut Eccle- 
sia mane evigilare et sese acatholica invenire potuisset. Inhaereamus autem 
sententiis veterorum pastorum gregis Christi; et oro nos agamus ut nihil 
innovetur nisi quod traditum est. 

Vos, ergo, Fratres em.mi, exc.mi, rev.mi, ut schema perpulchrum, utilis- 
simum, laboriose a valde peritis confectum nobis a commissione praeparato- 
ria traditum sine mutationibus, eis exceptis minoribus, quae vobis vere ne- 
cessaria et exoptabilia videantur, acceptum habere rogo. 

18 

Exc.mus P. D. MICHAEL DOUMITH 
Episcopus Sarbensis Maronitarum 

Ad disceptationem clarificandam, de hoc schemate in genere, liceat aliqua 
principia recolere ex usu Conciliorum eaque ad quaestionem nostram ap- 
plicare. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 321 

1. De quaestionibus disputatis. Non est in more Conciliorum quaestio- 
nes inter catholicos disputatas dirimere; si qua opinio habetur ut erronea 
aut haeretica, tunc clare exponitur, et, qualificatione determinata, clare dam- 
natur. 

2. De modo loquendi. Non est in more Conciliorum modum loquendi 
scholasticum, et systematicum adhibere, sed modum loquendi communem, 
rectis mentibus accommodatum, ita ut, licet fiat antiquus, non fiat anti- 
quatus. Terminum scholasticum adhibuerunt Concilia, quando hic termi- 
nus apparuit ut aptior ad dogma exprimendum, ut factum est pro voce 
« omoousios » et pro voce « transsubstantiatio ». Stylus autem Concilio- 
rum, non est scholaris, nec speculativus. 

3. De errore refellendo. Non est in more Conciliorum doctrinam expo- 
nere absolute, et in genere, sed in ordine ad aliquem errorem refellendum, 
ita ut negative excludatur error in canone, et positive exponatur doctrina 
in capite. Concilium Oecumenicum locum magisterii ordinarii tenere non 
potest, et vix habemus completam expositionem doctrinae ex summa defi- 
nitionum Conciliorum. 

4. De definitionibus iterandis. Non est in more Conciliorum quaestio- 
nes iam definitas denuo definire. Definiendo autem aliquam quaestionem, 
Concilium curat ne plus affirmetur quam intenditur, ne refellendo errorem 
claudatur via ad veritatem. 

5. De indole irreformabili definitionis . Definitiones Conciliorum sunt 
irreformabiles, hoc sensu quod « definitum » manet semper verum. Sed non 
ideo excluditur alia forma exprimendi eamdem veritatem, nec ideo clauditur 
omnis via ad ulterius progrediendum. 

Ad applicationem autem horum principiorum quod attinet, haec videntur 
dicenda. 

1. Quod quaestiones in schemate expositae non sint omnes extra di- 
scussionem, patet ex oppositione et quidem viva opinionum, quae omnes 
non feruntur circa modum loquendi. Hae autem quaestiones disputatae non 
possunt esse obiectum declarationis conciliaris. 

2. Modus loquendi, licet non proprie scholasticus, est sat scholaris et 
mere speculativus; posset revera esse magis evangelicus et pastoralis. 

3. Non exponitur et refellitur in schemate error qualificatus; sed non 
ideo expositio est immunis ab omni suspicione erroris: melius est de errore 
monere quam illum suspicare. 

4. Quae dicta sunt a Tridentino et Vaticano I non sunt iterum cHcenda; 
quae autem dixit Pius XII in encyclica Deo afflante Spiritu non sunt derelin- 
quenda: fuerunt enim magni solatii et auxilii exegetis catholicis, et magni bene- 
ficii omnibus biblicis. Pro bono veritatis et caritatis, excluso omni timore, pos- 
sunt a Concilio confirmari. 

5. Expositiones Conciliorum antiquorum manent verae, et ideo exclu- 
denda omnis expositio ex qua concluderetur Ecclesiam mutasse doctrinam 
etiam ratione caritatis. Sed non ideo excludenda est nova expositio magis 



21 



322 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



accommodata menti hodiernae, nec ulterior inquisitio, puta theologicam et 
non mere apologeticam, de verbo Dei, dummodo haec expositio non praebeat 
ansam errori. 

His positis, schema, licet multa contineat vera et recte formulata, utiliter 
posset recognosci quoad ipsa dicta, ut iudicium vitetur de rebus disputatis, 
quoad modum loquendi, ut eadem doctrina modo magis pastorali exponatur, 
et posset tandem compleri aliqua addendo de verbo Dei, ut omnes in Christo 
credentes videant in doctrina catholdca exspectationem proprii conaminis. 

Utrum hae emendationes fieri possint in congregatione generali, difficile 
videtur et perlongum tempus requirerent. Magis opportunum videtur ut alicui 
speciali commissioni remittatur quae illud recognoscat, in sensu optato. 

19 

Exc.mus P. D. EUGENIUS D'SOUZA 
Archiepiscopus Nagpurensis 

Multa dicta sunt contra schema constitutionis dogmaticae de revelatione. 
Haec resumere nolo. Aliquid addere volo quod nostri maxime interest. 

Cur post hoc schema habetur tantum schema constitutionis de deposito 
fidei pure custodiendo? Cur non habetur de fide omnibus gentibus mani- 
festanda? 

Ne dicatis mihi: habebitur schema speciale de Missionibus. Equidem non 
agitur tantummodo de Missionibus. Agitur de revelatione et de fide. Nonne 
ad ipsam theologiam de revelatione et de fide pertinet missio Ecclesiae reve- 
lationem aliis communicandi? Nonne hoc est saltem aeque grave ofiicium 
ac missio depositum fidei pure conservandi? Dominus noster Iesus Christus 
non dixit: « Euntes in mundum universum, depositum fidei pure custodite », 
sed clarissime locutus est « docete omnes gentes », « praedicate omni crea- 
turae ». Cur de hac re nulla quaestio hic in ipsa sectione de revelatione et 
fide. 

Libenter concedo in pluribus aliis schematibus verba facienda esse de hoc 
officio Ecclesiae evangelium annuntiandi; sed non potest deesse in his sche- 
matibus de revelatione et fide. 

A Concilio expectabamus ut in de revelatione et de fide toti mundo 
declararet divinam vocationem omnium hominum; ut ei clare annuntiaret 
evangelium, « bonum nuntium ». Sed quid habemus? Abstractam delinea- 
tionem dogmatum, veritatum et assertionum. 

Ex verbis Summi Pontificis sperabamus Concilium omnes homines invi- 
taturum esse ut omnia quae habent bona: culturam suam, artem, civiliza- 
tionem propriam, scientiam, religiositatem ac alia, et semetipsos in laudem 
Dei, Patris omnium nostrum, deferant; ut attente considerent bonum nun- 
tium Christi, ut per eam ad pacem et beatitudinem perveniant. Huius invi- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 323 

tationis loco habemus siccam expositionem quarumdam partium theologiae 
vel catechismi, praesertim intentam in pericula quae possent oriri pro ca- 
tholicis. Perinde ac si Mater Ecclesia timorosa et pavescens tota occupata 
esset in erroribus inveniendis et destruendis. 

Ex verbis ipsius Summi Pontificis Concilium episcoporum totius mundi 
non ad id convocatum est. Convocati sumus ex toto orbe pastores et cum 
Summo Pontifice congregati ut universo mundo annuntiemus divinam vo- 
cationem omnium hominum et evangelium Christi; et hoc quidem modo 
qui a modernis hominibus intelligi potest. 

Cum dolore id dico: propositio revelationis uti stat in schematibus, 
nedum sit adiumentum, nobis pastoribus inter non-christianos dispersis, 
potius diflkultates creabit in nostro officio religionem catholieam acatho- 
licis praedicandi. 

20 

Exc.mus P. D. LEO STEPHANUS DUVAL 
Archiepiscopus Algeriensis 

Vellem indicare quaedam quae mihi utilia videntur ad exprimendam 
unanimitatem nostram, non certe in doctrina, quia haec unanimitas non 
deest, sed in verbis et in modo exponendi hanc doctrinam. 

1. Sicut multi Patres Conciliares iam dixerunt, necesse est ut agatur 
primum de ipsa revelatione antequam fiat quaestio de viis quibus verbum 
Dei pervenit ad nos. 

2. Relate ad haec verba « fontes revelationis » haec notanda sunt: 
Rarissime haec locutio invenitur in documentis ipsius Ecclesiae. Repe- 

ritur equidem in allocutione radiophonica habita die 24 octobris anni 1954 
a Pio XII occasione congressus mariologici. Sed notandum est Summum 
Pontificem locutum esse non de fontibus revelationis, sed de fontibus doc- 
trinae catholicae; adest de facto aliqua differentia. Haec sunt ipsius verba: 
« Quo in munere exsequendo, diligenter ratio habenda est utriusque doctri- 
nae catholicae fontis, Sacrarum nempe Scripturarum et Traditionis ». 

Uti apparet, tum ex ipso textu Concilii Tridentini (sess. IV), tum ex 
natura rei, dicendum est revelationem esse fontem verbi Dei ad homines, et 
Scripturam Sacram simul ac Traditionem esse vias seu canales quibus hoc 
verbum Dei revelatum ad nos usque pervenit. 

Sane quidem abhinc multis annis libri theologiae continent tractatum 
de sic dictis « fontibus revelationis ». Sed quum revera revelatio potius 
dicenda sit fons eorum quae continentur in Scriptura et Traditione, con- 
gruum videtur ut abstineatur deinceps ab hac locutione, utpote aequivoca, 
sive pro fratribus separatis sive, prout lugenda constat experientia, pro no- 
bis ipsis. Loquens de terminis quibus exprimitur doctrina catholica, ipse 
Pius XII in Encyclica Humani Generis haec dixit: « Nemo sane est qui non 



324 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



videat huiusmodi notionum vocabula cum in scholis tum ab ipsius Ecclesiae 
magisterio adhibita, perfici ac perpoliri posse; ac notum praeterea est Ec- 
clesiam in iisdem vocibus adhibendis non semper constantem fuisse ». 

3. Falsum est adesse quendam confiictum inter aspectum doctrinalem et 
aspectum pastoralem quando agitur de expositione cuiusvis veritatis catho- 
licae. E contra studium doctrinae convenienter exponendae, tum filiis Ec- 
clesiae tum aliis hominibus, semper, teste historia, fuit incitamentum ad 
inveniendas locutiones, non minus sed magis exactas — etsi minus techni- 
cas — et insimul magis evangelicas, magis universales, magis consentaneas 
traditioni sanctae Ecclesiae. 

4. Valde optandum est ut schema magis insistat in intimo nexu et, ut 
ita dicam, in « complementarietate » quae viget Scripturam inter et Tra- 
ditionem, qui nexus manifestus est in ipsa Scriptura et in scriptis Patrum 
Ecclesiae, praesertim S. Irenaei, cuius haec verba referre iuvat: « Agnitio 
vera est apostolorum doctrina, et antiquus Ecclesiae status, in universo 
mundo, et character corporis Christi secundum successiones episcoporum, 
quibus illi eam quae in unoquoque loco est Ecclesiam, tradiderunt, quae 
pervenit usque ad nos custoditione sine fictione scripturarum tractatio ple- 
nissima, neque additamentum neque ablationem recipiens, et lectio sine fal- 
satione, et secundum scripturas expositio legitima, et diligens, et sine pe- 
riculo, et sine blasphemia; et praecipuum dilectionis munus, quod est pre- 
tiosius quam agnitio, gloriosius autem quam prophetia, omnibus autem reli- 
quis charismatibus supereminentius » (Adv. Haer. IV, 33, 8). 

21 

Exc.mus P. D. VINCENTIUS ENRIQUE Y TARANCON 

Episcopus Celsonensis 

Ratio potissima, qua non pauci schema de fontibus revelationis impu- 
gnant, ordinis pastoralis est. 

Schema, dictum est, caret sensu atque spiritu pastorali. Eius tenor, dictio, 
adhuc et intentio necessitatibus pastoralibus hodiernis non aptatur. Non 
aequatur, inquiunt, fini pastorali a Romano Pontifice huic Concilio indito. 
Reiciendum igitur ex integro, aut saltem totaliter reficiendum. 

Cum dictioni « pastorali » non semper idem sensus tribuatur, mea opinio 
fert necessarium esse cogitate meditari hoc argumentum, ut clare requisita, 
quae indoles propria huius Concilii schemati, de quo agimus, imponit, per- 
spiciantur'. 

Actio profecto Ecclesdae ex sua natura pastoralis est. Ab ipsa, actio redemp- 
trix Christi continuatur, et Christus ut Bonus Pastor praesentari voluit, et 
hac eadem pastus translatione usus est, cum suam auctoritatem Petro tribuit, 
eique et apostolorum Collegio missionem indixit: « pasce oves meas ». 



ANIMADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 325 

Qua re significatur Ecclesiam ut peculiarem finem habere animarum sal- 
vationem, et eatenus dignum Ecclesia fore quodlibet ministerium, quatenus 
hunc finem prosequatur vel ad eum tendat. 

Nunc vero omnia ab Ecclesia adhibita necessario eius fini pastorali 
respondere debent, attamen non eodem modo, sed ad genus et modum unius- 
cuiusque medii. 

Ut tantum de magisterio ecclesiastico sit mea disquisitio — hoc enim 
in schematibus doctrinalibus proponitur — , apertum est, aliter agendum 
esse et in re et in dictione cum definire clare et distincte veritates fidei inten- 
datur; aliter vero cum hae veritates sint fidelibus explicandae. Primo in casu 
interest praesertim ut dicta sint perlucida, significantia, accurata, filologice 
exacta, ut nullum remaneat dubium de modo et pondere veritatis significa- 
tae. In secundo autem consulendum erit et menti, et moribus, immo et insti- 
tutioni litterariae cuiusque temporis, ut nuntius verbi divini digne et ut 
oportet communicetur. 

Numquam quidem expediet, nec in ipsa conceptione dogmatum, verbis 
uti arcanis aut obsoletis quae eruditorum aures obtundant; verum etiam cu- 
randum erit, ne anxietas coalescendi cum studiis aut placitis certi temporis 
nos obstringat, ut formulis versiloquis loquamur, quae vim et sensum exac- 
tum per tempora servare non possint. Peius adhuc esset has veritates vage et 
incerte in ordine doctrinali proponere, ut vividius appareant, ut dicitur, 
magno cum periculo fidei. Hoc quidem aperte contra actionem pastoralem 
esset. Immo non capio sensum dictionis « veritas vitalis » praesertim si defi- 
nitioni veritatis opponatur, cum vitalitas sit interna ipsi veritati — maxime 
veritati revelatae — ; quam quidem vitalitatem ipsa propositio clara et accu- 
rata auget. Certo certius veritas revelata — verbum Dei — clare proposita 
habet iam ex se vitalitatem et vim acutissimam. 

Nec praetermittendum est insuper Concilium sua schemata aut effata non 
posse omnium et singulorum hominum rationi et mensurae accommodata pro- 
ponere, ut si declaratio fieret ad populum, aut catechismus omnibus fidelibus 
pararetur. Non expedit Concilium loqui stylo pastorali, ut parochus loquitur, 
quia Concilii est corpus doctrinae tradere, quam deinceps et episcopi et sa- 
cerdotes christifidelibus exponere curabunt. Ergo finis pastoralis Ecclesiae 
aliud exigit a Concilio, aliud vero ab episcopo vel parocho in sua versus fide- 
les actione magisterii. 

Finis pastoralis huius schematis maxime adsequendus est, ut opinor, cum 
veritates enodando nostris hominibus pertinentes, tum eas praesentando ut 
remedium quorumdam malorum mundum deturbantium, tum detegendo vim 
supernaturalem in eis contentam quoad institutionem conscientiarum et cul- 
tum vitae spiritalis hominum; quae omnia his mediis censeo obtineri posse: 

a) Prooemio quodam, in quo declaretur quid Concilium desideret in 
hoc schemate proferendo, et insistatur in vigore veritatibus propositis con- 
tento; 

b) Propositiones quasdam corrigendo, certos conceptus pressius enu- 



326 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



cleando, atque locis nonnullis praesentiam et novitatem veritatum expositarum 
praeferendo. 

Censeo igitur schema — meris rationibus pastoralibus — teneri posse ut 
fundamentum disquisitionis; immo, praeferendum puto prae aliis subcognitis 
quae minus certe suadent; neque negligendum esse in omni discussione hoc 
schema futurum esse ut episcopi et sacerdotes nuntium christianum, ut tem- 
pora postulant, nuntiare possint. 

Correctiones, non paucae quidem, sunt illi adhibendae, ut aliqui Patres 
dixerunt. Dignum tamen est ut recipiatur summatim; et praebet, si pastorali 
prospicitur, non parva emolumenta, quae nefas est aspernari. 

22 

Exc.mus P. D. DOROTHEUS FERNANDEZ Y FERNANDEZ 
Episcopus tit. Castabalensis, coad. c.i.s. Pacensis 

1. Placeret alia redactio par. 7 ita ut verba desumpta ex 2 Tim. non 
videantur praedicari de tota Sacra Scriptura tam Veteris quam Novi Testa- 
menti. 

Ratio: a) Paulus non loquitur de Novo Testamento 1 , quod tum tempo- 
ris nondum erat completum. b) Ipse apostolus dicit quinam sint libri, quos 
ipse vocat « Scriptura divinitus inspirata ». Sunt enim illi, quos Timotheus 
ab infantia didicerat, nempe Vetus Testamentum. 

2. In eadem par. lin. 5, pag. 12, dicitur: « Haec est Sacra Scriptura 
divinitus inspirata ab apostolis catholicae Ecclesiae tradita... ». 

Iam vero, iuxta multorum sententiam, fuerunt tum in Veteri quam in 
Novo Testamento alii libri quibus ratione univoca conveniret nomen libri 
inspirati, qui tamen unquam fuere Ecclesiae traditi, neque in canone recepti, 
et quorum usus in Ecclesia fuit tantum temporalis, non vero perpetuus. 

Unde propono, ut haec minuscula devitentur, hanc paragraphum ita re- 
dactare. In lin. 5, post verbum « voluit », dicatur: « Scriptura vero divini- 
tus inspirata, quae ab apostolis fuit Ecclesiae tradita, atque in sacro canone 
rite agnita et recepta, ad perpetuum eiusdem Ecclesiae usum manet » ut 
munus suum etc. 

3. Ad par. 9, pag. 13, lin. 3, dicitur: « unus idemque liber duos vel 
plures interdum habuit auctores ». 

Fere nullum credo invenies hodie auctorem, qui huic affirmationi con- 
tradicat. Absque dubio auctor schematis prae oculis habuit quae inde a variis 
annis dicuntur de deutero et trino Isaia, de variis auctoribus et redactoribus 
Pentateuchi et aliorum librorum Veteris et Novi Testamenti. 

Optarem tamen ne ita hoc affirmaretur modo quo iacet, quo videmur 
introducere in definitionem aliquid quod tandem nititur in persuasibilibus 
humanae sapientiae verbis. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 327 



Unde propono ut post verba « usque ad completam revelationem » lin. 2, 
haee inserantur: « Immo, nihil obstaret ex parte inspirationis quominus 
unus idemque liber duos vel plures auctores habere possit », quin de facto 
affirmetur utrum vel non in sacra Scriptura existant tales libri. 

4. In par. 10, ad lin. 11, est sermo de inspiratione sic dicta communi- 
taria. Mea est opinio, venerabiles Patres, bene haec esse consideranda a 
Concilio, quod sensu plene orthodoxo intelligi potest. 

Auctores autem catholici, quatenus scio, qui loquuntur de inspiratione 
communitaria vel communitatis, hanc inspirationem intelligunt quatenus auc- 
tor sacer, qui erat membrum alicuius communitatis a Deo ductae et edoctae 
et eiusdem particeps fidei, libro commisit quo ipsi commune erat in credendo 
cum ceteris contribulibus suis, non autem eo sensu quo communitas forma- 
liter considerata habuerit munus charismaticum ad scribendum. 

Haec communitas credendarum, quae postea ab aliquo singulari hagiogra- 
pho sub munere charismatico fuit scripto tradita, habenda est tanquam fons 
unde orti sunt non pauci libri sacrae Scripturae. 

Quae cum ita sint et a nemine, ut puto, in crisi revocentur, non video 
quo tendant verba in schemate posita in lin. 12: « ex Dei autem Providen- 
tia », quae melius e medio tollerentur. 

5. In par. 12 desiderarem, ut praeter inerrantiam, etiam alia consectaria 
inspirationis exprimerentur. Sermo saltem fiat de virtute salvifica sacrae 
Scripturae, de qua toties loquuntur auctores a Deo inspirati. 

6. In hac par. 13 recte statuitur principium generale unde inerrantia est 
diiudicanda, principium, ceteroquin, ab omnibus admissum: « inerrantia diiu- 
dicanda est ex modo quo veritas in libro sacro attingitur ». 

Plura novimus, Patres Conciliares, circa culturas orientales, quae non 
cognoverunt patres nostri. Res esset periculosa nimis gressus adamussim pre- 
mere eorum exegetarum qui ante quinquaginta annos vixerunt. Non simus 
contenti in agnoscendo in Sacra Seriptura illa suprema genera litteraria, quae 
ab infantia discimus. Versamur, ut ait propheta, inter gentes ignotae lin- 
guae, quam semper discere debemus: debemus, nempe, scrutare mores, cul- 
turam, modum scribendi, ne nimia simplicitate ad nostros canones littera- 
rios revocare velimus quidquid apud ipsos invenitur, ne cum audis « histo- 
riam » eam putes scriptam fuisse et redactam iuxta placita graecorum aut 
romanorum historiam scribentium. Historia apud semitas genus supremum 
dicerem, alia genera inferiora sub se continens. 

Votum meum est, proinde, ut haec paragraphus denuo retractetur et ita 
fiat ut exprimat, quae utiliter ex Encyclica Divino aflante Spiritu et Humani 
Generis pro hac nostra materia cum magno fructu erui possunt. 



328 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



23 

Exc.mus P. D. SALOMON FERRAZ 
Episcopus tit. Eleuthernensis 

Schema impressionem gignit quod Concilium velit omnia definire, quod 
non videtur esse necessarium neque prudens; nam multa iam definita sunt 
in Conciliis praecedentibus, maxime Vaticano I; alia adhuc in scholis dispu- 
tantur, speciatim in quaestionibus de re biblica in continuo progressu evo- 
lutivo, pro quo melius videtur convenire quod principia stabiliantur, quibus 
hoc studium regi debeat. 

In formulis dogmaticis conficiendis, habendum est prae oculis princi- 
pium a Summo Pontifice, in allocutione conciliari enuntiatum: « Est enim 
aliud ipsum depositum fidei, seu veritates, quae veneranda doctrina nostra 
continentur, aliud modus, quo eaedem enuntiantur, eodem, tamen, sensu, 
eademque sententia ». Scilicet veritas substantialis debet talis formulari qua- 
lis et a fidelibus melius intellegi, et a fratribus separatis, quibus Concilium 
doctrinam catholicam vult ostendere, facilius comprehendi possit. 

Etsi ego e Protestantismo Anglicano ad Ecclesiam venio, iudico, tamen, 
retinendam omnino esse antiquam doctrinam duplicis fontis revelationis, 
scilicet Sacram Scripturam et ecclesiasticam Traditionem; non ita vero ut 
una sit alteri opposita, sed quatenus ambae magisterio ad rectam interpre- 
tationem traditae, unde, per saecula, affirmatur Divina Personalitas Christi, 
eiusque Divina Missio in conficienda Ecclesia, quae, non obstantibus hu- 
manis defectibus, manet semper Corpus Christi, in mundo operans homi- 
num salutem. 

Haec consideratio et exercitium Romanae Liturgiae, in qua fere omnia 
dogmata vivunt, et sic incorrupta transmittuntur, rationes praecipuae fue- 
runt meae, et plebis mihi commissae, ad ecclesiam romanam adhaesionis. 

Neque est timendum, hac methodo, Protestantes magis a nobis averti, 
quos, potius, iuvabit doctrinam integram et claram illis tradere quam eis 
doctrinam, etsi verbis tantum diminutam, ostendere. 

Extollendo elementa positiva, quae adhuc Protestantes possident, eo- 
rundem elementa negativa, paullatim, evanescent. 

24 

Exc.mus P. D. RAPHAEL GARClA Y GARCIA DE CASTRO 

Archiepiscopus Granatensis 

Perplacent quae de Vetere Testamento dicuntur in schemate de fonti- 
hus revelationis , cap. III, pagg. 15-16. Aliqua tamen desiderantur, prae- 
sertim si cap. III et cap. IV inter sese comparentur. In hoc enim ultimo 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 329 



capite cum de Evangeliis loquitur, tribus paragraphis, quamvis brevibus, sermo 
fit « de historico Evangeliorum valore », « de veritate factorum Christi in 
Evangeliis », « de veritate verborum Christi in Evangeliis ». 

E contra cap. III, De Vetere Testamento, circa historicitatem et veraci- 
tatem librorum qui historici appellari solent, alte silet. Cur tam varie? 

Libenter fatemur ea quae ad Iesum Christum Dominum nostrum refe- 
runtur supra ceteras veritates eminere. Sed ex una parte, ut schema decla- 
rat, in lin. 24, pag. 15, « ratio atque momentum totius Veteris Testamenti in 
hoc est ut in Novum tendat et in Novo pateat », et aliunde ipsemet Christus 
Dominus scrutationem Veteris Testamenti commendabat, scilicet: « Scruta- 
mini Scripturas... et illae sunt quae testimonium perhibent de me » (Io. 5. 
39). Quapropter elucide patet necessitas alicuius paragraphi, in quo determi- 
nentur historicitas, et si fieri possit, limites huius historicitatis. Quae quidem 
maxime hisce temporibus utilia iudicamus, multa etenim divulgantur, quae 
apud populum christianum plane dissonant. 

Haec igitur breviter proponam: 

1. Attentis magisterii documentis, praesertim scilicet responsione Pon- 
tificiae Commissionis de Re Biblica anni 1909 (30 iunii), Encyclica Divino 
aflante Spiritu, Litteris eiusdem Pontificiae Commissionis ad em.mum card. 
Suhard anni 1948 (16 ianuarii), Encyclica Humani Generis et tandem Moni- 
tum Supremae Congregationis S. Officii anni 1961 (20 iunii), attentis ergo 
hisce documentis, et ex alia parte considerata rerum gravitate et peritorum 
investigationibus, addantur in schemate principia quae in hac materia histo- 
rica, mentis claritati, conscientiae tranquillitati et divinae revelationis inte- 
gritati inservire valeant. 

2. Ad rem pastoralem quod attinet, commendetur omnibus sacerdoti- 
bus ut de hac materia magna cum prudentia et caritate semper loquantur, ne 
in destructionem animarum potius quam in aedificationem scientia vertat. 

25 

Exc.mus P. D. FRANCISCUS XAVERIUS GEERAERTS 

Episcopus tit. Laganitanus 

Praeparatam habui interventionem spectantem ad schema constitutionis 
dogmaticae de fontibus revelationis etc. 

Non credo tamen me aliquid novi addere posse ad haec quae iam de ista 
quaestione ab em.mis cardd. Lienart, Frings, Leger, Konig, Alfrink, Suenens 
et Bea praeclare dicta sunt. 

Censeo cum his illustribus Dominis hoc schema esse totaliter recogno- 
scendum. Mihi etiam non placet. Rationes sunt: 

1. Quia nullo modo respondet scopo a Summo Pontifice Concilio pro- 
posito, nempe « doctrinam Ecclesiae huius temporis necessitatibus et cir- 



330 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



cumstantiis accommodare ». Retenta fuit enim ista vetusta et valde insuffi- 
ciens explicatio et expositio quam ipse 50 annos abhinc iam in seminario 
audivi. Nihil novum affert, non monstrans immensum progressum studio- 
rum in theologia, exegesi etc. Et sic immensam deceptionem attulit omnibus 
fere istis qui adhuc culturam sacram aeque ac profanam amant et exercent. 

2. Relationes inter fidem et scientias physicas pessimo modo exponun- 
tur. Incipit enim condemnando et reiiciendo ac si ageretur de pessimo hoste 
qui dolo et fraude homines vult decipere et nihil prae oculis habet nisi 
eos a vera religione avertere. Hoc reapse interdum accidit, sed generali 
modo non fit cum tali intentione, quia quaerunt plerique simpliciter verita- 
tem cum spiritu libero non iam ligato. 

Tunc finaliter et quasi reluctanter vix concedit quod forte aliquas con- 
cessiones possumus facere hominibus istis qui clare et indubitanter, post 
multas difficultates eis etiam ab ecclesiasticis auctoritatibus factas, veritates 
scientificas demonstraverunt, quas antea Ecclesia « nomine fidei » non ad- 
mittebat. 

3. Ecclesia, quae munus accepit « docendi », deberet ad minus clare ad- 
mittere veritates quae a toto mundo scientifico admittuntur, et si antea 
aliquid imperfecto aut falso modo explicavit, debet istam explicationem mu- 
tare. Cur semper figuram tristem retardatarii ostendere, cur non aperte et 
strenue omni veritati viam aperire? Nulla veritas potest nocere religioni, 
quia omnes veritates a Summa Veritate emanant, et sic veritas veritati 
contradicere non potest. 

4. In toto orbe terrarum homines scientifici praesertim christiani, ex- 
spectant ut de Concilio Oecumenico emaneat clara explicatio concordiae 
inter fidem et veram scientiam. In schemate autem nulla monstratur via 
ad talem concordiam obtinendam. 

5. Omnes christiani exspectant quod aliquid clarum et positivum di- 
catur circa interpretationem inerrantiae S. Seripturae. Sic e. g. circa Gene- 
sim, ubi creatio mundi et hominis enarratur. 

In sermonibus et instructionibus sacerdotum maxima adest confusio: 
alius sic, alius aliter de eodem facto loquitur, et nemo scit clare quid tuta 
conscientia doceri potest. 

Tota vita nostra in dubiis et difficultatibus eramus, et nunquam regu- 
las claras a summa Ecclesiae auctoritate recepimus. V. g. Manuale Bibli- 
cum quod in usu fuit durante tempore meae formationis sacerdotalis, anno 
sequenti in Indicem librorum prohibitorum positum fuit... et dein, pau- 
lisper prudenter, audacter et cum innumeris difiicultatibus, professores 
Scripturae Sacrae pervenerunt in Ecclesia ad doctrinam biblicam quae longe 
antecedit in novitate istum librum semper prohibitum. Cur non dare lucem 
et monstrare viam? Hoc tamen minime a schemate permittitur. 

6. Doctrinam de Monogenismo tam strenue defendit et vindicat, quod 
dubitari potest num auctores attente legerunt omnes relationes factorum 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 331 



quas in temporibus nostris circa originem hominis dederunt viri vere scien- 
tifici et saepe ferventer catholici. 

7. Non possum approbare modum agendi cum his viris bene intentio- 
natis v. g. Teilhard de Chardin S. L, qui prudenter et honeste post multas 
investigationes et totam vitam intensi laboris reconciliationem inter fidem 
et scientias quaesiverunt. Non solum nihil positivum factum est ut adiu- 
varentur in suo conatu laudabili, sed nominantur potius inimici sanctae 
tranquillitatis Ecclesiae. 

8. Cur non, et haec est propositio mea positiva, proponere Concilio 
ut instituatur commissio mixta theologorum diversarum scholarum ex toto 
orbe christiano — et hominum scientiae qui non necessario sint catholici, ut 
praeparent viam solutionis huius quaestionis. S. Sedes tunc omnia documenta 
haberet ut claram doctrinam publicare posset, et sic munus docendi magnifice 
exercendum. Det pacem et lucem in re tanti momenti. 

Haec et alia multa iam dicta in Concilio me desiderare f aciunt ut schema 
de quo agitur totaliter immutetur, quia sicuti propositum est, omnino non 
placet. 

26 

Exc.mus P. D. FERNANDUS GOMES DOS SANTOS 

Archiepiscopus Goianiensis 

Schema de fontibus revelationis in se consideratum duplicem offert aspec- 
tum: 1. ut summarium earum rerum quas Ecclesia docet circa fontes revela- 
tionis; 2. ut tentamen quoddam ad finem imponendum oppositionibus qua- 
rundam tendentiarum catholicarum, nostra invalescentium aetate. 

Ut summarium, enim, nihil omnino prohibet quominus reaffirmet Conci- 
lium ea omnia quae in aliis Synodis discussa et definita fuerunt; ut tentamen 
definiendi quaestiones disputatas, videndum est utrum conveniat vel oppor- 
tunum sit ianuam claudere accuratioribus vel profundioribus studiis circa ma- 
teriam, hac praesertim occasione, cum theologis et exegetis novae oriantur 
cognitionum fontes. 

Nobis certum videtur, salva semper reverentia maximi ponderis vocibus, 
schema et extra sensum Concilii esse et ignorare mentem quae nostris invalet 
diebus. 

Etenim, schema e spiritu qui Summum Pontificem Ioannem XXIII duxit 
ad convocandum Concilium Oecumenicum Vaticanum II multum distat. 
Mens autem Summi Pontificis clara et praecisa apparet tum in sermonibus 
tum in allocutionibus et praeprimis in ea habita die 11 octobris, occasione 
solemnis instaurationis huius Synodi. 

Ss.mus Dominus scit mundum a Deo et ab Ecclesia sua plene aversum, 
inquietum esse et amaritudine plenum, revertendi ad paternam domum se- 
quiosum. Esuriens atque sitiens viam regressus invenire cupit. Oportet enim 



332 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



ut Pater obviet ei, alias autem, deceptus et itinere fatigatus difficulter viam 
inveniet. 

Propterea Summus Pontifex sese expressit commissioni centrali, die 20 iu- 
nii anno 1961: « Nihil Nobis tacendum, quod animorum emolumento prosit. 
Cum vero de gravibus negotiis agendum sit, in proponendo prudentia et sim- 
plicitas eloquii eluceant; ineptae curiositates facessant; acres contentiones 
amoveantur » (A.A.S., vol. LIII, p. 502). 

Atqui, schema, ut est, eo spectat ut de quibusdam capitibus in dubio 
positis et etiam non sufficienter maturis disceptetur et nihil iuvat ut omnia 
facta sint quae « animorum emolumento prosit ». 

Utilius ergo erit facere ut studium de fontibus revelationis exprimat verbis 
temporibus nostris magis perviis divitias doctrinae catholicae iam aliis occa- 
sionibus definitae. 

Christus Dominus, apostoli et Sancti Patres coetaneos fidei veritates do- 
cuerunt, captui eorum maxime accommodatas quin id sacrificaretur quod es- 
sentiale est ei, immensa atque ditissima formarum et expressionum varietate 
non obstante. Sic semper egit magisterium vivum Ecclesiae; huiusmodi qui- 
dem magisterium quippe quod vivum, exigentiis et mobilitati temporum sem- 
per coaptatur. Meminisse iuvat, exempli gratia, Litteras Encyclicas Leo- 
nis XIII, Pii XI, Pii XII et Ss.mi Patris Ioannis XXIII. Quot sunt varietates, 
quot expressiones, quot diversitates, inquam, ad eandem doctrinam exprimen- 
dam, ad eam adaptandam terribilibus et inopinatis mutationibus mundi usque 
ad suum fundamentum percussi duplici bello immanitate et crudelitate pleno! 
Nihilominus unitas fidei, puritas doctrinae, veritatis splendor, fructus uber- 
rimi fuerunt pontificiorum documentorum. 

Nequaquam admitti unquam posset hoc Oecumenicum Concilium Vati- 
canum II invalidum esse ad sanam doctrinam praestandam nostri temporis 
hominibus, sicut et aliae Synodi in aliis temporibus. 

Afflictio quae mundum hodiernum attingit, angustiam Esau rememorat: 
« Num unam tantum benedictionem habes, Pater? » (Gen. 27, 38). 

Pontifex Pastor, quasi novus Isaac, clamori universali attentus et quasi 
in unum congregans omnes misericordiae divitias, affirmat: « Christi Sponsae 
placet misericordiae medicinam adhibere, potius quam severitatis arma susci- 
pere » quae verba aliis Domini Redemptoris nostri respondent: « Discite quid 
est: Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim veni vocare iustos, 
sed peccatores » (Matth. 9, 13). Convocans Concilium Oecumenicum adver- 
tit: « Oportet ut haec doctrina certa et immutabilis, cui fidele obsequium 
est praestandum, ea ratione pervestigetur et exponatur, quam tempora postu- 
lant nostra » (Alloc. die 11 oct.). 

Schema videtur oblivisci aut ignorare mentem hodiernae aetatis. 

Etiam quum, accurata terminorum praecisione, puncta essentialia doctri- 
nae exponit, verba « quae tempora postulant nostra » non loquitur. 

Homines universi sitiunt et esuriunt veritatem, ubique celebrationem 
Concilii studiose exspectare coeperunt, in Ecclesiam respiciunt quasi intuen- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 333 

tes in ipsa depositum manere veritatis et sedationem suis angustiis et inquie- 
tationibus. Eam tamen ignorant, et timent ad ipsam appropinquare quia 
nos eam praesentamus verbis philosophice, theologice et canonice exactis 
sed incomprehensibilibus, attentis variationibus inevitabilibus quae introduc- 
tae fuerunt in modo loquendi, in vocum significatione, in ambiguitate qua- 
rundam expressionum. 

Insuper, schemate, ut est, periit opportunitas una, a Deo ei oblata, di- 
cendi mundo Deum auctorem esse revelationis, Patrem qui obviat filio eum 
quaerenti quamvis nescienti; revelationem esse responsionem legitimis et 
profundioribus angustiis animae humanae; Traditionem et Sacram Scriptu- 
ram nullam involvere contradictionem sed complecti et coniungi, easque 
esse fluentes ex ipso fonte qui irrigat et fertilem reddit mundum animarum: 
prima vivit quod iam edoctum est; alia confirmat veritatem vitae et novam 
pandit viam ad perfectiorem vitam iuxta exempla ipsius Iesu Christi et inspi- 
rante atque vivificante Spiritu Sancto. 

Conclusiones: 

1. Iuxta nostrum modum vivendi, attentis expositis, schema de fontibus 
revelationis substitui debet, non quia debeat praesentari doctrina ad minima 
reducta, quasi minus exacta, sed ut tota doctrina synthetice atque integre pro- 
ponatur, vividis et suasoriis verbis, inanibus disputationibus vacua. 

2. Hac in hypothesi, dummodo elaboratur schema, praesentetur aliud de 
alia re. 

3. Supposita autem voluntate maioris numeri Patrum conciliarium prae- 
ferentium praesens schema de fontibus revelationis, proponimus vocandos 
esse quosdam expertos e Concilio qui exponant et explicent, ante discussio- 
nes, divergentias theologorum catholicorum circa quaedam schematis puncta. 
Quidam vero episcopi, multis distenti laboribus in pascendo dominico grege, 
certe ignorare possunt capita de quibus suffragium ferre debent. 

27 

Exc.mus P. D. PAULUS GURPIDE BEOPE 

Episcopus Vlaviobrigensis 

Saepe in hac aula conciliari audivimus, nullatenus Concilium tangere 
debere quaestiones inter catholicos theologos disputatas, neque sententias 
scholarum proprias neque illas quae non adeo maturuerunt ut decerni possint. 

Addebatur schema prout iacet favere alterutri ex opinionibus theologicis 
quae disputationi subsunt. 

Quaestionem autem disputatam mutuae relationis, quoad extensionem 
materialem, inter Traditionem et Scripturam non sane solvere intendimus, 
proferre vero cupimus aliquot summorum Pontificum textus hac in re qui 
lucem praebebunt. 



334 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



A) Imprimis colligimus textus aliquot ex magisterio ordinario in quibus 
locutio « fons revelationis » usurpatur, quam quidam in hac aula Patres im- 
pugnare visi sunt. 

B) Tum alias locutiones congeremus in quibus relatio apparet Traditionem 
inter et Scripturam. 

Ad A) De « fontibus revelationis » agitur multiplici textu, non omnes 
autem adducemus, sed aliquot tantum recensere liceat: 

1. Concilium Tridentinum utitur verbo « fonte » sensu obiectivo seu 
constitutivo, indicans originem revelationis, sc. Deum, quando dicit: « ... Do- 
minus noster Iesus Christus Dei Filius proprio ore promulgavit, deinde 
per suos apostolos tanquam fontem omnis et salutaris veritatis et morum di- 
sciplinae omni creaturae praedicare iussit... » {Conc. Oecumen. Decreta, Her- 
der 1962, 639, 19-22). 

2. At iam inde a Concilio Vaticano I incipitur usus verbi « fontis » sensu 
relativo quoad nos, i. e. significante depositum in quo conservatum nobis 
est, seu viam qua ad nos pervenit, seu viam qua nos ad revelationem perve- 
nire possumus, i. e. sensu cognoscitivo. 

Ita Concilium Vaticanum I dicit: « Itaque ipsa sacra Biblia, quae antea 
(a protestantibus) christianae doctrinae unicus fons et iudex asserebantur, 
iam non pro divinis haberi, immo mythicis commentis accenseri coeperunt » 
[Conc. Oecum. Decreta, 780, 32-34). 

3. Octavo die post suspensionem Concilii Vaticani I, Pius IX die 28 oc- 
tobris 1870, in epistola ad episcopos Germaniae Inter gravissimas, dicit: 
« Mendaeiter iactant... Licet namque profiteantur Scripturam et Traditionem 
fontes esse divinae revelationis, magisterium autem... iidem audire detrectant... 
ad custodiam ... dogmatum quae in fontibus revelationis continentur ...» 
(Pii IX Acta, pars I, vol. V, 259-260). 

4. Leo XIII in encyclica Providentissimus, 18 nov. 1893, dicit: « Mo- 
vemur nempe ac prope impellimur sollicitudine apostolici muneris, non mo- 
do ut hunc (sc. Scripturam) praeclarum catholicae revelationis fontem tutius 
atque uberius ad utilitatem dominici gregis patere velimus, verum etiam... » 
(in Documentos biblicos, BAC, Madrid 1955, n. 78). Et: « ... ut antea cum 
iis praecipue res fuit, qui privato iudicio freti, divinis traditionibus et magi- 
sterio Ecclesiae repudiatis, Scripturam statuerant unicum revelationis fontem 
supremumque iudicem fidei, ita nunc est cum Rationalistis... » (ibid., n. 96, 
pag. 215). Et: «... tam insignem locum inter revelationis fontes divinis libris 
deberi, ut, nisi eorum studio usuque assiduo, nequeat theologia rite et pro 
dignitate tractari » (ibid., n. 110, pag. 226). 

5. Pius X, litt. apost. Scripturae sanctae, 23 febr. 1904: « Scripturae 
sanctae magis magisque in clero promovere studium Nos apostolici oflicii 
in primis admonet hoc tempore, quum eum maxime divinae revelationis fidei- 
que fontem videmus ab intemperantia humanae rationis passim in discrimen 
adduci » (Docum. btbl., BAC, n. 157). 

6. Pius X, Allocutione consistor., 17 april. 1907: contra modernismum 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 335 

loquitur: «... perche la Sacra Scrittura per questi eretici moderni non e piu 
la fonte sicura di tutte le verita che appartengono alla fede, ma un libro 
comune... » (Doc. bibl., BAC, n. 194). 

7. Pius XI, in motu proprio Bibliorum scientiam, 27 april. 1924: « Li- 
bris enim scriptis, altero divinae revelationis fonte... » (Doc. bibl., BAC, 
n. 560). 

8. Pius XI, enc. Mortalium animos, 6 ian. 1928: « ... sacram traditionem 
genuinam esse divinae revelationis fontem... » (A.A.S., 20, 1928, 12). 

9. Pius XII, enc. Divino afflante Spiritu, 30 sept. 1943: « ... sancta Ec- 
clesia hunc (sc. Scripturam) e caelo datum thesaurum, quam doctrinae de 
fide et moribus pretiosissimum habet fontem, divinamque normam... omni 
cum cura custodivit... » (Doc. bibl., BAC, n. 623). 

10. Pius XII, enc. Humani generis, 12 aug. 1950: « ... accedit quod 
uterque doctrinae divinitus revelatae fons tot tantosque continet thesauros 
veritatis, ut numquam reapse exhauriatur. Quapropter sacrorum fontium 
studio sacrae disciplinae semper iuvenescunt... Una enim cum sacris eiusmodi 
fontibus Deus Ecclesiae suae magisterium vivum dedit... » (Doc. bibl., BAC, 
n. 698, pp. 596-597). « Quare... nobilissimum theologiae munus illud esse, 
quod ostendat quomodo ab Ecclesia definita doctrina contineatur in fon- 
tibus... » (ibid.). «... Sacra Biblia Veteris Testamenti, quae hodie in Ecclesia 
tamquam fons... » (ibid., n. 700). « ...ex divinae revelationis fontibus... » 
(ibid., n. 702, in fine). « ...cum nequaquam appareat quomodo huiusmodi 
sententia (sc. polygenismi) componi queat cum iis quae fontes revelatae veri- 
tatis... proponunt... » (ibid., n. 703). « ... doctrina... exposita, ac fontibus 
revelationis innixa... » (D. 2319). 

11. Pius XII, Radionuntium Inter complures, 24 oct. 1954: « Quo in 
munere exsequendo, diligenter ratio habenda est utriusque doctrinae catholi- 
cae fontis, Sacrarum nempe Scripturarum et Traditionis » (Doc. marianos, 
BAC, Madrid 1954, n. 918, pp. 828). 

Conclusio ergo haec sit: In magisterio ordinario pontificio nec nova nec 
rara est elocutio « fontes revelationis », licet et verum sit modice esse adhi- 
bitam, cum eius usus inde a Concilio Vaticano procedat, lenteque recipiatur. 

Vocabulum itaque, ex usu magisteriali iustificari potest. Aliunde, omnes 
profanae scientiae in suis laboribus et opusculis de uniuscuiusque scientiae 
fontibus et constitutivis et cognoscitivis loquuntur. Qui profecto usus a 
superiore saeculo invaluit; quin desint ipso saeculo xviii qui in theologia 
usurparent vocabulum « fontes », ut card. Gotti anno 1763 (Theologia scho- 
lastico-dogmatica, Venezia 1763, dub. I, § 1, n. 1). 

Teneri igitur iure potest elocutio « fontes revelationis » et « duplex 
fons », ut fit in schemate, licet disceptari possit num aptius esset adhibere 
vocabulum « vias » — per illas enim revelatio agnoscitur — , ut hoc sensu 
adhibetur etiam in ipso schemate sub n. 5. 

Ad B) Quod ad secundam quaestionem, nempe aequipollentiam extensi- 
vam sive materialem Sacrae Scripturae erga Traditionem prae oculis habenda 



336 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



sunt sequentia verba Romanorum Pontificum cum verbis Conciliorum Triden- 
tini et Vaticani I comparata: 

1. Concilium Tridentinum (Conc. Oecum. Decreta, Herder 1962, 639, 
23) a Concilio Vaticano I iteratum dicit: «... hanc veritatem et disciplinam 
contineri (in Vaticano I, "... revelatio continetur...") in libris sacris et sine 
scripto traditionibus... ». 

2. At iam in Concilio Vaticano I particulam « et » substituitur particula 
« vel » quando dicit (Conc. Oec. Decr., 783, 29): « ... credenda sunt, quae 
in verbo Dei scripto vel tradito continentur... ». 

3. Itemque Pius IX, in litt. Inter gravissimas, 28 oct. 1870 (Pii IX Acta, 
pars I, vol. V, 260): «... doctrinam definitam contineri in deposito revela- 
tionis scriptae vel traditae... ». 

4. Leo XIII, enc. Providentissimus, 13 nov. 1893 {Docum. btblicos, 
BAC, Madrid 1955, n. 77) illam formulam aliquatenus mutat: «... revela- 
tio... continetur tum " in sine scripto traditionibus " tum etiam " in libris 
scriptis "... ». 

5. Et Pius XI, in motu proprio Bibliorum scientiam, 27 apr. 1924 (Doc. 
btbl., n. 560) hoc modo mutat: « ... Libris enim scriptis, altero 1 divinae reve- 
lationis fonte, haud secus ac traditis sine scripto doctrinis quidquid de Deo, 
de Christo hominum Redemptore, de nativa Ecclesiae constitutione deque 
morum disciplina scimus, innititur et fulcitur ». 

Unde conclusio sit in hac progressione particularum « et », « vel », « tum - 
tum etiam » et « haud secus » videri aliquam explicitationem progressivam 
equipollentiae extensivae Scripturae et Traditionis. Cum autem hae particu- 
lae, stricte loquendo, intelligi possunt de ratione qualitativa, eo sensu quod 
Traditio est etiam fons revelationis non minus ac Sacra Scriptura, audiantur 
haec alia verba de aspectu quantitativo seu extensivo : 

1. Pius X, in Allocutione consistoriali, 17 apr. 1907 (Doc. btbl., n. 194) 
de Modernismo loquens dicit: « Si, annientare il cristianesimo, perche la 
Sacra Scrittura per questi eretici moderni non b piu la fonte sicura di tutte le 
verita che appartengono alla fede, ma un libro comune... ». 

2. Benedictus XV, enc. Spiritus Paraclitus, 15 sept. 1920 {Doc. bibl., 
n. 498) loquens de Sancto Hieronymo dicit: « Praecellentissimam vero earum 
(sc. Scripturarum) auctoritatem sic verbis et exemplo commendabat, ut, 
quaecumque oriebatur controversia, ad Bibliam veluti ad confertissimum ar- 
mamentarium confugeret, et testimoniis inde eductis, tamquam firmissimis 
argumentis, quibus refragari minime liceret, ad coarguendos adversariorum 
errores uteretur. Ita Helvidio perpetuam Deiparae virginitatem neganti, aperte 
ac simpliciter: " Haec quae scripta sunt, non negamus, ita ea quae non sunt 
scripta, renuimus " {Adv. Hel. 19). Mariam nupsisse post partum non credi- 
mus, quia non legimus... ». 

Unde in Sacra Scriptura continentur « tutte le verita che appartengono 
alla fede », ita ut, cum Sancto Hieronymo dicente et Benedicto XV laudante, 
« quae non sunt scripta renuimus » et « non credimus, quia non legimus ». 



ANIMADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 337 

Certe, « in rebus fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae 
pertinentium, is pro vero sensu Sacrae Scripturae habendus sit, quem tenuit 
ac tenet sancta Mater Ecclesia... et nemini licere contra hunc sensum, aut 
etiam contra unanimem consensum Patrum, ipsam Scripturam interpretari », 
ut dicit Concilium Vaticanum I (sess. 3, cap. 2: Doc. bibl., n. 71; Conc. 
Oecum. Decreta, 782, 39-43); id est, Scriptura legenda est, prout ipsam 
Sancta Mater Ecclesia legit. 

Certe non omnes veritates continentur expressis verbis in Sacra Scrip- 
tura. Iam Concilium provinciale Senonense seu Parisiense (e febr.-9 oct. 1528, 
sc. 18 annis ante Concilium Tridentinum) dixit: « Decr. 5. Aliqua esse 
firmiter credenda, quae non continentur expresse in Scriptura. 

Ampla certe Scripturae latitudo, ingens et incomprehensibilis profundi- 
tas; perniciosum est tamen eo errore laborare, ut nihil admittendum putetur, 
quod non e Scriptura depromptum sit : multa quippe a Christo ad posteros 
per manus apostolorum ore ad os et familiari colloquio transfusa sunt; 
quae etsi in Sacra Scriptura expresse contineri non videantur, inconcusse ta- 
tnen tenenda veniunt... » (Doc. btbl., n. 46). 

Alia ex parte, non agitur de quaestione « canonis » Sacrae Scripturae, nec 
de usibus et consuetudinibus, quae videntur haberi tantum ex Traditione, 
sed tantum agitur de doctrina seu veritatibus credendis, i. e. de « rebus fidei 
et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium » (cf. Conc. 
Vaticanum I, sess. 3, cap. 2; Doc. btbl., n. 71; Conc. Oec. Decr., 782, 38). 

Agitur ergo de hoc quod « quae a vivo magisterio docentur, in Sacris 
Litteris et in divina Traditione " sive explicite, sive implicite " inveniantur », 
etenim « accedit quod uterque doctrinae divinitus revelatae fons tot tantos- 
que continet thesauros veritatis ut numquam reapse exhauriatur » (Pius XII, 
enc. Humani generis, 12 augusti 1950; Doc. bibl. n. 698, citans Pium IX 
Inter gravissimas, 28 oct. 1870). 

Unde, hoc criterio innixi, Romani Pontifices semper etiam ad Sacram 
Scripturam accedunt, tanquam ad fontem, etiam in veritatibus proponendis 
quae primo visu in Scriptura inveniri non viderentur. Ita v. gr. in definitio- 
nibus tum Immaculatae Conceptionis tum gloriosae Assumptionis B. Mariae 
Virginis, et in encyclica de Regalitate B. Mariae Virginis. Ita: 

1. Pius IX, in epist. apost. Ineffabilis Deus, 8 decembris 1854 (Docu- 
mentos marianos, BAC, Madrid 1954, n. 295) postquam argumenta scriptu- 
ristica Patrum dederit, dicit: « Nil igitur mirum si de Immaculata Deiparae 
Virginis Conceptione doctrinam iudicio Patrum divinis litteris consignatam, 
tot gravissimis testimoniis traditam... ». 

2. Pius XII, const. apost. Munificentissimus Deus, 1 novembris 1950 (Doc. 
marian. n. 809): « Haec omnia Sanctorum Patrum ac theologorum argumenta 
considerationesque Sacris Litteris, tanquam ulfimo fundamento, nituntur... ». 
In n. 810: « ... Episcopi... petunt, ut... definiatur veritas corporeae Assump- 
tionis Beatissimae Virginis Mariae in caelum — quae veritas Sacris Litteris 
innititur... ». 



22 



338 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



3. Pius XII, enc. Ad caeli Reginam, 11 oct. 1954 {Doc. marian., n. 902, 
pag. 800) non pauca argumenta Scripturae adducit, in quibus hoc eminet: 
« Quandoquidem enim in Sacris Litteris de Filio, quem Virgo concipiet, haec 
sententia legitur: " Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus 
sedem David patris eius et regnabit in domo Iacob in aeternum et regni 
eius non erit finis " {Lc. 1, 32-33) ac praeterea Maria " Mater Domini " 
{ibid. 1, 43) nuncupatur, inde facile eruitur ipsam quoque esse Reginam... ». 

Quibus ex omnibus liceat conclusionem eruere. Loca citata in quibus ap- 
paret aequipollentia extensiva seu materialis Sacrae Scripturae erga Tradi- 
tionem prae oculis habenda sunt eo vel magis quod ipsum schema sub n. 5 
ita loquitur ut hanc aequipollentiam negare videatur (praetermissa quaestione 
de « canone » et de usibus et consuetudinibus). 

His positis quamvis in n. 5 schematis aliquatenus innuatur agi de quae- 
stione « de facto » et non « de iure » — opponuntur enim « clarescunt et 
innotescunt » et « exponi potest » quae in paragrapho superiori invenieban- 
tur — tamen integra paragraphus reficienda videtur ut citatis pontificiis verbis 
magis congruat. 

Conclusio: 1. Potest retineri verbum fons; 2. Iuxta scripta consideretur 
relatio Traditionem inter et Scripturam. 

28 

Exc.mus P. D. IOANNES CARMELUS HEENAN 

Archiepiscopus Liverpolitanus 

De schemate de fontibus revelationis iam agendum est, sed inter nos du- 
bium gravissimum ortum est utrum disputationes de rebus theologicis ma- 
ximi momenti sint intra nostram capacitatem ut pastores gregis Christi. 
Mihi videtur omnino agnoscendum esse materiam de qua loquimur excedere 
indolem disputationis mere scholasticae. 

Propterea, mea humili sententia, tradendae sunt considerationes huius 
generis veris peritis qui praecise adsunt inter nos ut consilium nobis dent de 
argumentis et conclusionibus nostris. Ulterius notandum est sat magnam 
partem huius schematis facilius et melius relinqui posse magisterio ordinario 
Ecclesiae. 

Momentum vero huius Concilii Oecumenici non stat certo in argumen- 
tando de universali re theologica, liturgica et canonica, sed potius in conside- 
rando illas res quae iam in diebus istis mentes hominum agitent et conscien- 
tiam christianam gravent. 

Quae cum ita sint, optandum est, ut mihi videtur, sessionem proximam 
huius Concilii initium capere cum consideratione illorum capitulorum quae 
tractant de loco et potestate episcoporum et de unitate christianorum. Nomen 
et fama huius Concilii hoc omnino requirere videntur. 



ANIMADVER S IONE S SCRIETAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 



339 



29 

Exc.mus P. D. EDUARDUS HOWARD 

Archiepiscopus Portlandensis in Oregon 

Schema de fontibus revelationis mihi placet iuxta modum, scilicet mihi 
placent quae continet ob eorum momentum theologicum, sed non modus, quo 
veritates fidei exponuntur. Meum igitur iudicium patefacio. 

Schema magis conciliare seu universale oportet ut sit, ab omnibus epi- 
scopis redactum et omnibus populis aptum, ratione habita dissimilitudinis 
scientiae, mentium et locorum. 

Oportet dicere Deum locutum esse hominibus variis modis, per Patriar- 
chas, per Prophetas et novissime per Verbum Divinum, Caro factum pro sa- 
lute humani generis. 

Omnes veritates et fontes revelationis magisterio infallibili Ecclesiae cre- 
dita sunt, quae immunia ab erroribus custodit auxilio speciali Spiritus Sancti 
et ea omnes populos docet. 

Schema redactum omnia et singula dicit et nimis definitum est et ideo 
causa potest esse contentionum et dissensionum. Ipsum non magni momenti 
facit studia glottologica et biblica, quae, faventibus rebus novissime inven- 
tis, viam patefaciunt exegesi quae magis historiae et dogmati respondet. 

Necessarium et cautum est doctis sive catholicis, sive acatholicis praebere 
libertatem investigandi et studia critica peragendi, ne nos inopinantes res 
aggrediantur quae rebus a Concilio admissis contradicant. 

Immo securitas et certitudo Ecclesiae circa veritates divinas aestimatio- 
nem doctorum augebit, tam catholicorum, quam acatholicorum in ipsam Ec- 
clesiam Romanam et facilius ad ipsam seiuncti redibunt. 

Insuper schema universalius, magis pastorale erit et aptius ministerio 
communi Summi Pontificis et episcoporum, qui veritates temporum vicissitu- 
dinibus aptabunt. 

30 

Exc.mus P. D. IOANNES KODWO AMISSAH 

Archiepiscopus Litoris Capitis 

Si vobis placet obtemperare obsecrationi, quam episcopi continentis afri- 
cani, Madagascar et insularum per os archiepiscopi Yaundensis iam expres- 
serunt, non est cur adhuc nomine dictorum episcoporum contra relinquendum 
hoc schema loquar. 

Inquantum vero necesse foret, breviter dicam de his quae per totum 
schema in tractando de Sacra Scriptura reprehendenda sunt. 

1. In sermone inaugurali Summus Pontifex speciali laude dignam com- 



340 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



memoravit « traditam accuratam illam rationem verba concipiendi et in formam 
redigendi, quae ex actis Concilii Tridentini et Vaticani I praesertim elu- 
cet ». Hoc imprimis valet de modo quo locuta sunt decreta Concilii Triden- 
tini de fonte revelationis, qui est nuntium evangelicum, id est oralis praedi- 
catio Christi et apostolorum eius. A qua praedicatione et Sacra Scriptura et 
Traditio, tamquam duo modi transmissionis unius veritatis dependent. 

Textus noster e contrario, et quidem modo nec traditione consecrato nec 
prudenti, loquitur de duplici fonte, quasi parallelo, qui alio et alio modo 
et quasi uno alium complente, coniuncte integram revelationem contineat. 

Quot et quantae discussiones novae e tali loquendi modo novo cum fra- 
tribus non catholicis necessario oriundae sint, nemo est qui non videat. Sed 
et nemo magis quam nos de hoc dolebit, qui in quacumque nostrum dioecesi 
cum multis christianis non catholicis cohabitamus. 

2. Simili fere modo textus schematis, nec prudenter nec debite, intrat 
in diversas quaestiones quae inter exegetas catholicos quaeruntur et litigan- 
tur. Et fit ut pluries optimorum doctorum catholicorum sententiae, modo pa- 
rum accurato reassumantur, quo facilius vituperentur: uti v. g, de relatione 
auctoris inspirati cum Ecclesia sui temporis, de inerrantia Sacrae Scripturae 
in narrationibus historicis, et aliis. 

3. Quod autem in hac re maximi momenti pastoralis est, scil. ut Sacra 
Scriptura pro seipsa ab hominibus nostri temporis novo amore et nova 
veneratione amplectetur, hoc in schemate minime procuratur. 

His rationibus et aliis quae iam nostro nomine expressae sunt, iteramus 
votum ut schema hoc ex integro rescribatur a commissione theologica et in- 
terim uti « non placens » reiciatur. 

31 

Exc.mus P. D. DANIEL LLORENTE Y FEDERICO 

Episcopus Segobiensis 

Claudus in via antecedit cursorem extra viam. Qualis via et ratio nobis 
proposita fuit ad studium, ad reflexionem, ad disquisitionem...? 

Satis et plus quam satis immoravimus in examine unius tantum schema- 
tis; et nunc in quaestione de revelatione, reiecto schemate a doctissimis Con- 
cilii Patribus et consultoribus, diligenter ac patienter, digestum, ... alia se- 
mita, magna cum defatigatione quaerenda, tempus terendo, et forsan iterum 
atque iterum abiicienda... et sic per saecula...? 

Lex continuitatis exigit ut materiam ac titulos schematis in discepta- 
tione sequamur, ne similes videamur habentibus copiam ingentem librorum, 
quando de loco in locum volumina transferuntur. 

De cetero, immutationes opportunae libenter erunt admittendae. 

Non valet hic assertum: nihil addas, nihil demas, nihil variabis. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 341 



32 

Exc.mus P. D. STANISLAUS LOKUANG 
Episcopus Tainanensis 

Si veritatem aperte et sinceriter dicere debeam, dicere debeo Patres Con- 
ciliares oriundos de Asia ac de Africa spectatores, non vero factores fuisse 
in disceptationibus, his diebus, habitis in hac aula conciliari. Disceptationes 
non instituuntur de veritate fontium revelationis sed de modis ad veritatem 
exprimendis. Modus scholasticus proponitur in schemate; modus pastoralis 
proponitur a pluribus Patribus. Nonne quae disceptantur, sunt de quaestio- 
nibus accidentalibus ? Modus scholasticus quidem alienus est intelligentiae 
populorum nostrorum; attamen nonne modus pastoralis, propugnatus a plu- 
ribus Patribus etiam alienus habetur pro intelligentia nostrarum gentium? 
Unus vel alter sapit semper culturam occidentalem. Ad nostros populos ex- 
planatio atque explicatio de veritate revelationis, iuxta principia pluribus vi- 
cibus annuntiata in documentis pontificibus, facienda est secundum modum 
adaptatum culturae nostrae gentis. Igitur si modus pastoralis proponitur ad 
exprimendam veritatem revelationis, nobis parum interest sive unus modus 
sive alter modus culturae occidentalis proponitur. Nobis vero interest ut 
veritas revelationis clare et integre affirmetur in Concilio Oecumenico et 
postea a nobis bene intellecta modo debito tradatur nostris populis. 

Igitur ad finem ponendam his disceptationibus de schemate de fontibus 
revelationis propono, nomine em.mi card. Thomae Tien et plurium Patrum 
conciliarium de Sinis et nomine meo ut consilium praesidentiae cito inter- 
roget per suffragia a congregatione generali utrum schema de fontibus revela- 
tionis deferendum sit ad commissionem de sacra theologia ad renovationem 
faciendam iuxta emendationes a Patribus factas et postea congregationi ge- 
nerali in sectione proxima mensis maii iterum proponatur ad disceptationes. 

Si placebit congregationi generali schema hoc remittere ad commissio- 
nem, transeamus tranquilliter ad aliud schema; si vero non placebit congre- 
gationi generali schema hoc remittere ad commissionem, placeat saltem con- 
gregationi ad unam disceptationem pacificam et serenam aggredi. 

33 

Exc.mus P. D. VLADIMIRUS MALANCZUK 

Episcopus tit. Epiphaniensis in Syria 

1. Accipio cap. I de duplici fonte revelationis , et censeo, sicut et alii 
episcopi Ucrainorum, uti scio, emendationes ad hoc caput ita proponi posse, 
ut substantia schematis servetur. 

2. Ad n. 4, pag. 10: Inter alias emendationes iam propositas: melius 



342 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



indoles oecumenica schematis demonstretur sec. intentionem Summi Ponti- 
ficis. Sic quaedam addenda essent, potius ad n. 6, pag. 11 de contributione 
communitatis viventis fidelium ad elaborationem veritatum revelatarum. Nam 
historia dogmatum teste, elaboratio veritatum revelatarum non semper via 
pure dialectica procedebat, cum assistentia Spiritus Sancti et sub directione 
Ecclesiae. Saepe etenim thesaurus fidei nobis transmissus fuit potius in factis 
et implicite, quam in claris ideis et explicite. Quamquam factor principalis 
progressus dogmatici remaneat magisterium Ecclesiae ordinarium et extraor- 
dinarium sub assistentia Spiritus Sancti, tamen communitas fidelium, vivens 
fide sua, constituit agentem passivum istius progressus dogmatici. Commu- 
nitas nempe fidelium, audiendo et vivendo Verbum divinum, implicite reve- 
latum et propositum ab Ecclesia, quodammodo participat ad infallibilitatem 
Ecclesiae. Tales veritates, v. g. ut dogma de Immaculata Conceptione, de 
Assumptione B. M. V. germinabant in sinu communitatis fidelium tamquam 
fructus vivens sub vigilantia Ecclesiae docentis, usque ad earum maturitatem. 
Regulariter: lex orandi, scl. lex non scripta orationis, fidei vivae, praecedit 
legem credendi, scl. formulam praescriptam ut articulum fidei. Et plures er- 
rores tam in Occidente, quam in Oriente christiano, qui in nomine criticae 
historicae vel cuiusdam fixismi traditionis passivae grassantur, proveniunt 
ex hoc quod negligitur vis communitatis fidelium et munus eius in elabora- 
tione veritatum revelatarum. 

3. Ad n. 5, pag. 11: Ante verba « clarescunt et Ecclesiae innotescunt » 
verbum « Ecclesiae » ante « clarescunt » ponatur, immo ante verbum « pro- 
bantur » ponatur, quod addi debet. 

Ratio: Traditio est revera sola via qua quaedam veritates revelatae, ut 
recensitae in linn. 4 et 5 et aliae, probantur. 

4. Ad n. 6, pag. 11: Clarior evadet dispositio ultimae sententiae nimis 
longae, si sequenti modo distribuetur : Post « non modo iudicare » ponere 
« de sensu et interpretatione... consignata est et manifestata », et tunc « adhi- 
bitis utique quae divina Providentia... mores spectant », et finaliter, « sed 
ea quoque illustrare... implicite continentur ». 

5. Animadversio generalis: Forma et lingua (stylus) huius capitis tales 
sunt ut hodiernae mentalitati Orientalium non alienae appareant. Non est 
enim revertendum ad saecula prima christianismi simpliciter, ut quidam « tra- 
ditionalistae » volunt, nec etiam in exprimendis veritatibus revelatis. Sed at- 
tendendus est progressus legitimus elaborationis revelationis dogmaticae, tam 
ope magisterii Ecclesiae, quam ope studiorum theologicorum, iam a separa- 
tione Ecclesiarum factus. Nos christiani hodierni ad fidem in I. Christum 
pervenimus per magisterium Ecclesiae viventis et apostolicae, operante gra- 
tia. Non ergo per documenta litteraria et mortua sive S. Scripturae sive Tra- 
ditionis passivae (instrumenta Traditionis), sed per testimonium vivens orga- 
nismi animati per Christum, Caput Ecclesiae, per contactum immediatum 
Christi viventis cum sua Ecclesia (cum membris Ecclesiae). Quidam imprae- 
cisiones quoad relationem inter S. Scripturam et Traditiones clarificari pos- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 343 

sent, si caput primum dividi posset in duo capita: primum: De Oeconomia 
salutis in genere, et secundum: De Traditione viva. Caput secundum: De In- 
spiratione, inerrantia et compositione litteraria, iungi posset ad caput tertium 
et quartum, tamquam prooemium. Capita tertium et quartum in uno capite 
tractari possent. 

34 

Exc.mus P. D. OWEN McCANN 

Archiepiscopus Capetownensis 

1. Praenotandum. Hoc Concilium convocatum est, non in aliqua crisi 
particulari Ecclesiae, sed in crisi generali. Scandalum magnum nostrae aetatis 
est defectio tantorum hominum a fide catholica vel a iusto modo christianae 
vitae. Principalis et suprema obligatio Concilii est revocatio istorum ad Chri- 
stum, simul cum conversione aliorum ad fidem catholicam, sive fratrum sepa- 
ratorum sive incredentium. Via unica est proclamatio Evangelii seu doctri- 
nae Christi in plenitudine eius. Schema ergo de doctrina, et in particulari, 
de fontibus revelationis, est ergo summi momenti. 

Sed ista proclamatio seu annuntiatio fieri debet in modo ut homines no- 
strae aetatis istam audiunt et auscultant. Forma ergo in qua praesentata sit 
est primae importantiae. Adaptari debet ista praesentatio secundum mentali- 
tatem hodiernae generationis : Doctrina semper esse debet catholica et nihil 
novae doctrinae possumus docere. Attamen nove tradenda est ista doctrina 
catholica. 

2. Bene recognosco anxietatem multorum, vel potius omnium, ut fides 
preservetur intacta et inviolabilis, sed nos habemus munus et debitum prae- 
dicandi veritates Christi, ita ut possimus animos conducere ad amplectendam 
fidem catholicam. En magna difi^cultas de praesenti schema. Non sufficit ad 
onus istud. 

Mundus, seu homines hodierni, quasi inconscii, expectant ut de Concilio 
Vaticano II eveniat invitatio seu evocatio facta eis ut Christum uti Salvato- 
rem, uti Magistrum, accipiant et eum in omnibus sequantur. 

3. Discussio igitur schematis de fontibus revelationis ; et immo de omni- 
bus schematibus, hoc praecipue prae oculis habere debet. Pro hac ratione 
schema non placet, vel placet tantummodo iuxta modum. Sperandum est quod 
ita modificari potest ut satisfaciat necessitati nostrae aetatis ut supra explicare 
conatus sum. Necesse est ut reconciliatio inter duas « tendentias » fit. 

4. Differentia in discussione est de forma (accidentali). Non est quaestio 
de fonte vel fontibus revelationis, de unico yel de duobus. Haec differentia 
est mere verbalis. In hoc casu aliud verbum utendum est, ita ut unica fons, 
nempe Verbum Dei Incarnatum, admittitur, quae duplicem manifestationem 
vel « currentem » habet. In aliis materiis doctrina sic statuenda est ut scho- 
lae theologicae legitimae et admissae non condemnandae sint. 



344 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



5. Propono igitur ut prooemium conficiatur quod generali rnodo statuat 
doctrinam fidei catholicae in luce hodiernarum conditionum et adaptatam 
mentalitati hominum nostri temporis in modo positivo, stylo pastorali, cum 
scripturali seu biblico indole vel charactere. Hoc mihi videtur necessarium 
et nullimodo impossibile. 

Propono etiam quod schema abbrevietur et in ea statuantur tantummodo 
ea quae compleant prooemium ut definitiones doctrinales et quae certae sine 
ullo dubio tenendae sint. 

6. Permittas mihi adnotare quod in Concilio Vaticano I schema propo- 
situm in principio de doctrina reiectum fuit et deinde aliud schema de novo 
confectum erat, cum amplissimo prooemio et paucis propositionibus defi- 
niendis. 

35 

Exc.mus P. D. IOANNES McELENEY 

Episcopus Kingstonensis 

Candide profiteor ambo schemata dogmatica (de fontibus revelationis et 
de deposito fidei) vix mihi placent. Est mea sententia quod Synodus debet 
sequi generale hoc principium: ea non sunt definienda quae non indigent defi- 
nitione, vel ea quorum definitio esset inopportuna, vel ea circa quae non 
adhuc habetur sufficiens consensus theologorum. 

In specie: Ut mihi videtur, non indigent definitione: 4 auctores Evan- 
geliorum, de historicitate infantiae, de Vulgata editione, de naturali cogni- 
tione exsistentiae Dei, de periculis lectionis Scripturae. Inopportuna sunt: 
de duplici fonte distincto, de Adamo singulari. De duplici fonte non datur 
sufiiciens consensus theologorum. 

36 

Exc.mus P. D. BLASIUS MUSTO 

Episcopus Aquinatensis, Soranus et Pontiscurvi 

In hoc schemate de revelationis fontibus pauca tantum mihi liceat ad- 
notare. 

In cap. I, art. 6 (pag. 11, lin. 12 et sequentibus) legimus: « Magisterii 
Ecclesiae ergo est, utpote proximae et universalis credendi normae, non mo- 
do iudicare... ». Addendum hic proponerem adverbium « infallibiliter ». Ita 
ut sit: « non modo infallibiliter iudicare etc. ». Hoc modo nota infallibilitatis 
quae vivo Ecclesiae magisterio competit optime efferreretur contra petulan- 
tia ingenia. 

E contra omittenda mihi videntur verba sequentia, scil. : « adhibitis 
quae divina Providentia suppeditat auxiliis in iis, quae, sive directe sive in- 
directe, ad fidem et mores spectant ». 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 345 

Inopportuna vel saltem inutilis, haec fere suggestio de mediis adhibendis, 
cum de vivo Ecclesiae magisterio sermo fiat. 

In cap. II (S. Scripturae inspiratio), art. 8 (lin. 13 et sequentibus), opti- 
me sumitur inspirationis definitio ex encyclica Providentissimus; attamen, non 
certe in melius, ultima expressio illius definitionis immutata est. Leo XIII 
hoc modo sese exprimit: « ut... recte mente conciperent, et fideliter conscri- 
bere vellent et apte infallibili veritate exprimerent ». In schemate, e contra, 
simpliciter ita habemus: « ut... recte mente conciperent fideliterque scriptis 
mandarent ». 

Rogo ut integra referatur inspirationis definitio quam in encyclica Pro- 
videntissimus legimus; expressa enim et clara mentio fieri debet actionis Dei 
in voluntate hagiographi, et in ^eius facultatibus exsecutivis. 

In ultima propositione, eiusdem art. 8 (semper pag. 12, in lin. 24) quae 
sic sonat: « Quapropter iure Ecclesia omnino reprobat etc. » error qui in 
secunda parte innuitur, vocari non potest « conamen extenuandae naturae in- 
spirationis »; agitur etenim de absoluta denegatione ipsius ideae inspiratio- 
nis supernaturalis. Fortius, ideo, et verius error describatur et efficacius re- 
probetur. 

« Ne Concilium — ut his diebus in praesentatione huius constitutionis 
dogmaticae, iure meritoque affirmatum fuit — renuntiet suo proprio ufficio 
reiciendi errores; quicumque sint ». 

In art. 10 eiusdem cap. II (pag. 13, lin. 11 et sequentibus) altera pars, 
quae ita incipit: « Ex Dei autem Providentia etc. » omittenda prorsus vi- 
detur, cum norma sit communis, in hermeneutica biblica. 

Melius absque dubio, et peropportunum ponere hic videtur explicitam 
reprobationem saltem systematis quod nominatur « Historiae formarum » 
(Formengeschichte), origo et fons errorum omnium, et praeprimis inspira- 
tionis communitariae, quam iure articulus refellit. 

Proinde hunc suggererem textum: « Ideo Sacrosancta Synodus systema 
reprobat historiae formarum quod catholicum inspirationis dogma pervertit ». 

37 

Exc.mus P. D. IOANNES MICHAEL CWEILL 

Episcopus Portus Gratiae-Granfallensis 

Schema propositum de fontibus revelationis placet quoad substantiam, 
quamvis in particularibus emendari possit. 

Schema, enim, reiterat sanam doctrinam Ecclesiae iam a saeculis traditam 
de duobus fontibus, de Sacra Scriptura, nempe, et de Sacra Traditione. 

Quoad fratres separatos quod attinet caritas Christi urget ut integra 
doctrina Ecclesiae eis exponatur sine ambiguitate et sine falsa spe ut illa 
denigrari vel minui possit. 



346 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



In omni caritate eis exponere deberemus quod auctoritas infallibilis Ec- 
clesiae in re doctrinali est punctum centrale fidei catholicae quod negare vel 
diminuere non licet. Maxime eorum conscientiae consulere possemus integram 
veritatem eis exponendo ab initio potius quam in sinu eorum falsas expecta- 
tiones generare quae postea in nihilum redigerentur. 

Ad doctrinam Ecclesiae quod attinet non est quaestio de pastorali sed 
de dogmatica declaratione integrae doctrinae iam a saeculis traditae. 

Protestantismus essentialiter consistit in iudicio privato, et in hoc non 
differt Anglicanismus a fundamentalistis vel a sectis novissimis. Pro catho- 
licis, vox Petri est vox Christi. In hac differentia consistit tota difflcultas 
pro acatholicis et discussio de una alterave doctrina particulari nullomodo 
duceret ad totam veritatem amplectendam. 

Demum, si nos catholici non possumus clare, accurate et auctoritative 
affirmare quae sunt fontes fidei nostrae, quomodo acatholicos invitare pos- 
sumus ad veritatem accipiendam quam ipsi, nobis confitentibus nescimus? 

38 

Exc.mus P. D. PACIFICUS-M. ALOISIUS PERANTONI 

Archiepiscopus Lancianensis-Ortonensis 

Nolo repetere argumenta sive « pro », sive « contra » schema de fon- 
tibus revelationis, quattuor dierum spatio hac in sancta aula, coram sepul- 
chro Principis Apostolorum, prolata, optima sane intentione, veritatem fa- 
ciendo in caritate; neque in mente est addere novas considerationes, quae 
militant pro sententia quae tenet « Placet schema iuxta modum », licet id 
mihi facile esset. 

At, quoniam in schemate agitur de re fundamentali nostrae sanctae reli- 
gionis et iure meritoque auspicatur Patrum unitas hac saltem in re, licet 
dictum sit tale discrimen inter duas sententias esse ut vix ac ne vix humano 
modo rem considerando videri possit iusta et pacifica solutio, quae omnium 
desideriis satisfaceret, tamen quodcumque propositum hac in re videtur haud 
spernendum. Unde ex historia Conciliorum et historia missionum et cateche- 
sis christianae lucem quaerens, vellem aliquam solutionem proponere quae 
forsitan posset ab omnibus acceptari. 

Ne de antiquitate christiana et medio aevo loquar, sufficiat in mentio- 
nem attrahere viam et rationem agendi magni Concilii Tridentini. Notum 
enim est Concilium, post maturum examen rerum illius temporis, atque con- 
statatione facta ignorantiae religiosae apud populum, in sessione XXIV, cap. 7, 
et in sessione XXV, ordinasse ut illa sana doctrina, quae in variis decretis 
emanata erat, deberet ordinari et publicari in quodam manuali, quod parochi 
prae oculis habentes, possent exponere doctrinam christianam fidelibus eo- 
rumque indoli ac naturae accommodatam. 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 347 

Et Pius IV anno 1562 negotium dedit (curante imprimis Carolo card. 
Borromeo) ut materiam aliqui veri docti pararent, quae utilissimo operi apta 
esset. Comparatis et collectis quae dicenda erant selecti sunt tres latinae Hn- 
guae facultate praestantes, qui stylo eleganti et polito edisserent, atque rerum 
dignitatem sermonis nitore, et verborum ornamentis aequarent. Defuncto 
sub finem anni 1565 Pio IV, suffectus est eiusdem nominis Quintus, sub 
quo Carolus card. Borromeus, cui Quartus, uti notum est, erat avunculus, 
non destitit urgere ut catechismus ederetur. 

Et sic anno 1566 Romae prodiit « Catechismus ex decreto Concilii Tri- 
dentini ad parochos », magis notus sub compendio « Catechismus Romanus ». 
Pius V non satis habuit ut hunc catechismum ederet in folio minore, deinde 
in « octavo », ut dicitur, sed etiam italice, gallice, germanice, polonice verti 
iussit. 

Divulgatio, diffusio et fructus huius operis notae sunt. Licet quoad aucto- 
ritatem et valorem dogmaticum habeat primatum super omnia alia opera si- 
milia, tamen non fuit editum nisi ex decreto Concilii Tridentini et iussu 
Pontificis, ac proinde valor minor est quam si ab ipso Concilio editus esset. 
Quibus dictis, propono quae sequuntur: 

1. Pergatur cum examine schematis de fontibus revelationis et edatur, 
stylo conciliari, qui esset pro omnibus saeculis. At statim constituatur mixta 
commissio ex sociis commissionis theologicae, commissionis sacrae Congrega- 
tionis Concilii, apostolatus et secretariatus pro unione, ut ex omnibus sche- 
matibus congreget illa elementa, quae sunt apta ac necessaria, et ut extendatur 
aliquod manuale, stylo pastorali et oecumenico, quod tunc vertatur in omnes 
linguas singulorum populorum. Et mihi videtur quod satis abunde fit utrius- 
que partis exigentiis. Textus huius manualis doctrinae christianae revideatur 
in ipsomet Concilio, ita ut habeat valorem illum, quem ipsamet decreta 
habent. 

2. Ab uno em.mo cardinali sapienter dictum est quod licet nos episcopi 
habeamus assistentiam Spiritus Sancti, tamen non debemus Spiritum Sanctum 
tentare, sed debemus omnia media humana adhibere antequam dicamus 
« Placet » vel « Non placet ». Exemplo sit Pius XII, qui licet infallibilitate 
pollens, antequam declaravit dogma Assumptionis per integros decem annos 
[usus est\ variis doctis viris in commissione speciali ab ipso ad hoc creata. 

Quoniam insuper idem em.mus D. cardinalis edixit haud paucos episco- 
pos neque secum habere libros, ac proinde valde perplexi remanent, propono 
ut a consilio praesidentiae examinetur opportunitas nonne, audito verbo 
Sanctissimi, sit casus, ut in hac ipsamet aula, theologi eminentes, qui vere 
docti sunt et sincere cum Ecclesia sentiunt, statum singularum quaestio- 
num exponant. 



348 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



39 

Exc.mus P. D. VILLELMUS PHILBIN 

Episcopus Dunensis et Connorensis 

Sensus oppositionis ad praesens schema generatim videtur esse ut re- 
grediamur ad formulationem minus praecisam, minus evolutam. Quod prin- 
cipium agendi etiam in aliis partibus doctrinae uti optimus agendi modus 
proponitur a nonnullis Patribus. Res vero ad hoc iam venire apparet uti, 
si respuetur schema, fere certo hoc habebitur non tamquam reprobatio ali- 
quorum vitiorum accidentalium, quae evidentia sunt, sed tamquam appro- 
batio generalis tendentiae relinquendi formulas evolutas fidei in favorem 
verborum vagorum et locutionum generalium. 

Tale propositum accipere tamen, meminerimus, non tantum esset aliquid 
inauditum facere: esset etiam agere modo contrario ab usu Christi et Ec- 
clesiae a tempore apostolorum usque adhuc. Christus enim suam doctri- 
nam modis magis et magis explicitis, de sua persona verbi gratia, exposuit 
et fidem magis magisque explicitam ab apostolis requisivit. Nisi fideles acci- 
perent doctrinam suam praecisam de Eucharistia non sufficeret ut eum 
acciperent sicut a Deo missum. S. Paulus multo magis evolutam doctri- 
nam de redemptionis natura necnon de gratia exposuit, et ipse non esset 
contentus si aliqua pars doctrinae suae reiiceretur sub praetextu eam non 
explicite a Christo formulatam esse. 

Ecclesia doctrinam de Trinitate terminis philosophicis exposuit et si- 
mili modo semper accuratius et fusius et distinctionibus praecisis factis defi- 
nivit et exposuit in symbolis et in decretis Conciliorum suam fidem. Ubi 
agebatur de persona Christi, non contentus erat verbum 6(j.oiouaio<; admittere: 
verbum 6[aooucti,o<; impositum est. Ne putemus hunc modum agendi peculia- 
rem esse scholasticis: ante medium aevum existebat et usque ad tempus no- 
strum immutatus perdurat praesertim occasione errorum vel incertitudinis 
in re gravi, quales errores, si experientia sit dux, semper habebuntur, etiam 
inter catholicos. Ecclesia semper intellexit munus suum in servanda fide, in 
custodiendo depositum, includere obligationem corrigendi excessus et de- 
fectus. 

Hodie vero, testibus multis qui hic locuti sunt, testibus documentis mul- 
timode editis, tales dissensus in rebus gravibus existunt quales praxis Ec- 
clesiae semper erat componere suavi, firma, certa doctrina. Propositum sche- 
matis praesentis est hoc facere. Si hanc obligationem adimplere recusamus 
post disceptationem iam auditam, si formulas antiquiores, minus definitas 
praeferimus iis quae sunt certae, inambiguae, determinatae, nihil certius est 
quam quod hoc habebitur uti signum libertatis in quaestionem vocandi non 
tantum doctrinam Tridentinam et Vaticanam de traditione, sed plurimas alias 
materias uti doctrinam catholicam, ne dicam uti de fide, acceptas. In prae- 
sentibus circumstantiis nisi Ecclesia tractat determinate de his duobus fon- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 349 



tibus separatim, suum munus custodiendi depositum abnegat et viam aperit 
dubiis et confusionibus in fundamentali parte doctrinae suae. 

Multa dicta sunt de indole pastorali desiderata. Aliud est doctrinam con- 
cinne et verbis exactis exponere, aliud catechismum componere uti post Tri- 
dentinum factum est, vel etiam fidem praesentare fratribus et non-christianis 
modo magis persuabili. Sed de tali praesentatione non hic agitur, et revera si, 
uti dictum est a nonnullis, omnes hic eadem sentimus in his materiis nil iuvat 
de iis tacere et periculum incurrere decipiendi separatos de amplitudine fidei 
catholicae quae uti Symbolum Athanasianum dicit, integra inviolata servari 
debet ab omnibus catholicis. 

Volo et ego omnia facere quae possibilia sunt ut alios alliciamus. Sed 
non omnia sunt possibilia si mentem Christi et mentem Ecclesiae, eius se- 
quentis exemplum, pro regula habeamus. Caveamus ne facili et falso opti- 
mismo imbuti, putemus praesentationem revelationis esse maximum obstacu- 
lum mundi conversioni. Quocumque modo praesentetur christiana fides et 
doctrina moralis plurima includunt quae deterrent multos homines. Christus 
ipse, quo nemo unquam melius locutus est, non potuit maiorem partem audi- 
torum suorum convertere. Discipuli non sunt super Magistrum. 

Non licet nobis effugere functionem nostram explicandi et protegendi 
fidem in rebus de quibus dubium ortum est quoad essentialia. Debemus aii- 
quas regulas, non dico strictissimas, non dico semper regulas quae hic inve- 
niuntur iisdem verbis, sed aliquas firmas regulas dare. Non debemus igitur 
mea opinione reiicere totaliter schema sed agere sicut de schemate de Li- 
turgia. 

40 

Exc.mus P. D. ANTONIUS POMA 
Episcopus Mantuanus 

In praesenti disceptatione circa schema de jontibus revelationis, alicuius 
momenti apparet quaestio de eius valore dogmatico. 

Agitur enim de magisterio conciliari, quod natura sua tangit res de fide 
vel cum fide connexas. 

Agitur etiam de magisterio extraordinario, quod magna gaudet solem- 
nitate. 

Libenter accedimus iis qui tenent in schemate non agi de magisterio sim- 
pliciter pastorali, ut fit v. g. in homiliis et in litteris episcoporum vel etiam 
uti factum est per recens nuntium omnibus gentibus missum ab episcopis 
in Concilio adunatis. 

Magisterium conciliare distinguitur etiam a magisterio ordinario Summi 
Pontificis, quod et frequentia et solemnitate generatim minore praeditus est 
vigore in proponenda doctrina et, pro suo habituali respectu ad singulares 
eventus et vicissitudines secundum temporum et locorum adiuncta, non sem- 
per evadit irreformabile. 



350 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



Quidquid sit de voluntate in Concilio quaedam definiendi (quod singula- 
tim clare et aperte constare deberet), estne hoc magisterium conciliare sem- 
per irreformabile ac definitivum? 

Res — uti patet — non est parvi momenti pro iudicando schemate pro- 
posito. Etenim, si magisterium conciliare constitutionis dogmaticae assimi- 
laretur magisterio ordinario Summi Pontificis, non semper esset irreforma- 
bile. Posset tunc directe vel indirecte quaestiones tangere etiam minoris mo- 
menti claritatis et securitatis gratia. 

At si tale magisterium non solum est authenticum — uti patet — , sed 
universale et irreformabile, ea tantum respiciat quae omnibus sine schola- 
rum disceptatione tenenda sint. 

Maior tunc erit necessaria sobrietas in extensione, cautela in particula- 
rium errorum reprobatione, accuratior expositio doctrinae, magis synthetica 
quam analytica. 

Pro illo valore dogmatico determinando, necesse est ut mens Concilii in 
schemate constitutionis clare patefiat. Non enim ex rei natura tantum valor 
propositionum erui licet, sed potius e voluntate Patrum Conciliarium aperte 
significata. Secus postea magna erit incertitudo theologorum et pastorum in 
diudicanda doctrinae auctoritate. 

Nec valet ratio retinendi singula doctrinae capita secundum auctorita- 
tem fontium, prout scilicet in documentis anteactis errores damnantur vel 
doctrinae proponuntur. Cum enim illi errores nunc conciliariter exprobran- 
tur et doctrinae conciliariter damnantur, novo vigore pollent. Insuper in Con- 
cilio nova proponuntur adserta quae sua indigent qualificatione. 

Peculiariter oritur difiicultas in diudicando valore illarum doctrinarum, 
quae, in fontibus ecclesiasticis, diversa nota praeditae, in schemate Concilii 
cumulatim recensentur. 

Quaenam erit illarum singularum propositionum qualificatio? 

Velint ergo Patres mentem suam clarius aperire de valore schematum 
constitutionis dogmaticae. 

Quonam sensu intelligenda sit indoles pastoralis constitutionis dogma- 
ticae. 

Omnes — ni fallor — , Romano Pontifice non excepto, consentiunt in 
retinenda opportunitate indolis pastoralis etiam pro schemate constitutionis 
dogmaticae. Sed non eodem modo. 

Non desunt quidam qui putent finem pastoralem satis obtineri ipsa 
doctrinae expositione. 

Certo nisus sacrum depositum custodiendi ac defendendi optime elucet 
in proposito schemate. Immo ipsa doctrinae puritas semper mira fecunditate 
gaudet. At in praesenti finem pastoralem alii retinent magis immediate ac 
directe obtinendum et non tantum in primo schemate sed etiam in sequen- 
tibus. 

Sane videtur indoles pastoralis non solum tangi per quaestionem de 
stylo, de vocabulis, de positiva magis quam negativa expositione, de organica 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 351 



partium compositione. Agitur enim de re ipsa, seu de obiecto proponendo. 
Quod duplici modo intelligere iuvat: 

1. In exponenda christiana doetrina, potius doceantur illae veritates quae 
nostri temporis exigentiis occurrere possint, sive ad removendos errores, sive 
positive ad animarum salutem. Speciatim dico de necessitudine inter unicum 
finem supernaturalem et res atque activitates humanas seu terrenas, qua- 
rum maxima apud omnes exstat instantia cotidiana. 

2. At quaestio respicit praesertim veritatem quae ut fundamentum to- 
tius magisterii dogmatici exhibenda esset hominibus nostri temporis. Illa ve- 
ritas Scripturae et Patrum testimonio indicatur, quo Christi mysterium exhi- 
betur tamquam doctrina salutaris. 

Humiliter ergo propono ut in principio schematis emendandi eluceat 
mira Dei voluntas cuius omnia per Christum revelata signa nobis accipienda 
sunt infiniti amoris pro omnium hominum salute. 

41 

Rev.mus P. D. BENEDICTUS REETZ 

Praeses Congregationis Beuronensis O.S.B. 

Ad cap. 5 schematis de fontibus revelationis, n. vel canon 29 (de habi- 
tudine theologiae ad S. Scripturam), proponitur textus sequens: « Cum 
universae theologiae doctrina S. Scriptura una cum Traditione velut anima 
sit (deleantur verba: et ex ... iuvenescant) theologiae doctores maximi faciant 
propriae disciplinae incrementum quod ex recta librorum sacrorum interpre- 
tatione obvenit... Sacrorum enim librorum et doctrinae apud Ecclesiam depo- 
sitae idem est auctor Deus; ideoque fieri nequit ut sensus qui ab hac doctrina 
quoquo modo discrepet, legitima interpretatione ex illis libris eruatur. (Se- 
quens textus in schemate deleatur et ponatur sequens:) Curent ergo sem- 
per theologi ad divinae revelationis fontes redire; sanorum enim fontium 
studio sacrae disciplinae semper iuvenescunt, dum e contra, necessaria cetero- 
quin in re theologica speculatio, si ulteriorem sani depositi inquisitionem 
negligit, sterilis evadit. 

Theologorum est ergo cum tot tantosque thesauros veritatis quos reve- 
latae doctrinae depositum, ad salutem universorum inexhauste continet, pro 
posse exponere; tum qua ratione ea quae, sive explicite sive implicite, in 
Sacris Litteris et in divina Traditione inveniuntur, ad nos usque per magi- 
sterium vivum sine errore pervenerunt, illustrare; tum demum quaestiones 
speculativas, quae, ex integra investigatione sacri depositi, ratione fide illu- 
minatae ponuntur, pro viribus expendere ». 

Rationes huius mutationis libenter exponam, si licentia loquendi mihi 
conceditur. 



352 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



42 

Exc.mus P. D. ZACCHARIAS ROLIM DE MOURA 

Episcopus Cajazeirasensis 

Schema de fontibus revelationis a commissionibus praeparatoriis appara- 
tum, mihi quoad argumenta et substantialiter quoad formam perplacet. II- 
lud schema, praeter alias eius bonitatis et opportunitatis rationes (iam a plu- 
ribus Patribus dictas et quibus bene consentio), etiam quoad formam essen- 
tialem place t ; quia mihi videtur recta, traditionalis et omni tempore valida. 

Sumus enim, quod forsan melius a nobis omnibus perpendendum est, in 
campo essentialiter doctrinali, in expositione et declaratione doctrinae catho- 
licae, in proprio labore commissionis theologicae de rebus fidei et morum. 
Plures desiderant etiam in expositione conciliari horum argumentorum spi- 
ritum vel « afflatum » pastoralem, iuxta generales Summi Pontificis directivas. 
Attamen, etsi in hoc schemate de fontibus revelationis (sicut etiam in aliis 
subsequentibus) talem afflatum penitus deesse non arbitror, mihi videtur quod 
bene quodammodo distinguendum est inter naturam vel exigentias rei bibli- 
cae, ac theologicae vel dogmaticae in genere, conciliariter proponendae, atque 
exigentias seu et ampliorem partem quae praedicto afflatui pastorali in aliis 
argumentis, verbi gratia liturgicis et disciplinaribus ceterarum commissionum, 
dari potest. 

Res scilicet biblicae, sicut aliae dogmaticae et morales veritates, magis 
quam suadenti, pastorali et veluti oratorio sermone, per se ipso magis gene- 
rico et vago, omnino melius definitis formulis et vocibus exprimantur oportet 
a Concilio, ad ambiguitates vitandas et ad mentem ipsius Concilii exacte 
quoad ipsas veritates percipiendam, hodie et quolibet futuro tempore vali- 
turam. Ita in omnibus fere Conciliis agebatur ex rei natura et necessitate. 
Atque ipse Summus Pontifex, qui schema nostrum cum ceteris schematibus 
et legit et ad Concilium disceptandum et pertractandum approbavit, quan- 
tum nobis liquet saltem non indignum vel non carens pro natura sua iudi- 
cavit illo afflatu pastorali, quem ipse Pontifex commissionibus praeparatoriis 
et nunc etiam Patribus conciliaribus suasit. 

Insuper, formulae vere scholasticae vel professorales non mihi videntur 
contineri in schemate, sed potius voces et formulae doctrinales iam commu- 
nes et bene notae, pro exacta ipsa propositione argumentorum iuxta tradi- 
tionem et doctrinam catholicam. Talis expositio veritatis catholicae, maxime 
in re biblica et fundamentali, videtur opportuna et necessaria atque plerum- 
que servanda, salvis peculiaribus emendationibus quae fieri possunt. 

Ceterum ipse Summus Pontifex saepius admonuit inter praecipuos fines 
praesentis Concilii esse accuratam, claram, integramque propositionem doctri- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 353 

nae catholicae in lucida ostensione nostrae fidei pro nobis ipsis et pro dilec- 
tis fratribus separatis, in veritate et caritate. Atqui, ad talem scopum, forma 
nostri schematis de revelatione est essentialiter apta, clara ac propterea re- 
tinenda. 

43 

Exc.mus P. D. AGNELLUS ROSSI 

Archiepiscopus Rivi Nigri 

Animadversiones quorundam episcoporum Brasiliae in schema de fon- 
tibus revelationis. 

1. Schema de fontibus revelationis, uti iacet, probandum non videtur. 
Melius esset conficere schema de Ecclesia, Corpore Christi Mystico, in quo 
argumenta dogmatiea in Ecclesia hodie actualia organice elaborarentur, vel, 
si hoc fieri non posset, ut praesens schema de fontibus revelationis funditus 
reformaretur et amplius et robustius fieret illud sub nomine de revelatione 
praesentando. 

2. Si vero schema de fontibus revelationis a Patribus conciliaribus ad 
discutiendum acceptaretur, tunc sequentia nobis videntur notatu digna. 

In genere: 

a) Praeponatur prooemium in quo praedictae constitutionis dogmati- 
cae dentur rationes cum positiva et clara determinatione et aspectuum sive 
theologicorum sive pastoralium sive oecumenicorum probandorum in prae- 
senti motu circa fontes revelationis et errorum certe reiciendorum. 

b) Connexio clarior et magis logica inter diversa capita habeatur. 

c) Quaestiones nondum a scientia theologica sufficienter exploratae 
relinquantur vigilantiae magisterii ecclesiastici ordinarii. 

In specie: 

a) Fusius exponatur ipsa Traditio et in ordine essendi et in ordine 
cognoscendi, nimirum agendo de Traditione et revelatione ipsa, de Tradi- 
tione et Spiritu Sancto, de Traditione et Liturgia, de Traditione et Sacra 
Scriptura, de Traditione et magisterio ecclesiastico, de Traditione et SS. Pa- 
tribus, de Traditione et theologis, de Traditione et sensu fidelium, de Tradi- 
tione et praxi Ecclesiae, de Traditione et monumentis christianis. 

b) Expositio fiat magis organica de iis quae in schemate dicuntur de 
Sacra Scriptura, loquendo nempe prius de ipsa Scriptura quatenus verbum 
Dei, dein de Scriptura Veteris et Novi Testamenti, postea de quaestionibus 
magis peculiaribus uti eius inerrantia, eius genera litteraria, et ita porro. 

c) Ad cap. I, art. 2, linn. 14 et 15: « Christus siquidem Dominus... » 
sequenti modo emendetur: « Christus siquidein Dominus filiis Israel arcana 
regni caelorum viva voce et vita sua historica manifestavit ». Ratio: Ut inno- 
tescat vitam ipsam Christi revelationem esse. 

d) Ad cap. I, art. 5, linn. 3 et 4 (sub pag. 11) illud « imprimis » sub- 



23 



354 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



stituatur per « saltem ». Ratio: ne videatur omnino reici sententia de Tradi- 
tione et Scriptura ut duobus fontibus revelationis sese mutuo compenetran- 
tibus. 

e) Ad cap. II, art. 12, lin. 23: « ... immunitas absoluta ab errore 
totius Sacrae Scripturae » dicatur: « immunitas totius Sacrae Scripturae ab 
omni errore » delendo vocem « absoluta ». Ratio: modus loquendi consuetus 
in scholis catholicis. Praeterea vox « absoluta » semper cum grano salis vi- 
detur intelligenda. 

/) Ad cap. III, art. 15, linn. 5 et 6: quae ibi dicuntur de « christianae 
religionis fundamenta » sunt obscura, nam quaenam sunt illa fundamenta 
christianae religionis quae sive in verbis sive in historiae rebus ad finem 
usque temporis spectant? 

g) Cap. IV, exceptione facta pro art. 23, omnino reformandum est, 
nam art. 19 non videtur necessaria declaratio illa de auctoribus Evangeliorum, 
cum neque omnia hucusque soluta sint. Cogitetur solummodo de Evangelio 
secundum Matthaeum. Adest quaestio de Matthaeo sic dicto aramaico et de 
Matthaeo canonico. Praeterea non patet sensum huius declarationis pro depo- 
sito fidei pure servando; art. 20 quae in priore parte affirmantur, in secunda 
videntur negari, ut in tertia iterum reaffirmentur; art. 21 non innotescit 
quid intelligendum per germanam veritatem historicam et obiectivam facto- 
rum vitae Domini nostri Iesu Christi. Pressius sunt definienda; art. 22 posi- 
tive formuletur. 

h) Ad cap. V, art. 25 non placet. Ita exaretur ut pateat excellentia 
textuum primigeniorum Sacrae Scripturae, ut debitus detur honor versioni 
sic dictae Septuaginta virorum, et ut demum Vulgata quoque locum suum 
habeat. 

i) Ad cap. V, art. 28 spiritu magis optimistico exaretur, recogno- 
scendo exegetas catholicos revera optima tulisse puncta in studio Sacrae Scrip- 
turae ultimis his annis. 

[Subsignati etiam: ] Aloisius Lorscheider, ep. Angelopolitanus; Marti- 
nus Michler, abbas nullius; Albertus Ramos, arch. Belemensis; Jose, arch. de 
S. Luis do Maranhao; Gentil, ep. Mossorensis in Brasilia; Jose Pedro, bispo 
de Caetite-Brasil; Ruy, bispo de Sao Carlos; Raymundo, bispo aux. de For- 
taleza; Jose, bispo de Estancia; Jose Mauro, bispo de Iguatu; Jose, bispo 
de Garanhuns; Pedro Filipak; Joao Hoffmann, b. de Frederico Westphalen; 
Epaminondas, Ruibarbosensis ep.; Florencio, bispo de Amargosa; Gaetanus 
Antonius, bispo de Ilheus; Lafayette, eppus Riopretensis; Augusto, bispo de 
Caruaru; Alfonso Niehues, bispo coad. de Lajes; Laus Schmidt, eppus Chape- 
coensis; Hanricus, ep. Linensis; Candidos J. Bampi, ep. aux. Caxiensis; Clau- 
dius Colling, ep. Passofundensis; Aloisius Philippus, ep. Urugaianus; Wal- 
mor Battu Wichrowski, VT Felbes; Jose, bispo de Oliveira; Joaquim De 
Lange, bispo prelato de Tefe; Wilfrido T. Vieira, VT Laranda. 



ANIMADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 355 



44 

Exc.mus P. D. MAURITIUS ROY 

Archiepiscopus Quebecensis 

Sequentes animadversiones exc.mo secretario generali humiliter submit- 
to: quae, si opportunum duxerit, paratus sum coram Patribus conciliaribus 
legere. 

Omnibus iam compertum est graves rationes esse timendi ne oppositio 
quae dividit Patres conciliares ubi de fontibus revelationis agebant, denuo 
manifestetur quando de ceteris capitibus disceptandum erit, eo exitu ut 
moralis unanimitas vix possibilis evadat et Concilium indefinite protrahatur. 

Haec practica difficultas, ni fallor, ex eo exoritur quod duo opera neces- 
saria sed diversa eodem instrumento eademque materia construere conati 
sumus. Illi qui necessariam ducunt constitutionem doctrinalem stylo schola- 
stico exarandam esse ad usum scholarum theologiae reiiciunt modum lo- 
quendi minus praecisum qui a modernis praefertur; illi e contra qui magis 
attendunt ad necessitatem loquendi modo intelligibili omnibus illis, sive ca- 
tholicis, sive non catholicis, qui vocabularium scholasticum non callent, uti 
volunt verbis magis communibus vel etiam omnibus notis ita ut nuntius 
doctrinalis Concilii omnes illuminare vadat. 

Nonne utrumque necessarium est? Nam loqui debemus tum doctoribus 
catholicis, qui vocabulario scientifico scholastico uti debent, tum etiam omni- 
bus aliis, quibus idem thesaurus Ecclesiae terminis omnibus notis aperiri 
oportet, maxime cum, occasione Concilii Oecumenici, omnes enixe desiderant 
vocem magisterii audire. Utrumque necessarium est: « Oportet haec facere 
et illa non omittere ». Sed si unico documento omnia simul facere cupimus, 
nonne circulum quadratum quaerimus? 

Ideoque ita prosequendum videtur: Eadem semper doctrina alio et alio 
modo exponenda est duobus distinctis documentis inter se differentibus tum 
scopo, tum stylo, tum procedendi modo. Unum erit scholasticum et magis 
scientificum; alterum potius pastorale et catecheticum, pro omnibus, sive 
doctis, sive non, quibus extra formam scholae praedicare debemus. 

Hae duae constitutiones sic describi possent: 

Vrimum documentum. Oportet Concilium Vaticanum II, secundum tra- 
ditionem praecedentium Conciliorum, constitutionem redigere, quae, stylo 
scholastico exaratam, perpetuo valeat tanquam instrumentum exacte designa- 
tum ad doctrinam exponendam et regula qua uti debent episcopi aliique omnes 
qui munus habent docendi Sacram Scripturam, Sacram Theologiam aliasque 
ecclesiasticas disciplinas. 

Talis constitutio posset esse multo brevior praesenti schemate: paucis 
verbis se conferret ad ea quae ab aliis Conciliis iam dicta sunt, vitando inu- 
tiles repetitiones, et illas tantummodo determinationes et praecisiones daret 



356 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



quae hic et alibi desiderantur sive propter progressum doctrinae, sive propter 
graves errores praecavendos. 

Alterum documentum. Haec constitutio, indolis magis pastoralis, magni- 
ficum Dei et Ecclesiae nuntium annuntiaret universo mundo et thesauros 
doctrinae catholicae aperiret ea mente et loquela quae hominibus nostri tem- 
poris, etiam extra Ecclesiam edoctis, acceptabiles et salutares esse possunt. 

Tunc verius dicere possemus cum apostolo: « Omnibus omnia factus 
sum, ut omnes facerem salvos » (I Cor. 9-23). 

N. B. Duo haec documenta diversis coetibus, v. g. sub-commissionibus, 
praeparari possent, quorum membra seligerentur pro particulari scientia et 
experientia qua pollent doctrinam exponendi tali vel tali modo; apte quidam 
saltem de aliis etiam commissionibus eligi possent, commissione theologica 
vigilante et omnia coordinante. 

45 

Exc.mus P. D. PAULUS RUSCH 
Episcopus tit. Meloensis in Isauria, adm. ap. Oenipontanus 

Schema de fontibus revelationis cap. II. Conspectus 1) Inspirationis na- 
tura; 2) Inerrantia; 3) De iudicanda inerrantia. 

Dicendum est in hoc capite plura adesse quae minus placent. 

Ad 1): Schema in n. 8 de inspirationis natura et definitione loquitur. In 
lin. 21 dicitur: « Hagiographus autem in conficiendo libro est Spiritus Sancti 
organon seu instrumentum, idque vivum et ratione praeditum... ». Cum autem 
agatur de definitione, desiderandum esset ut adderetur: et ideo ipse etiam 
est auctor. Quod de cetero sub n. 9, aperte admittitur, ubi sermo est de 
auctore principali, id est de Deo et de auctoribus humanis. Quod iam in defi- 
nitione dicendum est, ne sacer scriptor videatur amanuensis esse tantummodo. 
Verum est non semper eandem doctrinam hac de re viguisse. At eodem 
modo verum est quod Pius XII in Encyclica Divino ajflante Spiritu edicit, 
scilicet: « Inter haec illud videtur peculiari mentione dignum, quod catholici 
theologi... inspirationis biblicae naturam et effectus aptius perfectiusque ex- 
plorarunt et proposuerunt quam praeteritis saeculis fieri assoleret ». Quod 
magni momenti est pro diiudicanda inerrantia de qua statim. 

Ad 2): In n. 12 haec verba habentur: « Antiqua et constanti fide Eccle- 
siae edocemur nefas omnino esse sacrum errasse scriptorem... ». Hic sermo 
est de absoluta inerrantia Sacrae Scripturae, sive in eis quae per se sive in 
eis quae per accidens revelata sunt, id est ergo in rebus religiosis et profanis. 

Iam vero apud Matth. 27, 9 scriptum est: « Tunc impletum est quod 
dictum est per Ieremiam prophetam dicentem, et acceperunt 30 argenteos 
pretium appretiati... ». Qui locus non est ex Ieremia sed ex Zacharia Pro- 
pheta. Hanc difficultatem iam Augustinus novit qui aperte dicit agi « de 
lapsu memoriae ». Homo modernus, si hoc legit, simpliciter de errore lo- 
quitur. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 357 

Accedit nostram Ecclesiam hac in re iam duram passam esse experientiam. 
Anno 1633 Galilei sub Urbano VIII damnatus est, quia defendit doctrinam 
contra Scripturam. Doctrinam autem quam defendit erat, sicut notissimum 
est, terram circa solem rotare et non viceversa. 

Quid ergo dicendum? Teneo et ego inerrantiam sacrae Scripturae quae 
tamen cautius et circumspectius exprimenda est. Auxilium praesto est in ver- 
bis quae Pius XII in Encyclica citata scripsit, scilicet inveniri etiam in Sa- 
cris Scripturis certas artes exponendi, « approximationes quae dicuntur ac 
certos loquendi modos hyperbolicos immo interdum etiam paradoxa ». Haec 
verba Summi Pontificis solutionem praebent. Hisce enim difficultas allata 
solvi potest dicendo, evangelistam per approximationem locutum fuisse, quod 
verum est. Dolendum ergo est quod haec verba Summi Pontificis non ci- 
tentur. 

Ad 3): In n. 13 sermo est de diiudicanda inerrantia. Hic aliqua conce- 
duntur quae tamen non sufficiunt. Dicitur quidem: « Aliter enim veritas 
exprimitur in libro historico vel didactico, aliter in prophetico, poetico... quod 
autem ad singula spectat, modus attingendi veritatem diiudicetur oportet 
etiam ex sensu quem in determinatis adiunctis pro sui temporis conditione 
expressit hagiographus ». Confer nunc quid Summus Pontifex in Encyclica 
citata dicat: « Omnino oportet, mente quasi redeat interpres ad remota illa 
orientis saecula, et subsidiis historiae archeologiae ethnologiae aliarumque 
disciplinarum rite adiutus, discernat atque perspidat quaenam litteraria ut 
aiunt genera vetustae illius aetatis scriptores adhibere voluerint ac reapse adhi- 
buerint ». In hisce verbis Summi Pontificis multo clarius et fortius edicitur 
quod dicendum est. 

Dolendum ergo iterum quod hoc caput sicut schema totum verba Summi 
Pontificis citet et fere semper sententias severiores praediligat. Quaerendo 
cur hoc fiat responsum accepit: « veritas dicenda est ». Ad quod respondeo 
distinguendo: Sententia unius scholae est dicenda nego, doctrina communis 
concedo, et addo: in forma apta ad finem huius Concilii. Sicut Papa noster 
feliciter regnans initio Concilii dixit: « Aliud est depositum fidei aliud est 
modus quo enuntiatur ». Et addidit: « ea ratione pervestigetur et exponatur 
quae tempora postulant nostra ». 

Haec cum facta non sint pro dolor declarare debeo caput hoc et schema 
totum non placere. 

46 

Exc.mus P. D. ACHILLES SALVUCCI 

Episcopus Melphictensis, luvenacensis et Terlitiensis 

1. Liceat mihi, minimo omnium vestrum, breves animadversiones expo- 
nere circa art. 12 cap. II, pag. 13, cui titulus: {De inerrantia ut consectarium 
inspirationis) qui sic habet: « Ex hac divinae inspirationis extensione ad 



358 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



omnia, directe et necessario sequitur immunitas absoluta ab errore totius 
Sacrae Scripturae. Antiqua enim et constanti Ecclesiae fide edocemur nefas 
omnino esse concedere sacrum ipsum errasse scriptorem, cum divina inspi- 
ratio per se ipsam tam necessario excludat et respuat errorem omnem in qua- 
libet re religiosa vel profana, quam necessarium est Deum, summam Veri- 
tatem, nullius omnino erroris auctorem esse ». 

Ad maiorem claritatem et praecisionem doctrinae, circa inerrantiam Sa- 
crae Scripturae, hic expositae et quam nos veram retinemus, mihi videntur 
adiungenda esse continuo, ad lin. 23, dempto puncto, verba sequentia: « in 
omnibus quae voluit Dominus (et quidem auctor sacer) homines docere ». 
Vel potius, meo submisso iudicio, melius foret si cum hac propositione sub- 
stituerentur illa verba praesentis dictionis, in lin. 27, idest: « in qualibet re 
religiosa vel profana ». Ratio est quia praesens locutio, uti iacet, nimis lata 
et capax perplexitates et difficultates ingenerandi videtur. 

Nam aliquis cogitare posset Sacram Scripturam voluisse docere homines 
non tantum res religiosas sed etiam quaslibet (dico quaslibet) res profanas 
et scientificas. 

Dum e contra communis sententia est auctorem sacrum generatim locu- 
tum esse de rebus profanis et scientificis secundum apparentiam et modum 
loquendi sui temporis. 

Nec ignorare debemus, in Veteri Testamento verum et realem progres- 
sum revelationis divinae fuisse, ita ut aliqua obscura et imperfecta — ut 
iam in hoc venerabili Coetu clare et competenter affirmatum est — in Novo 
Testamento explicatum, completum et correctum est. 

Sed hic quaeri potest: quomodo cognoscere possumus quae voluit Domi- 
nus (et quidem hagiographus) homines docere? 

Respondeo: 1) ex obvio sensu sacri textus; 2) ex constanti traditione 
et magisterio Ecclesiae; 3) ex unanimi consensu Patrum; 4) ex decretis Con- 
ciliorum; 5) ex definitionibus Summorum Pontificum; 6) ex indole generali 
ipsius libri sacri, scil. ex genere litterario quo hagiographus usus est — ut 
clare exponit articulus sequens (art. 14) huius schematis, qui sic habet: 
« Aliter enim veritas exprimitur in libro historico vel didactico, aliter in pro- 
phetico, poetico, allegorico, parabolico ». 

Sed in hac materia semper caute procedendum est et, in casu dubii, defi- 
nitivum iudicium soli competit Ecclesiae. 

Igitur, omissis omnibus quaestionibus, quibus in hac materia docti et 
magistri multum laborant, mihi videtur, cum dictione proposita, maior cla- 
ritas et praecisio obtineri et simul modus plures perplexitates et difficultates 
removendi. 

Veniam peto sed ex conscientia dixi. 



ANIMADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 359 



47 

Rev.mus P. D. AUGUSTINUS S£PINSKI 
Minister generalis O.F.M. 

Schema de fontibus revelationis, ob doctrinam certam ibi clare exposi- 
tam et concretis necessitatibus nostrorum temporum insuper adaptatam, 
placet iuxta modum. 

Quod attinet ad indolem pastoralem a pluribus Patribus postulatam, ani- 
madvertendum est in re doctrinali claritatem expositionis prae primis pre- 
mendam esse. In memoriam vellem revocare, e. g., Decalogum praeceptorum 
vel etiam Symbola Fidei, arte quidem praedicatoria orbata, nihilominus 
stylo optimo, i. e., claro et conciso expressa, indolem vere pastoralem redo- 
lere. 

Si quaedam desiderata exprimere liceat, haec sequentia submisse propo- 
nerem: 

1. Corrigatur citatio pag. 13, lin. 8, sic: 2 Petr. 1, 21. 

2. Descriptio inerrantiae biblicae ita. compleatur ut exegetis valido auxi- 
lio sit in eorum difficillimis investigationibus peragendis. Itaque dicatur 
pag. 13, n. 12, linn. 25-26: « cum divina inspiratio per se ipsam tam neces- 
sario excludat errorem omnem in qualibet re religiosa vel profana, a sacro 
auctore ajfirmata ac assensui lectorum suorum quidem proposita, quam ne- 
cessarium est... ». 

3. Forsitan melius esset, si Concilium qua tale, in documento sollemni 
nihil diceret de auctoribus Evangeliorum. Si propositio placet, omittantur 
in pag. 17, linn. 5-8. 

4. Ad pag. 17, n. 21: sermo fiat at benignissimus quidem de illis tantum 
erroribus qui fidem in verum discrimen adducant nec studiosis sinceris ac 
bene formatis investigatio scientifica Sacrorum Evangeliorum interdicatur. 
Igitur pag. 17, n. 21, lin. 22, pro verbo « damnat » dicatur « reprobat »; 
porro ibid. lin. 25 vocabulo « narrantur » substituatur expressio « affir- 
mantur ». 

5. Quia vera scientia biblica Ecclesiae semper prodest, studia Sacri Textus 
profundiora in Universitatibus ac Facultatibus nostris expresse confirmentur 
ac omni ope faveantur (pag. 21, n. 28). 

In seminariis similibusque institutis magistri sancte adhaereant normis 
a Sede Apostolica latis; scripta autem ac incepta biblica indolis popularis 
speciali vigilantiae Ordinariorum sollicite commendentur. 

6. Brevis quoque adiungatur paragraphus qua tota doctrina in schemate 
contenta iustis votis fautorum Oecumenismi respondere valeat. 



360 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



48 

Exc.mus P. D. PATRICIUS IACOBUS SKINNER 

Archiepiscopus S. loannis Terrae Novae 

Hoc schema retinendum esse sentio. 

1. Doctrina Ecclesiae omnino integra servari debet. 

2. Expositio doctrinae Ecclesiae fundamentalis esse debet. Huius doc- 
trinae applieatio in praxi exercetur per ministerium pastorale sacerdotum qui 
curam animarum gerunt. 

3. Timeo ne error fiat circa doctrinae expositionem, ut ita dicam, fratri- 
bus nostris separatis aptandam. Illis caritatem omnino exhibere debemus 
sed caritatem in veritate completa et integra Ecclesiae Christi per sacram 
Scripturam et Traditionem ad nos transmissa. Talem veritatem catholicam a 
nobis ex corde quaerunt, sicut experientia nostra pastoralis docet. 

4. Dicendum quod si Concilium Vaticanum II nihil aliud fecisset nisi 
quod iterum doctrinam Conciliorum Ecclesiae affirmasset, talis affirmatio 
doctrinae fundamentalis catholicae maxime opportuna nostris diebus vide- 
retur. 

49 

Exc.mus P. D. RUDOLFUS IOSEPH STAVERMAN 
Episcopus tit. Mosynopolitanus, vic. ap. Hollandiae 

In disputatione generali de hoc schemate episcopi nationis Indonesiae 
declaraverunt schema ita displicere, et quidem rationibus tum pastoralibus 
tum theologicis, ut penitus emendandum sit. Pro primo hoc capite pressius 
exponam: 

Conceptio quae per titulum exprimitur et in capite exponitur, praebet 
exemplum typicum deficientis indolis pastoralis. Sana pastoralitas exigit, ut 
singulae veritates referantur ad originem et centrum, qui dicit « Ego sum 
veritas ». Et in hoc sensu Tridentinum Evangelium vocat fontem omnis et 
salutaris veritatis et morum disciplinae. In schemate autem sermo fit de 
fontibus, ex quibus nos cognoscimus, sed vix de hoc fonte primario, qui est 
Christus Dominus eiusque verbis et gestis. 

Eo modo equilibrium praedicationis et fidei catholicae turbatur. Et hoc 
vitium originale apertius et nudius adhuc emerget in capite de revelatione, 
schematis secundi, cap. V, quod gravissimum est. 

Insuper caput nostrum praebet exemplum typicum deficientis indolis 
oecumenicae. Omnes bene novimus, fratres separatos suspicari Ecclesiam ca- 
tholicam in suo magisterio supra Sacram Scripturam et super traditionem apo- 
stolicam dominari. Falso quidem. Hoc schema autem ansam praebet huic 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 361 



praeiudicio. In n. 3 magisterium apostolorum et magisterium eorum suc- 
cessorum ita aequiparari videntur, ut non appareat episcopos doctrinae ab 
apostolis acceptae fideliter se subicere. Ita faciens schema non honorat locum 
omnino unicum et eximium traditionis constitutivae (apostolicae). 

Eodem crure manco etiam claudicat n. 6. Recte dicitur authenticam 
interpretationem verbi Dei scripti et traditi soli Ecclesiae magisterio con- 
creditam esse (interea dicam, non bene intelligo quare haec veritas elemen- 
taris toties quoties [septies] in schemate iteratur). Sed de relatione inversa 
et correlativa, nempe quod Ecclesiae magisterium iugiter et unice haurit ex 
verbo Dei scripto vel tradito, nihil dicitur. Textus noster aperte regressus 
est relate ad verba Patrum Vaticani I, qui profitentur sese innixos esse Dei 
verbo scripto et tradito (D. 1781). Secundum verba S. Augustini et nos, ma- 
gistri fidei, oportet esse auditores verbi Dei. « Verbi Dei enim inanis est 
forinsecus praedicator, qui non est intus auditor » (Sermo 179, 1, 1; PL 38, 
966, cf. 7, 970). 

Quare, ut suspicioni fratrum separatorum clare opponatur doctrina ca- 
tholica completa (integra), omnino necessarium videtur, ut fidelis subiectio 
magisterii sub verbo Dei scripto et tradito expresse enuntietur. Quoad omnes 
fideles magisterium est regula regulans, sed relate ad verbum Dei scriptum 
et traditum est regula regulata. 

50 

Exc.mus P. D. IOSEPH VAIRO 

Episcopus Gravinensis et Montis Pelusii 

Has notas exhibere auserim: 

desiderari in schemate clariorem cohaerentiam, qua aspectus theolo- 
gicus, psychologicus et litterarius in conficiendis libris divinitus inspiratis, 
harmonice eomponantur; 

sistendum esse in divinae inspirationis natura declaranda, quin scien- 
tifica eius definitio tradatur, quae inquisitioni theologicae demandanda esse 
videtur; 

in n. 11, linn. 17 et 18, expungenda esse verba: « omniumque per 
hagiographi manum in eo exaratorum veluti scriptor » et in linn. 19 et 20 
verba ita emendanda: « Itaque omnia, quae ab hagiographo dicuntur, a 
Spiritu Sancto, sensu ab hagiographo intento, dicta retineri debent ». 

In n. 12, lin. 23, verbis « immunitas absoluta » praeferendam esse locu- 
tionem: « immunitas omnimoda ». 



362 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



51 

Exc.mus P. D. VILLELMUS VAN BEKKUM 

Episcopus Rutengensis 

Multiplicibus aspectibus, praesertim etiam pastoralibus, sub quibus de 
hoc schemate iam dictum est, unum adhuc adiicere audeo. Experientia per 
multos annos protracta in missionibus innixus dicendum esse puto etiam prae- 
conium fidei nostrae in terris missionum novum impetum haurire posse et 
debere ex theologia illa biblica quae hodie in Ecclesia tam feliciter efflorescit. 
In hac theologia multa ad lucem trahuntur, quae ut ita dicam ad vitam coti- 
dianam istorum populorum pertinent inter quos legatione pro Christo fun- 
gimur. Sacra enim Scriptura revera prodiit ex modo cogitandi et agendi qui 
in multis iam similis est eorum quae apud nostros fideles invenimus, ita ut 
eorum consuetudines tam bonae quam malae ea reflectent quae in Sacra 
Scriptura inveniuntur. 

Qua de causa nobis missionariis multum interest ut theologia ex biblicis 
fontibus nutriatur. Omnino speramus ut haec theologia a secundo Concilio 
Vaticano in novam lucem proferatur, utique sub ductu securo magisterii ec- 
clesiastici. Ex ea uberiorem fructum speramus pro nostro labore apostolico 
in Ecclesiis nuper erectis. 

Etiam addere volo quod et sacrae liturgiae renovatio, praesertim in mis- 
sionibus, non bene actuari potest nisi niti possit biblica renovatione sacrae 
theologiae, quam renovationem maximi etiam momenti aestimamus tam pro 
instructione catechetica quam pro adaptione missionaria in genere. Sed et 
pro tractatu dogmatico de conditione earum gentium quae Christum non- 
dum agnoscunt novam lucem ex theologia biblica spero cum in sacra Scrip- 
tura agatur de variis conditionibus generis humani inde a creatione Adae. 

Propter omnes has causas nobis missionariis gratias maximas agendum 
esse puto istis viris sive catholicis sive non-catholicis, qui fidem in Dominum 
Nostrum fideliter servantes vires opesque suas dederunt ut melius penetra- 
rent in verum sensum Sacrae Scripturae. 

Cum mihi persuasum sit sat multos episcopos ex Ecclesiis nuper erectis 
de his rebus mecum consentire nomine harum Ecclesiarum humiliter rogare 
audeo ut novum schema proponatur. 

52 

Exc.mus P. D. IOANNES VAN DODEWAARD 

Episcopus Harlemensis 

Relate ad cap. I sequentia particularia, nomine Conferentiae episcopo- 
rum Neerlandiae, notare velim. 

1. Nullibi clare affirmatur, qualis nota seu qualificatio theologica conve- 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 363 

niat primo schemati in genere et singulis eiusdem assertis. Inde titulus, qui 
sonat « constitutio dogmatica » est valde ambiguus. 

2. Oportet ut loco n. 1, in quo perpauca habentur de revelatione divina, 
notio revelationis praemittatur huic expositioni de S. Scriptura et Traditione; 
et quidem ea lege, ut pateat revelationem fieri factis et dictis. In hoc n. 1 
insuper clare indicetur, quod Dominus Iesus Christus tam in vita gestisque 
suis quam verbis suis perfectus revelator simul et perfecta pro viatoribus re- 
velatio Dei exstat. 

3. Mens nn. 3-6 in prospectu oecumenico melius exprimatur, et quidem 
retinendo formulas Concilii Tridentini. Inde pro singulis his numeris muta- 
tiones sequentes notare velim: 

a) N. 3 « De transmissione apostolica revelationis Novi Foederis ». 
Loco textus propositi dicatur: « Evangelium quod promissum ante per pro- 
phetas Dominus Noster Iesus Christus, Dei Filius, proprio ore primum pro- 
mulgavit, deinde per suos apostolos praedicari iussit (Tridentinum, Denz. 
n. 783), acceptum est et tenendum fideliter (1 Cor. 15, 1 sq.). Interim 
vero, cum traditio non scripta ut talis, deficiente adiutorio Dei extraordina- 
rio, in veritate apostolica integra perstare non posset, huic condicioni sicut 
in Vetere olim Testamento, per Scripturam provisum est. Et ita Evange- 
lium in initio sola viva voce prolatum atque exemplo vitae christianae et 
celebratione mysteriorum professum, factum est Evangelium scriptum. Per 
eamdem autem Dei voluntatem Scriptura non abrogat vivam ipsam vocem 
praeconii apostolici, sed vox viva et scripta una est ». 

b) N. 4, loco « de duplici fonte revelationis », sonet: « de libris scrip- 
tis et traditionibus sine scripto ». 

Textus prout iacet in aliquibus mutetur. 

Lin. 22, post verba « credit integram revelationem », textus sic prose- 
quatur: « seu puritatem ipsam Evangelii, " quod fons est omnis et salutaris 
veritatis atque morum disciplinae " (Tridentinum, Denz. n. 783) contineri in 
libris scriptis et sine scripto traditionibus »; et deleantur verba: « non in 
sola Scriptura, sed in Scriptura et Traditione, tamquam in duplici fonte 
contineri, alio tamen ac alio modo ». Textus tunc prout iacet prosequitur 
usque ad lin. 32 (« transmitterentur » inclusive). Post verbum « transmitte- 
rentur », loco linn. 32-34 (quae deleantur), dicatur: « Quare divinae tradi- 
tiones, Sacrarum Scripturarum testimonio fulcitae, ex vivo in Ecclesia prae- 
conio, fidelium fide et Ecclesiae praxi hauriuntur ». 

c) N. 5, titulus sic sonet: « De habitudine S. Scripturae et Traditionis 
ad invicem in ipsa Ecclesia ». Numerus ipse sic mutetur: « Ecclesia ex verbo 
Dei vivit scripto et tradito. Sicut tamen Ecclesia indiget Scripturis et Tradi- 
tione ut vivat, hae quoque indigent Ecclesia, et indigent invicem, ut sint 
Scripturae canonicae et Traditio authentica. Nobis non proponuntur ut Scrip- 
turae canonicae nisi per Ecclesiam, nec nobis nisi in Ecclesia Spiritu inhabi- 
tata authenticum sensum suum revelant. Nam viget in Ecclesia sensus catho- 



364 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



licus, quo Scripturas interpretari possumus eodem Spiritu quo conscriptae 
fuerunt et qui in ipsa Traditione asservatur vivens ». 

d) N. 6, titulus sic sonet: « De habitudine S. Scripturae et Traditionis 
in Ecclesia relate ad magisterium ». Paragraphus sic mutetur: « Licet Eccle- 
sia tota, credens, amans, orans, mysteria celebrans et fidei quaerens intel- 
lectum custodiat tradita eaque transmittat, hanc tamen vitam Traditionis mo- 
deratur in Ecclesia magisterium vivum, ut authentica remaneat et ut omnes 
perfecti inveniantur " in eodem sensu, eademque sententia " (cf. 1 Cor. 
1, 10). Ipsi soli magisterio competit munus depositum authentice interpretandi 
explicandique, insurgentes errores iudicandi, fidem tandem Ecclesiae, si ne- 
cesse sit definiendi. Hoc sensu, regulatum a deposito fidei, ipsum magiste- 
rium est universalis et proxima norma nostrae fidei, interpretationisque cum 
Scripturarum tum Traditionis. In hoc proinde munere pastores ut ministri 
verbi Dei, non domini, sunt positi. 

Invicem proinde se constituunt Ecclesia, Traditio et Scriptura, mode- 
rante ipso magisterio, ita ut, auxilio Dei Ecclesiam voce et Scriptura docen- 
tem comitante, adimpleatur promissio Christi Domini, ipsum futurum esse 
cum apostolis docentibus omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi 
(Matth. 28, 20) ». 

e) Per consequens titulus totius schematis melius sonet: « de revela- 
tione eiusque transmissione ». 

53 

Exc.mus P. D. HERMANNUS VOLK 
Episcopus Moguntinus 

Infrascriptus ad primum schema (de fontibus revelationis) quaedam, 
quae se expositurum esse die 20 nov. annuntiaverat, discussione terminata 
autem in aula conciliari noniam proponi poterit, scripta tradit, ut regestis 
inserantur et labori commissionis usui esse possint. 

1. De indole doctrinali et pastorali schematis recte intellegenda. 

a) In discussione generali saepe desiderabatur huius schematis indoles 
pastoralis. Quod autem a non paucis falso intellegi videbatur. Saepe enim 
tali desiderio obiciebatur, agi debere de sana doctrina, antequam agi posset 
de rebus pastoralibus, quarum fundamentum sana doctrina esse deberet. 
Revera autem efficientia pastoralis non inde habetur, quod tractatio parego- 
retica in locum doctrinae substituitur vel doctrinam sequitur, quin utrumque 
uniatur. Ipsa doctrina tam plena tamque vitalis esse oportet, ut iam ipsa 
exerceat vim pastoralem et cognoscatur tamquam pars evangelii. His autem 
schema propositum prorsus caret, non proponens doctrinam ut evangelii 
partem, excluso cap. V. 

b) Doctrina res revelatas vitali modo et ut totum tractans non caret in- 
dole scientifica et clara. Nititur in S. Scriptura, ex qua sua themata desumit. 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 365 

Utique adhibere debet terminologiam, quibus pluralitas et multiplex diffe- 
rentia omnium in revelatione contentorum elementorum melius exprimi pos- 
sit quam conceptibus scholae solitis. Hoc non confudi debet cum obscuritate, 
sed correspondet necessitati proponere revelationem secundum totum suum 
ambitum, totamque profunditatem. 

c) Conciliorum non est systema quoddam theologicum sine omni lacuna 
excolere, sed inservire mandato praedicandi evangelium. Propterea non 
requiri videtur, ut Concilium de habitudine inter S. Scripturam et Traditionem 
plus dicat quam Conc. Tridentinum, scilicet contineri revelationem « in li- 
bris scriptis et sine scriptis traditionibus »; quomodo intellegendum sit illud 
« et », magis explicare non videtur necessarium pro Concilio, dummodo et 
S. Scriptura et Traditio « pari pietatis affectu ac reverentia suscipiatur » 
(Denz. 783). Quomodo haec habitudo accuratius sit explicanda, usquehuc theo- 
logia non sufficienter explicuit. Neque evolutio dogmatum hoc videtur requi- 
rere, quod ostenditur ex facto, quod post illam Tridentini formulam dogmata 
tam gravia definiri potuerunt ut Immaculata Beatae Mariae Virginis concep- 
tio, infallibilitas Summi Pontificis, Assumptio Beatae Mariae Virginis. 

d) Falso etiam intellegebatur interdum vocabulum « oecumenicum », 
quasi propter christianos non-catholicos quaedam doctrinae catholicae ele- 
menta silentio tegerentur vel obscuriora redderentur. Praeter ea, quae optime 
exposuit exc.mus D. ep. De Smedt, verbo « oecumenicum » etiam hoc dicitur, 
doctrinam debere in toto suo complexu et ambitu praedicari, ita ut in ea 
tota Ecclesiae realitas eluceat. Quae a fratribus separatis praedicantur, esse 
partem tantum, non eo ostenditur, quod uni parti altera pars veritatis oppo- 
natur, sed eo, quod totum praedicatur. Insuper etiam fideles nostri indigent 
praedicatione revelationis ut vitalis cuiusdam totius. Secus nemini de catho- 
licae doctrinae veritate persuadebimus. 

2. De tribus partibus, quae schema complecti debeat. 

a) De revelatione ut actione salutari Dei. Quae propositum schema de 
revelatione dicit laborant eo, quod revelatio concipitur tamquam intimatio 
olim facta veritatum, quae Scriptura et Traditione cognoscantur. Haec quoque 
in revelatione contineri non quidem negandum est; his autem non exhauri- 
tur revelatio eiusque finis in otdine salutis. Ipse eventus revelationis iam est 
modus, quo Deus salutariter agit. Revelatione non tantum intimantur veri- 
tates cognoscendae, sed Deus seipsum communicat, ut homo respondeat « fide, 
quae per caritatem operatur » (Gal. 5, 6), ne autem se tamquam infidelis a 
Deo avertat. « Qui credit in eum, non iudicatur; qui autem non credit, iam 
iudicatus est » (Io. 3, 18). 

Revelatione facta oritur specifica quaedam vitae imago, quae, in S. Scrip- 
tura « crisis » nominata, per hominum modum agendi negari nequit. Hoc 
revelatio efficere potest, quatenus Deum ipsum quodammodo praesentem 
reddit, ita ut homo singulari modo se decidere possit pro vel contra Deum. 
« Hodie si vocem eius audieritis, nolite obdurare corda vestra » (Ps. 94, 8). 

b) Altera schematis pars tractet de munere, quod exercet Ecclesia in 



366 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



revelatione communicanda: S. Scripturam sane interpretatur, traditionem 
exercet, eventum revelationis in tota sua vita praesentem reddit (actualizat). 
Christus enim « Ecclesiam aedificavit, ut salutiferum redemptionis opus pe- 
renne redderet » (Vatic. I; Denz. 1821). 

Hoc loco quaedam enuntiationes schematis propositi recipi possunt, etiam 
limites statuendo contra errores, imprimis quae spectant historicitatem actio- 
nis salutiferae Dei. Specialis momenti esse videntur, quae dicuntur in cap. V, 
quae autem liberari debent a quibusdam superfluis et suppleri quibusdam aliis. 

c) Tertia parte agatur de homine revelationem fide suscipiente. Initium 
sumatur fide, quae describatur sensu illos complexo et vitali, quo describitur 
in S. Scriptura. His gressibus thema huius capitis evolvi poterit. 

Christus ei, qui eum credendo sequitur, iam in hac vita est « via, veritas 
et vita » (lo. 14, 6). Etsi ante adventum Christi multa pati, immo mori de- 
bet, assimilatus Christo fructum feret in regnum Dei. 

Propterea mediis in tribulationibus fidelis consolatur credens « virtutem 
resurrectionis eius » {Phil. 3, 10) et « adoptionem filiorum Dei exspectans » 
[Rom. 8, 23). Sic manet in illa pace, quam Deus homo factus promisit (Lc. 
2, 14) neque mundus dare potest (Io. 14, 27). Repletur gaudio, sicut monet 
S. Paulus (Phil. 4, 4). 

Inde fidelis in omni tribulatione gratias agere potest et debet cultumque 
Deo in forma « Eucharistiae » praestat. Testis fit virtutis Dei coram reliquis 
fidelibus (1 Thess. 4, 18) et toto mundo (1 Petr. 3, 15). 

Conformis Christo, qui est caput et salus totius creaturae, homo fidelis 
officium suum praestare potest coram rebus creatis, eas referendo in Deum 
finem ultimum (Dan. 3, 57 ss.). Quo magis homines nostris diebus creaturas 
sibi utiles reddunt, eo magis crescit officium ordinandi mundum in servi- 
tium Dei. Ut hoc praestare possit, exerceat oportet abstinentiam creaturarum, 
quod fit praecipue ab his, qui consilia evangelica sequuntur, sed neque in reli- 
quis fidelibus deesse debet. 

Fidelis in virtute fidei vivens in mundo non ipse mundum perficere po- 
test, sed exspectat finem et perfectionem mundi in adventu Christi (cf. Apoc. 
22, 17). Nam spes nostra est in eo, quod Christus veniet « cum virtute multa 
et maiestate » (Mi. 24, 30). Deinde omnes homines a mortuis resurgent, et 
boni immutabuntur secundum formam Christi resurgentis (cf. 1 Cor. 15, 
52 ss.) et exemplum assumptionis Beatae Mariae Virginis. 

Solummodo peccatum, quo homo avertitur a Deo fine ultimo, ipsum 
hominem ultima perfectione privare potest. Nulla autem potestas impedire 
potest perfectionem mundi a Deo creati. 



ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVELATIONIS 367 



54 

Exc.mus P. D. IOANNES IULIANUS WEBER 

Archiepiscopus-episcopus Argentinensis 

Cap. II schematis I, cui melius titulus daretur: de inspiratione, inerran- 
tia et interpretatione Scripturae, agit de verbo Dei scripto, in genere. Deus, 
qui est caritas et veritas ipse, postquam locutus est Patribus per prophetas 
et nobis per Filium suum eiusque apostolos, voluit verbum suum ad nos 
pervenire per Scripturam Sacram. Haec Scriptura, ut ait apostolus, « utilis 
est ad docendum, ad arguendum, ad erudiendum in iustitia » (2 Tim. 3, 16), 
et alibi: « Quaecumque scripta sunt ad nostram doctrinam scripta sunt » 
(Rom. 15, 4). Haec praestantia divinarum litterarum procedit ex eorum in- 
spiratione per Spiritum Sanctum. Sed quid sit inspiratio? 

Res maximi momenti, quamquam difficilis, mysterio plena, et iam non 
satis enucleata. Eius notio non dependet solum a laboribus theologicis in 
duos locos Novi Testamenti, qui de Scriptura mentionem faciunt quasi per 
transennam (3 Tim. 3, 16 et 2 Pet. 1, 21), sed etiam de forma textus sacri 
in se considerati: requirendum enim est non quod Deus facere debuisset, 
sed quod revera fecit. Insuper, ut iam dictum est in hac aula, de inspiratione 
tractandum est confidenter, aperte, et non anxiose, scrupulose. Nobis pro 
hoc labore aperuerunt viam praesertim duae Encyclicae pontificales, scilicet 
Encyclica Leonis XIII Providentissimus et Pii XII, f. m. Divino aflante Spi- 
ritu, quae praeterire et a quibus abstrahere aut recedere non licet. 

Has praevias animadversiones sequendo, has propositiones de cap. II 
afferam. 

1. In art. 7, linn. 3 et 4, deleantur verba: « Quae alteram ac praecla- 
ram constituunt supernae revelationis fontem », nam in forma controversa 
sunt. 

2. Definitio, vel potius descriptio inspirationis in art. 8 tradita, doctri- 
nam repraesentat Leonis XIII (EB 125). Addatur in medio lin. 24: « Haec 
definitio valet etiam pro libris sacris qui per gradum, paulatim, compositi 
sunt: dum charisma inspirationis toto operi compositionis praefuit », et omit- 
tantur linn. 24-28, quae de systematibus loquuntur quae iam non sunt in usu. 

3. Charisma inspirationis certe hagiographo proprium est. A communi- 
tate tamen in qua exercetur pendet, quia pars est integra actionis divinae in 
favorem populi electi et Ecclesiae primaevae. Legatur ergo finis lin. 11 in 
art. 10: « Sed tamen ab actione divina in populo israelitico aut in Ecclesia 
primaeva non est separandum eamque supponit ». Et prosequatur: « Et ideo, 
in Dei Providentia... ». 

4. Art. 11 simpliciter legatur: « Pariter cum Deus ipse, divino suo af- 
flante Spiritu, totius Scripturae sit auctor, omnia quae ab hagiographo affir- 
mantur a Spiritu Sancto affirmata retineri debent ». Nam Scriptura, etiam in 
libris historicis, non est simplex flatus vocis, sed transmissio doctrinae. 



368 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



5. Item legatur art. 12 simpliciter: « Inerrantia Scripturae e facto in- 
spirationis defluit, cum divina inspiratio per se ipsam non modo excludat 
errorem, sed tam necessario excludat et respuat, quam necessarium est Deum, 
summam veritatem, nullius erroris auctorem esse » (EB 539). 

6. Encyclica Pii XII monstravit, ad cognoscenda ea quae auctor sacer in- 
fallibiliter affirmare voluit (nam error et veritas solummodo sunt in iudicio 
et non in verbis) recurrendum esse ad genera litteraria per hagiographos 
usitata: unumquodque enim generum litterariorum suam propriam veritatem 
habet (EB 558-560, et etiam 580). Addere debemus modum compositionis 
uniuscuiusque auctoris aeque considerandum esse. Legantur ergo in art. 13 
linn. 32-33 sic: « Qui modus elucet non solum ex indole libri, sed etiam 
ex genere litterario ab auctore assumpto, et ex eius ratione compositionis ». 
Sequatur lin. 35: « Quod autem ad singula spectat... ». 

7. Tandem, in art. 14, lin. 18, omittantur verba: « et ignorantiam » 
quae neque in Epistola ad Hebraeos ibi citata (Heb. 4, 15), neque in textu 
Pii XII, de quo sumpta sunt (EB 559) inveniuntur, et ad rem non pertinent. 

55 

Exc.mus P. D. VALENTINUS WOJCIK 
Episcopus tit. Barenus in Hellesponto, aux. Sandomiriensis 

Vellem humiliter proponere, ut in nova elaboratione constitutionis dog- 
maticae de fontibus revelationis in cap. IV, par. 27, post versum 14 sequens 
correctura introducatur: « Animarum pastores obligati sunt fidelibus sibi 
commissis omnibus modis persuadere, eosque tempore opportuno invigilare, 
ut in unaquaque familia saltem libri Novi Testamenti cum commentariis ab 
Ecclesia probatis domi cum honore habeantur et praesertim diebus domini- 
cis devote legantur ». 

Rationes: 

1. Res enim est tanti momenti, ut non sufnciat sola laudatio evulgationis 
Bibliae Sacrae inter fideles et monitio erga personas legentes textum inspi- 
ratum, sed necessaria est quoque activa cooperatio ex parte animarum pa- 
storum in moderno apostolatu biblico. 

2. Fideles, possidentes Libros Sacros in editione catholica et legentes 
eos una cum orthodoxis commentariis, non accipiunt tam faciliter novitates 
sectariorum, qui sub specie interpretationis Bibliae suas falsas doctrinas in- 
troducere et fidem veram evertere conantur. 



ANIM ADVER S IONE S SCRIPTAE - DE FONTIBUS REVEL ATIONI S 369 



56 

Exc.mus P. D. CYRILLUS IOANNES ZOHRABIAN 

Episcopus tit. Acilisenus 

De duplici fonte revelationis (schemata pag. 9): Mihi videtur quod ex- 
positio veritatis theologicae schematis (pag. 9 sqq.) non est composita mente 
docendi em.mos cardinales, exc.mos episcopos necnon doctissimos theologos, 
sed ad ipsorum mentem reducendam, paucis verbis, doctrinam catholicam de 
fontibus revelationis, et qua talis est clara, completa in suo genere, facilisque 
intellectu. 

Quod attinet ad ministerium pastorale, eminentissimi atque sapientissimi 
theologi compilatores huius articuli non intendebant, neque poterant nor- 
mam generalem atque efEcacem dictare pro instructione catechetica huius 
dogmatis populorum totius universi, sed reliquerunt id munus ad iudicium 
singulorum episcoporum normas aut methodos formulare conformiter ad capa- 
citatem intellectualem populi aut fidelium super quos Spiritus Sanctus posuit 
episcopos regere Ecclesiam Dei (Acta, 20, 28). Episcopi enim qui sunt vere 
pastores et non mercenarii, cognoscunt oves suas, easque nominatim vocant 
(Ioan. 10, 14 sqq.). 

Missionarius apud armenos meos connationales. Origo protestantismi in 
Armenia. Anno 1905, mense aprili, missionarius apostolicus missus sum a 
Propaganda Fide apud armenos meos connationales. Pastores protestantes 
americani in nostra Armenia contemnebantur ab ipsis armeno-gregorianis qui 
eos frammassoni denominatione distinguebant; usque ad annum 1895 pasto- 
res protestantes lamentabantur nullum armenum in suam sectam attraxisse. 
Anno autem 1895 Abdul Hamid, turcarum Imperator plurimos armenos tru- 
cidavit furore fanatico mahumetismi excitans suum populum contra christia- 
nos. Hac occasione nationes christianae Europae ingentia subsidia pecunia- 
ria miserunt ad missionarios tam catholicos quam protestantes. Missionarii 
nostri religiose distribuerunt subsidia haec familiis quibus debebant iuxta 
mentem benefactorum. Missionarii autem protestantes Americae Septemtrio- 
nalis (prudentiores filiis lucis: Lc. 16, 8) aedificaverunt orphanotrophia, no- 
socomia, acceperunt pueros et puellas, vulneratos et egentes et ita posuerunt 
fundamenta solida protestantium in Armenia. 

Igitur pro mea parte debeo ostendere meam methodum in instructione 
huius doctrinae ad armenos protestantes, nam armeni gregoriani nobiscum 
conveniunt in hac materia. 

Vraemittenda. 1. Numquam adhibui methodum apologeticam in tradi- 
tione doctrinae christianae, sed semper exposui veritatem catholicam sicuti 
est in se; nunquam cura affectus sum de ideis' haereticorum. Methodus ista 
est optima, experientia 50 annorum vitae activitate intensa missionariae mihi 
probat. 2. Aliquando missionarius tentatur veritatem christianam abscondere 
vel ambiguis verbis exponere ad lucrifaciendam animam infidelium ad Chri- 



24 



370 



ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS I 



stum. Hoc est malum pessimum. Anima hoc modo lucrata exponitur ad apo- 
stasiam formalem. Non est hic locus enumerandi rationes cur ita persuasus 
sum. Mea praxis semper fuit: Qualiscumque veritas doctrinae catholicae, 
clare, simpliciter, intelligibilibus verbis, iuxta capacitatem auditoris vel disci- 
puli est tradenda; nullo modo est abscondenda, vel verbis tam obscuris adhi- 
bendo supra capacitatem auscultantis, aut verbis ambiguis exponenda etiam 
intentu infidelem vel haereticum ad fidem catholicam attrahendi. 

Mea methodus catechizandi armenos protestantes: Instructio catechetica 
puerorum vel adultorum rudium: Infantes et rudes id est gens operaria, non 
intelligunt terminos traditio, fontes revelationis et alia similia. Satis edocti 
manent circa hanc doctrinam quando scienter respondent sequentibus quae- 
stionibus quae reperiuntur in prima vel secunda pagina a me publicata in 
pluribus editionibus cum essem in Gezira: Quis nos docet doctrinam Christi 
Domini? Respondet puer: Sancta Ecclesia. - Q. Quid intelligis dicendo « Sanc- 
ta Ecclesia »? R. Parochus noster, episcopus noster, praesertim et super om- 
nes Sanctus Papa noster Romae, qui est successor S. Petri et Vicarius Domini 
Nostri I. Ch. Rudes et infantes nunquam obiecerunt. 

Methodus mea in instructione adultorum: In manualibus cursus medii 
veritas catholica exposita est methodo positiva ut supra dixi. Iuvenes autem 
protestantes armeni, semper instructi sunt in eorum erroribus et sincere obii- 
ciones proponunt magistro generatim his verbis: « Catholici confitentur veri- 
tatem revelatam reperiri magis in Traditione quam in Sacra Biblia. Sed Tra- 
ditio non potest esse fons revelationis, nam quomodo veritas aliqua tradita 
a Christo potest immutabiliter usque ad nos pervenire dum factum aliquod 
heri successum hodie mille modis exaggeratur etc. etc. deinde cum exemplis 
ridiculis in ludibrium vertere conantur veritatem catholicam. Quae omnia pa- 
tienter auscultanda sunt sine interruptione. Quando autem exhausierint totum 
suum stomachum, tunc cum omni patienti caritate et dulcedine explicabam 
eis sensum verbi traditio. Haec explicatio non tam facilis est. Inde transimus 
ad principia: Deus est Christus. Cur descendit de caelo? - Fundavit Eccle- 
siam universalem pro omnibus populis et gentibus, Ecclesiam duraturam 
usque ad iudicium universale. Constituit sibi Vicarium Petrum... moritu- 
rum... successoribus... Promisit Petro infallibilitatem... Doctrina Traditionis 
basatur supra promissionem Christi infallibilitatis successoris Petri ». 

Disputatio cum Pastore Protestante: Sola fons revelationis est Sacra 
Biblia, quia legendo S. Bibliam scio me audire verbum Dei. - R. Mahume- 
tani hunc eundem sensum probant legendo Coranum. - Sed quis te certiorem 
facit quod sit verbum Dei?... Hic manet non potest respondere. Nos habe- 
mus Papam, cui in persona Petri Christus promisit infallibilitatem... 

Nota: Semper amice me gessi cum pastoribus protestantibus et praelatis 
et sacerdotibus armeno-gregorianis. In Erzeriim filii, filiae et mulier pastoris 
protest. (Ste